Departamenti i Letërsisë në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” përveç aktivitetit akademik në auditor i kushton rëndësi edhe takimeve periodike me shkrimtarë të afirmuar dhe të rinj. Në këto takime përfshihen studentë të degëve Gjuhë-letërsi dhe Gazetari-komunikim si dhe pedagogë të letërsisë, të njohur si studiues dhe kritikë letrarë. Gjatë muajit nëntor u organizuan tre takime dhe diskutime për romanet e prozatores Eralda Baze, poezitë e Loreta Shcillock, romanet e Agim Gjakovës.

Takim letrar me romancieren Eralda Baze me rastin e botimit të romanit “Zambaku i kanionit” (2023)

Kështu kuadrin e “Muajit të letërsisë” në sallën “Vehbi Bala” të Bibliotekës Shkencore Universitare u zhvillua më datë 15.11.2023 takim letrar me shkrimtaren Eralda Baze, në qendër të të cilit ishte diskutimi i romanit të saj të dytë “Zambaku i kanionit” (2023) dhe bashkëbisedimi me studentë të degëve Gjuhë-Letërsi dhe Gazetari-Komunikim. Ky aktivitet erdhi në vijim të aktiviteteve letrare e kulturore për vitin akademik 2023-2024 dhe si një bashkëpunim i Departamentit të Letërsisë në Fakultetin e Shkencave Shoqërore, Bibliotekës Universitare dhe botuesit Schnell.

Pas romanit “Dielli më perëndon në Lindje” (2022) me të cilin autorja Eralda Baze u afirmua si romanciere e përkushtuar ndaj aktualitetit, ajo erdhi në këtë takim në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” me romanin e dytë “Zambaku i kanionit” (2023).

Romani është përcjellë me interes nga lexuesit dhe studiuesit e romanit bashkëkohor shqiptar. Autorja e çon më tej rrëfimin shumëdimensional mbi problematikat aktuale të tranzicionit politik dhe shoqëror, duke u bërë një nga autoret që me kurajo nuk heziton të shpalosë para lexuesit skena nga përpjekjet e përditshme, veçanërisht e femrave shqiptare, për të mbijetuar në një realitet të molepsur dhe të degraduar, si rezultat i një politike të dështuar për të ndërtuar një të tashme dhe një të ardhme më të mirë për shoqërinë shqiptare. Romani deri tani është përcjellë me vlerësime, shkrime, analiza nga studiues, si: E. Rusi, M. Simoni, E.Kaçeli, A. Prendi, E. Alija, E. Ymeraj etj.

Takimi u moderua nga drejtori i departamentit të Letërsisë prof.as.dr Arben Prendi. Për vlerat artistike, përmbajtësore dhe tematike, referuan dr. Ermira Alija, dr. Ermira Ymeraj dhe prof.as.dr. Arben Prendi. Gjatë takimit diskutuan dhe lexuan pjesë nga romani: Denisa Hysaj, studente e Masterit profesional në Gjuhë-letërsi, Xhuljana Guri, studente e Baçelorit në Gjuhë-letërsi dhe poetja Arjola Zadrima, njëkohësisht studente e Baçelorit në Gazetari dhe komunikim.

Ndër të tjera, në bashkëbisedimin me pedagogë, studentë dhe maturantë të shkollave të mesme të qytetit të Shkodrës, autorja Eralda Baze shprehu kënaqësinë e saj që gjendej në këtë takim në Fakultetin e Shkencave Shoqërore. Në shenjë vlerësimi për krijimtarinë e saj Dr. Ermira Alija, zëvendës dekane, i dorëzoi autores një “Certifikatë vlerësimi”, të cilën autorja u shpreh se do ta përdorte edhe si një mundësi për t’u këshilluar maturantëve dhe ndjekësve të saj në rrjetet sociale, që të zgjedhin të studiojnë në programet e studimit që ofron ky fakultet dhe Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi”. ë përfundim të aktivitetit dhuroi disa kopje të romanit për Bibliotekën Shkencore dhe për studentët, të cilët patën rastin për foto dhe autografe.

https://unishk.edu.al/…/takim-letrar-me-romancieren…

https://www.facebook.com/universiteti.luigj.gurakuqi

Poetja Loreta Schillock promovoi vëllimin e saj poetik në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi”

Në vijim të aktiviteteve për “Muajin e letërsisë” poetja Loreta Schillock u takua më datë 20 nëntor 2023 me studentët e degëve Gjuhë-letërsi dhe Gazetari-komunikim në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” . Takimi u zhvillua në mjediset e Bibliotekës Shkencore të këtij universiteti. Moderatori i takimit prof.as.dr. Arben Prendi, drejtor i departamentit të Letërsisë, prezantoi autoren dhe vëllimin e saj poetik “Shtegtim vargjesh”. Ai vlerësoi se këto takime janë një mundësi e mirë për studentët që të njihen me vepra dhe autorë të ndryshëm të letërsisë shqipe bashkëkohore, si dhe të nxiten që edhe ata të marrin kurajo për të publikuar krijimet e tyre letrare.

Autorja Loreta Schilock shprehu kënaqësinë e saj që librin e saj të parë me poezi e promovon në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” para studentëve, që janë edhe lexuesit më të mundshëm të poezisë. Për vlerat artistike të këtij vëllimi diskutuan Edon Bushaj, student i masterit profesional në Gjuhë-Letërsi dhe Arben Prendi, drejtor i departamentit të Letërsisë.

Poetja Rozafa Shpuza përmes një bashkëbisedimi me autoren, veçoi edhe kontributin e saj si përkthyese e letërsisë nga gjermanishtja në shqip dhe anasjelltas si dhe përvojën e saj si docente në Universitetin e Shtutgartit.

U lexuan me këtë rast disa poezi të autores nga Aleksandër Prenga, student i baçelorit në Gjuhë-Letërsi, Xhuljana Guri, studente e baçelorit në Gjuhë-Letërsi dhe Arjola Zadrima, studente e baçelorit në Gazetari-Komunikim. Gjithashtu, poezi u lexuan edhe nga Nikolin Ferketa, aktor i Teatrit “Migjeni”.

Takimi me shkrimtarin Agim Gjakova

Më 24 nëntor 2023 takimi me shkrimtarin Agim Gjakova përmbylli aktivitetet e organizuara nga Departamenti i Letërsisë për “Muajin e letërsisë”.

Drejtori i departamentit të Letërsisë, prof.as.dr. Arben Prendi falenderoi autorin për praninë e tij në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” ndërsa paraqiti disa të dhëna mbi jetën dhe veprën e tij.

Zëvendësdekania e Shkencave Shoqërore, dr.Ermira Alija i dorëzoi autorit një certifikatë vlerësimi me motivacionin:”Shkrimtarit të shquar AGIM GJAKOVA. Për ndihmesën e dhënë në pasurimin e vlerave origjinale të letërsisë shqipe dhe frymën thellësisht atdhetare të krijimtarisë së tij”.

Me këtë rast për veprën letrare të shkrimtarit Agim Gjakova dhe në veçanti për romanin “Korridoret e gjelbra”, referuan studiuesi Pandeli Koçi, pedagogu i departamentit të Letërsisë, dr. Gëzim Puka, Behar Gjoka, studiues, Edon Bushaj, student i Masterit Profesional në Gjuhë-Letërsi dhe prof.as. dr.Arben Prendi. Autori Agim Gjakova shprehu kënaqësinë e tij që zgjodhi Shkodrën për të paraqitur edhe kompletin e veprës së tij letrare, sepse me këtë qytet ruan lidhje shpirtërore dhe kulturore të veçanta.

Frano Kulli/

Me Mirush Kabashin, në përvjetorin e 100- të të Konferencës së Paqes, 2019 në një aktivitet përnderues për Fishtën, patëm shkëmbyer këtë bisedë:

– Qysh kur e mban Fishta titullin “Nderi i Kombit”,- më pyet Mirushi.

– Nga 2002-shi-i përgjigjem unë… Mirushi ishte aty e do të recitonte njërën prej poezive të Fishtës, fort të pëlqyer prej tij, “I d’buemi”. Po përpara se të fillonte, iu drejtua pjesëmarrësve në atë veprimtari:

-A e dini se tani së voni i është dhënë titulli “Nderi i Kombit” këtij burri – dhe bëri me dorë nga shtatorja e Poetit Kombëtar, aty pranë.- Po të njëjtin titull si ky burri mbaj edhe unë. Edhe pse e di veten me njëfarë kontributi në këtë vend… s’di se si ndihem … nderi i kombit unë e nderi i kombit ky burri…, – e përmbylli parafjalën e tij atëhere Mirush Kabashi.

Më erdhi në kujtesë ky rrëfim i shkurtë i Mjeshtrit të madh, në ditën e fundit jetës së tij këtu, atëhere kur po përcillej për në botën e qiellit….

Pas veprimtarisë drekuam së bashku, vetë i treti, me Tonin Çobanin. Edhe aty, në tavolinë, te “Diella” në Kune e rimorëm përsëri në bisedë Fishten:

– Gjergj Fishta ka nga të huajt 4 dekorata të larta: “Mearif, kl. II, 1912”, akorduar prej qeverisë osmane, “Ritterkreuz, 1912” prej Austro-Hungarisë, prej Papa Piut XI “Medaglia di Benemerenza, 1925” dhe prej Mbretit të Greqisë “Phoenix”, 1931, të cilat figurojnë në jakën e zhgunit të fratit, në një foto të vitit 1932, është edhe një tjetër, që pak është e njohur dhe rrallë përmendet…

I dinte edhe Mirushi këto, po prap ai e ngacmonte biseden .

-Përpos katër dekoratave shumë të larta ka edhe disa dhurata simbolike për t’u shënuar. Një tufë atdhetarësh të qytetit të Beratit i kushtojnë një pendë ari, në shenjë nderimi e mirënjohjeje si shkrimtar e atdhetar (viti 1918). Po ka një dhuratë të shtrenjtë prej Krajl Nikollës së Malit të Zi: një teste (komplet prej 12 copësh) lugë, pirunj e thika prej ari, që Fishta e mbante në një vend të dukshëm të dhomës së tij në Kuvendin e Gjuhadolit dhe kishte dëshirë t’ua tregonte miqve, duke shtuar, jo pa ironi, se “këto janë punë krajlash”… -Kurse më e larta medalje nderuese prej kombit të vet, të cilit i dha emër si pakkush ndër shqiptarë, i akordohet vonë, shumë vonë. Në vitin 2002, pra.- rithekson me pezm Mirushi…

Nuk e di a e mbajnë këtë titull, më të lartin titull zyrtar nderimi ata baballarët e vërtetë të kombit, emër për emër ata, që historia jonë i ka shënuar si të tillë. Të gjithëpranuar e të pakontestuar… Ata, që në historitë e kombeve të qytetëruara kanë zënë vend në tempuj…

Atë ditë, unë edhe Tonini mësuam prej tij atë kumtin e trishtë të sëmundjes. Sapo ishte kthyer nga Turqia, i diagnostikuar me të keqen, por jo me shpresa të humbura…

Në prillin e sivjetëm ishim prapë së bashku në Namur (Belgjikë), të ftuar të Shoqatës “Nënë Tereza” atje, prej Arjan Bajraktarit, stërnip i Çun Mulës emërmadh të Hotit. Për Fishtën… Për “Gjuha shqype” tash, e për të tjera poezi që Mirushi i kishte për zemër. Me mjeshtrínë e rrallë që ai kishte e me pasionin e pashterrshëm…deri në frymën e fundit.

Pastë dritë, Mirushi i mirë !

CINZIA DEMI

SHKAKU I DITËVE

Cinzia Demi

Në Itali shkruhet shumë poezi dhe është e dashur si kënga italiane, sa duket se ai gadishull i mrekullueshëm po aq sa është rrethuar nga ujërat mesdhetare, po aq dhe goditet nga baticat e dallgëve të vargjeve dhe melosit, vazhdueshëm si në rilindje dhe sot.  

Duke qenë pranë, edhe shpirtërisht, dhe kërshëria është më e madhe, gjithsesi dhe mundësitë e njohjes janë më të shumta. 

Këtë radhë kemi zgjedhur një poete, mbase dhe për të treguar sado pak dhe përditshmërinë e poezisë italiane sot, Cinzia Demi, jeton në Bolonja dhe   është nga Piombo pranë.  

Ajo laurimin magjistral e ka kryer në Italianistikë dhe drejton kolanën Cleide në botimet “Minerva” dhe rubrikën “Missione Poesia, Altritaliani” dhe është kryeredaktore e revistës, që del në letër “Menabò (Terra d’ulivi edizioni). 

Ka botuar në mjaft shtëpi botuese vëllime me poezi, eseistikë, narrativë. Ja, disa nga titujt e saj, që duket sikur krijojne një rrëfim: Takohemi në ferr; Tërheqja që na bashkon; Takime dhe Magjepsje; Caterina Sforza. Forcë e natyrës midis mitit dhe poezisë; Ersilia Bronzini Majno. Imagjinari biografik i një italiani mes rolit publik dhe atij privat; Unë isha Maddalena; Maria dhe Gabrieli. Pritja e nënave; Në emër të detit; Zërat e Parë. 

Ka përgatitur antologjitë: Midis Genovas dhe Livornos: poetë të dy qyteteve. Homazh për Giorgio Capronin; Të dashurit e dashurisë; Portrete poetësh. 

Poezia e Cinzia Demi-t është përkthyer në anglisht, frëngjisht, rumanisht, hungarisht, arabisht, spanjisht, tani dhe në shqip, ndërsa ajo vetë  është dhe përkthyese për editorinë “Puntoacapo” të autorëve në gjuhët neolatine. 

Drejton disa veprimtari si “Çaj me poezi”, Bolonja; “Festivali i Artit”, Piombino dhe është vlerësuar me çmime te ndryshme letrare. Ndër më të fundit janë: 

2019, “Académie Mihai Eminescu – Craiova”, “Médaille pour ses mérites dans la diffusion de la Culture universelle” dhe “Prix Special pour l’excellence de sa création; 

2020, Anëtar i emëruar i “Académie Tomitane of Constance” 

2021, Çmimi “Inter.le Camaiore” për “Trup i pamundur” të Attila F. Balás, përkthyer prej Cinzia Demi-t, Çmimi “Narrativ INPS” për “Zërat e Parë” dhe videot në “Rai Cultura Letteratura”. 

Poezia e saj duket se sjell traditën për ta thyer atë, ka një realizëm dhe surealizëm të ndërthurur, ku vërshimin e fjalëve nuk e ndërpret me shenja pikësimi, madje as me shkronjën e madhe nistore, duke dashur kështu t’i ngjajë ligjërimit të gjallë apo monologut të brendshëm sipas parimit të “përroit psikik”. Parapëlqen një arketip të ri, atë të Matrioshkës, vërejnë kritikët. 

Përmbledhja e saj e fundit “Shkaku i ditëve” është një përvojë poetike e bazuar në fakte, ngjarje dhe ndjenja që shkaktojnë një efekt specifik, i cili, nga ana tjetër, krijon një fakt tjetër, në një lloj lidhjeje ngjarjesh: çdo kalim i jetës është i lidhur në mënyrë të pashmangshme me të mëparshmen dhe me atë që vjen, e tërhequr nga forca ose dobësia e asaj që s’ikën. Peizazhi shfaqet pas leximit me dritësirat e veta, erërat ngurtësinë, ciklin e stinëve, impulset, pritshmëritë dhe zhgënjimet që shkakton koha. Ritmi i poezisë për Cinthia Demi-n është si ritmi i frymëmarrjes dhe i ndjenjave, i thyer nga ngjarjet e jetës. Fillimi i saj është si një vazhdim…

Librat e Cinzia Demi-t zakonisht në ballinë kanë nga një pikturë të bashkëshortit të saj, Maurizio Caruso, i cili ka hapur ekspozota të ndryshme dhe shquhet për portrete të artistëve, shkrimtarë Italianë dhe nga bota, ku kanë tërhequr vëmendjen e tij dhe heronj shqiptarë si Skënderbeu e At’ Viçens Prennushi. 

Po i sjellim së bashku.

Përgatitën dhe përkthyen Eda & Visar Zhiti 

Dy libra nga Cinzia Demi me piktura nga Maurizio Caruso

KOHA SI NJË KOPSHT

Poezi nga Cinzia Demi –

* * *

por koha është një kopsht

ku shëtisin ngjyra dhe stinë

dhe toka hapet në lule

në shije frutash të lagura

sipas dëshirës së erës 

ulur përballë

ndjej frymën tënde të ndezur

shoh faqet prej fëmije 

purpur livadhesh por

sytë – ndryshim fluturimesh

si zogjtë janë si zogjtë

i njohin mendimet e botës

mbushin oborret me përpjekje

dhe britmat e një sfide

gabimet në flakë flatrash

Autogra nga poetja Cinzua Demi

 duhet të kuptojmë se ç’sjell

që të besojmë në drithërat e bëra

rërë klepsidre ndër duar

për të mos thyer kristalet e arta

që të kthehemi atje ku kemi lindur

në shtëpinë me mure të bardha

ku çdo gjë ka një emër

për të zbuluar çdo kufi

dhe ka një kujtesë që shpejton

dhe zgjerohet nëpër botë

me një gulçim të fryrë midis

kokrrave të akacies e lirit të lehtë

në dritën e pjerrët të grilave

në sakramentin e betimit

mbi memorialin e kthjellët të detit

duhet të kuptojmë se ç’mbetet

nga çmenduria e festës nga

nxehtësia e flakës që ende

mbron rininë

e trupave tanë të përqafuar

në agim mes avujve, ndërsa

fundoset hija e siluetave

që ishin pranë dhe një copëz

kujtese është një e keqe

mahnitëse e njerëzimit që zhytet

në arsyet e errëta

lulëkuqet përpiqen të lulëzojnë

dhe një kohë e palëvizshme nuk

shpjegon nuk lavdëron por jo

të mohojë shkakun e ditëve

Nga rubrika: Në emër të detit

pret gjithmonë që diçka të ndodhë

teksa ngre sytë

te pemët që i druhen vjeshtës

rruga bëhët dhe më e gjatë dhe

ky pllakat nuk ishte dje

është i milicisë së kohës

e gatshme në ushtrinë mercenare

për luftërat në altarin e gurtë

të kishëzës – në kufi me Gjirin[1]

kundër zbehjes së detit në tetor

paguani dhe lëreni të lirë të ndalë

që të pushosh pak pa u ngutur

provo të lash duart

ku rrjedh rërë hematite

merr një copëz vazoje

dhe me të bëj një gotë

pi një gllënjkë mistral

nga ajo çarje që zmadhohet

ajër i kripës së lashtë detare

ndoshta kështu dhe rritesh

pas bukës me sheqer dhe vere

pas vjeljeve dhe trëndafilave

kur të gjitha gjërat zbehen

në një ndjesi të largët dhe thua

kështu rritesh për kryqet

të cilëve u shmangemi

për këtë ajër mbytës të shtëpisë

ku horizonti ishte vetëm një vijë

ndoshta kështu takohen teatrot

me kuintat gjithë ngjyrë të ndezura

përfillu që rëndësi s’ka fare 

sa kilometra ikin kështu

trupat shtrëngohen i hedhin veshjet

argjendi vesh pa vlerë më

pa zjarrminë që bëhet shkollë

dhe duke pritur kthehemi në fillim

ngrihen sytë te pemët 

që tashmë janë plot pranverë

rruga është më e shkurtër

dhe në pllakat është zbehur shkrimi

________________________________________

[1] Gjiri i Baratti-tè në komunën e Piombino-s (LI), 

ku kam lindur ( Shën. i autores)

                                                                                Nga seksioni: Material jo i riciklueshëm                                                                                      ne për jetën

ne për vdekjen

ne për ndjenjën e përjetshme

ne për të mos kuptuar

ne që ishim dhe që jemi

njerëzimi i dhimbshëm

e asaj dhimbjeje të fortë

që verbon mendjen

njerëzimi i humbur

i ndotur nga njerëz trashanikë,

ne që besuam

ne që nuk besojmë

ne që shpresonim

ne që nuk shpresojmë

ne që kemi dashur

ne që nuk duam

ne që nuk jemi më

pa familje pa virtyt

me një ëndërr që vdes

çdo çast

çdo çast të vetëm 

një ëndërr e ndalur

në një grusht në një rënkim

në ujin që ikën

në erën që shqyen 

në diellin që djeg ende më shumë

nga seksioni: Ajo shenjë që mungon                            

   shoh orkidën në tryezën e kuzhinës

herë pas here lëshon një lule

thahet dhe bie nga dega

duke humbur freskinë e saj

e zhvesh ngjyrën

është ende e bukur mendoj

çarë nga ajo rreze e fundit e dritës 

së tradhtuar nga palosjet e portokallit

të tendës po të kishte zërin e vet

do më tregonte për këtë kohë

do më thoshte që po humbas konturin

e fytyrave të atyre që dua ngjyrat e

syve linjën e vizatuar të profileve

gjestet e duarve që fjalët janë

thekë të zbrazëta edhe në celularë

do më thoshte se është zbehur fustani

i detit dhe horizonti nuk është më

një linjë për të mbështetur shikimin

se bora nuk ka rënë këtë vit

dhe bari me durim pret kthimin

do më thoshte që ëndrrat janë makthe

që e qara që dëgjoj është larg

por e vërtetë që nata ka varrosur

më të mirët prej nesh në rrugën e kryqit

të kamionëve të dritave varg

do më thoshte që s’e kuptova jetën

se nuk mund të ndodhë veçse kur

uji rrjedh dhe gota mbushet

se tunika nuk luhet me zare

por pritet dhe qepet me dorë

dhe do më thoshte orkidea e Pashkës

shfaqjen e përpiktë në dritaret tona

si atë njollën e gjineshtrës që rishoh

në pyllin e dendur dëshirën e dritës

kthjelltësinë  përhapëse të Ringjalljes

ra shi kaq shumë

kësaj nate jasemini

duket i përtërirë kërcelli

i hovshëm aromatik 

gjethet kanë pirë diell 

burimeve të bollshme

Unë s’di gjë për të

vërtet si për shumë të tjera

shoh të hapur degëve

plot pika qiellore

të reve të holluara

ndërsa bluja përparon. 

është ende i zbehtë mëngjesi

në kontrast me trëndafilin 

e kuq në anë të kopshtit që

duket se dikton linjën e

guximit atë që kërkoj

në rrjedhat e venave

një grerëz gumëzhin përreth

në lulemuret përhumbem 

në endjet e saj rrethore në

mjeshtërinë e saj të pandërprerë

në kërkim të qiellit do t’i jepja 

timin kur ta gjej

vrullin dhe atë shije

mjalti të orëve festive

pas stuhisë së breshërit

dhe rërës që ka mbuluar

rrënjët e ëndrrave të mbështjellë

me pastërtinë e zambakut

kërkesat dhe përqafimet e

nënës dhe atit dhe birit teksa

në atë copëz drite që

rrjedh mes pjeshkës dhe hardhisë

ku shihen frutat dhe zogu alodol

që nxiton nëpër këngë

Nga seksioni: Hija e shtëpive 

   e para ishte si fillimi

i një alfabeti të mundshëm

në orët delikate

të preludit të mbrëmjes

dhe lëvizin e tendosen

çastet në rruzare

pa një dritë

me erën pezull

por ishte dashuria

gjatë fillit të rrugës

dhe qumështi i ëmbël

të një gji nëne 

*   *   *   

E mbështjell veten në flokët e mi

si bletët në koshere

hiri dhe uji në urnë

   dhe është mjalti që pikon nga lotët

nëse shikon qytetin në rrugë

përçarjen e gjetheve të çmendura

   ringjalljen në vajtimet

Unë kthehem

tek molla e thartë që ishte

   dhe në ata sy sirene

të një gruaje vetëm

si heshtja si ndëshkimi

* * *

rrush vere të mirë

dhe ndërkohë

digjesh për atë fluturim

shpëtues mbi të keqen

me një guxim të munguar

të një lëvizje një ngrohtësie

të një zoti që shndërrohet në njeri

dhe nuk mund ta prekësh

bëje gjestin që ke thënë

jepi atij dashurinë

gjithë dashurinë e botës

mbush çantën e yjeve

vër shenjën e puthjeve të tua

bari vërshon

nga gjaku yt prej drite

* * *

   Është një emër që po kërkoj

që del nga ajo derë e përplasur

që më hipën përsipër 

   si balta

në pëllëmbë dhe në shpinë

rëndë në duart e tij

   si zëri që bërtet

fërgëllimë fluturash vajtuese

që mirëpret të njëjtën

   torturë bishën e turpshme

që pastaj më përkëdhel

më tundon dhe më thotë të qëndroj

Gjergj Kastrioti – Skenderbeu                                               At’ Vincenc Prennushi 

                                   Portrete nga piktori italian Maurizio Caruso

Nga Visar Zhiti

Ka disa ditē qē ka ardhur, po takon shqiptarē, po shkon andej kēndej si misionar, magjepsēs si ai, nē universitete, biblioteka, tubime, etj, ja, erdhi dhe nē shtēpinē time, – thjeshtē si libēr – dhe siç ndodh, kur vjen dikush qē e do, duhet t’i lēsh tē gjitha dhe duhet tē merresh me tē, me pritjen e tij, duhet ta dēgjosh, i mençur, i rēndēsishēm, “i pashoq” do tē thoshte im atē, fanolist atēhere dhe vērtet dhe te Noli ka diçka atērore, s’ēshtē fjala thjeshtē pēr historinē a detyrēn, as pēr moshēn e shkuar, qē e mendojmē gjithmonē tē atillē, por pēr diçka tjetēr siperane, pēr porositē e vyera dhe pērvojēn e madhe, e gjitha dije dhe vrull, ku ndērkaq ai duket i ri dhe i nevojshēm dhe shkēlqen…

S’ka si tē jetē ndryshe, e ka sjellē

Ilir Ikonomi…

HISTORIANI:

Ta lēmē entuziazmin e librit pēr herē tjetēr, nē fakt ka ardhur Ilir Ikonomi, ashtu siç di tē vijē ai, rrallē dhe bukur dhe ardhjet e tij janē ngjarje. Kētē radhē ēshtē shfaqur si Fan Noli, njē risi marramendēse…

E njohēm kur erdhi si Faik Konica, aristokrat dhe fin, mendjendritur dhe nopran elegant, patriot dhe perēndimor, pastaj i armatisur si Esat Pashē Toptani, konfliktual i hapur, që mjegulla e bēn tē duket herē si tigēr e herē si dhelpēr, qē shkund nga trupi akuza si shigjeta tē hedhura mbi tē, me plagēt qē janē tē kohēs, tē vendit… dhe tani hapi dyert si Fan Noli, sapo erdhi, me bagazhet e apostullit, tē rrēmben me ato qē tregon, me aventurēn që do ta vazhdojē dhe me dy libra tē tjerē.

Dua tē them se Ilir Ikonomi e do personazhin që zgjedh nga historia e popullit tē tij, kur tē gjithē trashēgojmē diçka prej tyre, nē mendēsi e bēma, ndērsa Ilir Ikonomi vishet me ta, bēhet ata, me besnikērinē ndaj faktit, tē dokumentit nē dosjet e tyre, qē i mbush plot, duke kērkuar me vullnet dhe inteligjencē dhe dēshmisē, pasi i gjen interesanten dhe risinē, i jep frymē, i jep kohē.

Madhēshtia e veprave tē Ilir Ikonomit ēshtē se ai sjell kohē historike tẽ atdheut, realitet si njē kronikan skrupuloz, që aq sa e shkuar, ngjan dhe ẽshtē vlerē e sotme dhe nē ndryshim nga historianēt akademikē, ajo qē zgjedh tē shkruajē ai, vjen e gjallē, e lē tē jetojē vetē, duket se nuk ndērhyn, gjykojeni ju, duket sikur thotē, unē solla histori.

Po ai sjell mē shumē se aq, bēmat tē kthyer nē vlerē, pērvojēn tē shndērruar nē porosi, me akademi pa akademizēm, me saktēsi shkencētari, teksa mbart emocion historie. Nuk bēn autopsi realitesh, por i ngjall ato, gati si nē roman, duke mbetur historian i shkēlqyer, madje i gozhduar dhe nē data…

Prandaj, do tē thosha se duket se janē personalitet e historisē që s’dihet me ç’zell hyjnor, zgjedhin Ilir Ikonomin pēr monografinē e tyre… Pse, ai ka karakterin e tyre? Ilir Ikonomi ēshtē vetvetja, hesht dhe di tē dēgjojē, takimet me tē janē serioze dhe po aq tẽ pērzemērta, duhet tē jenē tē shumta nē llojshmēri, qē nga Shqipēria e tij e Kina ku ka qenē student e nē SHBA, ku jeton dhe punoi pēr vite tē tẽra si gazetar i “Zērit tē Amerikēs”, aty e kam takuar, nē Washington, por edhe nē Tiranē, ndērkaq ai mẽsoi shumē nga historigrafia amerikane, punēn me dukumentin, qẽ ẽshtē dhe pasion dhe mjeshtẽri, duket se i interesojnē dijet e sē vērtetēs, kur e lexon, kupton se historia pēr atē nuk ēshtē e kaluar e mbyllur, ajo vazhdon si njē e tashme, paçka se e dikurshme, te njerēzit me tē cilẽt rri, zbulon histori dhe te historia gjen njerēz tē veçantē, tē arrirē, duket se e tērheqin mē kompleksēt, nē njẽ farē mēnyre “tē dēshtuarit gjenialē”, tē ndērprerēt mẽ saktē, ku tērheqja apo dēshtimi i tyre ēshtē vepēr madhore, ēshtē histori, Konica i tij ēshtē shumēçka, njē kryevepēr, por ai s’deshi tē bēhej shkrimtar i mirēfilltē dhe ēshtē dhe i tillē, Esat Pashē Toptani ēshtē luftētar ambicioz, i njē diplomacie vulgare, s’u bē dot lider, madje i damkosur si tradhtar, por e lēvizi historinē e atdheut… Tani Fan Noli, qē arriti tē bējē njē revolucion, nuk e mbajti dot, “prifti bolshevik” e kanē quajtur, autoqefalist, orator, Skēnderbejan, Shekspirolog, meshtar Bet’hovian, i zemēruar me regjimin e Hoxhēs, etj, por tē presim historianin Ilir Ikonomi, zbulesēn e tij.

Sepse ai di tē sjellē kohē tē atdheut.