Dom Lush Gjergji/

Nëna Tereze është e madhe dhe e njohur në mbarë botën në rend të parë prej Zotit, pastaj jetës dhe veprave të saja, dhe së fundi përkrahjes së madhe të Papëve, sidomos Shën Palit VI.

          Papa Pali VI ka përcjell me vëmendje, kujdes dhe dashuri atërore jetën dhe veprën e Nënës Tereze. Ja vetëm disa dëshmi dhe hapa konkret në këtë kuptim dhe drejtim. Deri sa shumë njerëz të Kishës, si dhe jashtë saj, nuk mund ta kuptonin karizmën e veçantë të Nënës Tereze, dashurinë flijuese dhe dhuruese për Zotin dhe Njeriun, pa kurrfarë dallimi dhe përjashtimi, Papa Pali VI pati mirëkuptim dhe përkrahje të plotë për Nënën Tereze, nëpërmjet saj, si thoshte ai “për veprën e Zotit”.

         Do të mbes në histori vizita e tij baritore Indisë (1964), me rastin e Kongresit Eukaristik. Gjatë ditëve 3-6 dhjetor 1964 ishte Kongresi Eukaristik në Bombay, me pjesëmarrjen e Papës si dhe të Nënës Tereze.

          Papa Shën Pali VI në homelinë e tij ceku disa pika të rëndësishme të lidhjes mes Eukaristisë së jetës së krishterë: sepse Ajo është “qendër e fesë së krishterë, zemra që rrahë  e Kishës, vendi ku Jezu Krishti na bënë edhe ne pjesëmarrës në flijimin e Tij për mbarë njerëzimin…”

          Pika e dytë e homelisë së Papës ishte: “Eukaristia, fuqia misionare, sepse pas ushqimit me Korpin dhe Gjakun e Tij, edhe ne jemi të ftuar “ta jetësojmë, dëshmojmë dhe bartim Atë nëpërmjet të Vërtetës dhe Dashurisë.!

          Pika e tretë ishte kjo: Eukaristia si ftesë bashkimi me Zotin dhe me të afërmin, “bashkësi kjo që e rrezaton dhe ndriçon dashurinë e Zotit për ne,”

          Pika e katërt dhe e fundit ishte Eukaristia si burim shprese dhe paqeje, në një botë plot me sfida, shpesh pa Zotin dhe të afërmin.

           Përshtypja e Papës për jetën dhe veprën e saj ishte aq e madhe, troditëse, sa që vendosi t’ia dhuronte automjetin  personal “Cadillac” me të cilin kishte lëvizur dhe udhëtuar në Indi me këtë motivim: “për t’i ndihmuar asaj në dobi dhe në të mirë të të varfërve”. 

          Nëna Tereze e qiti këtë automjet në Lotari të Indisë dhe  fitoi mjaft para, kuptohet, si gjithmonë, për të varfëritë ndër më të varfër, sepse ishte dhuratë e Papës Pali VI dhe Nënës Tereze e cila tashmë kishte emër dhe famë botërore. Ky gjest e bëri Nënën Tereze shumë të njohur në Kishë dhe në botë.

          Tregohet edhe kjo ngjarje. Në listën e pjesëmarrëse dhe folësve për Kongresin Eukaristik ishte edhe emri i Nënës Tereze. 

          Ajo ishte nisur, së bashku me bijat e saja shpirtërore, “Misionaret e Dashurisë”, por rrugës  e kishte parë dhe gjetur një njeri në buzë të vdekjes.

          Ishte ndalur si “Samaritani i Mirë”, për ta mjekuar dhe ndihmuar atë njeri,  nëpërmjet atij, vetë Jezu Krishtin, së bashku me disa motra tjera. 

          Motrave të cilat e përcillnin iu kishte thënë: “Shkoni ju dhe adhurojeni Krishtin ne Bukën e Shuguruar, në Kungim, ndërsa unë dhe motrat me mua, do ta adhurojmë dhe shërbejmë në trajtën e njeriut në buzë të vdekjes…”

          Pas Kongresit Eukaristik, Papa Pali VI butësisht e kishte qortuar kështu: “Nëna Tereze, Ju ishit në listën e folësve të Kongresit Eukaristik, por nuk erdhët…”

          Nëna Tereze, pa hamendje, kishte thënë: “Po, Shenjtëri, unë u nisa së bashku me motrat tona për ta nderuar, adhuruar dhe për t’ju lutur Krishtin në Eukaristi, por e takova dhe e gjeta në trajtën e njeriut në buzë të vdekjes.  Prandaj u ndala, e mjekova dhe ndihmova vetë Krishtin e vuajtur në të…” 

          Papa Pali VI e kishte dëgjuar me shumë vëmendje, dhe pas pak mendimi dhe meditimi, i tha Nënës tonë Tereze kështu: “Ne ndoshta në krye me mua, kemi bere ndonjë “paradë”, ndërsa Ti e paske adhuruar vërtet Krishtin në trajtën e Njeriun buzë vdekjes,,,”

          Përshtypja, përjetimi, dëshmia e Nënës Tereze, në botën e mjerimit në Indi, e kishin tronditur në shpirt dhe në zemër Papën Pali VI.

           Pas kthimit në Romë, i kishte thënë Sekretarit të Shtetit të Vatikanit, kardinalit Jean Marie Villot (1905 – 1975) kështu: “Ne duhet të bëjmë diçka për Nënën Tereze,,,”

          Kardinali ishte përgjigjur: “Do të lutemi për Nënën Tereze dhe veprat e saja…”

“Mirë shumë, por nuk mjafton… Duhet konkretisht të bëjmë diçka për ta dëshmuar nderimin, falënderimin dhe përkrahjen tonë asaj, Kishës katolike në Indi…”

           Papa Pali VI, i kishte dërguar një çek personal “për të varfëritë e Nënës Tereze”, duke përkujtuar dhe ndihmuar gjithnjë veprën e saj në dobi të  mjerëve në Indi dhe në botë.

          Sot “Misionaret e Dashurisë” janë afro 6000  në 762 kuvende apo bashkësia në mbarë botën, në Afrikë, Azi, Oqeani,  Amerikë dhe Evropë, me selinë apo Shtëpinë Amë në Kalkutë (Indi).

          Më 10 shkurt të vitit 1965 me dekretin papnor “Decretum laudis” Papa Pali VI e kishte pranuar dhe lartësuar bashkësinë  e “Misionareve të Dashurisë” si “kongregatë të drejtës papnore”.

           Sivjet kremtojmë 60 – vjetorin e këtij dekreti papnor, që iu dha atyre më shumë besueshmëri dhe autonomi brenda Kishës katolike në Indi dhe në botë. Ky dekret është një akt zyrtar që garanton edhe njohjen formale, si dhe lejen ndaj kësaj Kongregate nga ana e Selisë së Shenjtë.

           Kjo domethënë që Kongregata ka treguar dhe ka dëshmuar se është në përputhje të plotë me doktrinën e Kishës Katolike sipas mësimit dhe besimit të Popullit. të Zotit.

          Kjo ua mundësoi atyre që së shpejti të mund të përhapeshin dhe vepronin në mbarë botën. Fill pas kësaj mirënjohjeje dhe pranimi “Misionaret e Dashurisë” filluan zgjerimin në botë: në Venecuelë (26 korrir 1965), shtëpia e parë jashtë Indisë e kështu me radhë në Evropë, Afrikë, Amerikë, kudo në botë.

          Papa Shën Gjon Pali II për 50 vjetorin e themelimit të Misionareve të Dashurisë, ndër të tjera shkruan kështu: “Me 7 tetor 1950, në KaLKUTË, NË Kapelën e vogël pranë Creek Lane nr. 14, arqipeshkvi Perier caktoi që themeluesja dhe 11 shoqet e saja të para do të themelonin një Kongregatë Rregulltare të së drejtës ipeshkvore…

Mu 15 vite më vonë, më 1 shkurt 1965, Papa Pali VI e dha Decretum laudis që përcaktonte që Motrat Misionaret e Dashurisë si Kongregatë me të Drejtë papnore…

Qysh në fillim Nëna Tereze dhe Misionaret e Dashursë dëshironin “ta shuanin etjen e paskajshme të Jezu Krishtit për dashuri ndaj shpirtrave… duke punuar për shëlbimin dhe shenjtërimin e të varfërve ndër më të varfër (Letra e Themelueses)…

Duke e përkujtuar me dashuri Nënën Tereze, ia besoj Zemrës së Krishtit të gjitha degët e Misionareve të Dashurisë Zemrës së Papërlyer të Marisë…”

Nga Vatikani, 2 tetor 2000                                   Papa Gjon Pali II

          Papa Pali VI përkrahu edhe themelimin e Shoqatës ndërfetare dhe ndërkombëtare “Bashkëpunëtorët e Nënës Tereze” më 29 mars 1969, duke  dhënë bekimin dhe pëlqimin e tij. 

          Në Audiencën e Shën Papës Pali VI kushtuar Nënës Tereze, sidomos  “Bashkëpunëtorëve të Nënës Tereze”, rreth domethënies së saj për Kishën dhe për botën,  sidomos përkushtimi dhe shërbimi – dashuria për “të varfër ndër më të varfër”, Papa Shën Pali VI ndër të tjera pati thënë: 

          “Bijë dhe bija të dashura, mirë se keni ardhur në Shtëpinë e Papës! Jemi të informuar që këto ditë  jeni mbledhur në Romë për takimin tuaj kombëtar. Ne jemi të gëzuar për numrin tuaj këtu të pranishëm, për përshpirtërinë tuaj  të jashtëzakonshme me angazhimin  që keni marrë për njerëzit vëllezër apo motra në nevojë. Këta janë shenja  që porosia e dashurisë, që e ka shpallur Jezu Krishti, vazhdon të depërtimin dhe fryt dhënien  me shpirtra të hapur  dhe të gatshëm, edhe pse ndonjë herë në mes të manifestimeve të dhunshme  dhe jo normale, dhunë fizike  dhe psikike, si dhe propaganda e madhe  e ideologjive  që nxisin urrejtje , mënjanim ndaj të tjerëve, si dhe tundimeve të shpeshta  të individualizmit, që d.m.th.. se jeni të tunduar të thoni: çfarë lidhje kam unë me këtë? Unë jam në pjesën time dhe nuk më interesojnë të tjerët.. 

           Është tundim, po e përsërisë, aq i shpeshtë dhe i përhapur në shoqërinë tonë, individualizmi në të cilin bien ndonjë herë edhe vijuesit e Krishtit…

          Dua ta shfaqi këtu  emocionin tim të madh, është kënaqësia ime e madhe që t’ju pranoj këtu, që t’ju shohë së bashku të gjithë të frymëzuar nga kjo ndjenjë për ta tejkaluar egoizmin për të qenë vëllezër, shokë, për të qenë të aftë që t’i kuptoni ata që vuajnë, për t’i ngushëlluar.

          Për mua është një ngushëllim tejet i madh. Dhe falënderoj para së gjithave  të dashurën Nënën Tereze (buzëqeshja e drejtuar kah ajo), si dhe ata që e përcjellin, ndihmojnë, kuptojnë, marrin pjesë në mendime dhe ideale  të saja. Për mua është çast lumturie. Më duket një moment i jetës ungjillore që e bashkë ndajmë. Dhe unë jam i par që e mbledh frytin e këtij takimi, që të jam edhe unë nxënës i atij Krishti i cili dëshiron që të gjithë të jemi të bashkuar në shkollën e tij. Që të jemi të aftë, edhe pse nuk jam i denjë, që të jam mësuesi i juaj, për t’iu  thënë: Vazhdoni, vazhdoni të jeni besnikë, sepse e keni zgjedhur pjesën më të mirë (Khs. Lk 10, 42).

          Në cilësinë e “Bashkëpunëtorëve të Nënës Tereze” të Kalkutës, ju dëshmoni që keni medituar dhe zbatuar fjalët e ndritura të Krishtit, sipas ungjillit të Mateut: ju kujtohet, në gjyqin përfundimtar Krishti gjykatës, Kreu i njerëzimit që vjen për të gjykuar dhe ndarë  të gjallët dhe të vdekurit…

Shën Gjoni thotë: Kush e do vëllain jeton në dritë.” (1 Gjn 2, 10) 

          Vazhdoni, bijë dhe bija të dashura, me qëndrueshmëri bujare dhe me angazhim sa më të madh që të punoni për përhapjen dhe rrezatimin  e bamirësisë së vërtetë dhe pa interes, të vetëdijshëm që sjellja dhe përvoja e juaj konkrete dhe e ndjeshme  e dashurisë suaj për Hyjin (khs. Ibid, 4, 11 – 12. 19 – 21), për të shëmtuar dhe të përvuajtura të varfërve, ju nëpërmjet fesë, mund ta zbuloni fytyrën e Krishtit.

          Na pëlqen t’i përkujtojmë fjalët e Shën Avgustinit, i cili duke e komentuar letrën e parë të Shën Gjonit, shkruan: “Nëse e do vëllain, a e do ndoshta vëllain e jo Krishtin? Si është e mundshme, nëse ti i do gjymtyrët e Krishtit? Nëse, pra,  ti i do gjymtyrët e Krishtit, ti e do Krishtin; dhe nëse e do Krishtin, e do Birin e Hyjit; e nëse e do Birin e Hyjit, e do Zotin Hyj të qiellit dhe të tokës. Nuk mund, pra, ta ndash, nëse e do Kryet, ti i do edhe gjymtyrët.” (S. Agustini, In episolam Joannis tractatus, X, 3: PL 35, 2055 – 2056).

          Ne urojmë që të gjithë bijtë tanë të din ta dëgjojnë dhembjen dhe klithjet  e atyre që vuajnë, të atyre që janë të uritur, sepse të gjithë, në paqe, në bashkëpunim dhe në solidaritet, mund të jetojmë dhe ta realizojmë dinjitetin njerëzor dhe atë të bijve të Hyjit”.

Me Bekimin tonë Apostolik                                              Papa Pali VI

(E shtune, 6 maj 1978)

          Më 22 gusht 1968 Nëna, Tereze hapi shtëpinë e parë të “Misionareve të Dashurisë”, në Romë në lagjen “Torfiscale”, gjithnjë me ftesë dhe bekim të Papës Pali VI.

         Më 6 janar 1971, Papa Pali VI ia dorëzoi Nënës Tereze “Shpërblimin për Paqe – Gjoni XXIII”, që dëshmonte edhe njëherë nderimin, përkrahjen, dashurinë e tij për Nënën Tereze, për “Misionaret e Dashurisë”, për të varfëritë e botës.

Me atë rast Shën Papa Pali VI ndër të tjera tha: 

          “Ky Shpërblim ndërkombëtar i Paqes, me emërtim  të Paraardhësit Tonë Gjoni XXXIII, Nënës Tereze, këtu e pranishme, ndoshta na duket që çdo gjë tashmë është thënë…

          Ne të gjithë e hetojmë se ende çdo gjë ka mbetur për t’u thënë… qëllimi i këtij Shpërblimi është Paqja, kësaj murgeshe së thjeshtë, vepra e saj, në veçanti në aspektin historik, shoqëror, njerëzor, në të cilën caktohet veprimi…, mbetet shumëçka për të komentuar, për të menduar dhe për të kuptuar,,,

          E mira ekziston, e mira është vepruese, e mira mbizotëron: çfarë ballafaqimi, çfarë mësimi, çfarë shprese…

          Është e vërtetë:  e mira duhet të bëhet në përvuajturi, në heshtje, pa asnjë synim zbrazëtie dhe reklame, s’duhet të presë shpërblimin prej njerëzve dhe në kohë; këtë na ka mësuar Zotëria, që drita nuk vendoset nën magje, por mbi pishtar, që t’i ndriçojë gjithë të pranishmit në shtëpi (kjo sigurisht i pëlqen të thjeshtës Nënës Tereze…), ndërsa synimi tjetër është lavdia e Atit qiellor (Khs. Mt 5, 15 – 16), prej të Cilit vjen çdo e mirë,,,,

          E mira shpërndahet. Ashtu është edhe e keqja, fatkeqësisht,  sa është e fortë  fuqia ngjitëse dhe sa përgjegjësi kemi!…

          Është e mrekullueshme: një element i ri erdhi në shprehje; motivi mbinatyror që e bënë të guximshme dhe të shpejtë veprimin e tillë; motivi mistik, motivi ungjillor, që e shndërron fytyrën e të uriturit, të fëmijës në lëngim, të njeriut në buzë të vdekjes, të gërbulurit që qelbët, të kriminelit të rrezikshëm, në fytyrën misterioze të Krishtit; është një lloj tërheqje  shpirtërore e cila i afron Motrat, Vëllezërit, që e kanë kushtin e dashurisë; pasi dashuria tashmë është bërë motivi  i lartë, që i tërheq  të tjerët…

          Një herë më tepër në historinë e Kishës si dhe në përparimin e shoqërisë, Ungjilli zbatohet dhe kremtohet, dhe e ndez në zemrat e njerëzve gëzimin e të mirës, shpresën e jetës ideale, të vërtetën e ndritshme të fjalës së Shën Irineut: “Lavdia e Hyjit është njeriu që jeton” (Adv. Haer. IV, 20, 7; PG 7, 1037)…

           Personi që ne sot e nderojmë  me këtë shpërblim, është saktësisht dëshmia e kësaj vlere të lartë; njeriun në përngjasim me Hyjin, gjymtyrë e Krishtit, pasqyrë në të cilën e zbulon vetveten, e zbulon vëllain. E thjeshta Nëna Tereze, në figurën e së cilës ne zbulojmë me mijëra e mijëra njerëz të kushtuar – full time – në shërbim personal të  tyre që janë më shumë në nevojë, bëhet shembull dhe simbol i kësaj zbulese, në të cilin është fshehtësia e paqes në botë… 

          Vëllazëria dhe paqja  janë sinonim ontologjik. Njëra dhe tjetra kanë një rrënjë të përbashkët, për ne shumë të qartë, në dashuri; dhe që ne na paraqitet si Misionarja e   Dashurisë; apostullesha e vëllazërisë dhe lajmëtarja e paqes.

          Ja përse asaj ia japim shpërblimin e paqes; si dhe atyre që e bashke ndajnë  ndjenjat e dhe veprimet e saja…”

(E mërkurë, 6 janar 1971)                        Papa Pali VI

          Këto janë disa nga çastet dhe rastet e rëndësishme të  bashkëpunimit mes Papës Shën  Pali VI dhe  Shën Nënës Tereze, që përpos fryteve të shenjtërisë së ndërsjellët kanë dhënë edhe kontribut dhe madh dhe tejet të çmuar si në Kishë, ashtu edhe në botë.

P.s.! Ky Shpërblim nuk ka vazhduar dhe nuk iu ka ndarë më askujt!

Letnicë, 2025                                                               Don Lush GJERGJI

Sivjet po ashtu është edhe 50 – vjetori i marrjes së “Medaljes së Lirisë”, çmimi më i lartë i SHBA- së, që ia ka dorëzuar Nënës Tereze Presidenti atëhershëm Ronald REAGAN (21 qershor 1975). 

Ai kishte një nderim dhe admirim të madh për Nënën Tereze, jetën dhe veprimtarinë e saj. Me atë rast ai e kishte cilësuar Nënën Tereze  si “qytetare e botës, duke pranuar që jeta she puna e saj kishte frymëzuar shumë amerikanë për t’i ndihmuar njerëzit në nevojë.

Nëna Tereze e kishte pranuar “Medaljen e Lirisë”, në emër të varfërve, nga të cilët tha ajo, bota e sotme do të ketë më shumë paqe dhe liri, demokraci, ndërsa të varfrit e ndryshëm dhe njerëzit në nevojë, do t’ia sjellin botës shpirtin e flijimit dhe solidaritetit.

Presidenti Ronald Reagan tha: “Në heshtje dhe në admirim e dëgjova dhe isha para Nënës Tereze shumë i vogël, duke mos dashur të humbi anjë moment për ta dëgjuar, kuptuar dhe pranuar një të vërtetë të madhe: “Ajo është vërtet Nëna e mbarë njerëzimit!”

          Po ashtu sivjet është edhe 50 vjetori i pritjes solemne në Selinë e OKB-së në New York. Me atë rast Javier Peres De Cuellar (1920 – 2020), kryetari i OKB-së pati thënë: “Unë e paraqes gruan më të fortë të botës: Nënën Tereze. Ajo vërtet është Kombet e Bashkuara!”

Zenel Çeliku/

Edhe pse jo e mirëpritur për vite me radhë nga regjimi komunist, Nënë Tereza nuk i reshti përpjekjet për të vizituar atdheun dhe varret e nënës dhe motrës, në pamundësi për të marrë pjesë në ceremonitë e tyre mortore. Gjashte muaj më vonë, më 14 shkurt të vitit 1990, Ajo mori nënshtetësinë shqiptare. Nënë Tereza, siç e njohu bota mbarë, Anjezë Gonxhe Bojaxhiun, ishte simboli i ndihmesës së nevojtarëve të cilëve ajo iu kushtoi gjithë jetën. Për përulësinë e pashembullt do të vlerësohej në vitin 1979 me Çmimin Nobel për Paqen, prej nga ku u mësua kudo, kombësia e saj shqiptare. Anjezë Gonxhe Bojaxhiun lindi më 26 gusht 1910 në Shkup. Ajo ishte fëmija i tretë që vinte si fryt i kurorës së vënë mes Nikollë Bojaxhiut nga Mirdita dhe Drane Barnajt nga Gjakova.

Mësimet e para dhe gjimnazin i kreu në vendlindje. Pasionet e saj vajzërore ishin mësuesia, të shkruarit, diktimi i poezive dhe muzika. Më 26 shtator 1928, Nënë Tereza do ta linte Shkupin për të nisur misionin e saj fisnik në shërbim të të pamundurve, pa ditur se prej kësaj dite, do t’u jepte lamtumirën për së gjalli nënës dhe motrës së saj. U vendos në Kalkutë të Indisë, ku fillimisht qe mësuese, sikurse dëshironte hershëm. Më pas, u caktua drejtoreshë e shkollës së atyshme të vajzave. Në kuadër të shërbesës së përkushtuar ndaj nevojtarëve, themeloi urdhrin “Misionaret e Dashurisë” (1951).

Në pasqyrën përmbledhëse të veprimtarisë së “shqiptares trupvogël” në Kalkutë në mesin e viteve ‘80, përmblidheshin, kujdestaria e 7,500 fëmijëve në 60 shkolla, mjekimi i 960,000 të sëmurëve në 213 dispanseri, trajtimi i 47,000 viktimave të lebrozës në 54 klinika, përkujdesja ndaj 3,400 të moshuarëve të braktisur dhe birësimi i 160 fëmijë ilegjitimë e jetimë. Nënë Tereza do të kujtohet gjithmonë si shqipëtarja huministe boterore e cila me arigjinen e saj ka nderuar dhe respektuar shqipëtarët kudo janë në botë.

Sokol Paja/

Korrupsioni politik, klientelizmi, mafja e betonit dhe loja me pronat e shqiptarëve ka sjellë një plagë të frikshme të shkatërrimit të qyteteve shqiptare, humbje kujtese historike, trashëgimie dhe identiteti historik e urbanistik. Kaosi me zhvillimet urbane, mosdhënia e tapive, proceset e pafundme nëpër gjyqe të të zotërve të pronës me shtetin, legalizimet politike korruptive, babëzia e ndërtimeve pa leje në fushata elektorale, dështimi i organeve shtetërore në kontrollin dhe menaxhimit të territorit kanë sjellë në Shqipëri një shpartallim të historisë së qyteteve. Është e dhimbshme dhe e tmerrshme sesi janë shkatërruar qytetet historike të Shqipërisë, ndërtesat e vjetra karakteristike, lagjet, shtëpitë, murret rrethuese, sheshet, çdo karakteristike individuale e qyteteve që përbënin një identitet e histori të veçantë shqiptare.

Shkatërrimi urbanistik i Shqipërisë ka ardhur si pasojë e një korrupsioni politik në rritje, shtetit zhvatës dhe autoritar, mungese afatgjatë e planifikimit të zhvillimit të turizmit dhe zhvillimt urban, korrupsionit galopant në të gjitha sferat e shtetit me synim pasurimin përmes lejeve të ndërtimit, rritja e ndotjes së ajrit mbi normat e lejuara të BE, zhvendosja e popullsisë nga zonat e largëta të Shqipërisë në zona rurale të pa integruara duke krijuar një kaos shoqëror dhe një mbivendosje të ndërtimeve kaotike duke dalë jashtë kontrollit procesi i planifikimit dhe zhvillimit të territorit.

Keqqeverisja, korrupsioni politik dhe kërkimi i një jetë më të mirë ka shkaktuar dekadën e fundit një migrim dhe emigrim masiv të shqiptarëve. Qytetet e vogla janë boshatisur fare. Gjithçka është fikur. Mosha mesatare i kalon mbi 60 vjeç. Pa investime, pa vizione dhe planifikime shtetërore afatgjata dhe të qëndrueshme për rijetëzimin e këtyre qyteteve, tashmë i kanë kthyer qytezat në kënde vetmitare që nuk i viziton askush që nuk i kujton askush. Infrastruktura e dobët shtetërore dhe punimet e stërgjatuara prej korrupsionit politik në rrugë, ujesjellësa, kanalizime, energji, pastrime kanë sjellë një ndotje dhe shkatërrim të qyteteve dhe sigurisht humbje në turizëm pasi qeveria për spektakël politik zgjedh që të gjitha ndërhyrjet në territor ti bëjë në pikun e verës e turizmit, atëherë kur ka më shumë turistë e vizitorë, pasi spektakli i diktaturave kërkon publik. Rasti i shkatërrimeve të qeverisë në Theth është piktura e dhimbshme e dhunës autoritare e diktatoriale mbi qytetarët e pambrojtur.  Korrupsioni qeveritar me lejet e ndërtimit ka sjellë një vrasje të hapësirave publike, gjelbërimit, këndeve të lojërave, ambjenteve çlodhëse e rekreative për të gjitha grupmoshat.

Paketa e Maleve e lançuar nga qeveria si shpëtim për ekonominë vendore, turizmin lokal dhe fshatrat, jo vetëm që është e pamjaftueshme por do të shtrijë korrupsionin politik në ekonominë lokale dhe turizmin vendor pasi dekadën e fundit është parë që miqtë e qeverisë janë ata që përfitojnë gjithmonë. Rasti i tmerrshëm i korrupsionit me fondet e BE ishte në Bujqësi ku u shpërblyen agro-turizmat e lidhur me qeverinë. BE reagoi rëndë duke ndërprerë ndihmat për Shqipërinë dhe denoncoi rastin si korrupsion të tmerrshëm. Korrupsioni me fondet e jashtme në Shqipëri ka njohur histori shpërdorimesh të rënda duke u pastruar paratë e fituara në biznesin e ndërtimit.

Për vite me radhë në Shqipëri lejet e ndërtimit nga Bashkitë dhe Këshilli i Territorit janë dhënë për interesa klienteliste apo financiare, jo mbi bazën e planeve urbanistike afatgjata të zhvillimit të territorit duke sjellë në mënyrë të drejtëpërdrejtë rritje të ndërtimeve shumëkatëshe në zona të papërshtatshme për zhvillimin e qyteteve duke i degraduar ato, betonizim të qyteteve pa respekt për trashëgiminë kulturore, historike, arkeologjike dhe identitare kombëtare, largim të komuniteteve urbane auotoktone për të ndërtuar qendra tregtare apo kulla luksoze që nuk kanë lidhje as historike as tradicionale me qytetet shqiptare, përveç se një shëmti e tmerrshme estetike.

Korrupsioni politik në disa qytete të Shqipërisë, sidomos në Tiranë, Durrës, Elbasan, Vlorë ku janë betonizuar qendra e qytetërime të vjetra historike që gjenden në nëntokën shqiptare, veç tjerash ka sjellë shkatërrimin dhë rrënimin e ndërtesave me vlerë historike dhe arkitekturore në Shqipëri. Ndërtimet korruptive, pa vizion, pa estetike, pa histori dhe pa identitet, gjoja në përputhje me modernizmin i ka shpërfytyruar qytetet shqiptare. Nëse ke vite pa shkuar në Tiranë apo Durrës apo Vlorë, nuk e kupton se ku gjendesh si pasojë e bumit korruptiv të ndërtimeve pa kriter, pa vizion, pa rregull.

Politikës shqiptare nuk i ka interesuar asnjëherë pasja e një një vizioni të qëndrueshëm për zhvillimin e shëndoshë të qyteteve por ka shpërblyar miqtë e korrupsionit dhe mafjen e betonit me kulla shumëkatëshe pasi ndërtimi është vendi ideal për të shpërlarë paratë e korrupsionit, paratë e pista të mafjes e trafiqeve duke u kthyer token shqiptare në një parajsë monetare për klanet mafjoze që veprojnë në Shqipëri dhe përtej.

Korrupsioni politik, vrasja e qyteteve, djegia e pyjeve për të zhvilluar resorte turistike ka bërë që të përkeqësohet cilësia e jetës, e zhvillimit, e ajrit dhe ndotja akustike të jetë në shifra alarmante duke e kthyer dalë ngadalë qendrat e qyteteve të pabanueshme. Prej korrupsionit politik qytetet e mëdha në çmime janë të pa aksesueshme prej qytetarëve të thjeshtë pasi çmimet janë tepër të larta për rrogat buxhetore të shqiptarëve. Korrupsioni politik dhe ekonomik i ka thelluar diferencat me shqiptarëve. Ata nuk i aksesojnë dhe nuk i gëzojnë më qytetet e tyre…fatkeqësisht. 

Behar GJOKA/

Kasëm Trebeshina, edhe në këtë vitlindje të radhës, pra në vitin e 99 të lindjes, kur janë mbushur tetë vite në amshim, të jetës së kaluar në dy shekuj, të cilët në marrëdhënie me të, megjithatë ngjajnë shumë, sepse të dy e përjashtuan si shkrimtar, e përjashtuan nga letrat shqipe, kur në fakt dje, sot dhe nesër janë ato që kanë nevojë për Trebeshinën. Madje, as vetë kapërcyelli i ndërrimit të mijëvjeçarit të tretë, nuk lëvizi gjësend në marrëdhënie me jetën dhe veprën e gjerë letrare, me veprën e botuar dhe të pabotura, me veprën e pa lexuar, e mbi të gjitha të papranuar në arealin e letrave shqipe, vetëm për arsye jashtëletrare. Duket, se në rastin e këtij autori, si me rrallë të tjerë, është lëshuar një mallkim, gati apokaliptik që nuk lë hapësirë shikimi dhe vlerësimi. Mallkimi absurd, ndërkaq është shoqëruar me një patologji asgjesuese të tjetrit, të të ndryshimit, lëshuar dikur në motet e diktaturës komuniste.

E mallkimi nuk po i ndahet, edhe pse sistemi që e shpalli armik ka rënë nga fiku, është fshirë nga faqja e dheut, por verifikimi dhe mentaliteti, mjerueshëm është po ai, me një përmbysje jo koncpetuale, por hapësinore, nga bardhë e zi, në zi dhe bardhë. Nuk ka se si të ndodh ndryshimi, kur kanë mbetur hijet dhe hijenat e djeshme në institucionet e shtetit, në shkollat e rrumpallës shqiptare, në akademinë e ngjyrosur me pluhur sovjetik, ku nuk guxohet as t’i përmendet emri. Edhe ndokush që guxoi të shkruante për të, madje pavarësisht marrjes së titujve mbi veprën e tij, letërsia e shkruar në kullën e fildishtë, siç rreken të përgojojnë korifejtë e realizmit socialist dhe enukët e mos leximit të tij, të shpallur akademikër dhe profesora, më tepër shtuan “njollat” në biografinë e tyre, se sa ndryshuan marrëdhënien më këtë përvojë shkrimi. Një mallkim tmerrues, që këdo tjetër do ta kishte gjunjëzuar, rrëzuar, hedhur mbërdhe që të zvarritej si krimbat, siç shohim të zvarriten njerëzit që përshtaten, njerëzit pa dinjitet dhe karakter, vetëm të jenë në krye të shtetit, të institucioneve të arsimit dhe kulturës.

Trebeshina, tashmë më tepër është një legjendë, qëndrese stoike, zemërim dhe përleshje, e sidomos një Robinsoni i letërsisë, jo vetëm nuk e uli vrullin e zemëratës ndaj së keqes, adhurimin për letërsinë, por e vijon duke shkruar dhe përkthyer vetë veprat në anglisht. Në këtë kohë, vetë mallkimi ka mbetur në mjerim dhe pa grimën e fuqisë, sepse u tejkaluan të gjithë parametrat e qëndresës, e kundërshtisë ndaj sistemit, dje dhe sot, ndaj krimeve dhe spiunimit, ndaj legenërisë që antivlerën e ka ngritur në piedestal si kryevlerë. Mallkimi, çnjerëzor dhe sistematik, tani nuk di se ku të fusë kokën, gjendet në zgripin e vetë ekzistencial, i tredhur dhe telefosur nga utopia ideologjike, nga marrëzia njerëzore, për t’ia nxirrë të gjithë ditët e jetës, njeriut dhe shkrimtarit. Mallkimi, lëshuar dikur si rrufe kozmike, mbi jetën dhe veprën, nisi herët, por ndër vite erdhi vetëm duke u përforcuar, mori forma të ashpra, të çuditshme dhe tejet çnjerëzore. Trebeshina, si shumë të tjerë, e nisi veprën letrare në vatrën e komunizmit, por si pak të tjerë, mbase vetmitar, pa shëmtimin dhe shpërfytyrimin e bashkëluftëtarëve, e barktisi dhe hyri në betejën donkishoteske (në kuptimin e ëndrrrës për ta ndryshuar realitetin) me të.

Në motet e diktaturës, luajti me monizimin dhe kaposhat e tij, si macja me miun, e mposhti, e përbuzi, e shkërbythi nga udha e vetë, dhe vijoj të mbijetonte falë dashurisë për letërsinë. Shkrues të tjerë, që sa qe sistemi jetuan dhe e adhuruan, korrën frytet e tij, fituan emër dhe famë, e tash duan të shkruajnë heroizimin e pas betejës, mençurinë pas kuvendit, pra një histori të pavërtetë. E mallkuan dje, si askënd tjetër, e burgosën dhe internuan, e shpallën fajtor, ia hoqën të drejtën e botimit, e prapë fjala, si zjarri për Prometeun, e mbajti gjallë dhe të freskët. Mallkimi i djeshëm, vijon edhe sot, madje më i hidhur, më poshtrues, sepse në këto vite bëhet në emër të lirisë së fjalës, lirës së shprehjes, lirisë së demokracisë së brishtë shqiptare. Trebeshina, dje i burgosur, me veprat letrare, endi magjinë e lirisë së artit. Trebeshina, në liri, gjendet edhe më i burgosur se dje, sepse skllavëria e mendjes dhe shpiritit, që adhuron idhujt e rremë dhe pa krena, na pengon për të prekur dhe shijuar letërsinë e pashoqe të Trebeshinës. Në 32 vjet, institucionet e arsimit, kulturës, të nginjur në lumturinë e vetë, ngujuar në shoqërinë e korifejeve të realizmit socialist, nuk e panë vlerën e artit të Trebeshinës, nuk ktheyn sytë nga dramatika e tij, që do ta nxirrte nga kriza dramën shqipe.

Nuk kishin kohë për të lexuar prozën dhe poezinë e tij, ku shkëlqen syrrealizmi, ndonëse është botuar pjesërisht, pra duke mbetur ende një ajsberg që duhet zbuluar… Asnjëherë nuk është vonë, thotë anglezi. Për Trebeshinën koha ka formuluar një marrëdhënie tjetër, vepra e tij, do ta nis dialogun, kur të jemi të lirë aq sa të mos vlerësojmë skllavërinë si liri, kur ta kuptojmë se Trebeshina nuk ka nevojë për asgjë, jemi ne që kemi nevojë, janë letrat shqipe, që pa veprën e tij, të Camajt, Pipës, Pashkut, Rreshpes etj. , është gjysmake dhe e nginjur në shërbesë ideologjike, pra në mungesë vlerash letrare. Letërsia është atdheu i njerëzve të lirë, ku nuk funksionon ligj i asgjesimit të tjetrit, parë më tepër “si pengesë për tu hequr qafe” simbas Kroçes, por secili thotë energjinë e vetë, me fuqinë e fjalës, e jo me idenë e urrejtjes, që të sjellë shkretëtirën… Letërsia nuk është skalion për të shpallur fajtorët e radhës, letërsia është perëndeshë që duhet trajtuar si e tillë, ku askush nuk është tepër, e po kaq askush nuk është perandor…

Rrëfimi i një karriere 35- vjeçare në arsim, edukim dhe veprimtari patriotike, atdhetare e komunitare.

Intervistoi:  Sokol Paja

Cili ishte fillimi i rrugëtimit tuaj si mësuese e gjuhës shqipe në Suedi, para tri dekadave e gjysmë?

Kam lindur në Kumanovë, Maqedonia e Veriut. Në Suedi mbërrita më 7 shkurt 1987, në Stockholm, me shumë shpresa në zemër dhe një ndjenjë të thellë pasigurie për atë që më priste përpara. Pas disa muajsh, jeta më çoi në Göteborg, qyteti ku filloi një kapitull i ri në jetën time. Aty, në Göteborg, fillimisht u përqendrova në mësimin e gjuhës suedeze – një hap i domosdoshëm për t’u përshtatur me një realitet të ri dhe për të ndërtuar një të ardhme. Puna dhe përkushtimi im u shpërblyen kur u pranova si mësuese e gjuhës shqipe në Qendrën e Gjuhëve, ku zhvillohej mësimi i gjuhëve amtare për nxënës nga komunitete të ndryshme – përfshirë edhe gjuhën shqipe.

Ishte një moment që nuk do ta harroj kurrë. Ishte si një ëndërr që u bë realitet. Nuk e kisha menduar se, në një vend të huaj dhe kaq larg atdheut, do të më jepej mundësia të vazhdoja misionin tim të shenjtë si mësuese e gjuhës amtare. Ajo ndjenjë gëzimi dhe mirënjohjeje më shoqëron edhe sot. Mësimi i gjuhës shqipe zhvillohej në kushte të mira, në të njëjtat shkolla ku nxënësit ndiqnin mësimin e rregullt në gjuhën suedeze. Suedia kishte një sistem të organizuar që e njihte dhe e respektonte të drejtën e çdo fëmije për të mësuar gjuhën e vet amtare – një vlerë që e çmoj thellësisht.

Në klasat e mia takova fëmijë shqiptarë nga të gjitha trojet: nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia, Lugina e Preshevës. Secili prej tyre kishte një histori unike, një bagazh kulturor që kërkonte përkujdesje dhe vëmendje. Mësimi nuk ishte vetëm për gramatikën dhe leximin – ishte një udhëtim në identitetin, kulturën dhe historinë tonë të përbashkët. Tani, pas më shumë se 35 vitesh, ndjej një krenari të veçantë kur kujtoj ato ditët e para. Aty nisi rrugëtimi im, i mbushur me sfida, përkushtim dhe dashuri për gjuhën shqipe. E falënderoj Suedinë që më dha hapësirën për ta ruajtur dhe përçuar këtë pasuri te brezat e rinj.

Cili ka qenë kontributi juaj për shkollat shqipe në Suedi?

Kontributi im për shkollat shqipe në Suedi ka qenë zemra e veprimtarisë sime shumëvjeçare. Që nga ditët e para në Göteborg, e deri në vitin tim të fundit para pensionimit, jam përkushtuar me pasion dhe përgjegjësi ndaj mësimit të gjuhës shqipe për brezat e rinj. Kam punuar me përkushtim me nxënës nga klasa e parë deri në gjimnaz, duke përshtatur mësimin për grupe të ndryshme moshore e njohurish, gjithnjë me synimin që fëmijët shqiptarë të mos humbasin lidhjen me gjuhën, kulturën dhe identitetin e tyre.

Jam përpjekur të krijoj mjedise mësimore të gjalla, frymëzuese dhe të afërta me realitetin e tyre, duke përdorur metoda të ndryshme kreative dhe materiale të përshtatura për diasporën. Puna me gjeneratën e dytë, veçanërisht në vitet e fundit, ka qenë një përvojë emocionale e veçantë – kur në klasë kam pasur fëmijët e atyre që dikur ishin vetë nxënësit e mi. Kam bashkëpunuar me mësuese suedeze,gjithashtu me kolegë të tjerë mësues në rrjetin e shkollave shqipe, duke ndarë përvoja, duke përgatitur plane mësimore, organizuar veprimtari kulturore dhe duke përfaqësuar denjësisht gjuhën shqipe në sistemin arsimor suedez. Ky kontribut nuk ishte vetëm profesion – ishte një mision që e kam përqafuar me zemër dhe që më ka mbushur me krenari çdo ditë të karrierës sime.

Përveç orëve të rregullta mësimore, kam marrë pjesë dhe kam organizuar aktivitete të shumta jashtëklasore që kanë pasuruar përvojën e nxënësve dhe kanë forcuar lidhjen e tyre me kulturën shqiptare. Kam qenë pjesë e kuizeve të diturisë, ku nxënësit janë inkurajuar të shprehin dijet dhe krenarinë e tyre për gjuhën, historinë dhe traditat shqiptare. Kam udhëhequr grupe nxënësish në festivale kulturore ndërkombëtare, përfshirë edhe evenimente me valle shqiptare në Gjermani, ku kultura jonë është përfaqësuar me dinjitet dhe entuziazëm. Po ashtu, kam qenë pjesë e udhëtimeve në atdhe, që kanë qenë më shumë sesa ekskursione – kanë qenë rikthime emocionale dhe përjetime të thella për nxënësit që e kanë parë parë vendin e prindërve të tyre. Këto aktivitete kanë luajtur një rol të rëndësishëm në ruajtjen e lidhjes shpirtërore me Shqipërinë dhe Kosovën.

Të gjitha këto përvoja kanë qenë për mua më shumë se një detyrë pune – kanë qenë mision, krenari dhe dëshmi se gjuha dhe kultura jonë jetojnë përmes brezave, në çdo cep të botës ku rreh një zemër shqiptare.

Cili ka qenë kontributi juaj për shkollat suedeze?

Gjatë viteve të mia në Suedi, përveç mësimit të gjuhës amtare shqipe, kam dhënë kontribut të çmuar edhe në shkollat suedeze si mbikëqyrëse studimi (studiohandledare), duke punuar me nxënës të sapoardhur në vend. Roli im kryesor ka qenë që t’i ndihmoj ata në të gjitha lëndët shkollore, me qëllim që të mësonin gjuhën suedeze sa më herët dhe sa më mirë, dhe të kishin mundësinë të arrinin sukses në çdo lëndë. Përmes përkthimit, shpjegimit dhe sqarimit të materialeve në shqip dhe suedisht, kam ndihmuar nxënësit të kuptojnë më mirë përmbajtjen mësimore dhe të mos ndihen të humbur në një sistem të ri. Kjo ka qenë një ndihmë e rëndësishme për integrimin e tyre të shpejtë dhe të suksesshëm në shkollë, si dhe për ndërtimin e vetëbesimit dhe motivimit për të mësuar.

Cili ka qenë kontributi dhe angazhimi juaj në shoqatat patriotike shqiptare në Suedi?

Përveç misionit tim si mësuese e gjuhës shqipe, një pjesë thelbësore e angazhimit tim në mërgatë ka qenë veprimtaria në kuadër të shoqatave patriotike shqiptare në Suedi. Që nga vitet e para të vendosjes sime në Göteborg, kam qenë aktive në organizimin dhe pjesëmarrjen e shumë veprimtarive kulturore, kombëtare dhe atdhetare, që kishin për qëllim ruajtjen e identitetit shqiptar dhe forcimin e lidhjeve mes bashkatdhetarëve tanë.

Kam marrë pjesë në organizimin e festave kombëtare si 28 Nëntori dhe 17 Shkurti, promovime librash, përvjetorë historikë dhe aktivitete të tjera që kishin në qendër figurat dhe ngjarjet e mëdha të historisë shqiptare. Këto veprimtari kanë qenë gjithmonë një mundësi për të bashkuar shqiptarët në mërgim, për të forcuar ndjenjën e përkatësisë dhe për të kultivuar dashurinë për atdheun tek brezat e rinj. Në periudha të vështira për popullin shqiptar, sidomos gjatë viteve të luftës në Kosovë, kemi qenë të bashkuar në solidaritet dhe kemi dhënë ndihmesën tonë përmes tubimeve, ndihmave humanitare dhe ndërgjegjësimit të opinionit suedez për çështjen shqiptare. Për mua, pjesëmarrja në këto shoqata ka qenë vazhdimësi e mësuesisë sime – një mënyrë për të edukuar, për të lidhur zemrat shqiptare dhe për të mbajtur të gjallë ndjenjën kombëtare, edhe larg atdheut. Këto angazhime më kanë pasuruar shpirtërisht dhe më kanë dhënë forcë për të vijuar me përkushtim misionin tim në diasporë.

Cila është thirrja juaj për prindërit shqiptarë për të kontribuar në ruajtjen e gjuhës shqipe?

Të dashur prindër, ju drejtohem me gjithë zemër si mësuese, si nënë dhe si një bashkëkombëse që e njeh nga afër sfidën e ruajtjes së gjuhës dhe identitetit tonë në një vend të huaj. Mos e lini pas dore gjuhën shqipe! Ajo është pasuria jonë më e madhe, rrënja e lidhjes me prejardhjen, me gjyshërit, me atdheun, me historinë tonë. Fëmijët tanë kanë nevojë të dëgjojnë dhe të ndjejnë gjuhën shqipe në shtëpi, në përditshmëri, si një pjesë e natyrshme e identitetit të tyre. Flisni me ta shqip. Lexojuni libra shqip. Tregojuni histori nga vendlindja. Mos kini frikë se do të ngatërrojnë gjuhët – përkundrazi, fëmijët që flasin gjuhën amtare kanë një bazë më të fortë për të mësuar edhe gjuhë të tjera. Gjithçka fillon nga shtëpia. Unë, gjatë dekadave të mia si mësuese në Suedi, kam parë se si ruajtja e gjuhës shqipe i jep fëmijëve forcë, identitet dhe krenari. Bëhuni shembull për ta. Të ecim bashkë që ta trashëgojmë këtë pasuri brez pas brezi.

Cili është apeli juaj për shtetin e Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut për të rritur mbështetjen për shkollat shqipe?

Të nderuar përfaqësues të shtetit të Shqipërisë të shtetit të Kosovës, dhe te Maqedonisë së veriut ( Iliridës), ju drejtohem me zërin e një mësueseje që për dekada me radhë ka punuar në mërgatë për ruajtjen e gjuhës shqipe, identitetit dhe kulturës sonë kombëtare. Ju drejtohem me zemër të hapur, me dashuri për atdheun dhe me shpresë për të ardhmen. Ne që jetojmë në mërgim e ndjejmë çdo ditë mungesën e kontaktit të drejtpërdrejtë me atdheun. Dhe pikërisht për këtë arsye, ne kemi mbajtur të gjallë lidhjet përmes gjuhës, shkollës shqipe, veprimtarive kulturore dhe organizimeve patriotike. E kemi bërë këtë me përkushtim dhe shpesh pa mbështetjen institucionale që do të ishte e natyrshme dhe e domosdoshme.

Prandaj, thirrja ime për ju është e qartë dhe e përulur: mbështetni më shumë shkollat shqipe në diasporë, mbështetni mësuesit që punojnë me pasion, pa kushte e me shumë sakrificë. Ofroni materiale, trajnime, tekste bashkëkohore, koordinim dhe lidhje më të strukturuar me institucionet arsimore brenda vendit. Ruajtja e gjuhës shqipe në diasporë është ruajtje e kombit. Fëmijët tanë nuk duhet të rriten si të huaj ndaj prejardhjes së tyre. Ata kanë të drejtë të mësojnë shqip, të njohin historinë, kulturën dhe rrënjët e tyre. Kjo është një investim për të ardhmen – jo vetëm për diasporën, por për gjithë kombin. Bashkëpunimi mes shtetit dhe diasporës nuk duhet të mbetet vetëm në fjalë, por të kthehet në veprim të prekshëm, të vazhdueshëm dhe të qëndrueshëm.

Çfarë duhet të bëjnë më shumë dhe më mirë shkollat shqipe të diasporës?

Shkollat shqipe në diasporë janë shtylla kryesore për ruajtjen e identitetit kombëtar. Ato janë vendi ku fëmijët tanë mësojnë jo vetëm gjuhën, por edhe historinë, kulturën dhe dashurinë për atdheun. Megjithatë, ka gjithmonë vend për përmirësim. Së pari, duhet më shumë bashkëpunim dhe koordinim mes mësuesve – për të ndarë përvoja, materiale dhe metoda efektive mësimdhënieje. Nuk duhet të punojmë të ndarë e secili më vete. Duhet të krijojmë rrjete profesionale që forcojnë cilësinë e mësimit në të gjitha shkollat. Së dyti, nevojitet më shumë mbështetje nga prindërit. Pa bashkëpunimin dhe motivimin e tyre, fëmijët shpesh nuk e shohin rëndësinë e gjuhës shqipe. Prindërit duhet të jenë pjesë aktive e procesit – të flasin shqip në shtëpi, të interesohen për mësimet dhe të ndihmojnë në organizimin e aktiviteteve jashtëmësimore.

Së treti, mësimi i gjuhës duhet të jetë sa më i afërt me interesat dhe botën e fëmijëve sot. Duhet të përdorim mjete digjitale, materiale tërheqëse, letërsi për fëmijë, këngë, lojëra dhe projekte kreative që i motivojnë të mësojnë me dëshirë. Së fundi, shkollat shqipe kanë nevojë për më shumë mbështetje institucionale – si nga shtetet tona, ashtu edhe nga vetë komunat vendase në vendet ku veprojmë. Një shkollë që ka mbështetje, ka jetë më të gjatë dhe më shumë ndikim. Me përkushtim, vullnet dhe bashkëpunim të sinqertë, shkollat shqipe mund të jenë burim krenarie për të gjithë ne në diasporë.

Cili ka qenë sekreti i harmonizimit të suksesit dhe arritjeve si mësuese?

Gjatë gjithë viteve të mia si mësuese e gjuhës shqipe, gjithmonë kam pasur qëllim që ora mësimore të jetë e gjallë, e dashur dhe e përshtatur me botën e nxënësve. Kam ndjekur dëshirat dhe nevojat e tyre, duke e sjellë gjuhën shqipe jo si detyrim, por si kënaqësi. Shpesh e kam nisur orën me një këngë që lidhej me temën që do trajtonim, për t’i futur fëmijët në atmosferë dhe për t’i bërë më të hapur ndaj mësimit. Kam përdorur lojëra gjuhësore, recitime dhe poezi që i kemi krijuar vetë, e madje edhe dramatizime të tregimeve të shkruara nga vetë nxënësit. Në raste të veçanta, kam sjellë edhe elemente vizuale dhe të gjalla – një herë, për shembull, kam veshur çorape me ngjyra si personazhi Pipi Çorapegjata, vetëm që të ngjallja buzëqeshje dhe kuriozitet tek fëmijët, dhe të lidhnim në mënyrë krijuese një temë të caktuar. Këto metoda kanë bërë që nxënësit të ndihen të lirë, të përfshirë dhe krenarë për gjuhën shqipe. Mësimi nuk është ndalur vetëm te gramatika, por ka qenë një përjetim i gjuhës si pjesë e identitetit dhe e argëtimit. Besoj se çdo shkollë shqipe në diasporë duhet të synojë që gjuha të jetë e dashur, jo vetëm e domosdoshme. Sepse atëherë ajo mbetet në zemër dhe nuk harrohet kurrë.

Kujt i dedikoni një mirënjohje të thellë dhe a kemi një trashëgimi që vazhdon?

Me zemër plot mirënjohje falënderoj familjen time për përkrahjen dhe durimin gjatë gjithë këtyre viteve të përkushtuara ndaj arsimit dhe ruajtjes së gjuhës shqipe. Tani që filloj një kapitull të ri në jetën time – pensionimin – e di se dashuria për atdheun, për gjuhën shqipe, për përrallat e fëmijërisë, do të vazhdojë të jetojë përmes momenteve që ndaj me nipërit dhe mbesat e mia. Trashëgimia vazhdon me gjeneratën e dytë Dioni dhe Loranin. Ata tashmë ndjejnë gjuhën shqipe si të tyre – sepse në shtëpinë tonë flasim shqip me dashuri e krenari. Nipërit e mi të vegjël, Dioni dhe Lorani – vetëm dy vjeç – janë pjesë e gjeneratës së dytë të shqiptarëve në Suedi. Çdo mëngjes dhe çdo mbrëmje i përshëndes me dashuri në gjuhën shqipe. Me zë të ngrohtë u them: “Natën e mirë, nëna. Të dua më së shumti në botë.” Kjo përshëndetje është më shumë se një shprehje e dashurisë – është një urë që lidh zemrat e vogla me rrënjët e tyre. Është mënyra jonë për ta mbajtur gjallë gjuhën, shpirtin dhe kujtesën shqiptare, çdo ditë.