Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

IN MEMORY OF MY DEAR PROFESSOR BETTY

by

By ROZI THEOHARI/

“The only secret people keep/
is immortality”/
Emily Dickinson/

You wrote your name on the blackboard:/
—Elizabeth Williams—/
The first day of our Multicultural Society course./
Introducing yourself to the class—unexpectedly/
You gazed at me:/
– Who are you?/
– An Albanian… – All my students are brave and prepared. Are you!?/
– I hope, I struggle, Dr. Williams!/
– Call me Betty…everybody!/

x x x

In this way…our friendship began
With my presentations –making a show
Of Albanian life, customs, traditions, weddings, deaths,
The beauty of nature and my people’s spirit.
Listening to me,
Seated near the window, as you usually did,
Your smiling face –your big black, smart eyes
Sent me a light –a light that never dies.
My dear professor Betty,
You evaluated me with an “A+”
Saying: “I want to see Albania!”
“Yes, my compassionate friend…we could!”

x x x

Year after year meeting in euphoria
At North Shore Community College
Reading each other our poems,
Making choices, challenges—dramatically
You wrote some verses for Albania
Hoping: “I want to visit Albania!”

But you took another path—to darkness
Turning-out-the-light-of-your-life.
In silence I pray. For your upheld faith.
For your angels’ love filling your being…

Someday, when I will go to my country,
I will walk your spirit over the snowy mountains
And around fields with multicolor flowers
Reciting your verses for Albania—
Amazingly—every spring
A myriad of blue petals of
“Lule mos me harro”—( Forget-me-nots)
Will fly up, in the sky
To find you in heaven
My beloved friend,
My unforgotten Betty Williams.

ELEMENTI ILIR SI NJË PRANI AKTIVE NË JETËN E QYTETEVE

by

Ilirët prandaj janë në rajon që nga indo-evropianet si dhe vendbanime të hershme/

NGA GËZIM LLOJDIA*/

Autorë italianë në fund të viteve ‘ 70’ u tërheq vëmendje vendi i vogël i Ballkanit përtej detit Adriatik. Punimi i tyre shkencor i ka bazuar të dhënat nga raportimet e një numri institucionesh të shtetit të vogël ballkanik përkarshi shtetit me formën e çizmes.

Punimi shkencor i përket vitit 1978,ndërsa autorët e këtij studimi janë autorë italian si:Giorgio Valussi-Pio Nodari, Antonello Biagini, Sergio Rinaldi Tufi, në “Enciklopedia Italiana – IV Appendice (1978)ku kanë sjell një panoramë të përgjithshme të Shqipërisë të këtyre viteve. Autorët italianë duke bërë prezantimin e të gjithë materialit, që kanë pasur në dispozicion nuk kanë lënë pa përfshirë edhe fushën e arkeologjisë.

-Për gati tridhjetë vjet thonë ata, arkeologët shqiptarë janë mjaft aktive, jo vetëm në lidhje me gërmimet dhe gjetjet e tyre, por edhe në studimet dhe të dhënat e interpretimit. Autorët italianë kanë qenë të interesuar veçanërisht me problemet e historisë dhe veçanërisht studimi i tyre përfshinë ilirët,ku shihen si paraardhësit e drejtpërdrejtë të shqiptarëve.

Duke folur për vendbanimet e hershme si dhe kohë-popullimin e tyre ,autorët italianë thonë se:Më e vjetër e njohur deri më tani është këneta e Maliqit (rrethi i Korçës):Më tej autorët citojnë se: kasollet drejtkëndëshe të periudhës së vonë neolitike (gjysma e parë e mijëvjeçarit të 3-të p.e.s) dhe Eneolitike vendbanimeve në liqen, përkatësisht në Maliq, Maliq I dhe II.

Vendi ka qenë i banuar pa ndërprerje edhe gjatë Epokës së Bronzit. Maliqi 1 fazë e ndërmjetme mes I dhe II është dhënë nga qyteti i Kamenik (rrethi i Korçës).

Punimi cek fshatrat e Trenit dhe Cakran,me një nekropolit të mesëm, ku mosha e përcaktuar tumulari i bronzit dhe në fund në Pazhok në Elbasan dhe Vajzë në Vlorë janë qendra para-historike të tjera të mëdha,thonë ata.

Të marra së bashku, këto kumtojnë dëshmitë (tumë, qeramike, etj). Karakteristikat e qytetërimit ilir të Epokës së Hekurit, duhet futur në kompleksin më të madh kulturor në Ballkan.

Ilirët prandaj janë në rajon që nga indo-evropianet si dhe vendbanime të hershme. Gjatë epokës së hekurit, qytetërimi ilir është zhvilluar në mënyrë të konsiderueshme. Shembujt kryesore janë bërë dhe janë tregues në nekropolet,tumat: p.sh. Ato të luginës së Matit, u atribuohet fisit luftarak te Pirusti, apo thjeshtë i Korçës, i atribuohet Dassaretit, dhe sidomos nga fortesa të vendosura në pikat strategjike, të tilla si ato të Gajtan, Trenit, Rosuje, me mure të tipit “shumë i madh” ose “pellazgjike”në blloqe të mëdha të parregullta. Këto fortesa lulëzojë veçanërisht në shekullin 7-5 p.e.s. (Mund të flasim për një fazë të parë të Epokës së Hekurit në rajon), vendbanimet aktuale janë ende të thjeshta si fshatra ruralë. Gërmimet të rëndësishme në nekropolin e varrosur në luginën e Matit:veshje dhe te tjerat përfshijnë veçanërisht armë ,stoli hekuri dhe bronzi.

Kolonit greke

Autorët italianë përmendin në këtë punim kolonitë greke për të cilat duhet thënë se u zhvilluan mbi një tokë pellazgjike .

Që nga fundi i shekullit të 5 p.e.s, shkruajnë autorët italianë kolonitë greke të futur në bregdetin jug të vendit: Epidamnit-Dyrrhachion, Apolonia, Butrinti, Orichon. Ata kanë mjaft monumente të shquara: muret, portat dhe kullat, tempuj, teatro (Butrinti), shtëpi zbukuruar me mozaikë të një lloji (të ngjashme me ato të Pella janë të përfaqësuara në Dyrrhachion shekullin e 4-3), (tumë,varrezat e nekropolit në Apoloni dëshmojnë për praninë e ndikimeve ilire në mjedisin e kolonizimit grek).

Në të njëjtën kohë, në fiset ilire (për të cilat ne tani mund të flasim për një fazë të dytë të Epokës së Hekurit) ka një shtysë të re me shfaqjen e jetës urbane, në të cilat qytetet janë pikat e referencës për njësi etnografike rurale. Prania e monumenteve të rëndësishme (shekulli i 3 si qyteti Amantia, kamare portiku në Dimal, teatër Bylis, strehim varg kolonash të Antigonesë, mure, varret monumentale në shkëmb Selcë ,Lissus, Finiqi) Materialet e gjetura (qeramikë lokale dhe të importuara, mallra metali, materiale ndërtimi), dëshmitë nga industria e verës dhe komerciale (të Shkodrës dhe Lissus), japin imazhin e një kompanie zhvillimit (ekonomi e bazuar) dhe në marrëdhënie të mira me kolonitë në jug. Llojet e qeramikës së gjetur, onomastikë e vërtetuar në mbishkrime etj, zbulojnë elementin ilir si një prani aktive në jetën e këtyre qyteteve. Periudha e zhvillimit të qytetërimit ilir zgjat deri në shekullin e 2,ku gjeti formën më të lulëzuar (rreth 335-230) e “mbretërive”,ndër të cilat më të famshme është Genthius.

Pushtimi romak

Autorët italianë kanë cituar në këtë punim të mirëfilltë shkencor edhe pushtimin romak.

Pas pushtimit romak ka vazhduar me prosperitetin e qyteteve bregdetare, që edhe në moshën perandorake janë pasuruar me monumente të reja. Duhet të përmendim këtu këto monumente: burim monumental në Apoloni, banja dhe amfiteatri në Dyrrhachium, rinovimi i teatrit në Butrint.

Edhe në rajone të brendshme, romakët zgjerojë sferën e tyre të influencës, megjithatë, duke u përqendruar me aktivitetin ekonomik në disa qendra të mëdha të tilla si ato në rajonin e Elbasanit:(Skampini, Belësh). Kolonët italianë janë përqendruar në Dyrrhachium, Bylis, Butrint, Shkodër. Një rrugëkalim i madh, është Via Egnatia, çon nga Apolonia dhe Dyrrhachium në Edesa. Përkundër gjithë kësaj, duket se romanizimi ka qenë në tërësi më pak i thellë se gjetkë Shuma e mbishkrimeve të gjetura tregon një penetrim relativisht të kufizuar të gjuhës latine.

*Master.Anetar i Akademise Evropiane te Arteve

 

AKTAKUZE KUNDER SIGURIMIT TE SHTETIT KOMUNIST

by

Reshat Agaj: “Si me futen dhunueshem ne lojen e Sigurimit te Shtetit per te shpetuar vellaun, Petref Agaj, i denuar me vdekje)/

 Nga Prof. SAMI REPISHTI/

Ridgefield, CT.-Kohet e fundit, me ka ra ne dore libri autobiografik i te ndjerit Reshat Agaj, emigrant politik. Leximi i librit ashte i veshtire, tregimi rengjethes, dhe pershtypja e librit tek lexuesi ashte e pashlyeshme!

Ne thelb, kemi te bajme me nji tregim qe kalon kufinjte e se kuptueshmes, sado e rande te jete ajo. Kemi te bajme me stuhite djegese qe zune vend ne Shqiperi mbas vitit 1944, me diktaturen e proletariatit, me formen ma primitive, ma te eger, dhe ma shnjerezore te saj, me njerezit qe e filluen, e perdoren, dhe e ngriten terrorin e diktatures ne sistemin “legal’ te nji regjimi te paligjeshem, jo vetem ne aspektin legal, por edhe te ligjit moral ma elementar ted shoqenise se qytetnueme njerezore. Ashtu si ngjau ne Shqiperi, genjeshtra, urrejtja, terrori dhe vorfenia u treguen si kater kaloresit e Apokalipsit komunist ne vendin tone. Asgja nuk ishte e shenjte ne se nuk sherbente diktaturen dhe diktatorin: as jeta, as nderi i qytetarit, e sidomos as liria, e drejta natyrale e çdo qenie njerezore.

Çka mbetet? Nji rregjim anti-njerezor i vendosun dhe i mbajtun me dhune mbi nji popullsi qe nuk e pranon, por qe ashte denue nga huni e litari i perditeshem i krimineleve komuniste. Kjo stuhi shkaterroi familjen, fshatin, qytetin, te gjithe vendin ne emen te nji shoqenie te re dhe ndertimit te njeriut te ri. Si rrjedhim, doli nji shoqeni e shnjerezueme, dhe nji njeri pa asnji vlere, pa rranje dhe pa tradite , qe shembellente gjethet e pemeve te keputuna nga era e forte e qe verviten ne ajr, simbas rrymes se eres qe fryne. pa qene ne gjendje qe te pakten te biejne ne shesh, ku te pushojne gjumin e ambel te vdekjes qe i pret…!

Kete fat, kaq the thjeshte, kaq te natyrshem nuk e pati i ndjeri Reshat Agaj! Ai u detyrue me force “te shkeputej nga toka nene” dhe nga familja – ku vegjetonte nana ne mjerim , grueja shtatezane, vellau i denuem me vdekje, shtepia e braktisun nga burrat….!

Autobiografia e Reshat Agajt ashte nji akuze kunder nji tirani qe e futi ne kanalet e nendheshme te Sigurimit te Shtetit Shqiptar, ku vuejtja, torturat dhe vdekja konsumojne çdo dite viktimen e pafajshme -burra, gra, te rinj e te reja -fajtore sepse kerkojshin nji jete te lire, ne nji Shqiperi te lire!

Reshat Agaj kishte nji vella: Petref Agaj, i denuem me vdekje si anetar i organizates “Rilindja Kombetare”. Para ekzekutimit, Sigurimi i Shtetit ban edhe nji perpjekje ma shume me shfrytezue emnin e mire te vellaut, Reshat Agaj, per qellimet e veta aventureske. “Puno per ne, dhe vellaut i falet jeta!” (Te plote do ta lexoni ne Diellin e printuar)

Ismail Kadare në garë për çmimin britanik “The Independent”

by

Gazeta britanike ‘The Guardian’ botoi ditën e sotme listën e shkurtër me emrat e 6 shkrimtarëve botërorë që janë në garë për çmimin ‘The Independent Foreign Fiction Prize 2013’, ku përfshihet edhe emri i shkrimtarit të madh shqiptar, Ismail Kadare.

Kadare do të garojë për çmimin e rëndësishëm me romanin e tij ‘Darka e gabuar’ i përkthyer nga shqipja nga John Hodgson, që është vlerësuar shumë nga kritika.

‘The Independent Foreign Prize’ është i vetmi çmim britanik për letërsinë e huaj të botuar gjatë një viti në Britaninë e Madhe. në listën e shkurtë të kandidatëve për këtë çmim, veç e Ismail Kadare me ‘Darka e gabuar’ janë edhe: Enrique Vila-Matas, nga Spanja me ‘Dublinesque’, Gerrband Bakker nga Danimarka me ‘The Detour’, Andrés Neuman nga Spanja me ‘Traveller of the Century’, Chris Barnard nga Afrika me ‘Bundu’ dhe Dasa Drndic nga Kroacia me ‘Trieste’.

Fituesi i këtij çmimi do të shpallet më 20 maj në ‘Royal Institute of British Architects’, në Londër. Vlera e tij është, 10.000 paund të cilat ndahen në mënyrë të barabartë mes shkrimtarit dhe përkthyesit.

 

Thoma Nassi: Mbesa: U la në hije se i bëri himn mbretit Zog

by

Qendra e Kulturës, Medias dhe Botimeve të Mbrojtjes dhe Federata “Vatra” organizoi me 11 prill aktivitetin “Banda muzikore ‘Vatra’, bërthama e lindjes së QFKFA” në ora 11:00, në ambientet e QKMBM/

Nga Fatmira Nikolli/

E pres me gëzim këtë aktiv itet për stërgjyshin tim. E kanë lënë shumë kohë në harresë, vetëm sepse ai i bëri një himn mbretit Zog”. Kështu shprehet në një prononcim për “GSH”, Shpresa Stefani Nassi, pinjolle e Thoma Nassit, njeriu që themeloi bandën e parë muzikore shqiptaro-amerikane “Vatra”. Sot, ky personalitet do të dekorohet nga ministri i Mbrojtjes, Arben Imami me titullin “Për shërbime të shquara” në një aktivitet të posaçëm. E pyetur nëse ruan në shtëpi ndonjë objekt të themeluesit të bandës, znj. Nassi përgjigjet negativisht. “Unë e kam dëgjuar shumë vonë emrin e tij. Ime më nuk fliste për të, sepse ai kishte bërë një himn për Zogun dhe nuk e donin në kohën e komunizmit”, tregon ajo. Sipas Shpresës, ndonëse vlerat e Thoma Nassit kanë qenë të mëdha, në diktaturë emri i tij nuk qe fort i dashur. “Vetëm në vitin 1975, Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të kohës ka bërë një aktivitet përkujtimor për të, por që nuk pati jehonë. Në këtë takim pat marrë pjesë im atë, por ai ka vdekur tashmë dhe nuk di t’iu them më shumë”, – shprehet me keqardhje Shpresa, që vetëm para disa vitesh ka zbuluar rrënjët e saja. Ajo shton se nuk ka foto të paraardhësit, as objekte të tijat, madje nuk ka as rrëfime të gjyshërve për Thoma Nassin. Në statusin e pasardhëses ajo do të mbajë një fjalë të shkurtër, vetëm për të falenderuar që emri i të parit të saj po del nga arkivat, pasi sipas Shpresës, ne kemi nevojë për kujtesë dhe për emra të tillë. “Stërgjyshi im, Thoma Nassi, nuk e mori kurrë atë që meritonte. Aktiviteti i sotëm le të shërbejë për diçka: t’ia përngjallë emrin e harruar dhe ta bëjë të njohur tek të rinjtë, meqë për shumë kohë u shua”, përfundon zonja Stefani-Nassi.
Himni 
Por cila është historia e himnit të famshëm? Muzikologu Vaso Tole, sqaron se Thoma Nassi e shkroi atë në vitin 1925. “Në fillim mbante emrin ‘Marshi i kryetarit’ dhe në vitin 1928 kur Shqipëria u shpall mbretëri, ‘himni’ ishte gati. Nassi e pat shkruar kur Zogu ishte president”, – sqaron Tole. Ai shton se vlen të theksohet fakti që bërja atij marshi himn mbretëror, u përdor nga Zogu si një mjet kulturor për të evidentuar trashëgiminë e tij mbretërore. “Për të mos qenë i detyruar që të rrëzojë himnin kombëtar, e mbajti si atë muzikë dedikuar atij si himn mbretëror. Është e rëndësishme të theksohet se himni mbretëror nuk parashikohej në asnjë dokument ligjor, por pranohej dhe luhej si i tillë në Shqipëri”, deklaron Tole. Muzikologu tregon për “GSH” se Zogu kishte miqësi të afërt me Thoma Nassin sepse banda “Vatra” mbas 5 vitesh qëndrimi në Korçë 1920-1925, u soll në Tiranë nga Zogu, për ta bërë atë bandë presidenciale të shtetit shqiptar. “Është ky momenti që Nassi shkroi ‘Marshin e kryetarit’ dhe është po ashtu edhe çasti i institucionalizimit të të parit formacion muzikor me status shtetëror qendror. Mbasi u bë bandë presidenciale dhe me shpalljen e Shqipërisë mbretëri, banda ‘Vatra’ u bë bandë mbretërore”, tregon Vaso Tole. Sipas muzikologut, djali i Thoma Nassit, Alberti, më 1944 vritet në frontin e luftës kundër pushtuesve gjermanë, si pjesë e ushtrisë amerikane.

Aktiviteti /

Qendra e Kulturës, Medias dhe Botimeve të Mbrojtjes dhe Federata “Vatra” organizojnë sot aktivitetin “Banda muzikore ‘Vatra’, bërthama e lindjes së QFKFA” në ora 11:00, në ambientet e QKMBM. Qëllimi i këtij aktiviteti është nxjerrja në pah dhe rëndësia e krijimit të bandës “Vatra” si pararendëse e bandës kombëtare të shtetit shqiptar dhe Orkestrës Frymore të Forcave të Armatosura të RSH. Me këtë rast do të çelet një ekspozitë me fotografi të kësaj bande dhe të tjerave muzikore në Shqipëri. Më tej, mbahet një “Akademi Përkujtimore”, ku përshëndesin kryetari i federatës, Dr. Gjon Buçaj dhe mbesa e Thomas Nassit, znj. Shpresa Stefani- Nassi, në emër të familjarëve dhe shoqatës “Dardha”. Ceremonia do të vijojë me dekorimin për themeluesin dhe drejtuesin e bandës “Vatra”, z.Thomas Nassi dhe bandës muzikore “Vatra”, nga ministri i Mbrojtjes. Për nder të Nassit do të mbajnë kumtesa, Prof. Ethim Dodona, Frederik Stamati, Koço Gjipali dhe Ariola Prifti. Programi parashikon edhe një Mini-koncert të Orkestrës Frymore Kombëtare të Forcave të Armatosura.

Kompozitori

Thomas Gregor Nassi ishte instrumentist, dirigjent dhe kompozitor, një ndër themeluesit e jetës koncertore dhe të edukimit muzikor në Shqipëri. Lindi në Dardhë të Korçës më 23 mars 1892. Familja e tij emigroi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, më 6 maj 1910 në bordin e anijes “Patris”. Nga viti 1916 deri në vitin 1918 vazhdoi studimet në Konservatorin e Muzikës, New England në Boston, Massaçusetts, duke u diplomuar në veglën e flautit. Gjatë asaj kohe, ai interpretoi me orkestrën simfonike të Bostonit si flautist dhe dirigjent ansamblesh. Krahas saj mori pjesë aktive në interpretimin e muzikës liturgjike për Kishën Ortodokse Shqiptare. Në vitin 1916 organizoi korin e parë të Katedrales Saint George, në jug të Bostonit, Massaçusetts; në vitin 1917 organizoi korin e Kishës Ortodokse, në Natick, Massachusetts. Në shtator të vitit 1917, ai organizoi dhe themeloi bandën parë shqiptare-amerikane “Vatra” në Worcester, Massaçusetts. Në vitin 1918, hyri në ushtrinë amerikane dhe u bë lideri i një bande ushtarake, në kampin Devens, Massaçusetts. Më 15 gusht 1918 ai bëri kërkesë për t’u bërë zyrtarisht qytetar i Shteteve të Bashkuara, në kampin Devens dhe profesioni i tij aty ishte “Ushtar Muzikant”. Thomas Nassi u bë zyrtarisht qytetar i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, më 20 shtator 1919. Në vitin 1918 ai u martua me Olympia Berishi Tsika, një këngëtare e talentuar, e cila emigroi në vitin 1916 në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, po nga fshati Dardhë. Djali i tyre Albert P. Nassi lindi në Masaçusets, më 26 tetor 1919 dhe vajza e tyre Madeline J. Nassi lindi po në Massaçusetts, në tetor 1920. Thoma Nassi lirohet nga ushtria amerikane në vitin 1920 dhe po në atë vit ai së bashku me bandën “Vatra” vjen në Shqipëri për të mbështetur “Luftën e Vlorës”. Bashkë me të vjen dhe familja e tij: bashkëshortja Olimpia dhe dy fëmijët e tij. Pas fitores së “Luftës së Vlorës”, banda “Vatra” udhëtoi në gjithë Shqipërinë e Jugut dhe u vendos në Korçë në vitet 1920-1925 dhe në Tiranë më 1926. Thomas dhe Olimpia Nassi organizuan sistemin shkollor të muzikës në Shqipëri dhe jetën muzikore të Korçës. Fëmija i tyre i tretë, Carmen Nassi A, lindi në Korçë, Shqipëri, në vitin 1923. Thomas Nassi u largua familjarisht nga Shqipëria në vitin 1926. Ata mbërritën në Portin e NeW York-ut, në bordin e anijes SS Duilio, më 23 maj 1926. Në vitin 1930, familja jetoi në Massaçusetts, aty ku Thomas Nassi krijoi edhe “Shkollën e Muzikës Nassi”. Vdiq në Orleans, Massaçusetts, më 24 dhjetor 1964 dhe u varros në varrezat e Orleans, pranë gruas së tij Olimpia dhe djalit Albert, rënë në betejë si pjesëtar i ushtrisë amerikane, gjatë Luftës së II-të Botërore.(Kortezi:Gazeta Shqiptare. Shkrimi u dergua per Diellin)