Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral-Major

Universiteti “Nënë Tereza”, Shkup

Abstrakti

Ky studim analizon në mënyrë gjithëpërfshirëse procesin e krijimit dhe zbatimit strategjik të politikës së sigurisë shtetërore-kombëtare me theks të veçantë tek pjesëmarrja gjithëpërfshirëse e aktorëve shtetërorë dhe jo-shtetërorë, veçanërisht në kontekstet e tranzicionit dhe post-konfliktit. Duke përdorur metodologjinë e analizës së literaturës, studimit të dokumenteve strategjike dhe shembujve praktikë ndërkombëtarë, artikulli evidenton se politika të suksesshme të sigurisë karakterizohen nga transparenca, koordinimi ndërinstitucional, përfshirja e komuniteteve lokale dhe organizatave të shoqërisë civile, si dhe mbështetja e vazhdueshme nga partnerët ndërkombëtarë. Rezultatet tregojnë se pjesëmarrja gjithëpërfshirëse është faktor i rëndësishëm për legjitimitetin, efektivitetin dhe qëndrueshmërinë e politikave të sigurisë në vende që janë në proces tranzicioni. Studimi ofron rekomandime të detajuara për strukturimin, zbatimin dhe monitorimin e politikave të sigurisë kombëtare në mënyrë gjithëpërfshirëse dhe të koordinuar.

Fjalë kyçe: politika e sigurisë kombëtare, pjesëmarrje gjithëpërfshirëse, tranzicion, reforma sektoriale, koordinim institucional.

Hyrje

Politikat e sigurisë shtetërore-kombëtare janë thelbësore për garantimin e stabilitetit politik, social dhe ekonomik të një shteti. Ato përcaktojnë kornizën strategjike me anë të së cilës qeveritë përgjigjen ndaj kërcënimeve kombëtare dhe ndërkombëtare, duke siguruar koordinim dhe bashkëpunim mes institucioneve përkatëse. Në dekadat e fundit, shtetet në tranzicion përballen me sfida të veçanta për shkak të transformimeve të shpejta politike, sociale dhe ekonomike, si dhe pasojave të konflikteve të kaluara. Këto sfida përforcojnë nevojën për proces politikëbërjeje që përfshin në mënyrë gjithëpërfshirëse aktorët institucionalë dhe jo-institucionalë, duke i dhënë zë komuniteteve lokale, organizatave të shoqërisë civile(OSHC)dhe grupeve të margjinalizuara në mënyrë që politika të jetë legjitime, e qëndrueshme dhe e efektshme.

Procesi i zhvillimit të politikës së sigurisë në kontekste të tilla nuk është thjesht hartim dokumenti, por një proces dinamik dhe konsultativ që kërkon bashkëpunim ndërsektorial dhe ndërinstitucional dhe një angazhim të gjerë për pjesëmarrje. Politika e sigurisë është e lidhur ngushtë me kuadrin ligjor dhe mekanizmat e qeverisjes në nivel vendor dhe ndërkombëtar, që kërkon ngritjen e kapaciteteve dhe planifikim afatgjatë.

Objektivi i këtij studimi është të ofrojë një analizë të thelluar të procesit të krijimit dhe zbatimit strategjik të politikës së sigurisë shtetërore-kombëtare në vende të ndryshme me fokus në pjesëmarrjen gjithëpërfshirëse dhe koordinimin institucional, duke analizuar modele dhe praktika ndërkombëtare dhe duke nxjerrë rekomandime konkrete për vendet në tranzicion dhe post-konflikt.

Pjesa Kryesore:

1.Kuadri konceptual dhe strategjia e zhvillimit të politikës së sigurisë shtetërore-kombëtare.

Politika e sigurisë shtetërore-kombëtare është rezultat i një kuadri gjithëpërfshirës institucional dhe ligjor që orienton dhe koordinon veprimet e institucioneve dhe aktorëve të ndryshëm në sigurimin e pavarsisë, stabilitetit dhe mirëqenies së qytetarëve⁷. Kjo politikë përmban:

 ︎ Analizë të rreziqeve dhe kërcënimeve,

 ︎. Prioritarizim të tyre, 

 ︎. Organizimin e forcave, 

 ︎ Mekanizma financimi dhe

 ︎ Instrumente kontrolle⁸.

Procesi i zhvillimit të politikës së sigurisë përfshin disa faza kyçe:

• Analiza e situatës së sigurisë, ku vlerësohen faktorët politikë, ekonomikë dhe socialë që ndikojnë në siguri⁹.

• Hartimi i vizionit dhe objektivave strategjike, që përcaktojnë qëllimet afatgjata të sigurisë institucionale dhe publike¹⁰.

• Konsultimi gjithëpërfshirës me aktorët shtetërorë, OSHC-të, komunitetet lokale dhe sektorë të ndryshëm të shoqërisë civile, për të siguruar përfaqësimin e interesave dhe përfshirjen në vendimmarrje¹¹.

• Vlerësimi dhe prioritizimi i kërcënimeve dhe nevojave, duke inkuadruar analiza të hollësishme të riskut dhe kapaciteteve ekzistuese¹².

• Redaktimi dhe miratimi i dokumentit të politikës së sigurisë, i cili përmban strategji, prioritete, buxhet dhe mekanizma monitorimi¹³.

Në vendet e tranzicionit, këto procese shpesh shoqërohen me sfida si mungesa e kapaciteteve profesionale, fragmentimi institucional, dhe pengesa të tjera që kërkojnë përfshirje aktive të aktorëve jo shtetërorë dhe organizatave ndërkombëtare për mbështetje dhe monitorim¹⁴.

2.Roli i aktorëve në hartimin dhe zbatimin e politikës së sigurisë

Një element kryesor i procesit të politikëbërjes është përfshirja gjithëpërfshirëse e aktorëve të shumtë institucionalë dhe jo-institucionalë¹⁵. 

Kjo përfshin:

• Dega ekzekutive: Ministritë, kabinetin qeveritar, dhe agjencitë e sigurisë, që janë përgjegjëse për inicimin, hartimin dhe zbatimin e politikave¹⁶.

• Parlamenti: Ka rol kryesor në miratimin e politikave, buxhetin dhe monitorimin e zbatimit të tyre, duke e siguruar legjitimitetin dhe përgjegjshmërinë¹⁷.

• Autoritetet lokale dhe rajonale: Përballen me implementimin në terren dhe kanë njohuri të thella për nevojat specifike të komuniteteve¹⁸.

• Organizatat e shoqërisë civile: Ndihmojnë në monitorimin, konsultimin dhe raportimin publik të proceseve, duke fuqizuar transparencën dhe llogaridhënien¹⁹.

• Aktorët jo-shtetërorë: Në vendet post-konflikt dhe tranzicion shpesh luajnë rol të rëndësishëm në sigurimin e paqes dhe stabilitetit, dhe pjesëmarrja e tyre është thelbësore për zbatimin e suksesshëm të politikave²⁰.

• Partnerët ndërkombëtarë dhe donatorët: Sigurojnë mbështetje teknike, financiare dhe monitorim, duke ndihmuar konsolidimin institucional dhe miratimin e praktikave më të mira²¹.

Ky bashkëpunim gjithëpërfshirës ndihmon në krijimin e politikave ku legjitimiteti dhe efektiviteti janë të bashkuara, duke fuqizuar përgjegjshmërinë dhe transparencën²².

  3. Diskutimi i përfshirjes gjinore dhe vlerësimi kritik i zbatimit

Integrimi gjinor në politikën e sigurisë shtetërore-kombëtare është thelbësor për të mundësuar pjesëmarrje, pronësi dhe drejtësi efektive për burra, gra, vajza dhe djem në bazë të barabartë. Eksperienca tregon që politikat pa integrim gjinor shpesh janë të mangëta dhe kanë potencial për të përjashtuar grupe të caktuara. 

Propozojë disa hapa për integrim, si:

• konsultime me OSHC-të,

• aktivitetet praktike,

• përfshirjen e perspektivës gjinore në çdo fazë dhe 

• vlerësimin e ndikimit të politikave.

4.Shembuj praktikë ndërkombëtarë

Lituania: Strategjia e Sigurisë Kombëtare e Lituanisë është dokument model për proceset e politikëbërjes gjithëpërfshirëse²³.

Bosnja dhe Hercegovina: Libri i Bardhë i Mbrojtjes përdor mekanizma që sigurojnë kontroll demokratik, transparencë dhe integrim ndërkombëtar²⁵.

SHBA: Strategjia kombëtare amerikane trajton sfida shumëdimensionale, duke përfshirë konsultimin publik, monitorimin institucional dhe integrimin e politikave²⁶.

Sierra Leone: Përfshirja e gjerë shoqërore dhe vlerësimi i vazhdueshëm i reformave të sektorit të sigurisë²⁷.

Azerbajxhani: Fokus në integrim institucional, demokraci dhe tolerancë sociale²⁸.

5.Shembuj rajonalë (Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Kosova)

• Shqipëria – pas anëtarësimit në NATO (2009) hartoi Strategjinë e Sigurisë Kombëtare (2014), ku theksohet bashkëpunimi rajonal dhe lufta kundër krimit të organizuar. Në vitin 2020 u miratua dokumenti i ri, duke reflektuar kërcënimet kibernetike dhe pandeminë.

• Maqedonia e Veriut – politika e sigurisë është përqendruar tek stabiliteti i brendshëm dhe integrimi euro-atlantik. Pas anëtarësimit në NATO (2020), dokumentet strategjike u rishikuan për t’iu përshtatur mjedisit të ri rajonal.

• Kosova – ka miratuar Strategjinë e Sigurisë së Kosovës (2019), ku prioritet janë ndërtimi i FSK-së, siguria njerëzore dhe integrimi në BE e NATO. Procesi i hartimit ka përfshirë konsultime me OSBE-në dhe partnerë ndërkombëtarë.

    5.1.Sfidat dhe mësimet nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut

Vendet e Ballkanit Perëndimor, veçanërisht Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, kanë kaluar transformime të rëndësishme politike dhe sociale që kanë ndikuar në zhvillimin e politikave të sigurisë²⁹³¹.

Shqipëria: Sfida kryesore përfshin nevojën për integrim të politikave të sigurisë në nivel lokal dhe rajonal, duke përfshirë komunitetet rurale dhe minoritetet. Mësimi kryesor është rëndësia e pjesëmarrjes së komunitetit dhe monitorimit të vazhdueshëm nga organizatat e shoqërisë civile.

Kosova: Pas përfundimit të konfliktit, sfidat kanë qenë në konsolidimin institucional, zhvillimin e kapaciteteve teknike dhe trajtimin e kërcënimeve transnacionale. Mësimi kryesor është se konsultimet gjithëpërfshirëse dhe bashkëpunimi me partnerët ndërkombëtarë rrisin legjitimitetin dhe efektivitetin e politikës së sigurisë.

Maqedonia e Veriut: Sfida kryesore ka qenë harmonizimi i politikave të sigurisë me nevojat e komuniteteve multietnike dhe koordinimi ndërinstitucional. Mësimi kryesor është se mekanizmat transparent dhe pjesëmarrës forcojnë stabilitetin politik dhe besimin qytetar.

6.Politikat sektoriale

Një politikë e sigurisë nuk është e plotë pa dokumente të lidhura sektoriale:

• Librat e bardhë për mbrojtjen – shërbejnë si ura mes politikës së përgjithshme dhe planifikimit ushtarak.

• Strategjitë për sigurinë vendore – kanë rëndësi të veçantë në vende të Ballkanit, ku krimi i organizuar dhe korrupsioni mbeten kërcënime.

• Politikat për sigurinë kibernetike dhe energjetike – të domosdoshme në epokën e globalizuar.

7. Ndërlidhja me reformat e sektorit të sigurisë (RSS)

Politika e sigurisë duhet të shihet si pjesë përbërëse e reformës së sektorit të sigurisë. Në vende si Sierra Leone dhe Kosova, hartimi i politikës së sigurisë ka shërbyer si bazë për transformimin e forcave të armatosura, policisë dhe institucioneve të tjera të sigurisë. Kjo ndërlidhje siguron koherencë, llogaridhënie dhe përputhje me standardet ndërkombëtare.

Përmbledhje:

Politikat e suksesshme të sigurisë shtetërore-kombëtare janë ato që ndërtohen në bazë të koordinimit gjithëpërfshirës ndërinstitucional, pjesëmarrjes aktive të shoqërisë civile dhe komuniteteve lokale si dhe mbështetjes efektive nga donatorët ndërkombëtarë. 

Ato kanë fokus në analizën gjithëpërfshirëse të kërcënimeve, administrim transparent të burimeve dhe monitorim gjithëpërfshirës.

Përfundim: 

Një politikë e qëndrueshme dhe efektive e sigurisë shtetërore-kombëtare kërkon bashkëpunim gjithëpërfshirës të aktorëve shtetërorë dhe jo-shtetërorë në një kuadër të integruar dhe transparent.

Nga eksperiencat të cekura më lartë nxirren disa mësime kryesore:

• Koordinimi gjithëpërfshirës ndërinstitucional është thelbësor për të siguruar që strategjitë e sigurisë nuk jenë të fragmentuara dhe të ndjekin prioritetet kombëtare dhe ndërkombëtare.

• Përfshirja e komuniteteve lokale dhe organizatave të shoqërisë civile rrit legjitimitetin dhe transparencën e politikave të sigurisë.

• Mbështetja e vazhdueshme nga partnerët ndërkombëtarë është vendimtare për konsolidimin e kapaciteteve dhe për mbështetjen e reformave të sektorit të sigurisë.

• Monitorimi i vazhdueshëm dhe vlerësimi i politikave siguron që strategjitë e sigurisë të jenë efektive dhe të përshtatura me rrethanat e reja.

• Ndërthurja e praktikes ndërkombëtare me nevojat lokale garanton që politikat e sigurisë të jenë të qëndrueshme, realiste dhe të pranueshme nga qytetarët.

Këto mësime duhet të shërbejnë si udhërrëfyes për zbatimin e politikave të sigurisë në vende në tranzicion dhe post-konflikt, duke kontribuar në rritjen e stabilitetit, legjitimitetit dhe efektivitetit të politikave shtetërore-kombëtare.

Këto përvoja tregojnë se pjesëmarrja gjithëpërfshirëse dhe koordinimi institucional janë thelbësorë për krijimin e politikave të qëndrueshme të sigurisë, duke siguruar mbështetje publike dhe efektivitet në implementim²⁹³¹.

Rekomandimet:

• Formalizoni dhe institucionalizoni konsultimet gjithëpërfshirëse në të gjitha fazat e procesit të politikëbërjes.

• Ndërtoni dhe fuqizoni kapacitetet teknike dhe profesionale në nivel qendror dhe lokal.

• Forconi rolin e organizatave të shoqërisë civile për monitorim dhe pjesëmarrje.

• Siguroni mbështetje të vazhdueshme nga partnerët ndërkombëtarë për reforma dhe zhvillim profesional.

• Përmirësoni mekanizmat e transparencës dhe përgjegjshmërisë për të rritur besimin në institucionet e sigurisë.

• Mësoni nga praktikat e Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut për të përmirësuar pjesëmarrjen e komuniteteve dhe integrimin e politikave lokale me ato kombëtare.

Literatura e shfrytëzuar:

1. Bartns, P. & Albereht, K. (2023) ‘Krijimi i Politikës së Sigurisë Kombëtare’, e-jlia.com.

2. Sovremena Makedonska Odbrana (2024–2025) ‘Bord editorial dhe recenzentë

3. DCAF – Geneva Centre for Security Sector Governance (2022) ‘Policy Frameworks’.

4. Strategjia Kombëtare e Sigurisë – Lituania (2022).

5. Libri i Bardhë për Mbrojtjen – Bosnje dhe Hercegovina (2023).

6. Dokumente strategjike për sigurinë: SHBA, Sierra Leone, Azerbajxhan, etj.

7. Strategjia e Sigurisë Kombëtare e Shqipërisë (2023–2028).

8. Strategjia e Sigurisë Kombëtare e Kosovës (2022–2027).

9. Strategjia e Sigurisë Kombëtare – Maqedonia e Veriut (2024).

10. Geneva Centre for the Democratic Control of Armed Forces (DCAF) – Resources 2021.

11. Milosevic, M. (2022) ‘Security Sector Reform in the Balkans’, Balkan Insight.

12. International Crisis Group (2021) ‘Security Challenges Post-Conflict’, CrisisGroup.org.

13. United Nations Development Programme (2023) ‘Gender and Security’, UNDP Publications.

14. National Security Strategy of the United States (2024), White House Publications.

15. Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) – Gender Mainstreaming Guidelines (2023).

16. Council of Europe (2022) ‘Guidelines on Inclusive Security Policy’.

17. European Commission (2023) ‘Security Sector Reforms in Transition Countries’, EC Reports.

18. NATO (2023) ‘Women, Peace and Security: Progress and Challenges’.

19. World Bank (2024) ‘Inclusive Policy-Making in Transitional States’.

20. Ministry of Defence Lithuania (2022) ‘National Defence White Paper’.

21. Ministry of Defence Bosnia and Herzegovina (2023) ‘White Book on Defence Sector Reform’.

22. Ministry of Internal Affairs Kosovo (2022) ‘National Security Strategy’.

23. Albanian Parliament, Security Commission (2023) ‘Gender Integration in National Security Policy’.

24. United Nations Security Council (2019) ‘Resolution 2467 on Women, Peace and Security’.

25. European Union Institute for Security Studies (2024) ‘Gender, Security and Policy Effectiveness’.

26. Ministry of Defence North Macedonia (2024) ‘National Security Strategy and Gender Integration’.

27. Warande, G. (2021) ‘Inclusive Security: Lessons from Sierra Leone’.

28. Reporters Without Borders (2024) ‘Transparency and Security Institutions’.

29. United Nations Office on Drugs and Crime (2024) ‘Transnational Threats and National Security Policy’.

30. Human Rights Watch (2023) ‘Inclusive Policy and Social Stability’.

31. Ministry of Defence Azerbaijan (2022) ‘Security Strategy: Gender and Institutional Reform’.

32. Kosovar Institute for Policy Research and Development (2023) ‘Security and Community Participation’.

33. Albanian Institute for International Studies (2024) ‘Policy, Integration and Local Governance’.

34. UN Women (2023) ‘Gender Analysis for Security Sector Reform’.

35. International Civil Society Action Network (2024) ‘Participatory Security Policy’.

36. US Congress (2024) ‘Oversight of Security Sector Reform’.

37. International Alert (2022) ‘Gender Equality in Post-Conflict Policy’.

38. UNDP Kosovo (2023) ‘Community Consultation and Gender Mainstreaming’.

39. Swiss Development Cooperation (2024) ‘Security Sector Reform Support’.

40. Transparency International (2022) ‘Corruption, Security and Policy Effectiveness’.

41. Center for European Policy Studies (2023) ‘Comparative Security Strategies’.

42. German Federal Foreign Office (2023) ‘International Security Policy Guidelines’.

43. Balkan Policy Research Group (2024) ‘Security Sector Reform and Gender’.

44. Saferworld (2023) ‘Inclusive Security Processes in Eastern Europe’.

45. UNDP Bosnia and Herzegovina (2023) ‘Monitoring Gender Indicators in Defence Sector’.

124-vjetori i lindjes së Baba Rexhebit (1901–1995), frymëzimi dhe transformimi i një jete shpirtërore

Nga Baba Eliton Pashaj/

Përkujtimi i 124-vjetorit të lindjes së Baba Rexhebit (1901–1995) na rikthen tek një figurë e shquar e bektashizmit shqiptar dhe ndërkombëtar, një personalitet që jetën e vet e shndërroi në një urë ndërmjet besimit dhe dijes, kombit dhe mërgatës, Lindjes mistike dhe Perëndimit modern. Në traditën e Bektashizmit, ku kujtesa e shenjtëve dhe e udhëheqësve shpirtërorë nuk është thjesht histori, por pjesë e gjallë e përvojës mistike, jeta e Baba Rexhebit mbetet dritë udhëzuese. Figura e Baba Rexhebit përfaqëson një mikrokozmos të historisë shqiptare të shekullit XX, një përzierje e rezistencës, misticizmit dhe diplomacisë shpirtërore dhe trashëgimia e tij na kujton se si një person mund të transformojë mjerimin në mision dhe ekzilin në epope.

Në këtë prag 124 vjetor të lindjes së tij, le të thellohemi në udhëtimin e tij nga kullat e Gjirokastrës deri në urbanizmin e Detroitit, duke zbuluar se si një jetë e vetme mund të ndikojë në fatin e një komuniteti të tërë.

Fëmijëria në Teqenë e Zallit, në Zinxhiraj të Gjirokastrës, me kullat e saj të mbyllura dhe traditat e thella mistike, u bë inkubatori i parë i frymëzimit të tij, ajo ishte një vulë e hershme shpirtërore për baba Rexhebin. Në moshën 16 vjeçare, kur Shqipëria ishte në luftë për konsolidim, ai zgjodhi rrugën e dervishëve të tarikatit bektashian, duke braktisur jetën e privilegjuar për asketizëm.

I lindur më 18 gusht 1901 në Gjirokastër, qyteti i gurit dhe i mendimit, Rexheb Beqiri (emri i lindjes) hyri që në moshë të re në rrugën e dervishit. Kjo zgjedhje nuk ishte një largim nga bota, por një hyrje në thellësinë e saj. Bektashizmi e ka konsideruar gjithmonë jetën asketike jo si tërheqje nga realiteti, por si mënyrë për ta ndriçuar atë. Siç thotë tradita: “Shkolla e dervishit është jeta vetë, dhe libri i tij është njeriu.” E pra, Gjirokastra ishte kolegjiumi i parë i shpirtit, ish qyteti që ndikoi në edukimin e tij si një vizionar i traditës bektashiane.

Në kullat e shekullit XVIII, ku çdo gur kishte një histori, Baba Rexhebi mësoi artin e dialogut midis traditës dhe modernitetit. Kështjellat e mbyllura, me dritaret e tyre të ngushta, u bënë metaforë e një bote që kërkonte të hapej pa humbur identitetin. Muzika e fshehtë e rrugëve, nga këngët e lashta iso-polifonike deri tek ritmet e valleve tradicionale, Gjirokastra e futi në një koreografi shpirtërore që do të përsëritej në ritualet e Detroitit.

Konteksti historik i 1917, ndërsa Shqipëria luftonte për mbijetesë midis Luftës së Parë Botërore dhe shpërbërjes së Perandorisë Osmane, një djalë 16-vjeçar zgjodhi të shkëmbente privilegjet e klasës së tij me rrobën e Hynqar Haxhi Bektash Veliut, që zgjodhi Rrugën e Dervishëve. Vulën e hershme të bektashizmit si revolucion i qetë, në një kohë kur nacionalizmi shqiptar po lindte, ai e pa në tarikatin bektashian një platformë për unitetin kombëtar të shkëputur nga ndarjet fetare.

Asketizmi, si revolucion personal dhe braktisja e privilegjeve pasi familja e tij, e njohur për pasurinë dhe influencën, u bë pengesë për një shpirt që kërkonte lirinë e vërtetë. Vepra e parë e tij mistike ishte thyerja e zinxhirit të artë që e lidhte atë me hierarkinë sociale.

Ritualet e hershme në moshën 18 vjeçare, ai i filloi me praktikën e 40 ditëve të agjërimit në Teqenë e Zallit në Zinxhiraj të Gjirokastrës, që ish një provë e cila do të përsëritej simbolikisht në emigrimin e tij amerikan.

Teksa Shqipëria po ndërtonte shtetin e saj, Baba Rexhebi u fokusua në ruajtjen e memories kolektive përmes: Dorëshkrimeve të fshehta të poezive të Haxhi Bektash Veliut, Rindërtimit simbolik të teqesë së Tepelenës, të shkatërruar nga luftërat ballkanike, dialogëve me liderët e komuniteteve krishtere për të krijuar një front të përbashkët kundër sekularizmit ekstrem.

Në vitin 1967, kur Enver Hoxha shpalli Shqipërinë “shtet ateist”, 1,200 teqe dhe xhami u shkatërruan. Baba Rexhebi, që kishte ikur në vitin 1944, u bë “zëri i të dëbuarve” për miliona bektashianët e mbetur pa shtëpi shpirtërore. Udhëtimi i tij drejt tokës së lirisë, në Amerikë, në vitin 1954, me ndihmën e mërgatës shqiptare dhe Fan S. Nolit, lider ortodoks me vizion ekumenik, themeloi teqenë e Detroitit, duke krijuar një oaz uniteti në zemër të industrializimit amerikan. Ky akt nuk ishte vetëm organizim institucional, por mishërim i një vizioni: krijimi i një hapësire të shenjtë ku shqiptarët të gjenin strehë shpirtërore dhe identitare.

Në këtë teqe, Baba Rexhebi e bëri të pranishëm parimin themelor bektashian: bashkimi i dashurisë dhe i dijes (ashk dhe irfan). Siç shprehej ai vetë: “Tempulli i Zotit nuk është në gurë, por në zemrat e pastra që e kërkojnë Atë.”. Kombinimi i traditës dhe modernitetit, teqeja, me kupolat e saj të vogla dhe dritare me xhama, u projektua si një mikrokozmos i Shqipërisë së humbur. Roli fetar i saj në vitet ’70 ishte i madh, teqeja u bë strehë për besimtarët bektashianë shqiptarë nga Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Bosnja, Turqia dhe Greqia, duke ofruar jo vetëm ritualet dhe frymën bektashiane, por edhe ndihmë juridike kundër diskriminimit që u ishte bërë.

Baba Rexhebi hodhi themelet për një interpretim universalist: “Bektashizmi pa kufij”. Promovoi dialogun me krishterët (veçanërisht me komunitetin ortodoks të Fan S. Nolit); hapi shkollën e parë bektashiane në anglisht për konvertitë amerikanë; krijoi ritualin “Dita e Shqipërisë” (28 Nëntor) në teqe, duke lidhur kombin me spiritualitetin.

Teqeja Baba Rexheb e Detroitit, do të ishte si një copëz Shqipëri për gjithë emigrantët shqiptarë, pavarësisht përkatësive fetare të tyre në Amerikë. Metafora e shpërnguljes në qytetin e automjeteve, ku çdo emigrant ishte një “pjesë e shkëputur”, ai ndërtoi një mekanizëm shpirtëror që rivente komunitetin në lëvizje. Ndikimi shpirtëror dhe roli kombëtar i teqesë dhe i Baba Rexhebit në vitet 1954 -1995 ishte: 15,000 emigrantë shqiptarë të integruar nëpërmjet teqesë, 23 tekste të shenjta të përkthyera në anglisht, mbi 47 ceremoni ndër-fetare të organizuara. Dialogu Ndërfetar ishte në nivelet e saj më të mira. Në 1965, Baba Rexhebi organizoi konferencën e parë bektashiano-kristiane në SHBA, me pjesëmarrjen e teologëve të universitetit të Yale-it. “Rruga e Zemrës”, teologjia e Baba Rexhebit kundërshtonte formalizmin fetar. Ai thoshte: “Tempulli i Zotit është në zemër, jo në gur”.

Modeli i aktiv i spiritualitetit të Baba Rexhebit si: Uniteti në diversitet, “Kisha ortodokse dhe teqeja bektashiane janë dy krahë të një shpirti”, “Kombi si Tempull”, “Pa identitetin kombëtar, nuk ka asnjë lartësi shpirtërore”. Emigrimi si Fuqi: “Mërgata nuk është humbje, është liria për të rikrijuar” do të pasohej nga trashëgimia letrare që Baba Rexhebi la pas duke filluar nga Mistikët tek Modernistët, tek vepra kryesore e tij: “Misticizma Islame dhe Bektashizma”; Analiza e teksteve: Krahasoi “Fusus al-Hikam” të Ibn Arabiut me “Makalat”-in e Haxhi Bektash Veliut; Sinteza Filozofike: Propozoi një “teori unifikuese” të sufizmit, ku Bektashizmi shihej si versioni shqiptar i universalizmit mistik, përcolli poezinë si mjet edukimi, veçanërisht tek “Baladat e Dervishit”, koleksion me 100 vargje që përdornin metafora nga natyra malore e Shqipërisë për të shpjeguar koncepte teurgjike.

“Unë jam era që përqafon flakën,

Gjëmti i errët që lind nga dielli.

Në shteg të gjatë, gurët janë fjalët,

Dhe çdo plagë, një portë drejt Tij.”

Baba Rexhebi, 1972

Baba Rexhebi nuk e pa bektashizmin të mbyllur në vetvete, por si një frymë të hapur ndaj dialogut. Në bashkëpunimin e tij me figurën e Fan Nolit dhe me komunitete të tjera fetare në diasporë, ai mishëroi idenë se dashuria e Zotit është themeli i unitetit njerëzor. Kjo përputhet me parimin bektashian: “Pa dashuri, nuk ka besim.”

Në këtë mënyrë, ai shërbeu jo vetëm si udhëheqës fetar, por edhe si urë kombëtare, duke i bashkuar shqiptarët myslimanë, ortodoksë e katolikë nën idealin e përbashkët të lirisë dhe të vëllazërisë.

Në 124-vjetorin e lindjes së tij, jeta dhe vepra e Baba Rexhebit na kujtojnë se udhëheqësit shpirtërorë nuk i përkasin vetëm kohës së tyre, por mbeten burime të gjalla frymëzimi. Teqeja e Detroitit është sot monument i dashurisë dhe i sakrificës së tij, ndërsa shkrimet dhe mësimet e tij vazhdojnë të ushqejnë kërkuesit e së vërtetës. Fryma e tij ecën nëpër Detroit si një erë e butë nga malet e Gjirokastrës, në frymën e bektashizmit, që mëson se njeriu duhet të bëhet pasqyrë e dritës hyjnore. Jeta e Baba Rexhebit na fton të kthejmë mërgimin në mision dhe ekzilin në shërbesë, duke dëshmuar se dashuria është forca më e madhe e besimit.

Baba Rexhebi nuk ishte thjesht një lider fetar, ishte një “arkitekt i padukshëm” që ndërtoi urë midis traditës dhe modernitetit. Në një botë të ndarë nga radikalizmi, teqeja e Taylor në Detroit do të mbetet një monument i dialogut. Çdo element i saj është një fjalë e tij e shkruar në hapësirë, nga kandili që nuk fiket kurrë deri tek biblioteka me 1,927 dorëshkrime. Baba Rexhebi na mëson se emigrimi nuk është vendndodhje gjeografike, është një gjendje shpirtërore që mund të transformohet në shtëpi. Siç thotë një mbishkrim në varrin e tij: “Këtu pushon ai që s’pushoi kurrë, sepse dashuria nuk njeh kufij”.

Teza # 6

“Çështja çame është e mbyllur”

Për dekada me radhë, sa herë që është përmendur Çamëria në ndonjë tryezë diplomatike, Athina ka pasur një përgjigje standarde:”Çështja çame është e mbyllur. “E kanë thënë ministrat, ambasadorët, akademikët, por edhe zëdhënësit institucionalë të politikës greke. Një fjali që në pamje të parë tingëllon si “çështje procedurale” por në përmbajtje është një politikë e heshtjes, mohimit dhe mosndëshkimit.

A mund të mbyllet një çështje që nuk u hap kurrë?

Shteti grek nuk ka pranuar asnjëherë zyrtarisht dëbimin e shqiptarëve të Çamërisë në vitet 1944–45.

* Nuk ka asnjë vendim shtetëror të Greqisë që të njohë masakrat dhe dëbimin.

* Nuk ka pasur komision të përbashkët Shqipëri–Greqi që të shqyrtojë këtë kapitull të errët.

* Nuk ka pasur asnjë gjyq për autorët e krimeve, përfshirë Zervën dhe drejtuesit e tjerë të EDES-it.

Çfarë nënkupton në të vërtetë kjo frazë?

Deklarata “çështja çame është e mbyllur” nuk është vetëm një qëndrim politik. Ajo është një strategji për të mohuar përgjegjësinë historike, për të justifikuar grabitjen e pronave, për të mbyllur gojën e kujtesës.

E thënë troç kjo fjali do të thotë:

* “Mos kërkoni kthim.”

* “Mos flisni për të shkuarën.”

* “Mos na trazoni me kujtesën tuaj.”

Çfarë thotë e drejta ndërkombëtare?

* Dëbimi masiv i një popullsie për shkak të përkatësisë etnike përbën krim kundër njerëzimit, dhe si i tillë nuk parashkruhet.

* Konventat e Gjenevës, Statuti i Romës, si dhe jurisprudenca e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut e garantojnë të drejtën për kthim, kompensim dhe rehabilitim për popullsitë e dëbuara me dhunë.

* Askund në të drejtën ndërkombëtare nuk ekziston nocioni i “çështjes së mbyllur me deklaratë politike”, kur bëhet fjalë për krime kolektive.

Po Shqipëria?

Në Tiranë, kjo tezë është toleruar në heshtje për 81 vjet. Frika diplomatike, mungesa e vizionit shtetëror dhe mungesa e presionit shoqëror kanë bërë që çështja çame të trajtohet si një barrë e padëshiruar, jo si një detyrim kombëtar. Por një shtet serioz nuk e ndërton të ardhmen duke fshirë të shkuarën, dhe as duke hequr dorë nga qytetarët e tij të përjashtuar nga historia.

Çështja çame nuk është e mbyllur por është çështje e mbuluar. Drejtësia nuk mbyllet me heshtje, por me përballje.

Alket VELIU

Dom Lush Gjergji/

Nëna Tereze është e madhe dhe e njohur në mbarë botën në rend të parë prej Zotit, pastaj jetës dhe veprave të saja, dhe së fundi përkrahjes së madhe të Papëve, sidomos Shën Palit VI.

          Papa Pali VI ka përcjell me vëmendje, kujdes dhe dashuri atërore jetën dhe veprën e Nënës Tereze. Ja vetëm disa dëshmi dhe hapa konkret në këtë kuptim dhe drejtim. Deri sa shumë njerëz të Kishës, si dhe jashtë saj, nuk mund ta kuptonin karizmën e veçantë të Nënës Tereze, dashurinë flijuese dhe dhuruese për Zotin dhe Njeriun, pa kurrfarë dallimi dhe përjashtimi, Papa Pali VI pati mirëkuptim dhe përkrahje të plotë për Nënën Tereze, nëpërmjet saj, si thoshte ai “për veprën e Zotit”.

         Do të mbes në histori vizita e tij baritore Indisë (1964), me rastin e Kongresit Eukaristik. Gjatë ditëve 3-6 dhjetor 1964 ishte Kongresi Eukaristik në Bombay, me pjesëmarrjen e Papës si dhe të Nënës Tereze.

          Papa Shën Pali VI në homelinë e tij ceku disa pika të rëndësishme të lidhjes mes Eukaristisë së jetës së krishterë: sepse Ajo është “qendër e fesë së krishterë, zemra që rrahë  e Kishës, vendi ku Jezu Krishti na bënë edhe ne pjesëmarrës në flijimin e Tij për mbarë njerëzimin…”

          Pika e dytë e homelisë së Papës ishte: “Eukaristia, fuqia misionare, sepse pas ushqimit me Korpin dhe Gjakun e Tij, edhe ne jemi të ftuar “ta jetësojmë, dëshmojmë dhe bartim Atë nëpërmjet të Vërtetës dhe Dashurisë.!

          Pika e tretë ishte kjo: Eukaristia si ftesë bashkimi me Zotin dhe me të afërmin, “bashkësi kjo që e rrezaton dhe ndriçon dashurinë e Zotit për ne,”

          Pika e katërt dhe e fundit ishte Eukaristia si burim shprese dhe paqeje, në një botë plot me sfida, shpesh pa Zotin dhe të afërmin.

           Përshtypja e Papës për jetën dhe veprën e saj ishte aq e madhe, troditëse, sa që vendosi t’ia dhuronte automjetin  personal “Cadillac” me të cilin kishte lëvizur dhe udhëtuar në Indi me këtë motivim: “për t’i ndihmuar asaj në dobi dhe në të mirë të të varfërve”. 

          Nëna Tereze e qiti këtë automjet në Lotari të Indisë dhe  fitoi mjaft para, kuptohet, si gjithmonë, për të varfëritë ndër më të varfër, sepse ishte dhuratë e Papës Pali VI dhe Nënës Tereze e cila tashmë kishte emër dhe famë botërore. Ky gjest e bëri Nënën Tereze shumë të njohur në Kishë dhe në botë.

          Tregohet edhe kjo ngjarje. Në listën e pjesëmarrëse dhe folësve për Kongresin Eukaristik ishte edhe emri i Nënës Tereze. 

          Ajo ishte nisur, së bashku me bijat e saja shpirtërore, “Misionaret e Dashurisë”, por rrugës  e kishte parë dhe gjetur një njeri në buzë të vdekjes.

          Ishte ndalur si “Samaritani i Mirë”, për ta mjekuar dhe ndihmuar atë njeri,  nëpërmjet atij, vetë Jezu Krishtin, së bashku me disa motra tjera. 

          Motrave të cilat e përcillnin iu kishte thënë: “Shkoni ju dhe adhurojeni Krishtin ne Bukën e Shuguruar, në Kungim, ndërsa unë dhe motrat me mua, do ta adhurojmë dhe shërbejmë në trajtën e njeriut në buzë të vdekjes…”

          Pas Kongresit Eukaristik, Papa Pali VI butësisht e kishte qortuar kështu: “Nëna Tereze, Ju ishit në listën e folësve të Kongresit Eukaristik, por nuk erdhët…”

          Nëna Tereze, pa hamendje, kishte thënë: “Po, Shenjtëri, unë u nisa së bashku me motrat tona për ta nderuar, adhuruar dhe për t’ju lutur Krishtin në Eukaristi, por e takova dhe e gjeta në trajtën e njeriut në buzë të vdekjes.  Prandaj u ndala, e mjekova dhe ndihmova vetë Krishtin e vuajtur në të…” 

          Papa Pali VI e kishte dëgjuar me shumë vëmendje, dhe pas pak mendimi dhe meditimi, i tha Nënës tonë Tereze kështu: “Ne ndoshta në krye me mua, kemi bere ndonjë “paradë”, ndërsa Ti e paske adhuruar vërtet Krishtin në trajtën e Njeriun buzë vdekjes,,,”

          Përshtypja, përjetimi, dëshmia e Nënës Tereze, në botën e mjerimit në Indi, e kishin tronditur në shpirt dhe në zemër Papën Pali VI.

           Pas kthimit në Romë, i kishte thënë Sekretarit të Shtetit të Vatikanit, kardinalit Jean Marie Villot (1905 – 1975) kështu: “Ne duhet të bëjmë diçka për Nënën Tereze,,,”

          Kardinali ishte përgjigjur: “Do të lutemi për Nënën Tereze dhe veprat e saja…”

“Mirë shumë, por nuk mjafton… Duhet konkretisht të bëjmë diçka për ta dëshmuar nderimin, falënderimin dhe përkrahjen tonë asaj, Kishës katolike në Indi…”

           Papa Pali VI, i kishte dërguar një çek personal “për të varfëritë e Nënës Tereze”, duke përkujtuar dhe ndihmuar gjithnjë veprën e saj në dobi të  mjerëve në Indi dhe në botë.

          Sot “Misionaret e Dashurisë” janë afro 6000  në 762 kuvende apo bashkësia në mbarë botën, në Afrikë, Azi, Oqeani,  Amerikë dhe Evropë, me selinë apo Shtëpinë Amë në Kalkutë (Indi).

          Më 10 shkurt të vitit 1965 me dekretin papnor “Decretum laudis” Papa Pali VI e kishte pranuar dhe lartësuar bashkësinë  e “Misionareve të Dashurisë” si “kongregatë të drejtës papnore”.

           Sivjet kremtojmë 60 – vjetorin e këtij dekreti papnor, që iu dha atyre më shumë besueshmëri dhe autonomi brenda Kishës katolike në Indi dhe në botë. Ky dekret është një akt zyrtar që garanton edhe njohjen formale, si dhe lejen ndaj kësaj Kongregate nga ana e Selisë së Shenjtë.

           Kjo domethënë që Kongregata ka treguar dhe ka dëshmuar se është në përputhje të plotë me doktrinën e Kishës Katolike sipas mësimit dhe besimit të Popullit. të Zotit.

          Kjo ua mundësoi atyre që së shpejti të mund të përhapeshin dhe vepronin në mbarë botën. Fill pas kësaj mirënjohjeje dhe pranimi “Misionaret e Dashurisë” filluan zgjerimin në botë: në Venecuelë (26 korrir 1965), shtëpia e parë jashtë Indisë e kështu me radhë në Evropë, Afrikë, Amerikë, kudo në botë.

          Papa Shën Gjon Pali II për 50 vjetorin e themelimit të Misionareve të Dashurisë, ndër të tjera shkruan kështu: “Me 7 tetor 1950, në KaLKUTË, NË Kapelën e vogël pranë Creek Lane nr. 14, arqipeshkvi Perier caktoi që themeluesja dhe 11 shoqet e saja të para do të themelonin një Kongregatë Rregulltare të së drejtës ipeshkvore…

Mu 15 vite më vonë, më 1 shkurt 1965, Papa Pali VI e dha Decretum laudis që përcaktonte që Motrat Misionaret e Dashurisë si Kongregatë me të Drejtë papnore…

Qysh në fillim Nëna Tereze dhe Misionaret e Dashursë dëshironin “ta shuanin etjen e paskajshme të Jezu Krishtit për dashuri ndaj shpirtrave… duke punuar për shëlbimin dhe shenjtërimin e të varfërve ndër më të varfër (Letra e Themelueses)…

Duke e përkujtuar me dashuri Nënën Tereze, ia besoj Zemrës së Krishtit të gjitha degët e Misionareve të Dashurisë Zemrës së Papërlyer të Marisë…”

Nga Vatikani, 2 tetor 2000                                   Papa Gjon Pali II

          Papa Pali VI përkrahu edhe themelimin e Shoqatës ndërfetare dhe ndërkombëtare “Bashkëpunëtorët e Nënës Tereze” më 29 mars 1969, duke  dhënë bekimin dhe pëlqimin e tij. 

          Në Audiencën e Shën Papës Pali VI kushtuar Nënës Tereze, sidomos  “Bashkëpunëtorëve të Nënës Tereze”, rreth domethënies së saj për Kishën dhe për botën,  sidomos përkushtimi dhe shërbimi – dashuria për “të varfër ndër më të varfër”, Papa Shën Pali VI ndër të tjera pati thënë: 

          “Bijë dhe bija të dashura, mirë se keni ardhur në Shtëpinë e Papës! Jemi të informuar që këto ditë  jeni mbledhur në Romë për takimin tuaj kombëtar. Ne jemi të gëzuar për numrin tuaj këtu të pranishëm, për përshpirtërinë tuaj  të jashtëzakonshme me angazhimin  që keni marrë për njerëzit vëllezër apo motra në nevojë. Këta janë shenja  që porosia e dashurisë, që e ka shpallur Jezu Krishti, vazhdon të depërtimin dhe fryt dhënien  me shpirtra të hapur  dhe të gatshëm, edhe pse ndonjë herë në mes të manifestimeve të dhunshme  dhe jo normale, dhunë fizike  dhe psikike, si dhe propaganda e madhe  e ideologjive  që nxisin urrejtje , mënjanim ndaj të tjerëve, si dhe tundimeve të shpeshta  të individualizmit, që d.m.th.. se jeni të tunduar të thoni: çfarë lidhje kam unë me këtë? Unë jam në pjesën time dhe nuk më interesojnë të tjerët.. 

           Është tundim, po e përsërisë, aq i shpeshtë dhe i përhapur në shoqërinë tonë, individualizmi në të cilin bien ndonjë herë edhe vijuesit e Krishtit…

          Dua ta shfaqi këtu  emocionin tim të madh, është kënaqësia ime e madhe që t’ju pranoj këtu, që t’ju shohë së bashku të gjithë të frymëzuar nga kjo ndjenjë për ta tejkaluar egoizmin për të qenë vëllezër, shokë, për të qenë të aftë që t’i kuptoni ata që vuajnë, për t’i ngushëlluar.

          Për mua është një ngushëllim tejet i madh. Dhe falënderoj para së gjithave  të dashurën Nënën Tereze (buzëqeshja e drejtuar kah ajo), si dhe ata që e përcjellin, ndihmojnë, kuptojnë, marrin pjesë në mendime dhe ideale  të saja. Për mua është çast lumturie. Më duket një moment i jetës ungjillore që e bashkë ndajmë. Dhe unë jam i par që e mbledh frytin e këtij takimi, që të jam edhe unë nxënës i atij Krishti i cili dëshiron që të gjithë të jemi të bashkuar në shkollën e tij. Që të jemi të aftë, edhe pse nuk jam i denjë, që të jam mësuesi i juaj, për t’iu  thënë: Vazhdoni, vazhdoni të jeni besnikë, sepse e keni zgjedhur pjesën më të mirë (Khs. Lk 10, 42).

          Në cilësinë e “Bashkëpunëtorëve të Nënës Tereze” të Kalkutës, ju dëshmoni që keni medituar dhe zbatuar fjalët e ndritura të Krishtit, sipas ungjillit të Mateut: ju kujtohet, në gjyqin përfundimtar Krishti gjykatës, Kreu i njerëzimit që vjen për të gjykuar dhe ndarë  të gjallët dhe të vdekurit…

Shën Gjoni thotë: Kush e do vëllain jeton në dritë.” (1 Gjn 2, 10) 

          Vazhdoni, bijë dhe bija të dashura, me qëndrueshmëri bujare dhe me angazhim sa më të madh që të punoni për përhapjen dhe rrezatimin  e bamirësisë së vërtetë dhe pa interes, të vetëdijshëm që sjellja dhe përvoja e juaj konkrete dhe e ndjeshme  e dashurisë suaj për Hyjin (khs. Ibid, 4, 11 – 12. 19 – 21), për të shëmtuar dhe të përvuajtura të varfërve, ju nëpërmjet fesë, mund ta zbuloni fytyrën e Krishtit.

          Na pëlqen t’i përkujtojmë fjalët e Shën Avgustinit, i cili duke e komentuar letrën e parë të Shën Gjonit, shkruan: “Nëse e do vëllain, a e do ndoshta vëllain e jo Krishtin? Si është e mundshme, nëse ti i do gjymtyrët e Krishtit? Nëse, pra,  ti i do gjymtyrët e Krishtit, ti e do Krishtin; dhe nëse e do Krishtin, e do Birin e Hyjit; e nëse e do Birin e Hyjit, e do Zotin Hyj të qiellit dhe të tokës. Nuk mund, pra, ta ndash, nëse e do Kryet, ti i do edhe gjymtyrët.” (S. Agustini, In episolam Joannis tractatus, X, 3: PL 35, 2055 – 2056).

          Ne urojmë që të gjithë bijtë tanë të din ta dëgjojnë dhembjen dhe klithjet  e atyre që vuajnë, të atyre që janë të uritur, sepse të gjithë, në paqe, në bashkëpunim dhe në solidaritet, mund të jetojmë dhe ta realizojmë dinjitetin njerëzor dhe atë të bijve të Hyjit”.

Me Bekimin tonë Apostolik                                              Papa Pali VI

(E shtune, 6 maj 1978)

          Më 22 gusht 1968 Nëna, Tereze hapi shtëpinë e parë të “Misionareve të Dashurisë”, në Romë në lagjen “Torfiscale”, gjithnjë me ftesë dhe bekim të Papës Pali VI.

         Më 6 janar 1971, Papa Pali VI ia dorëzoi Nënës Tereze “Shpërblimin për Paqe – Gjoni XXIII”, që dëshmonte edhe njëherë nderimin, përkrahjen, dashurinë e tij për Nënën Tereze, për “Misionaret e Dashurisë”, për të varfëritë e botës.

Me atë rast Shën Papa Pali VI ndër të tjera tha: 

          “Ky Shpërblim ndërkombëtar i Paqes, me emërtim  të Paraardhësit Tonë Gjoni XXXIII, Nënës Tereze, këtu e pranishme, ndoshta na duket që çdo gjë tashmë është thënë…

          Ne të gjithë e hetojmë se ende çdo gjë ka mbetur për t’u thënë… qëllimi i këtij Shpërblimi është Paqja, kësaj murgeshe së thjeshtë, vepra e saj, në veçanti në aspektin historik, shoqëror, njerëzor, në të cilën caktohet veprimi…, mbetet shumëçka për të komentuar, për të menduar dhe për të kuptuar,,,

          E mira ekziston, e mira është vepruese, e mira mbizotëron: çfarë ballafaqimi, çfarë mësimi, çfarë shprese…

          Është e vërtetë:  e mira duhet të bëhet në përvuajturi, në heshtje, pa asnjë synim zbrazëtie dhe reklame, s’duhet të presë shpërblimin prej njerëzve dhe në kohë; këtë na ka mësuar Zotëria, që drita nuk vendoset nën magje, por mbi pishtar, që t’i ndriçojë gjithë të pranishmit në shtëpi (kjo sigurisht i pëlqen të thjeshtës Nënës Tereze…), ndërsa synimi tjetër është lavdia e Atit qiellor (Khs. Mt 5, 15 – 16), prej të Cilit vjen çdo e mirë,,,,

          E mira shpërndahet. Ashtu është edhe e keqja, fatkeqësisht,  sa është e fortë  fuqia ngjitëse dhe sa përgjegjësi kemi!…

          Është e mrekullueshme: një element i ri erdhi në shprehje; motivi mbinatyror që e bënë të guximshme dhe të shpejtë veprimin e tillë; motivi mistik, motivi ungjillor, që e shndërron fytyrën e të uriturit, të fëmijës në lëngim, të njeriut në buzë të vdekjes, të gërbulurit që qelbët, të kriminelit të rrezikshëm, në fytyrën misterioze të Krishtit; është një lloj tërheqje  shpirtërore e cila i afron Motrat, Vëllezërit, që e kanë kushtin e dashurisë; pasi dashuria tashmë është bërë motivi  i lartë, që i tërheq  të tjerët…

          Një herë më tepër në historinë e Kishës si dhe në përparimin e shoqërisë, Ungjilli zbatohet dhe kremtohet, dhe e ndez në zemrat e njerëzve gëzimin e të mirës, shpresën e jetës ideale, të vërtetën e ndritshme të fjalës së Shën Irineut: “Lavdia e Hyjit është njeriu që jeton” (Adv. Haer. IV, 20, 7; PG 7, 1037)…

           Personi që ne sot e nderojmë  me këtë shpërblim, është saktësisht dëshmia e kësaj vlere të lartë; njeriun në përngjasim me Hyjin, gjymtyrë e Krishtit, pasqyrë në të cilën e zbulon vetveten, e zbulon vëllain. E thjeshta Nëna Tereze, në figurën e së cilës ne zbulojmë me mijëra e mijëra njerëz të kushtuar – full time – në shërbim personal të  tyre që janë më shumë në nevojë, bëhet shembull dhe simbol i kësaj zbulese, në të cilin është fshehtësia e paqes në botë… 

          Vëllazëria dhe paqja  janë sinonim ontologjik. Njëra dhe tjetra kanë një rrënjë të përbashkët, për ne shumë të qartë, në dashuri; dhe që ne na paraqitet si Misionarja e   Dashurisë; apostullesha e vëllazërisë dhe lajmëtarja e paqes.

          Ja përse asaj ia japim shpërblimin e paqes; si dhe atyre që e bashke ndajnë  ndjenjat e dhe veprimet e saja…”

(E mërkurë, 6 janar 1971)                        Papa Pali VI

          Këto janë disa nga çastet dhe rastet e rëndësishme të  bashkëpunimit mes Papës Shën  Pali VI dhe  Shën Nënës Tereze, që përpos fryteve të shenjtërisë së ndërsjellët kanë dhënë edhe kontribut dhe madh dhe tejet të çmuar si në Kishë, ashtu edhe në botë.

P.s.! Ky Shpërblim nuk ka vazhduar dhe nuk iu ka ndarë më askujt!

Letnicë, 2025                                                               Don Lush GJERGJI

Sivjet po ashtu është edhe 50 – vjetori i marrjes së “Medaljes së Lirisë”, çmimi më i lartë i SHBA- së, që ia ka dorëzuar Nënës Tereze Presidenti atëhershëm Ronald REAGAN (21 qershor 1975). 

Ai kishte një nderim dhe admirim të madh për Nënën Tereze, jetën dhe veprimtarinë e saj. Me atë rast ai e kishte cilësuar Nënën Tereze  si “qytetare e botës, duke pranuar që jeta she puna e saj kishte frymëzuar shumë amerikanë për t’i ndihmuar njerëzit në nevojë.

Nëna Tereze e kishte pranuar “Medaljen e Lirisë”, në emër të varfërve, nga të cilët tha ajo, bota e sotme do të ketë më shumë paqe dhe liri, demokraci, ndërsa të varfrit e ndryshëm dhe njerëzit në nevojë, do t’ia sjellin botës shpirtin e flijimit dhe solidaritetit.

Presidenti Ronald Reagan tha: “Në heshtje dhe në admirim e dëgjova dhe isha para Nënës Tereze shumë i vogël, duke mos dashur të humbi anjë moment për ta dëgjuar, kuptuar dhe pranuar një të vërtetë të madhe: “Ajo është vërtet Nëna e mbarë njerëzimit!”

          Po ashtu sivjet është edhe 50 vjetori i pritjes solemne në Selinë e OKB-së në New York. Me atë rast Javier Peres De Cuellar (1920 – 2020), kryetari i OKB-së pati thënë: “Unë e paraqes gruan më të fortë të botës: Nënën Tereze. Ajo vërtet është Kombet e Bashkuara!”

Zenel Çeliku/

Edhe pse jo e mirëpritur për vite me radhë nga regjimi komunist, Nënë Tereza nuk i reshti përpjekjet për të vizituar atdheun dhe varret e nënës dhe motrës, në pamundësi për të marrë pjesë në ceremonitë e tyre mortore. Gjashte muaj më vonë, më 14 shkurt të vitit 1990, Ajo mori nënshtetësinë shqiptare. Nënë Tereza, siç e njohu bota mbarë, Anjezë Gonxhe Bojaxhiun, ishte simboli i ndihmesës së nevojtarëve të cilëve ajo iu kushtoi gjithë jetën. Për përulësinë e pashembullt do të vlerësohej në vitin 1979 me Çmimin Nobel për Paqen, prej nga ku u mësua kudo, kombësia e saj shqiptare. Anjezë Gonxhe Bojaxhiun lindi më 26 gusht 1910 në Shkup. Ajo ishte fëmija i tretë që vinte si fryt i kurorës së vënë mes Nikollë Bojaxhiut nga Mirdita dhe Drane Barnajt nga Gjakova.

Mësimet e para dhe gjimnazin i kreu në vendlindje. Pasionet e saj vajzërore ishin mësuesia, të shkruarit, diktimi i poezive dhe muzika. Më 26 shtator 1928, Nënë Tereza do ta linte Shkupin për të nisur misionin e saj fisnik në shërbim të të pamundurve, pa ditur se prej kësaj dite, do t’u jepte lamtumirën për së gjalli nënës dhe motrës së saj. U vendos në Kalkutë të Indisë, ku fillimisht qe mësuese, sikurse dëshironte hershëm. Më pas, u caktua drejtoreshë e shkollës së atyshme të vajzave. Në kuadër të shërbesës së përkushtuar ndaj nevojtarëve, themeloi urdhrin “Misionaret e Dashurisë” (1951).

Në pasqyrën përmbledhëse të veprimtarisë së “shqiptares trupvogël” në Kalkutë në mesin e viteve ‘80, përmblidheshin, kujdestaria e 7,500 fëmijëve në 60 shkolla, mjekimi i 960,000 të sëmurëve në 213 dispanseri, trajtimi i 47,000 viktimave të lebrozës në 54 klinika, përkujdesja ndaj 3,400 të moshuarëve të braktisur dhe birësimi i 160 fëmijë ilegjitimë e jetimë. Nënë Tereza do të kujtohet gjithmonë si shqipëtarja huministe boterore e cila me arigjinen e saj ka nderuar dhe respektuar shqipëtarët kudo janë në botë.