Prof. Dr. Arben Cici /

Figura e Prof. Peter Priftit përfaqëson një ndër personalitetet më përfaqësuese të kulturës shqiptaro-amerikane të shekullit XX. Ai përmendet si një nga dijetarët më të njohur që punoi për t’i sjellë çështjet shqiptare në qendër të vëmendjes akademike dhe politike në Shtetet e Bashkuara, një intelektual që bashkoi në personalitetin e tij ndershmërinë e karakterit shqiptar me qytetarinë amerikane, si dhe mendimin e lirë të Perëndimit me dashurinë e përhershme për Atdheun. Peter Prifti mbetet gjithashtu i lidhur ngushtë me emrin e Fan Nolit, si nxënësi i fundit i drejtpërdrejtë dhe dishepulli i denjë i këtij personaliteti të madh të historisë shqiptare.

Peter Prifti spikati për seriozitetin në studime, interesin për filozofinë, letërsinë dhe gjuhësinë gjatë edukimit të tij në Universitetin e Pensilvanisë në degën “Arts & Letters” (1949). Përvojat akademike në universitetet amerikane, ku vlerësohej mendimi kritik dhe kërkimi i pavarur, ndikuan në formimin e tij si intelektual me vizion të gjerë, i lirë në gjykime dhe i hapur ndaj ideve të reja. Ky formim do ta dallonte më vonë nga shumë bashkëkohës shqiptarë, të rritur nën dogmat e mbyllura ideologjike të komunizmit.

Takimi me Fan Nolin dhe fillimi i veprimtarisë shqiptaro-amerikane – Në fund të viteve 1950, Peter Prifti u vendos në Boston, ku u përfshi në aktivitetet e Federatës Panshqiptare “Vatra”, një nga organizatat më të rëndësishme të diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara. Në vitin 1958 ai filloi punën si sekretar i Vatrës dhe si redaktor i gazetës “Dielli”, krahas atdhetarit dhe publicistit të njohur Qerim Panariti. Pikërisht në këtë periudhë, ai u njoh për herë të parë personalisht me Imzot Fan Nolin, figurën qendrore të diasporës dhe të historisë kombëtare shqiptare.

Marrëdhënia e tyre, që nisi në kuadër të punës për “Vatrën” dhe “Diellin”, shpejt mori karakterin e një lidhjeje të ngushtë intelektuale e shpirtërore. Peter Prifti do të kujtonte më vonë takimet e shumta me Nolin në shtëpinë e tij në Boston, në mbledhjet e komunitetit shqiptar, në shërbesat kishtare dhe në organizimet për përvjetorët kombëtarë. Në njërën prej intervistave që zhvilloi me Nolin në vitin 1958, ky i fundit do të shprehej se anëtarësimi i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve në vitin 1920 ishte “fitorja më e madhe e jetës së tij politike”, ndërsa largimi nga Shqipëria në vitin 1924 ishte “trishtimi më i madh, sepse i dha fund punës sime në Atdhe”. Këto fjalë do të mbeteshin thellësisht të gdhendura në kujtesën e Priftit dhe do të përcaktonin frymën fanoliane që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës.

Noli e vlerësonte shumë intelektin e të riut kolonjar, ndërsa Prifti e shihte tek Noli figurën e udhëheqësit të mençur dhe të patriotit të ndritur. Ata ndanin të njëjtat ideale për lirinë e mendimit, për përparimin kulturor dhe për emancipimin e kombit shqiptar. Ndërsa shumë nga bashkëkohësit e Nolit e njihnin vetëm si udhëheqës politik apo fetar, Prifti e studioi dhe e kuptoi në thellësi si filozof, humanist dhe dijetar të formimit perëndimor.

Një intelektual i lirë dhe human – Në figurën e Peter Priftit përmblidhen disa nga virtytet më të vyera të intelektualit modern: mendimi i lirë, ekuilibri shpirtëror dhe humanizmi i thellë. Ai ishte përfaqësues tipik i asaj që mund të quhet “shkolla shqiptaro-amerikane e mendimit”, ku idealizmi për kombin ndërthuret me etikën e dijes dhe me respektin ndaj vlerave universale. Për Peter Priftin, e vërteta ishte më e rëndësishme se çdo përfitim, ndërsa sinqeriteti në qëndrime ishte parim i panegociueshëm. Pikërisht kjo koherencë e brendshme e bëri të respektohej nga bashkëkohësit, edhe nga ata që nuk ndanin të njëjtat pikëpamje.

Për Priftin, mendimi kritik nuk nënkuptonte kundërshtim për hir të kundërshtimit, por përpjekje për të arritur te e vërteta përmes arsyes. Ai besonte se njeriu i kulturuar duhet të jetë gjithmonë i lirë në mendim, por i përgjegjshëm në fjalë. Liria e tij intelektuale shfaqej edhe në raportin me Shqipërinë komuniste. Ndonëse vizitoi vendin dhe u mirëprit nga autoritetet, ai kurrë nuk pranoi të bëhej apologjet i sistemit. Në analizat e tij për Shqipërinë e pasluftës, ai nuk mohoi arritjet në fushën e arsimit dhe emancipimit të grave, por as nuk e fshehu kritikën ndaj shtypjes së mendimit të lirë dhe izolimit politik të vendit. Në një nga vlerësimet e tij, Shqipërinë e viteve ’70 ai e quante “kalanë e fundit të stalinizmit në Europë”, një përcaktim që për kohën kërkonte guxim intelektual. Por edhe në këtë kritikë kishte gjithmonë dinjitet dhe maturi; ai nuk sulmonte për të dënuar, por për të kuptuar dhe për të ndriçuar.

Ndoshta vlera më e madhe e Peter Priftit ishte aftësia për të ruajtur humanizmin në një shekull përçarjesh dhe ideologjish. Ai nuk e pa kombin shqiptar si një kategori etnike apo politike, por si një bashkësi njerëzish që duheshin ndihmuar të zhvilloheshin përmes arsimit, kulturës dhe lirisë. Në këtë kuptim, Prifti ishte një rilindas modern, që besonte te fuqia e dijes dhe te kultura si themel i identitetit kombëtar. Për të, patriotizmi nuk ishte thirrje, por përgjegjësi; nuk ishte emocion, por detyrë e përditshme ndaj së vërtetës dhe ndaj brezave që vijnë.

Fryma fanoliane dhe ndjekja e idealeve kombëtare – Nëse ka një fjalë që përmbledh marrëdhënien shpirtërore midis Peter Priftit dhe Fan Nolit, ajo është “trashëgimi”. Jo trashëgimi në kuptimin formal të një marrëdhënieje mësues–nxënës, por si vazhdimësi e një fryme, e një ideali që përshkon brezat. Fan Noli kishte qenë për Priftin jo vetëm figura e udhëheqësit kombëtar, por modeli i intelektualit që arrin të ndërthurë mendimin kritik me përkushtimin ndaj kombit. Në mënyrën e tij, Prifti mishëroi atë që Noli predikonte: besimin te arsimi, dialogu ndërkulturor, bashkimi i diasporës dhe emancipimi moral e intelektual i shqiptarëve.

Takimet me Nolin në Boston, bashkëpunimi në “Vatrën” dhe “Diellin”, si dhe pjesëmarrja në organizimet e komunitetit, i dhanë Priftit jo vetëm përvojë praktike, por edhe një përfytyrim të gjallë të misionit që diaspora duhej të kishte për Shqipërinë. Ai e kuptoi që herët se puna e Nolit nuk ishte e përfunduar; se lidhja e diasporës me Atdheun duhej të vazhdonte përmes dijes, kulturës dhe përfaqësimit në botën perëndimore. Në këtë kuptim, Prifti mund të shihet si hallka që lidh epokën fanoliane me studimet moderne shqiptare.

Ndikimi i Nolit në formimin e tij është i dukshëm jo vetëm në temat që trajtoi, por edhe në stilin e të menduarit dhe të shprehurit. Si Noli, edhe Prifti ishte poliedrik: historian, gjuhëtar, përkthyes, publicist dhe eseist. Ai shkroi për politikën, por edhe për letërsinë; për historinë, por edhe për moralin e shoqërisë shqiptare. Si Noli, ai e pa dijen si mision publik dhe jo si pronë personale. Noli kishte krijuar modelin e intelektualit të angazhuar që flet me forcën e argumentit, jo me gjuhën e pushtetit; Prifti e zhvilloi këtë model në rrethana të reja, në një botë të lirë, duke e bërë atë të pranueshëm për audiencën akademike ndërkombëtare.

Në studimin “Fan Noli dhe komuniteti shqiptar në SHBA”, mbajtur në Universitetin e Harvardit në vitin 1982, Prifti analizoi në mënyrë të thellë rolin historik të Nolit në formimin e vetëdijes kombëtare të emigracionit shqiptar. Ai e konsideronte Nolin “një burrë të madh të racës shqiptare, intelektual gjigand dhe shembull të patriotizmit të kulluar”. Në interpretimin e tij, Fan Noli nuk ishte vetëm figurë fetare apo politike, por një vizionar që kuptoi se liria e vërtetë nuk mund të ekzistonte pa kulturë dhe pa arsim. Pikërisht këtë vizion trashëgoi Prifti në veprën e tij.

Në kuptimin më të thellë, fryma fanoliane tek Peter Prifti nuk ishte imitim, por përthithje e vlerave që përbënin thelbin e filozofisë noliane: liri, arsim, drejtësi, kulturë dhe shërbim ndaj të mirës së përbashkët. Ashtu si Noli, ai besonte se “shqiptaria” nuk është vetëm çështje gjaku apo gjuhe, por një mënyrë e të menduarit dhe e të jetuarit që respekton dinjitetin e njeriut. Edhe pse nuk mori rrugën e klerit, ai ndoqi me devocion rrugën e dijes, që për të ishte një formë tjetër besimi, një fe intelektuale me qendër njeriun dhe Atdheun.

Kështu, lidhja midis Fan Nolit dhe Peter Priftit nuk ishte vetëm biografike, por edhe konceptuale. Ajo mishëron kalimin e një ideali nga një brez në tjetrin: nga brezi i rilindasve dhe të themeluesve të shtetit, te brezi i intelektualëve të diasporës që luftuan me penë për ta mbajtur të gjallë frymën e kombit në botën moderne. Në këtë vazhdimësi, Prifti mbetet dishepulli i fundit i Nolit, jo vetëm për faktin se e njohu për së afërmi, por sepse e përjetësoi mësimin e tij në vepra që flasin ende sot për një Shqipëri të lirë, të ndritur dhe njerëzore.

Rëndësia e veprës së tij në kohët moderne – Në realitetin e sotëm global, ku identitetet kombëtare përballen me sfida të reja kulturore, politike dhe teknologjike, studimi i veprës së Peter Priftit merr një domethënie të veçantë. Ai përfaqëson një model të rrallë të mendimit kritik shqiptar jashtë kufijve, që bashkoi rigorozitetin akademik me përgjegjësinë qytetare dhe atdhetare. Në një kohë kur shumë studiues përpiqen të kuptojnë marrëdhëniet e Shqipërisë me diasporën dhe rolin e saj në formësimin e imazhit kombëtar, puna e Priftit ofron një burim të pasur për të kuptuar se si intelektuali mund të shërbejë si urë mes kulturave dhe si ndërmjetës i vlerave universale. Ai ishte ndër të parët që solli çështjen shqiptare në debatin ndërkombëtar, duke i dhënë asaj peshë akademike dhe moralitet argumentues.

Në aspektin shkencor, veprat e tij janë një dëshmi e qasjes së balancuar që duhet të ketë studimi bashkëkohor mbi Shqipërinë dhe kombin shqiptar në përgjithësi. Në to nuk gjendet as ideologji e verbër, as sentimentalizëm, por një përpjekje për të kuptuar realitetin në dritën e fakteve dhe të mendimit të pavarur. Për studiuesit e rinj, përkthyesit dhe historianët e diasporës, Prifti mbetet një pikë referimi për mënyrën se si mund të ndërtohet një diskurs shkencor serioz mbi kombin pa rënë në propagandë. Ai dëshmoi se dashuria për Atdheun nuk qëndron në fjalë të mëdha, por në punë të qëndrueshme, në ndershmëri intelektuale dhe në përkushtimin ndaj dijes. Sot, leximi dhe analiza e veprës së tij nuk janë vetëm një nderim për një figurë të shquar të diasporës, por edhe një domosdoshmëri për të kuptuar më thellë se si mund të ndërtohet një identitet kombëtar i hapur, kritik dhe bashkëkohor.

Përmbyllje

Peter Prifti përfaqëson tipin më të përkryer të intelektualit shqiptaro-amerikan të shekullit XX: të formuar në Perëndim, por të lidhur fort me rrënjët shqiptare; kritik ndaj dogmave, por besnik ndaj vlerave kombëtare; i ftohtë në analizë, por i ngrohtë në ndjenjë. Ai ishte vazhdim i drejtpërdrejtë i traditës së Fan Nolit – mendimtarit, përkthyesit dhe dijetarit që besonte në fuqinë e arsimit dhe kulturës për të ndriçuar kombin. Në historinë e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane, Peter Prifti mbetet jo vetëm studiuesi që i dha zë çështjes shqiptare në botën anglishtfolëse, por edhe njeriu që trashëgoi dhe përcolli frymën e Nolit – frymën e lirisë, dijes dhe humanizmit. Ai ishte dishepulli i fundit i një ideali që bashkonte Shqipërinë dhe Amerikën në një të vetme: idealin e përjetshëm të përparimit dhe të dinjitetit njerëzor.

Besnik Fishta/

Tradita postare në Shkodër, e dokumentuar që prej shekullit XIX, ka qenë një institucion jetik për komunikimin tregtar, shoqëror dhe kulturor të qytetit. Prania e njëkohshme e zyrave postare austro-hungareze, osmane dhe më pas italiane e shndërroi Shkodrën në një nyje të rëndësishme ndërkombëtare komunikimi, duke e vendosur atë në qarkullim të drejtpërdrejtë me hapësira të gjera administrative dhe kulturore. Ky kontakt i vazhdueshëm me shërbimet postare ndikoi drejtpërdrejt në gjuhën e përditshme të qytetarëve, duke bërë që terminologjia postare të depërtonte në të folmen urbane dhe, me kalimin e kohës, të shndërrohej në shprehje figurative e popullore.

Ky fenomen gjuhësor paraqet interes të veçantë jo vetëm nga pikëpamja sociolinguistike, por edhe në raport me filatelinë, si hobi dhe disiplinë studimore. Në të dy rastet kemi të bëjmë me forma të ruajtjes së kujtesës kulturore, gjuha popullore e ruan përvojën kolektive nëpërmjet metaforës, ndërsa filatelia e ruan atë nëpërmjet objekteve materiale, si pullat, zarfet dhe dokumentet postare.

Në të folmen shkodrane, termat postare u shndërruan në shprehje me ngarkesa të ndryshme kuptimore, pozitive, negative, ironike apo humoristike, duke reflektuar marrëdhënie shoqërore, sjellje individuale dhe realitete politike. Shprehja “Shkon si pullë poste” përdorej për të vlerësuar besueshmërinë dhe korrektësinë e një personi apo shërbimi; tregtarët shkodranë e përdornin shpesh për të nënvizuar sigurinë e një veprimi të realizuar pa dështim. Në kahun e kundërt, “I ngjitet si pullë poste” mbante një ngarkesë të qartë negative, duke ironizuar individët oportunistë që nuk ndaheshin nga figura me pushtet politik apo ekonomik.

Po ashtu, shprehjet e lidhura me telegramin pasqyrojnë perceptimin e shpejtësisë dhe vonesës në komunikim. “Ia çoi si telegram urgjent” vlerësonte komunikimin e shpejtë, të drejtpërdrejtë dhe korrekt në kryerjen e detyrës, ndërsa “Telegram i prapambetun”, ironizonte individët që merrnin vesh ngjarjet me vonesë, duke i paraqitur si të shkëputur nga ritmi i kohës dhe shqetësimet e komunitetit. Ndër shprehjet më të përhapura në jetën tregtare ishte: “Pa pare, pa pullë”, një metaforë e thjeshtë, por domethënëse, që ironizonte realitetin ekonomik dhe nënvizonte faktin se asgjë nuk kryhej pa pagesë, ashtu si letra nuk nisej pa pullë. Në marrëdhënie shoqërore më informale, shprehja “Mos më rri si pullë poste”, përdorej për të relativizuar sjelljet e tepërta dhe për të krijuar një atmosferë humori.

Këto shprehje dëshmojnë se posta nuk ishte thjesht një institucion komunikimi, por një realitet i brendësuar thellë në kulturën urbane të Shkodrës. Ato pasqyrojnë, njëkohësisht, edhe dimensione politike dhe shoqërore, veçanërisht gjatë periudhave të ndryshme historike. 

Dëshmitë për këtë fenomen gjenden si në burime të shkruara, ashtu edhe në traditën gojore. Gazeta “Ora e Maleve” (Shkodër, vitet ’30) shkruante: “Deputeti i ri i asht ngjitë partisë si pullë poste”, duke përdorur metaforën popullore për të ironizuar karrierizmin politik. Në tregjet e qytetit qarkullonte thënia: “Mos më rri si pullë poste, se s’të marr dot me vete”, ndërsa shprehja “Pa pare, pa pullë” ishte pjesë e përditshme e diskursit tregtar. Prozat satirike të Migjenit, në mënyrë të tërthortë, pasqyrojnë të njëjtën logjikë shoqërore, kur ironizohet varësia e të varfrit ndaj të pasurit, e formuluar nga populli si: “I duhet me u kap si pullë poste pas derës së beut”. Edhe kujtimet familjare dhe korrespondenca private shkodrane të shekujve XIX–XX dëshmojnë përdorimin figurativ të termave postare, si në shprehjet: “Fjala jote me erdhi si telegram urgjent, mbërrin para se të mendohem”, etj.

Në kushtet e sistemit socialist (1945–1990), kur shoqëria shqiptare ishte nën një kontroll të imët ideologjik dhe administrativ, prania e shërbimeve postare dhe roli i tyre në qarkullimin e informacionit ndikuan drejtpërdrejt në gjuhën e përditshme dhe në ndërtimin e shprehjeve figurative në të folmen shkodrane. Termat postare në ndërgjegjen kolektive, u ngarkuan me kuptime të reja simbolike, shpeshherë të lidhura me mbikëqyrjen, disiplinën, frikën apo ironinë sociale. Në këtë periudhë, shprehja “I ngjitet si pullë poste” nuk përdorej më vetëm për të përshkruar afërsinë e padëshiruar apo oportunizmin, por fitoi edhe një domethënie më të mprehtë politike dhe shoqërore, duke nënkuptuar ndjekjen, përgjuarjen apo kontrollin e vazhdueshëm nga individë të lidhur me aparatin e pushtetit. Në mënyrë të ngjashme, shprehja “E kane vu si pullë poste” përdorej për raste kur dikush detyrohej të qëndronte pranë një personi, pa vullnetin e tij. Ndërkohë, “Shkon si pullë poste” ruajti edhe në këtë periudhë një kuptim pozitiv, duke u përdorur në diskursin zyrtar dhe propagandistik për të lavdëruar korrektësinë, bindjen dhe realizimin e detyrave sipas normave të sistemit, si shprehje e asaj që etiketohej si “moral socialist”. Krahas këtyre, në ligjërimin e përditshëm u përdorën edhe shprehje të tjera me bazë postare, si “i paska humbur adresa këtij”, për individë të hutuar ose të shkëputur nga realiteti, apo “nuk ia vuri n’pullë fare”, për raste kur dikush nuk merrej seriozisht apo anashkalohej qëllimisht. Një dimension veçanërisht domethënës merr kjo frazeologji në kujtesën e brezit të ri të viteve ’70–’80. Mes të rinjve qarkullonte paralajmërimi ironik, “kujdes, të asht ngjitë njëri si pullë poste”, për të sinjalizuar praninë e një individi që përgjonte apo raportonte, duke e shndërruar terminologjinë postare në një mjet të koduar komunikimi dhe vetëmbrojtjeje gjuhësore. Edhe diskursi publik përdorte metafora të ngjashme, si në rastet kur për persona të kthyer me forcë nga arratisja thuhej se “i kanë sjellë të paketuar koliposte”, një shprehje që ndërthurte ironinë me realitetin represiv të kohës. Këto përdorime dëshmojnë se, gjatë periudhës socialiste, shprehjet postare në të folmen shkodrane nuk ishin vetëm mjete gjuhësore, por edhe forma të tërthorta reagimi ndaj një realiteti politik të mbyllur. 

Pas vitit 1990, në kushtet e demokracisë së tranzicionit, këto shprehje morën kuptime të reja, të lidhura me shoqërinë e hapur, liberalizmin ndonjehere te pakontrolluar apo dhe kaosin social. “Ia dha si telegram” u bë metaforë e komunikimit të drejtpërdrejtë dhe pa filtra, tipik për diskursin publik të periudhës. “E mban veten si zarf bosh” ironizonte figura politike apo ekonomike pa përmbajtje reale, ndërsa “Mos më rri si pullë poste” u përdor më lirshëm në marrëdhënie shoqërore, duke reflektuar një qëndrim ironik ndaj mediokritetit.

Filatelia, si hobi i mbledhjes dhe studimit të pullave, zarfave dhe dokumenteve postare, ka një lidhje të natyrshme me këtë trashëgimi gjuhësore. Leksiku bazë filatelik, pulla, zarfi, posta, telegrami,qe është i njohur gjerësisht si në Shqipëri, ashtu edhe në kontekst ndërkombëtar, do shfaqet jo vetëm në katalogë dhe koleksione, por edhe në gjuhën e përditshme si bartës kuptimesh simbolike. Ashtu si koleksionisti ruan një pullë ose një zarf si objekt me vlerë historike, edhe gjuha popullore ruan metaforat postare si forma të kujtesës kolektive. Në përfundim pohojme, qe shprehjet postare në të folmen shkodrane janë dëshmi e ndërthurjes së ngushtë midis gjuhës dhe institucioneve të kohës. Ato tregojnë se posta nuk ishte vetëm një institucion komunikimi, por një realitet që formësoi mendësinë urbane dhe mënyrën e të shprehurit. Afërsia e tyre me hobin e filatelisë është e dukshme dhe organike, filatelia dhe folklori gjuhësor shkodran bashkohen në një narrativë të përbashkët, ku shërbimi postar shfaqet si urë midis materialitetit dhe figurativitetit, midis historisë së dokumentuar dhe kulturës së gjallë.

Përktheu nga BBC Rafael Floqi/

E paraqitur dhe tregtuar pa mëshirë si simbol seksi, Brigitte Bardot e vendosi kinemanë franceze në hartën botërore. Brigitte Bardot, e cila ka ndërruar jetë në moshën 91-vjeçare, përmbysi portretizimin e ngurtë të grave në kinemanë e viteve 1950, duke u shndërruar në mishërimin e një epoke të re të çlirimit seksual.

Në ekran, ajo ishte një “koktej” francez hijeshie lozonjare dhe sensualiteti kontinental. Një botim e quajti “princesha e buzëqeshjes provokuese dhe kontesha e thirrjes joshëse”, një imazh që ajo vetë më vonë e urrente. E shitur pa skrupuj si simbol hedonist seksi, Bardot u ndje e penguar në ambicien e saj për t’u bërë aktore serioze. Përfundimisht, ajo hoqi dorë nga karriera për t’iu kushtuar mbrojtjes së kafshëve.

Vite më pas, reputacioni i saj u dëmtua kur bëri deklarata homofobe dhe u gjobit disa herë për nxitje të urrejtjes racore. Djali i saj gjithashtu e paditi për dëme emocionale, pasi ajo kishte thënë se do të kishte preferuar “të lindte një qenush”. Ishte një njollë në kujtesën e një ikone, e cila – në kulmin e saj – e bëri bikinin, dëshirën femërore dhe kinemanë franceze pjesë të hartës globale.

Jeta e hershme

Brigitte Anne-Marie Bardot lindi në Paris më 28 shtator 1934. Ajo dhe motra e saj, Marie-Jeanne, u rritën në një apartament luksoz në lagjen më elitare të qytetit. Prindërit e saj katolikë ishin të pasur dhe tepër rigorozë, duke kërkuar standarde të larta nga fëmijët. Miqësitë e vajzave kontrolloheshin rreptësisht; kur thyen një vazo të dashur të prindërve, u ndëshkuan me rrahje.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, me trupat gjermane që pushtonin Parisin, Bardot kalonte shumicën e kohës në shtëpi duke vallëzuar nën tingujt e pllakave muzikore. Nëna e saj e inkurajoi dhe e regjistroi në mësime baleti që në moshën shtatëvjeçare. Mësuesja në Konservatorin e Parisit e përshkroi si nxënëse të shkëlqyer dhe ajo fitoi disa çmime.

“Jeune fille”

Megjithatë, Bardot e ndiente jetën mbytëse. Në moshën 15-vjeçare, ajo kujtonte më vonë: “Kërkoja diçka, ndoshta përmbushjen e vetvetes”. Një mik i familjes e bindi të pozonte për kopertinën e revistës Elle, dhe fotografitë shkaktuan sensacion. Në atë kohë, gratë në modë kishin flokë të shkurtër dhe veshje të kuruara me kujdes. Flokët e Brigitte-s binin lirshëm mbi shpatulla; me trupin e hollë e atletik të balerinës, ajo nuk ngjante me modelet e tjera.

Në moshën 16-vjeçare, ajo u bë fytyra më e famshme e kopertinave në Paris. Fotografitë e saj tërhoqën vëmendjen e regjisorit Marc Allégret, i cili i kërkoi asistentit të tij, Roger Vadim, ta gjente.

Roger Vadim, “ujku i egër”

Provimet për film nuk patën sukses, por Vadim – gjashtë vjet më i madh – e mori nën mbrojtje, fillimisht si protezhe dhe më pas si e fejuar. Ata nisën një lidhje intensive. Kur prindërit e Bardot e zbuluan, kërcënuan ta dërgonin në Angli. Në shenjë rebelimi, ajo tentoi vetëvrasjen, por u shpëtua në çastet e fundit.

Prindërit u dorëzuan, por ndaluan martesën deri sa Brigitte të mbushte 18 vjeç. Sapo e kaloi këtë moshë, çifti u martua.

Shndërrimi në ikonë

Vadim filloi ta formësonte Bardot-in si yllin që besonte se ajo mund të ishte. Ai shiti fotografitë e dasmës në Paris-Match dhe e mësoi si të sillej në publik.

Ajo mori role të vogla në shumë filma, shpesh si figura femërore të pafajshme, por provokuese. Deri në vitin 1956, ajo ishte kryesisht e famshme për pozimet me bikini – një veshje ende e ndaluar në disa vende – dhe për flokët në stil “koshere”.

Pastaj erdhi filmi që e bëri yll: “And God Created Woman”. Në SHBA shkaktoi skandal, ndërsa filozofja Simone de Beauvoir e shpalli ikonë të “lirisë absolute”.

Nga fama te polemikat

Bardot u identifikua plotësisht me personazhet që luante. Ajo u divorcua nga Vadim, pati martesa dhe lidhje të tjera, u bë aktorja më e paguar në Francë, por shpesh ankohej: “Nuk kam pasur shumë mundësi të aktroj; kryesisht më është dashur të zhvishem”.

Ajo fitoi vlerësime kritike në filmin Le Mépris të Jean-Luc Godard, por u lodh nga imazhi i saj si “kotele-seksuale”.

Aktiviste për të drejtat e kafshëve

Në vitin 1973, pas gati 50 filmash, Bardot u tërhoq nga aktrimi për t’iu kushtuar mbrojtjes së kafshëve. Ajo themeloi Fondacionin Brigitte Bardot dhe u bë një nga figurat më të zëshme të kësaj kauze.

Fund i trazuar

Vitet e fundit u shoqëruan me procese gjyqësore për deklarata raciste dhe homofobe. Megjithatë, në vitet 1960 ajo ishte zgjedhur fytyra zyrtare e Marianne, simboli i Francës.

Pas tre martesash të dështuara, disa tentativash vetëvrasjeje dhe një jete të trazuar, Bardot mbetet një figurë kontradiktore: ikonë e lirisë femërore, por edhe e polemikave të thella.

Ajo la pas bashkëshortin e katërt, Bernard d’Ormale, ish-këshilltar i politikanit të ekstremit të djathtë Jean-Marie Le Pen.

FULL PROGRAMME LINK: https://www.bronxworldfilm.org/guidebwfcycle

MANHATTAN SCREENINGS: La Nacional – 239 West 14th Street (Jan. 12, 13)

BRONX SCREENINGS: Andrew Freedman Home (Jan. 17) Sankofa Haus (Jan. 18)

New York, New York. Dec. 25, 2025. – A double bill of films with Kosovo as their subject comes to New York City City January 11-18, 2026 in Manhattan and The Bronx as headliner for Bronx World Film Cycle, Winter 2026, the flagship art house film and multiarts event that pioneer presenter Bronx World Film has held every winter since its founding in 2011. This year’s marqueé boasts of 22 films from 16 countries, among them a world premiere, two US premieres, five NYC premieres, an avant-première and its first incursion into horror films.

The headline feature film I, Father (“Un ‘Ati”) comes from an Albanian-language adaptation of Hamlet for the stage titled Princi I, by award-winning filmmaker Mark Norfolk. The cast is led by Makfire Miftari and Besim Ajeti, both prominent stage and screen artists in Kosovo. Makfire — also Executive Producer as CEO of Filma-KS, together with Norfolk’s Prussian Features — is from a distinguished family of intellectuals. Besim founded Goddess on a Throne Festival in Prishtinë, the first in that young nation’s history. The film, shot in Gjilan village on a shoestring in under a week, is a milestone for Kosovo art house.

The documentary Kosovo: The Cry of Man is Singing is an episode from BYU-TV’s “How I Got Here” series directed by Jim Morrison IV. It tells the story of Naser who, as a young journalist, witnessed war atrocities in his homeland of Kosovo. Now, with his fifteen-year-old son Ander feeling like his father has unresolved pain around his experiences, they take a homecoming trip to Kosovo not as father and son, but as friends and equals.

Bronx World Film has been at the forefront of promoting Albanian and Kosovar cinema since its earliest days, believing that the worldview and history of these nations and peoples carry valuable lessons of resilience, respect for historic memory, language, honor and community. It thanks the various venues hosting Bronx World Film Cycle, Winter 2026 and those who support the organization’s work as it celebrates its fifteenth anniversary.