Albert Vataj/

Ka emra që përjetësohen jo vetëm në kujtesën e skenës, por edhe në historinë e shpirtit njerëzor që lëviz me artin. Angjelin Preljocaj, koreografi i njohur francez me origjinë shqiptare, është përfshirë zyrtarisht si anëtari më i ri i Akademisë Franceze të Arteve të Bukura (Académie des Beaux-Arts), në seksionin e koreografisë. Ky nderim i rrallë i jepet një artisti që ka ndërtuar një univers të vetin në botën e kërcimit bashkëkohor, një mjeshtër i gjuhës së trupit, që nga Franca ka lëvruar një dialog global të artit, por që në rrënjë mban ende hijen e maleve të Vërmoshit, nga iku me prindërit shqiptarë në vitet e trazuara të shekullit XX. I lindur në vitin 1957 në Sucy-en-Brie, Francë, në një familje shqiptare me origjinë nga Veriu i Shqipërisë, Preljocaj u rrit në zemër të kulturës franceze, por me një trashëgimi të pashkëputshme identitare. Fillimisht i formuar në baletin klasik, ai u orientua më vonë drejt baletit bashkëkohor, ku e gjeti gjuhën e vet krijuese – një koreografi që tejkalon narracionin klasik për të shndërruar trupin në një vegël të introspeksionit dhe tensionit modern.

Në vitin 1984 themeloi kompaninë e vet, sot Ballet Preljocaj, një nga trupat më të njohura evropiane në skenën e kërcimit bashkëkohor. Preljocaj ka vënë në skenë dhjetëra vepra që përçajnë dhe shpërfaqin me guxim dimensione sociale, ekzistenciale dhe shpirtërore – ndër më të njohurat janë: “Roméo et Juliette” (1990), “Le Parc” (1994), “Paysage après la bataille” (1997), “N” (2004), “Empty moves”, dhe “La Fresque” (2016). Ai ka performuar në skena të mëdha botërore, nga Bolshoi i Moskës deri në Lincoln Center në Nju Jork, nga Festival d’Avignon në Francë, deri në Japoni, Australi e Lindjen e Mesme. Veprat e tij janë përkthyer në një estetikë të pazëvendësueshme, ku muzika klasike ndërthuret me tinguj elektronikë dhe ku çdo lëvizje sfidon konceptet tradicionale të trupit, hapësirës dhe identitetit.

Në vitin 1992, u nderua me Çmimin e Madh Kombëtar të Kërcimit nga Ministria e Kulturës Franceze, ndërsa më vonë mori edhe Urdhrin e Legjionit të Nderit, një ndër dekoratat më të larta në Francë. Ka bashkëpunuar me emra të mëdhenj të muzikës si Air, Karlheinz Stockhausen, Laurent Garnier, si dhe me institucione prestigjioze si Opera e Parisit dhe Bienalja e Venecias. Angjelin Preljocaj nuk e ka mohuar kurrë prejardhjen shqiptare, përkundrazi, ajo është pjesë e ADN-së së tij krijuese. Ka ardhur disa herë në Shqipëri, ku ka bashkëpunuar me Teatrin Kombëtar të Operas dhe Baletit, duke sjellë vepra si “La Stravaganza” dhe “Dasma”, të frymëzuara nga folklori dhe simbolika shqiptare.

Përfshirja e tij në Akademinë Franceze të Arteve të Bukura, në një prej katër vendeve të seksionit të koreografisë, është një njohje që shkon përtej suksesit individual. Ajo përfaqëson një kurorëzim të një vizioni artistik që i përket botës, por që në thelb ruan frymën e atij udhëtimi që filloi dikur në heshtje, nga një fshat në skaj të Shqipërisë, drejt dritës së skenave më të ndritshme të globit. Preljocaj është tashmë jo vetëm një emër i artit francez, por një monument i gjallë i artit koreografik botëror, një artist që na kujton se lëvizja, si dhe jeta, është më kuptimplotë kur ruan kujtesën e rrënjëve dhe guximin për të fluturuar larg tyre.

Aleksandër Çipa/

Kaloi në heshtje…., edhe kësaj here Ukshin Hoti. I madhërishëm u shfaq dhe madhërisht sfidues, humbi …, si qenie fizike, duke vijuar lartësimin në paharresë.

Intelektual dhe qytetar i lartësisë mendore për ardhmërinë e duhur të kombit. Bijtë e mendimit, kombi ynë i ka pas dhe fatkeqësisht, i ka të paktë. Disa prej tyre, në kohë të ndryshme, vijueshmërisht nuk i ka pasur në fatin e dashjes dhe kujdesit institucional. Njerëzit e thjeshtë i kanë dash dhe respektuar në mënyrën e tyre shembullore. Kanë dhënë dashuri dhe mbartin mishërueshëm për ta, kujtesë e mirënjohje.

Por për Ukshin Hotin, se cka një heshtje tinzare mosvlerësimi sa meriton…!Ka dicka që refuzohet në mënyrën zyrtare me heshtje dhe kapërcim moskujtese…Ka dy dekada që nuk i gjendet varri dhe ka kaq kohë, që ka paftësi ndërshtetërore për t’i gjetur eshtrat.

Pse të ndodhë kjo?

Ukshin Hoti mori një status vizionari për shkak të sendërtimit në lëndë shkrimore dhe ligjerime të filozofisë së cështjes shqiptare. Si në vijimësi të Rilindjes sonë kombëtare ai vizionoi në shekull të ri dhe mbrothësi të domosdoshme, bashkimin kombëtar dhe rinjëjtësimin shqiptar në hapësirën tonë të ndarë. Për këtë shkak, e duan të humbur. E duan të pagjendshëm…E duan të moskujtuar…Veçmas një majë e lartë, e vetmja në atë lartësi, e la të përkujtueshëm Ukshin Hotin në shumë të ardhme të paardhura: Kadareja. Në librin e tij “Bisedë përmes hekurash”, (atë dialog unik), lanë për lexuesit e sotëm dhe të ardhëm, jo thjesht një brengë të Shqipërisë së pabërë (është fjala për të gjithën), por një projekt që edhe kur nuk gëzon dakordësitë shqiptare mbart bekimin e pakthyeshëm të Zotit. Ukshin Hoti na imponon kujtesë edhe pse nuk ia japim dhe nuk ia shtojmë si detyrim që ia kemi, ne dhe pasardhësit.

Në vendin e tyre shenjtorët gjuhen me gurë…., në këtë rast me heshtje!

Federata Panshqiptare e Amerikës VATRA në Boston së bashku me Bibliotekën e Qendrën Kulturore “Fan S. Noli” dhe Katedralen Ortodokse Shqiptare “Shën Gjergji”, JU fton me nderim dhe krenari në një ngjarje të veçantë kulturore:

Promovimi i librit “Fan Noli: Rebel”

nga Ilir Ikonomi

E diel, 8 qershor 2025

Ora: 12:00 PM

Adresa: Katedralja “Shën Gjergji”, Boston

Moderatore: Rafaela Prifti

Parking falas në rrugë

Në këtë vëllim të dytë të biografisë bazuar në fakte, autori Ilir Ikonomi sjell me mjeshtëri vitet e mëvonshme të jetës së Fan Nolit, burrit të shtetit, klerikut, dijetarit dhe atdhetarit që i dha zë dhe shpirt kombit shqiptar në Amerikë.

Ejani të përjetojmë së bashku historinë e një figure që nuk u përkul kurrë, dhe që mbeti deri në fund një Rebel i idealeve kombëtare.

Diskutimi do të përfshijë edhe vëllimin e parë të biografisë, “Apostull”, duke sjellë një pasqyrë të plotë të jetës dhe veprës së Nolit.

Do të ketë libra për të gjithë me autograf nga Ikonomi me një çmim simbolik!

Pije dhe ushqime të lehta për pjesëmarrësit nga bizneset shqiptare

Bashkohuni me ne për të nderuar trashëgiminë, gjuhën dhe kulturën shqiptare, ashtu siç do ta dëshironte vetë Fan S. Noli!

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “Vatra”, gazeta “Dielli”, mbarë vatranët e shqiptaro-amerikanët përkujtojnë me mirënjohje, nderim, respekt dhe vlerësim Dalip Grecën editorin epokal të gazetës Dielli 2009-2021 në 3 vjetorin e kalimit në amshim.

Kontributi i Dalip Grecës në Federatën “Vatra”, gazetën “Dielli” dhe komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbetet i pa harruar. Ai luftoi dhe punoi gjithmonë për të mirën, për të vërtetën dhe për të drejtën.

Për mbi dy dekada ai ishte zëri i fortë mediatik e patriotik, kritik e analitik i pa kompromis, arsyeja e fuqishme intelektuale dhe energjia e pashtershme atdhetare në shërbim të çështjes kombëtare.

Penë e mprehtë, vëzhgues i veçantë, patriot e veprimtar i shquar, vatran i përkushtuar, aktivist i flaktë i çështjes kombëtare e kauzave që mbrojti besnikërisht, e skalisin emrin e Dalip Grecës me gërma të arta në historinë e “Vatrës”, “Diellit” e shqiptarëve të Amerikës.

Z.Greca kultivoi një gazetari profesionale e shumë cilësore dhe të veçantë në përmbajtje, zhanrin mediatik të gazetarisë dokumentare, historike e reportazhet e gjata.

Z. Greca si kronikan u kthye në arkivin dhe memorien e paharruar të të gjitha ngjarjeve patriotike, kulturore, sociale, komunitare dhe atdhetare të diasporës shqiptaro-amerikane.

Dalip Greca si gazetar ka meritë të veçantë se nxori nga pluhuri i harresës në dritën e kujtesës figura historike dhe atdhetare të Vatrës, Diellit e diasporës shqiptaro-amerikane.

Dalip Greca ishte ekselent në lëvrimin e gjuhës shqipe, kritik i ashpër ndaj së keqes, vizionar, bashkëpunues dhe menaxher i shkëlqyer.

Për kontributin e shquar në media, karrierën e gjatë në gazetari dhe veprimtarinë e dalluar në komunitet, Dalip Greca mori vlerësime e nderime të larta nga Institucioni i Presidentit të Republikës së Shqipërisë, Unioni i Gazetarëve Shqiptarë, Këshilli Bashkiak i New York e shoqata të ndryshme shqiptaro-amerikane.

Dalip Greca la pas një trashëgimi të shkëlqyer patriotike, morale, familjare, mediatike, komunitare e atdhetare.

Qoftë i përjetshëm nderimi dhe kujtimi për jetën dhe veprën e editorit Dalip Greca.

Mirënjohje përjetë dhe faleminderit për gjithçka.

Në një mbrëmje ku ankthi dhe magjia e garës ishin të prekshme në ajër, Shqipëria shpërtheu me gjithë fuqinë e saj artistike në skenën e Eurovision Song Contest 2025, që këtë vit zhvillohet në Bazel të Zvicrës. Grupi Shkodra Elektronike, me këngën “Zjerm”, elektrizoi atmosferën dhe rrëmbeu zemrat e publikut me një performancë që ishte më shumë se muzikë, ishte një manifest i identitetit dhe shpirtit shqiptar.

Shkodra e muzikës, e mjeshtrave të pentagramit, e poetëve dhe e këngës, rikthehet me një tjetër rizgjim të shpirtit të saj krijues, me një tjetër pretendim për të qenë në majë. Ajo i dëshmon botës se mekohet prej atij zjarri që ndez “Zjerm”: të bukurën, të madhërishmen, të magjishmen, artin e këngës, bekimin e zërit dhe harmonisë, vargjeve dhe performancës.

Ka qenë kjo magji që solli dyshja Beatriçe Gjergji dhe Kolë Laca, themelues të grupit Shkodra Elektronike, dhe “Zjerm” që e ktheu mbrëmjen e Bazelit në një natë të paharrueshme për gjithë shqiptarët. Të etur për zjarrin e ndjenjës kombëtare, ata treguan se arti dhe e bukura janë ambasadorët më të denjë të aspiratave tona, dhe se këto duhet mbështetur me solidaritet e emocion. Falë kësaj përkrahjeje dhe një prezantimi të jashtëzakonshëm, Shqipëria siguroi vendin e saj në finalen e madhe të Eurovision Song Contest 2025.

E përflakur nga drita dhe ritmi, “Zjerm” solli në skenë jo vetëm një melodi, por një vizion artistik të guximshëm: një përplasje mes lashtësisë dhe modernes, ku ritmet etnike shqiptare u ndërthurën mjeshtërisht me pulsimin e muzikës elektronike bashkëkohore. Kjo simbiozë krijoi një univers të ri tingujsh që zgjoi emocion, habi dhe krenari.

Reagimi i publikut ishte i menjëhershëm dhe i zjarrtë. Arena shpërtheu në duartrokitje, ndërsa rrjetet sociale u mbushën me komente entuziaste nga të gjitha anët e Europës. Shumë e cilësuan këtë interpretim si një nga më origjinalet dhe më të paharrueshmet e mbrëmjes, duke e renditur Shqipërinë ndër favoritët për trofeun e këtij viti.

Ky sukses nuk është vetëm një arritje muzikore. Është një akt përfaqësimi i një kulture që di të ruajë rrënjët dhe, njëkohësisht, të guxojë me ritmet e kohës. “Zjerm” është pasqyrë e shpirtit shqiptar: e papërmbajtshme, e thellë dhe e patrembur.

Të shtunën, më 17 maj, Shqipëria do të ngjitet në finalen e madhe, mes 26 shteteve garuese, me një zë që nuk flet vetëm shqip, por edhe gjuhën universale të ndjenjës dhe artit.

“Zjerm” është një thirrje për ripërtëritje shpirtërore, një reflektim mbi identitetin dhe një apel për bashkim e solidaritet, sot dhe përgjithmonë, sepse ne kemi nevojë për njëri-tjetrin, dhe përmes kësaj përmbushjeje krijojmë një të sotme të denjë për veten dhe për të tjerët. Ajo mbart një energji të fuqishme, duke kombinuar traditën shqiptare me mesazhe universale dhe tinguj modernë, një harmonizim që përshkon si një fill drite gjithë këtë shpalosje drithëruese.

Interpretimi mbetet i hapur për emocionet dhe përvojat e çdo dëgjuesi, çka e bën këtë këngë një vepër artistike komplekse dhe të ndjeshme, një nevojë për komunikim dhe një balsam për shërim.

Po, kjo këngë me të gjithë komponentët e saj rrëzoi paragjykimet dhe shkallmoi çdo logjikë të sëmurë që mohon intuitën dhe shijen e publikut. Kësaj here ishte një ballafaqim i guximshëm i artit me publikun, dhe fituan të gjithë: fitoi vlera, krijimtaria, fuqia vokale, muzika dhe aranzhimi; fitoi shija e rafinuar, bashkimi i traditës me modernen. Fitoi Shkodra Elektronike, fitoi “Zjerm”.

Ngrohtësi solli në çdo zemër, prush hodhi në çdo shpirt, dritë lëshoi në çdo mendje, dhe dalldisi çdo përjetim.

Albert Vataj