Po jetojmë në një kohë pas pandemisë Kovid 19, kur te gjitha ekonomitë botërore po përjetojnë kriza ekonomike dhe financiare në njërën mënyrën apo tjetër. Nëse i hedhim një shikim shteteve tona shqiptare pas pandemisë, ekonomitë tona përballen me probleme të ndryshme por, me theks të vecantë shohim përballjen me inflacionin i cili në njëfarë mënyre sikur po anashkalohet ndonëse, është element tepër i rëndësishëm që po nuk u vu nën kontrollë, di të çojë deri në inflacion galopant dhe bankrotim të shtetit si në rastin e Greqisë.

Nën rrethanat e krizave ekonomike qeveritë gjegjëse mbledhin kokat e mençura për të hartuar strategji ekonomike dhe financiare efikase për tejkalimin dhe zgjidhjen e problemeve ekzistente. Derisa bota e zhvilluar punon në tejkalimin dhe stabilizimin e inflacionit, krejt cfarë shohim për momentin te qeveritë e dy shteteve shqiptare janë disa lëvizje minore në drejtim të stabilizimit të inflacionit që ka goditur direkt ekonomitë familjare shqiptare.

Përderisa çmimet e produkteve rriten, pagat ngelin ne nivelin e njejtë, gjë qe flet për fenomenin e inflacionit i cili paraqet një ngecje dhe jo zhvillim të ekonomisë mbarë shqiptare.

Përderisa, norma e përcaktuar e inflacionit nga Bashkesia Ekonomike Evropiane është 3%, Kosova filloi vitin 2023 me mbi 12 % inflacion, e Shqiperia me mbi 7,7%. I mora keto të dhëna financiare të fillim vitit meqenëse, nuk ka të dhëna aktuale të publikuara dhe të përmbledhura për 9 mujorin e vitit 2023, përveç 3 mujorëve të ndarë të cilët pritet të përmblidhen në raportin vjetor të Bankës Qëndrore të Kosovës ashtu edhe në ate të Shqiperisë.

Sidoqoftë, po i referohem shifrave që kemi në dispozicion për momentin e që nuk pritet ndonjë ndryshim i madh, duke pasur parasyesh rritjen e vazhdueshme të çmimit të shportës së konsumatorit si një indikator direkt në goditjen e ekonomive të brishta familjare shqiptare.

Vendimi i qeverive shqiptare në Kosovë dhe Shqipëri për subvencionimin e pensionistëve dhe fëmijëve në fund te vitit 2023 është për t’u pershendetur por, që kjo nuk mjafton për ta zbutur situatën e krizës ekonomike që po mbretëron në të dy shtetet shqiptare. Po mos të ishin remitancat e diasporës tonë, veshtirë se do t’ia dilnin qytetarët shqiptarë financiarisht nga muaji në muaj. Ekonomitë e vogla familjare janë posaqerisht te goditura sepse, kostoja e shportës së konsumatorit sa shkon e rritet dhe është vështirë të përballohet, përderisa kurba e të ardhurave personale nuk rritet fare. Duhet të ketë një harmonizim në mes të rritjes së çmimeve të produkteve dhe të ardhurave personale në menyrë që të evitohet kriza ekonomike në të dy shtetet shqiptare. Në këtë kontekst duhet të reformohen edhe politikat fiskale dhe të harmonizohen hapat në bashkërenditje me politikën monetare.

Në këto rrethana të krizës eknomike duhet urgjentisht të ulën dy qeveritë shqiptare, në krye me kryeministrat, ministrat e ekonomisë dhe financave si dhe guvernatorët e bankave qëndrore, dhe të hartojnë strategji të perbashkëta afatmesme të zhvillimit ekonomik. Në kuadër të kësaj strategjie duhet dhënë prioritet stabilizimit të inflacionit, duke intensifikuar shkëmbimet e ndërsjellta tregtare, stimulimit të subvencioneve në sektorin bujqesorë dhe tregtarë, plasimit të prodhimeve vendore në trevat shqiptaro – shqiptare, subvencionimit të eksportit të prodhimeve bujqësore, gjetjen e tregjeve të huaja për plasimin e prodhimeve bujqësore të Kosovës dhe Shqipërisë, si dhe rritjen e vendeve të punës në sektorin bujqësor qoftë edhe importimin e fuqisë punëtore nga vendet më pak të zhvilluara.

Sektorit bujqësore do të duhet ti jipet fokus i veçantë meqë, është sektor vital i cili me rritjen e prodhimeve të veta kontribuon direkt në stabilizimin e inflacionit, duke mos harruar që prodhimet bujqesore janë pjesë përbërëse e rezervave të detyrueshme shtetërore.

Një strategji efikase dhe konstruktive e politikës monetare dhe fiskale është tepër e nevojshme për luftimin e inflacionit të të dyja shteteve shqiptare. Politika monetare duhet të vëhet në levizje në mënyrë që të ketë influencë direkte në arritjen dhe ruajtjen e çmimeve gjegjësisht, vënien nën kontrollë të inflacionit. Bankat Qendrore këndej dhe andej kufirit duhet të fillojnë me operimet në tregun e hapur nëpërmjet emetimit të letrave me vlerë në afate të caktuara varësisht nga kërkesa dhe oferta e parasë në tregun financiar.

Arsyetimet në Kosove se, nuk mund të kontrollohet sasia e parasë në qarkullim për shkak se Euron e emeton Banka Qëndrore Evropiane dhe jo Banka Qendrore e Kosovës, nuk qëndrojnë sepse, në momentin që përqafohet një valutë konvertibile në një treg financiar duhet të ketë mekanizma mbrojtës dhe kontrollues ashtu siç janë instaluar mekanizmat kundër larjes së paras, prejardhjes së saj, si dhe qarkullimet e dyshimta të parasë në tregun financiar kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Në bashkëveprim me Bankën Qendrore Evropiane si dhe mekanizmat e tjerë politikë të angazhuar në Bruksel për bisedime me Serbinë, qeveria e Kosovës duhet të kërkojë mbështetje dhe bashkëpunim të ngushtë me BEE- në, në mënyrë që të instalojë mekanizmat mbrojtës dhe mbikqyrës për qarkullimin e sasisë së Euros në treg dhe nevojën potenciale për likuiditet, në mënyrë që të aplikojë një politikë monetare dhe protekcioniste për tregun financiar te Kosovës.

Në anën tjetër të kufirit nuk e kemi problemin e kontrollimit të sasisë së qarkullimit të parasë meqë valuta zyrtare emetohet nga shteti shqiptarë, ashtu që inflacioni mund të luftohet edhe më lehtë se sa në Kosovë. Sidoqoftë, për të dy shtetet duhet ndërmarre hapat në vijim në mënyrë që të stabilizohet inflacioni :

Hapi i parë që duhet ndërrmarrin Bankat Qendrore ne Tiranë dhe Prishtinë, është fiksimi i normës referencë të interesit për tregjet financiare gjegjëse. Instrumenti bazë i politikës monetare mbetet norma referencë e interesit, e cila përfaqëson normën më të lartë të interesit me të cilën Banka Qendrore mund të tërheqë likuiditetin përmes operacioneve kryesore në tregun e hapur – operacionet e anasjellta të repove njëjavore që tërheqin likuiditetin e tepërt të parasë së sektorit bankar. Në të njëjtën kohë, duhet te kryhen ankandet e repove duke përdorur metodën e normës së shumëfishtë të interesit. Banka Qendrore, duke përcaktuar sasinë e likuiditetit që dëshiron të tërheqë dhe duke ndryshuar normën mesatare të ponderuar të repove, mund të rregullojë kushtet monetare ndërmjet seancave të Bordit Ekzekutiv të Bankës Qendrore, pa ndryshuar normat bazë të interesit – të cilat mundësojnë fleksibilitet në zbatimin e politikës monetare.

Hapi i dytë që duhet te ndërmarrin Banka Qendrore e Shqiperisë dhe e Kosovës është të përpiqen të arrijnë objektivin e vendosur të inflacionit , duke përdorur instrumentet që kanë në dispozicion në kuadër të regjimit të inflacionit të targetuar, si një strategji monetare që duhet aplikuar gjatë vitit 2024.

Banka Qëndrore si shtyllë e tretë e shtetit konform ligjit ka rrolin e këshilltarit financiar të qeverisë, dhe është e obliguar të marrë vendime për politikën monetare në mënyrë konsistente dhe në kohë, duke marrë parasysh projeksionin e inflacionit dhe lëvizjen e pritshme të faktorëve kryesorë të tij nga mjedisi i brendshëm dhe ndërkombëtar, duke parashikuar ndikimin e këtyre faktorëve në stabilitetin financiar. Gjatë marrjes së vendimeve, Banka Qendrore duhet të vlerësojë natyrën dhe forcën e presioneve inflacioniste dhe, në përputhje me rrethanat, duhet të ruajë fleksibilitetin e nevojshëm të politikës monetare për sa i përket shkallës së reagimit dhe përdorimit të instrumenteve, në mënyrë që të sigurojë stabilitetin e çmimeve në afat te mesëm, por edhe të vazhdojë të mbështesë rritjen e qëndrueshme ekonomike.

Në mënyrë që të luftohet inflacioni ekzistues dhe ta parandalohet rritja e tij, këto hapa të përmendur më larte duhet të futen në strategjinë afatmesme të zhvillimit të Bankave Qendrore ne Tiranë dhe Prishtinë, gjë që nuk e hasa gjatë leximit të strategjive të publikuara për vitin 2022-2024.

Kryeministra te nderuar Rama dhe Kurti, ju lutem hapni rrugë bashkëpunimit ekonomik në mes të dy vendeve duke përpiluar strategji të përbashkëta për zhvillimin ekonomik e në veçanti te tregut financiar, si dhe të investimeve strategjike në sektorin bujqësore në mënyrë që të targetohet fillimisht ulja e inflacionit nëpërmjet prodhimeve vendore, si dhe të stimulohet rritja e eksportit dhe ulja e importit të prodhimeve bujqësore. Kështu me rritjen e eksporteve rritet bilanci tregtar, stabilizohet ngadalë inflacioni, rriten pagat e stagnuara, rriten vendet e reja te punës, rritet standardi i qyetarëve, ulet ekzodi potencial i ikjes së rinisë, fuqisë punëtore dhe ekspertëve në perëndim, e me këtë vendet tona shënojnë rritje të GDP-së dhe rritje ekonomike në përgjithësi.

Autore : Dr.Mag. Vlora Obërtinca – eksperte e tregjeve financiare dhe doktor shkence në lidership. Autorja ka qenë 5 herë drejtoresh në institucionet kyqe financiare të Kosovës. Ajo harton reformat ekonomike qeveritare si eksperte e pavarur.

-Sot, në datëlindjen e tij -/

Nga Visar Zhiti

Grimca vezulluese si pluhur i mbetur yjesh, – kështu më duken ato ç’mund të kujtoj unë për poetin Lasgush Poradeci, e di, janë fare të pakta, varfanjake, por ai vetë llamburit ashtu si poezia e tij…

E kisha parë vetëm dy herë, dikur, kur isha student, – po i thosha Edës time, – ndiej dhimbje që s’isha përpjekur ta shihja më shumë, se pastaj e kami takuar statujë, shpesh e më shpesh…

Desha të shtoj se kur e shohim si statujë, – s’e kam fjalën për vete, por për kohën, – kujtohemi befas që ai paskësh qenë gjallë pothuajse tani afër, bashkëkohës, ndërsa kur ishte gjallë, e dinim të vdekur si rilindasit, Naimi, Asdreni…

Siç dukej përgatitej shumëkohësia e tij, mbase kështu nis pavdekësia.

Në shkolla na e përmendnin poetin Lasgush Poradeci për ta kritikuar si poet të mbyllur në Kullën e Fildishtë, etj, etj, që s’kuptonte Realizmin Socialist, madje u përhapën rrëfimet se ai s’kuptonte shumëçka tokësore,

s’dinte ç’kohe i përkiste, më tepër ishte i qiellit ashtu si dhe poezia e tij qiellore.

Do të ishte shkrimtari Ismail Kadare që me një shkrim brilant të tij do të kthente vëmendjen e botës letrare shqiptare tek ai, Lasgushi qenkej gjallë…

Ndoshta në burg, ne, të burgosurit politikë të atëhershëm, – ata që donin poezinë dhe në ferr, – bisedonim më

hapur për atë, na ngushëllonte fosfori i mistikës së vargjeve të tij, që s’mund të kalbeshin aq kehtë në atë kohë mortore.

Diçka kam thënë në librat e mi, në burgologjitë:

1.

Miku im i atëhershëm, pastaj i burgosur politik, poeti Frederik Rreshpja më tregonte “se Fishta me Lasgushin janë takuar në Kafen e Madhe në Shkodër dhe kanë shkëmbyer libra me autograf njëri me tjetrin. I thotë Fishta Lasgushit:

– Edhe un’ mund t’baj lirika t’bukra si tuat, por kam frig se des shpejt.

Gjallë mbeti Lasgushi, por nuk shkruan më…

2.

E ftuan një ditë në Fakultetin e Letërsisë, gabuam, thanë. U pataksën ca nga studentët, kujtuan se vinte fantazmë, kur e panë ashtu të vogël e të imët, e kishin ditur të vdekur. E pyetën:

– Ç’është realizmi socialist?

– Bërtit: unë, ti, ne, ne! Ja, ky është… – tha Mjeshtri plak. Mbi leshrat e argjendtë dukej sikur i kishin ngecur yje.

– Po ju keni përkthyer Majakovskin? – e ndëpreu sekretari i rinisë.

– Për bukën e gojës, – u përgjigj kopshtari magjik i qiejve.

(Nga libri “Rrugët e Ferrit”)

3.

“Një si copëz ylberi prej druri u tund mbi kryet e botës. Ishte bastuni i Lasgush Poradecit. Po zbriste nga shkallët e Lidhjes së Shkrimtarëve, i kishin hipur xhindet, më pa të mbështetur pas murit dhe iu duka i druajtur, a bëri sikur iu duka ashtu, pa kurajë, prandaj dhe më bërtiti:

– Po ti futu, mos ki zor, e çfarë janë ata?! – dhe tregonte me bastunin nervoz andej nga salla e madhe plot me shkrimtarë. – Maskarenj janë, shko, kë do, kape!

– Pres një…

– A, kujtova se kishe turp prej tyre, turp të kenë ata, – u nervozua sërish, – duke e valëvitur shkopin e tij hakërrues.

Faber, mërmërita i mrekulluar. Ç’të thosha? Zoti Lasgush m’u duk pak, pale shoku… gjëja më e papërshtatshme, e meritoja kokës bastunin e tij. Unë latinisht s’dija, nga më erdhi kjo fjalë, farkëtar, më kishte mbetur në mendje, Faber… dhe iku, ashtu i paktë, i bardhë, duke u mbështetur në shkopin e tij. Dita fërgëllonte e ftohtë, me një diell anemik. Liriku ynë qiellor, parnasiani i vetëm, që e dinin të vdekur, kishte tundur edhe një herë shkopin e tij fantazmë, si dhunim kundër perëndive të reja. Dhe ndoshta do të ndalte pak më tej. Mos i duhej të ikte andej nga selvitë e Medresesë? Do të nxirrte nga xhepi i thellë i palltos një orë të madhe me zile, nga ato të tryezave a të murit, për ta parë. S’dihej pse e mbante ashtu, për ç’trill. Mbase për sfidë.

Ora e poetit duhet të jetë e madhe…”

(Nga libri “Ferri i çarë”)

Ishte koha kur shkoja andej nga Lidhja e Shkrimtarëve, para se të më burgosnin, çoja poezi në gazetën “Drita” e revistën “Nëntori”, po pse i botoni atij, – ankoheshin ndoca, – ai nuk e ka “biografinë të mirë”… dhe unë kërkoja të takoja Kryetarin, Dritêro Agollin, miqtë Zija Celan, Bardhyl London, etj.

4.

“Im atë guxonte dhe rrinte me të internuarit, ndjehej si ata gjithmonë, me studiuesin dhe shkrimtarin Lazër Radi, me piktorin Lek Pervizi, me poetin Pano Taçi. Më kërkonte skeçe, – tregon ky i fundit, – për t’i vënë në skenë, pa emrin tim natyrisht, por që të merrja ndonjë honorar. Një herë pritëm Lasgushin qiellor, më donte, dhe në burg më kishte sjellë cigare dhe kafe, – dëshmon Panua, – nejse, pimë nga një gotë dhallë në klub dhe “u grindëm” se kush do të paguante. Më takon mua, kishte thënë Hekurani, jam më vendas… këtu e bëj unë pazarin…”

(Nga libri “Kryengritje shqiptare në parajsë” – poezi nga Hekuran Zhiti)

* * *

Bukur! – thashë me vete. Im atë e paskësh takuar Lasgushin dhe në Lushnjë, në klubin “Myzeqeja”përballë Komitetit dhe i paska paguar ai tre gotat e dhallit… të varfër… dhe në këtë varfëri “Mahnitëse!” – shtova, përsëri me veten time, që Lasgush Poradeci, faberi, ai i hutuari i xhindisur, që dukej se s’i dinte punët tokësore, si jashtë realitetit, i paskësh çuar kafe dhe cigare poetit Pano Taçi në burg, atëhere, kur ata, të burgosurit politikë braktiseshin nga shokët dhe miqtë, madje dhe denoncoheshin prej tyre, me letra Partisë, Enverit, Degës… kurse Lasgushi i prapë, i kundër me gjithçka në socializëm… Po e adhuroja ende më shumë.

– Dëgjo ti, Shehu i Vogël, – thoshin se i kishte thënë Lasgushi shkrimtarit të ri Bashkim Shehu, djalë i Kryeministri të ashpër Mehmet Shehu, – thuaji atij tët ati, Shehut të Madh, të më çojë mua ambasador në Greqi dhe të shikosh sa mirë do të venë punët, jo me…

Ndërsa Bashkim Shehu ishte përgjigjur se, nëse do të kujtohej ndonjëherë babai i tij, do të thoshin se kishte qenë kryeministri në kohën e Lasgushit… – kështu thoshin.

Kur dola nga burgu, e kopjova me dorë gjithë poezinë e tij, të botuar në Kosovë në përmbledhjen “Vdekja e Nositit”, përgatitur nga studiuesi Sabri Hamiti, e ruaj ende bllokun e bukur, librin ma dha fshehurazi për ca ditë i internuari Bilbil Cami, ia kishin sjellë, s’e di si, njerëzit e tij nga Dibra e Madhe. Vonë më treguan se Lasgushin e gëzoi shumë ky botim, u ndje i çharruar dhe nga kopjet e pakta që pati, u dhuronte me autograf poetëve më të njohur të Realizmit Socialist, atyre që i afroheshin, ndokujt duke i shkruajtur “Nimfës shtat-hedhur të Partisë” dhe ndonjë tjetri “Borisë së Partisë”, kështu thoshin. Sa fin dhe dinak! Nuk mund ta akuzoje dot për lëvdatën… – bisedonim buzagaz.

Dhe lexoja me ëndje veprën e plotë të Lasgushit, që doli pas rënies së diktaturës, miqësinë emblematike me bashkëqytetarin e tij, Mitrush Kutelin, bashkëpunimi i tyre, ai, ai u përkujdes që në fillimet, në mërgim në Rumani, për poezinë lasgushiane, aq sa duket se e kemi dhuratë prej tij dhe të mendosh që jemi në vendin, ku duan ta rroposin njëri-tjetrin…

Më pas pashë librat me kujtime për Lasgushin, të Petraq Kolevicës, të Meri Lalaj, etj, studimin e bashkëqytetarit tjetër të tyre, Luan Topciu, gjyshi i të cilit kishte qenë mik me Lasgushin, etj, etj, rilexoja novelën e Kadaresë, portretin marramendës, të përhirësuar që i krijoi, do të shkruaja për romanin filozofik të Robert Martikos, kohën qiellore të poetit, etj, u njoha me vajzën e Lasgushit, Marien, e pyesja gjithë kërshëri duke pirë kafe në ndonjë bar dhe më ngazëllenin ato që dëgjoja. Lasgushi po sfidon harrimet e qëllimshme, – thosha, – fjala e tij e papërsëritëshme perlëzonte, – ishte poeti që Shqipëria i jepte botës, – nënvizoja atë që kishte thënë që herët Eqrem Çabej i madh.

Kërkoj nga imazhet e Lasgushit, në fytyrën e tij ka kohë poezie dhe Europë, aristokraci, rini syzjarrtë dhe pleqërim sokratik, vetmi murgu të shenjtë.

Ndërsa në shtatoren e tij në vendlidje, buzë liqenit, ku ai shëtiste me qenin, shkojnë adhurues, poetë të rinj, udhëtarë të rastësishëm, vënë lule.

Ndalëm një herë dhe ne, unë me shkrimtarin Andreas Dushi, folëm për të. Mbase në bronzin tij, më pak i gjallë, aty është Lasgushi. Më i keqkuptuar se kudo… i ridënuar në heshtje bronzi…

Në 80 vjetorin e lindjes, kujtojmë kolosët tanë: “Ukshini nuk ka ditë vdekje, është peng i shprehjes së lirë që nga viti 1981”.

Shkruan: akademik, Dr. Feti Mehdiu

Ukshin Hoti, i biri i Nazifit dhe i Fatimes, i lindur me 17 qershor 1943, i tha SKJ (Lidhjes Komunisteve të Jugosllavisë) dhe LKK-ës,(Lidhjes Komunisteve të Kosovës) në vitin 1981: “në konviktin e studentëve të Universitetit të Prishtinës, me 11 mars,  POLICIJA PËRDORI DHUNË KUNDËR STUDENTËVE DHE “PIKË”!. Kjo  ishte “pikë” jetës së Ukshinit, qysh në vitin 1981, edhe njëherë u hapën portat e historisë së Kosovës. Këtë “PIKË” të Ukshin Hotit SKJ-u dhe LKK-ës e shndërruan në “prese” dhe vazhdoi dhuna deri në vitin 1990, kur shqiptarët e Kosovës u bashkuan më qëllime të përbashkëta, se liria nuk fitohet me miklime por me pickime. Dhuna e filluar në konviktin e studentëve u shtri në tërë Kosovën, përmes Universitetit të Prishtinës, të cilin LKJ- e kishte shpallë BASTION I NACIONALIZMIT, dhe LKK, iu bë krah për të luftuar vetveten duke i shpallë luftë Universitetit të Prishtinës nën maskën DIFERENCIMI IDEO-POLITIK i kuadrave universitare, që si qëllim përfundimtarë kishte eliminimin e personelit arsimor në Universitet.Jam i privilegjuar, por edhe i obliguar, që me rastin e tetëdhjetvjetorit të lindjes së Diplomatit të rrallë shqiptarë të fundshekullit XX-të, të shpalos ca kujtime personale që, mbase do t`i shërbejnë të ardhmes së ndritshme të këtij populli liridashës.

I

Ukshin Hotin e njoha në Shoqatën Kulturore-Letrare të studentëve shqiptarë “PËRPJEKJA” në Beograd,  në vitet 1969-1971. Deri në vitet 1990-94, herë pas here, më ka rastis ta takoj edhe privatisht edhe zyrtarisht, dhe gjithmonë kemi këmbyer mendimet tona për dobi të kulturës shqiptare. Ai  vijonte studimet pasdiplomike kurse unë isha në studimet themelore në Fakultetin e Filologjisë, dega: Filologji Orientale. Kur u njohëm së pari here, sikur iu duk interesant fusha e studimeve të mia, gjuhë arabe dhe gjuhë turke.Unë i përfundova studimet, dhe me Ukshinin na mbante lidhja kulturore-letrare, ajo që kishte mbi dhe vepronte në  shoqatën  “Përpjekja”, në Novi Beograd. I kërkova ndihmën që e fejuara e tij Edi Shukriu, që ishte anëtare e grupit letrar në Shoqatën “Përpjekja” të më jepte biografinë dhe nja dy a tri poezi, që m`i kërkonte Abdulatif Arnauti, në Siri për një botim në gjuhën arabe me poezi të femrës shqiptare. Më afroi ndihmë të pakursyer Ukshini dhe ai projekt u realizua me sukses. Në Siri, u prezantuan në gjuhën arabe përveç Edi Shukriut dhe Flora Brovinës edhe poetesha tjera, si Afërdita Skenderi dhe Sadete Emërllahu nga Kosova, e disa poetesha nga Shqipëria.

II

Në vitin 1976, kur u ktheva nga specializimi për gjuhë arabe, në Kairo, Ukshin Hoti ishte Sekretar Krahinor për marrëdhënie me botën e jashtme. Përmes këtij organi kisha fituar bursën një vjeçare për qëndrim në Universitetin e Kairos, dhe ishte obligim imi që pas kthimit nga specializimi të paraqes një raport lidhur me qëndrimin tim në Kairo.Përgatita raportin, me shkrim në tri faqe dhe kur shkova ta dorëzoj,  në Sekretariatin Krahinor,per Merdhenie me Boten e Jashtme (ndërtesa ku sot ështe Kuvendi i Republikës së Kosovës), në recepcion, ai kërkoi që të shkoja personalisht në zyrë. Hipa në katin e dytë, ia dorëzova raportin e daktilografuar në tri faqe, i hodhi një sy dhe vazhduam bisedën, fillimisht profesionalisht dhe miqësisht lidhur me qëndrimin dhe kushtet, pritjen në Egjipt, përfitimi profesional etj. 

Para se të largohesha, Ukshini  m`u drejtua, ashtu si e kishte ai qëndrimin e vet, tash, shoku Feti, ma thuaj zyrtarisht, si sekretar krahinor për Marrëdhënie me botën e jashtme, “A është e dobishme që të vazhdohet kjo formë e marrëdhënieve kulturore me Egjiptin apo jo”?Pa u hamendur,  u përgjigja: Po dhe desha ta arsyetoj pohimin tim.  Falemnderës, më tha, nuk më la ta vazhdoj më tej. Më përcolli, si e kërkonte protokolli dhe u përshëndetëm miqësisht.

III

Në pranverën e vitit 1981, kur filloi kryengritja në Kosovë kundër riokupimit serbosllav, filloi fushata  e njohur DIFERENCIMET IDEO – POLITIKE kundër inteligjencës shqiptare, në radhë të parë asaj universitare ngase Beogradi e kishte shpallë Universitetin e Prishtinë  BASTION I NACIONALIZMIT. Në mbledhjet e Organizatës LKK, që i mbanim veçmas, nuk kemi qenë në një  Organizatë THemelore të LKK, por përjetonim të njëjtën atmosferë që vinte e ashpërsohej dita-ditës. Pasi që nga kuadri arsimor nuk u identifikua asnjëri që të kishte qenë i kyçur në organizimin e ngjarjeve të pamira, demonstratave armiqësore të studentëve, kështu përpiqej politika e LKJ ta amortizonte Kryengritjen e vitit 1981, ndërtuan tjetër strategji. Filloi ndjekja e arsimtarëve të cilët kishin shpreh vetëm me fjalë vlerësimin e tyre lidhur me ndërhyrjen brutale të policisë në Konviktin e studentëve.  Atëherë kur në OTHLKK- te unë, kërkohej eliminimi i prof. Rexhep Ismajlit dhe prof. Murat Blakut, ngase ata ishin shpreh se në konvikt ka pas dhunë, dhe ne aty manovronim me shprehje që amortizonin kërkesat partiake. Ukshin Hoti, në mbledhjen partiake të degës ku bënte pjesë ai, e kishte mbyllë diskutimin e vet, ashtu si dinte ai të shprehet qartë, drejt e kategorikisht: “në konviktin e studentëve është ushtruar DHUNË DHE PIKË “!  Dhe Mbledhja ishte mbyllë.Kurse kjo pika e Ukshin Hotit kundër dhunës, rezultoi  në PIKË për jetën e tij, ngase dhuna vazhdoi për ditë e më tepër, jo më vetëm në konviktin e studentëve dhe jo më vetëm kundër studentëve shqiptarë të Universitetit të Prishtinës dhe profesorëve të tyre, por edhe kundër nxënësve, punëtorëve, buqëve, zejtarëve…. KUNDËR TËRË POPULLIT SHQIPTARË,  dhe jo vetëm në Kosovë. Dhuna  mori hov dhe  në vitin 1999,  Ukshin Hotin  e” lëshoi toka”, sapo kaloi pragun e burgut në Dubravën famëkeqe, mu në mjedis të Kosovës.

Tani, kur bëhen 80 vjetori nga lindja e tij (qershor, 1943-qershor 2023), vetëm kjo është e saktë, sepse shenimi “Died”: 1999,  Niš, Serbia ”  nuk është i saktë!

Ukshin Hoti është peng i shprehjes së lirë kur e tha zëshëm: “tu je bilo nasilje i TAČKA” Nuk vdes UKSHIN HOTI!  Nuk e lënë të vdesi “… emnat e më shumë se 1400 jetë e fëmijve që I ka viktimizuar gjenocidi Serb” nga viti 1981-1999,   nuk e lënë të vdesi ata yjet e Nusret Pllanës e Hanëmshahe Ilazit, me zërin e KOSOVËS SË LIRË. 

Ai NUK VDES deri atëherë kur ajo rreze e vogël drejtësie që është strukur dikund,  të marrë guximin dhe t`i thotë  të zezës  E ZEZË dhe të bardhës  E BARDHë!.  Platforma e SKJ-u pas prillit 1981, me ISON e LKK-ës, (Lidhjes Komuniste të Kosovës) vazhdoi fushatën e përndjekjes së intelektualëve  shqiptarë, sidomos atyre  të arsimit, dikush pse ka fol, dikush pse s`ka fol, apo pse nuk ka aplauduar kur kreu politik i Kosovës u tha profesorëve të Universitetit të Prishtinës: “ ju jeni manjakë“!,etj.

Ukshin Hoti foli, por jo në valët e ISOS së LKK dhe e pagoi me HUMBJEN e lirisë PERSONALE për disa vjet. U dënua me burg  për shkak të “pikës” në  mbledhjen diferencuese. Dhe vazhdoi nga  burgu në burg!

IV

Ende i kam në kujtesë edhe dy takime me Ukshin Hotin, që mendoj se e vlen t`i ndajë me opinionin e gjerë: Në dhjetor të vitit 1991 në Shkup, u mbajtë Simpoziumi: SHQIPTARËT E

MAQEDONISË, që zgjati disa dit. Ishim vendosur në lokalet e Medreses Isa Beg, ku zhvilloheshin seancat, edhe fjetja ishte në internatin e Medrese.  Një mbrëmje pas darke vazhduam ndejë të lirë, Ukshini dhe dy historian nga Prishtina, edhe një filolog unë. (Liman Rushiti, dhe Haki Kasumi). Ishte koha kur formoheshin lëvizje e parti politike. Bisedohej për rrjedhat e kohës dhe opsionet e mundshme për ndonjë subjekt të ri politik, por unë si filolog, nuk isha futur n`ato diskutime. Nuk e shihja veten se jam i denjë për atë diskutim. Madje as nuk e merrja vesh sa duhet diskutimin konkret.

Edhe diskutuesit, në një far mënyre ishin në valë të ndryshme: një diplomat (kishte të botuar Lufta e ftohtë  dhe Detanti, 1975) dy historian, (edhe ata me vepra të botuara nga fusha e historisë,) kurse unë vetëm si dëgjues!

Unë, iu drejtua Ukshin Hoti,  kolegëve historianë, ose jam budalla, ose jam GJENI, që nuk mund të merrem vesh me ju.

V

Në tetor të vitit 1992, në Prishtinë, u mbajtë simpoziumi: FEJA, kultura dhe tradita  islame ndër shqiptarët, që zgjati tri dit. Në simpoziumet shkencore, sa janë të rëndësishme prezantimet e studiueseve, po aq janë të dobishme edhe pauzat e shkurtra të kohëpaskohshme midis seancave. Një pauzë e tillë, për mua ka mbet  e pazëvendësueshme, nuk do të përsëritet kurrë, sepse nuk është më Ukshin Hoti! Ne të tjerët (tre: Limani, Hakija dhe unë akoma jetojmë.) Në një seancë u trajtua edhe  një qasje e formimit të shtetit Shqiptarë në vitin 1912. Në kohën e lirë në prani të Ukshin Hotit dhe dy tre kolegëve historian, unë u shpreha: “shqiptarët në vitin 1912 humbën  shtetin e tyre, kur nga 100,000 (njëqindmijë km katrorë, mbetën me një Shqipëri politike  me 25-30,000 km. katrorë.”E dija se flas para tre historianëve dhe një diplomati. E dija edhe faktin se unë nuk jam historian, por kandari im, mbështetur në ata pak burime që i dija atëherë, ashtu ma kishte kap mendja dhe ashtu e thash.Njëri nga historianët brofi, si shokë që ishim, “çka je tu thënë ti…ti nuk je normal! Çfarë shteti thua ti  nën sundimin e Turqisë”… edhe unë e vazhdova, “..ani tash kah do t`a qojsh Shqipërinë ashtu të gjymtë… Po Kosovën…?!”Kolegët tjerë heshtnin, vetëm ne dy dëgjoheshim me opsionet tona… njëri historian tjetri filolog… herë thumbit… herë  atkonit…ndonjëherë as thundrës…! Ukshin Hoti na shikonte të dyve, por nuk fliste. E hetuam se dëshiron të thotë diçka dhe u ndalëm…ANI MORE, iu drejtua historianit, nuk ka nevojë me u nxe aq shumë! Fetiu e tha ashtu si e tha, edhe ti e the mendimin tënd… s`ka nevojë për nevrikosje!Filloj seanca e radhës dhe më nuk e zumë n`gojë atë “muhabet”. Nuk munda ta kuptoja se kah anonte kandari i Ukshin Hotit, por pas dy-tri vjetësh, kolegu historian, duke u përshëndetur kalimthi, më ndali pak dhe…. “ m` duket se kishe të drejtë ti – tha!”Edhe unë ia ktheva… “…ty akoma të duket se kam pas të drejtë, por unë jam edhe më i sigurt sot, se sa  aso here, që kam të drejtë dhe kështu mbaroi ajo bisedë.

Foto: wikipedia.org

† THEOFANI

Nga Mëshira e Perëndisë

Peshkop i Filomilisë

dhe i Peshkopatës Ortodokse Shqiptare të Amerikave

LETËR BARITORE

LINDJA E KRISHTIT 2023

Klerikëve të nderuar dhe besimtarëve të krishterë ortodoksë, bij dhe bija anëtarë, mbështetës, dashamirës dhe miq të Peshkopatës Ortodokse Shqiptare të Amerikave.

Hir, Mëshirë, Paqe dhe Gëzim nga Zoti ynë Jesu Krisht dhe nga ne, bekime atërore!

“Unë po ju lajmëroj një gëzim të madh për të gjithë popullin; sepse sot në qytetin e Davidit lindi për ju një Shpëtimtar, që është Krishti, Zoti”. (Luka 2:10-11)

Festa që po vjen para nesh përfaqëson përmbushjen e besëlidhjes midis Perëndisë dhe njerëzve. Foshnja Jesu, lindur në një grazhd në Betlehem, ndriçon jetën e secilit prej nesh dhe të gjithë botës, sepse edhe vitet janë shenjtëruar duke i numëruar nga Lindja e Zotit tonë Jesu Krisht. E gjithë krijesa mrekullohet me misterin e zbritjes së Perëndisë tek ne dhe dridhet nga përulësia e treguar nga Biri i Perëndisë, Ai që u lind në trup nga Nëna e Perëndisë dhe Gjithmonë Virgjëresha Mari.

Lindja e Krishtit Shpëtimtar, të cilën e gjithë krijesa gëzon, na bën të reflektojmë më thellë mbi misterin e Mishërimit, sepse mënyra e bashkimit të dy natyrave, Hyjnore dhe Njerëzore, në Personin e vetëm të Birit të Perëndisë, është modeli i unitetit të Kishës. Duke qenë një kungim teandrik, Kisha është Trupi mistik i Krishtit, në të cilin uniteti i besimtarëve imiton unitetin e Trinisë së Shenjtë. “Tubimi në Kishë është mbi të gjitha Misteri i dashurisë. Ne shkojmë në kishë për dashuri, për dashurinë e re të Vetë Krishtit, që na është dhënë në unitetin tonë”. (At Alexander Schmemann)

Nëpërmjet Mishërimit të Tij, Krishti Zot mori “zgjedhën e njerëzimit”, duke marrë në veten e Tij trupin universal të Kishës; “Ai nuk mori trupin e qiellit, por trupin e Kishës. Qielli është për Kishën dhe jo Kisha për qiellin”. Kreu i Kishës është Krishti Zot, i Cili u bë Njeri! Ai qëndron në lidhje të përjetshme

me njerëzimin dhe banon nëpërmjet Shpirtit në zemrat tona, “që, duke e pasur Atë në ne, të thërrasim me zë të lartë: “Avva! (At!)”, ne të mund të arrijmë lehtësisht në gjithë virtytin dhe, veç kësaj, të qëndrojmë të fortë dhe të pamposhtur përballë dredhive të djallit dhe kundërshtimeve”. (Shën Kirili i Aleksandrisë, Komente mbi Ungjillin e Shën Joanit, X, II, f. 983).

Shumë të dashur në Krishtin Jesu,

Uniteti shpirtëror i Kishës, i dhënë nga Krishti Zot në Frymën e Shenjtë, merr një përgjegjësi të madhe nga ne. Deklarata e njohur e Shën Qiprianit të Kartagjenës që thoshte: “Extra Ecclesiam nulla Salus”! (Jashtë Kishës nuk ka Shpëtim!), shpreh vërtet mësimin e Shpëtimtarit Jesu Krisht; se jashtë bashkimit të dashurisë, bazuar në besimin e drejtë, nuk ka Shpëtim. Çdo person, si anëtar i Kishës, jo vetëm që duhet të kujdeset për veten e tij, duke u ruajtur nga mëkati si dobësim i Unitetit Kishtar, por ai duhet të kujdeset për të afërmin e tij me përgjegjësi dhe dashuri sakrifice, siç na mëson Apostulli i Shenjtë Pavli: “Ecni denjësisht, sipas thirrjes me të cilën jeni thirrur, me gjithë përulësinë dhe butësinë, me durim të gjatë, duke falur njëri-tjetrin me dashuri, duke u detyruar të ruani unitetin e Shpirtit, në lidhjen e paqes. Është një Trup dhe një Shpirt i vetëm, ashtu siç u thirrët për një shpresë të vetme të thirrjes suaj; është një Zot, një besim, një pagëzim, një Perëndi dhe At i të gjithëve, i Cili është mbi të gjitha, përmes të gjithave dhe në të gjitha. Dhe secilit prej nesh na u dha Hiri sipas masës së dhuratës së Krishtit”. (Efesianëve 4:2-7).

Uniteti i Kishës duhet të jetë një model për unitetin shoqëror. Ashtu si dashuria hyjnore e shfaqur në personin e Shpëtimtarit Jesu Krisht është në themel të Kishës, ashtu edhe dashuria ndaj të afërmit është në themel të unitetit të Kombit, fakt për të cilin ne ndërmjetësojmë në Liturgjinë Hyjnore: “Duke lypur bashkimin e Besës dhe pjesëmarrjen e Shpirtit të Shenjtë, veten tonë dhe njëri-tjetrin, dhe gjithë jetën tonë, Krishtit, Perëndisë, le t’ja parashtrojmë “. (Liturgjia Hyjnore e Shën Joan Gojartit)

Festa e Lindjes së Zotit, e Vitit të Ri dhe e Pagëzimit të Zotit (Theofanisë), t’ju sjellë shumë paqe, shëndet, gëzim të bollshëm dhe forcë në shpirtrat tuaj!

Krishti u Lind, Lavdërojeni! Krishti është në tokë, lartësojeni!

I juaji me lutje në Zotin dhe Perëndinë e porsalindur Jesu Krisht, Shpëtimtarin tonë,

+Theofani

i Filomilisë dhe Dhioqezës Ortodokse Shqiptare të Amerikave

https://www.vaticannews.va/

Papa kardinalit shqiptar Simoni: “Dëshiroj t’Ju shpreh afërsinë time shpirtërore me rastin e 60-vjetorit të arrestimit tuaj. Faleminderit për dëshminë, faleminderit për çka bëre e bën për Kishën. Vijo të jesh ikona gëzimplote e dashurisë së Krishtit, Bariut të Mirë, që flijoi jetën për të gjithë. Duke Ju uruar Krishtlindje të Shenjta, ju jap me gjithë zemër bekimin tim, të cilin e shtrij edhe mbi të gjithë ata të cilët ndajnë me ty këtë çast hiri”.

R.SH. / Vatikan

Papa Françesku i shpreh afërsinë shpirtërore kardinalit Ernest Simoni, sot, kur mbushen 60-vjet nga arrestimi i tij nga regjimi komunist në Shqipëri, duke i uruar përzemërisht Krishtlindjen.

Françesku falënderon Kard. Ernest Simoni për dëshminë, dhënë për Kishën  

Letra Papëa dërguar kardinalit Simoni

Më poshtë, Letra papnore:

Nga Vatikani 30 dhjetor 2023

I dashur Vëlla,

Dëshiroj t’Ju shpreh afërsinë time shpirtërore me rastin e 60-vjetorit të arrestimit tuaj. Faleminderit për dëshminë, faleminderit për çka bëre e bën për Kishën. Vijo të jesh ikona gëzimplote e dashurisë së Krishtit, Bariut të Mirë, që  flijoi jetën për të gjithë.

Duke Ju uruar Krishtlindje të Shenjta, ju jap me gjithë zemër bekimin tim, të cilin e shtrij edhe mbi të gjithë ata të cilët ndajnë me ty këtë çast  hiri. Lutuni për mua, ashtu si e edhe unë do të lutem për Ju e të dy do të lutemi për paqen në botë.

Vëllazërisht

Françesku