QSPA/

“Këngët e përshpirtshme” edhe pse janë shkruar para më shumë se një shekulli, nuk e kanë humbur aspak, madje e zotërojnë më shumë se kurrë, vlerën e vet të trefishtë: fetare, patriotike dhe estetike. Botimi i një cikli këngësh popullore në një variant mjaft të pastër të arbërishtes, një formë të toskërishtes së lashtë jo aq të rënduar nga italianizmat dhe greqizmat merr një rëndësi të veçantë. Jo pak nga ato këngë, ku autorësia popullore (në formë anonime) alternohet me autorësinë e krijuesve të niveleve të ndryshme të talentuar, mesatarë dhe minorë, zotërojnë një vlerë të vërtetë estetike për lirizmin fin, thjeshtësinë, çiltërsinë, konçizitetin. Këto tipare shfaqen në shkallë të ndryshme në vartësi nga talenti i autorit dhe arrijnë shkallën më të lartë në këngët që janë në të vërtetë krijime të vetë Skiroit dhe pjesë e krijimtarisë së tij poetike.

Lexuesit e sotëm, duke i dhënë rëndësinë e duhur vlerës historike, fetare dhe patriotike të këtyre këngëve, do të vlerësojnë më tepër këtë meritë të fundit të tyre, pra vlerën estetike, me fjalë të tjera, literalitetin e tyre.

Librin “Këngë të përshpirtshme të kolonive shqiptare në Sicili”, në versionin online, mund ta gjeni në këtë vegëz:

https://heyzine.com/flip-book/885e8f1773.html S

Prof. Begzad Baliu/

Ashtu sikur shihet edhe prej tekstit të Esad Mekulit, në versionin e parë të veprës autori e kishte pseudonimin Luan Dukagjini, ndërsa titulli i romanit “Vdekja më vjen prej syve tu” (Në dorëshkrimin që kemi ne, vepra ka nëntitullin “roman në trembëdhjetë tregime”. Luan Dukagjini, ishte pseudonim i Rexhep Qosjes në dorëshkrimin e tregimeve të botuara në revistën “Jeta e re” për të cilin dinte vetëm kryeredaktori Esad Makuli.

Titulli i romanit: “Vdekja më vjen prej syve të tu”. Nëntitulli: – roman në trembëdhjetë tregime, përmirësuar me laps grafit (11) mes kllapave të mesme (me një pikëpyetje). Me gjasë fjala është për mënjanimin e tregimeve “Metamorfoza” dhe “Trilogjia”, të cilat Esad Mekuli i propozonte të mos përfshihen në vëllim ose tregimet “Mëkati” dhe “Laneti”, të cilat janë vendosur në përmbajtje por mungon teksti i tyre. Të gjitha shënimet me laps grafit, sipas dëshmisë gojore të Profesor Qosjes janë të Esad Mekulit, të cilit i është dorëzuar (besuar) dorëshkrimi për botim në revistën “Jeta e re”.

Brenda e dorëshkrimit vepra “Vdekja më vjen prej syve tu”, tregimet fillojnë, secili me numrin një dhe përfundojnë me faqen e fundit të tregimit: Legjenda (f. 1-11); Trashja, (f. 1-18); Trilogjia (f. 1-12); Trekëndëshi (f. 1-20). Tregimet Mëkata dhe Laneti, (në përmbajtje janë shënuar, por teksti në brendi të dorëshkrimit mungon); Deklarata (f. 1-26); Vetmia (f. 1-35); Kryevepra (f. 1-45), Metamorfoza (f. 1-33); Vetëvrasja (f. 1-26); Romana (f. 1-32); Horostati (f. 1- 28). Tregimi Laneti mungon në përmbajtje dhe në brendi. (Nga vepra në proces)

(Botohet për herë të parë)

Ky roman, “Vdekja më vjen prej syve tu” – siç e titullon autori, Luan Dukagjini i ndarë në ca “tregime” si kapituj të tij, është vepër me brum alegoriko-satirik marr, te shumtën, nga realiteti ynë bashkëkohor. Është një punim synimesh eksperimentative që sjellë dhe zbaton forma të reja në të shtruarit e lëndës të ngjashme me ato në prozën e Perendimit ku, përkundër të kësaj këtu, në rastet e shumta forma mbizotëron çdo kërkesë tjetër dhe bëhet qëllim i vetvetes. Është vepër më shumë meditativo-cerebrale se ndjenjore (megjithëse kapitujt “Trashja” dhe, sidomos, “Romana” dëshmojnë për mundësi jo të vogla të autorit për njomësimin letrarë të punimeve të veta) pra, na duket, në të parë, edhe më pak letrare në krahasim me shkrime të zakonshme me të cilat jemi mësuar të takohemi jo vetëm në prozën tanë. Romani, kështu, ka peshën e vet edhe si prozë vërtet e angazhuar bashkëkohore, edhe si kërkim i rrugëve të reja të trajtimit të materies jetësore të këtij ambienti – çka është apsolutisht pozitive.

Pasi autori punimin e vet na e ofron si një tërësi romaneske (roman në … tregime), të gërshetuar rreth një personazhi unik e jo si përmbledhje tregimesh, pra ngjarjesh dhe vehtesh të ndryshme pa lidhje organike më të afërt mes tyre, mendoj se duhen eliminuar ato kapituj (“tregime”) që nuk kanë të bëjnë me tërësinë e trajtuar e të këtilla janë: “Metamorfoza” dhe “Trilogjia”, të thurura pa lidhje direkte me protagonistin e veprës; është një gjë fare tjetër nëse auto rigjenë formë t’i adaptoi tërësisë.

Edhe kapitulli i fundit, “Herostriti”, është një pjesë, këtu, tepër e zgjatur që, si e tillë, nuk e mbyll librin aty ku duhet – me ngritjen e monumentit posmortal protagonistit, por trajton edhe çashtjet që, këtu, nuk kanë të bajnë me koncipimin e librit. Pra, duhet ndërruar edhe titulli i kapitullit në “Endërra” pse, Xhezairi, i ndjekur dhe i përndjekur në atë rreth, vetëm kështu, në ëndërr do të mund ta siguronte nderimin e merituar edhe nga burokracia artistiko-shkencore.

E mira e së mirës do të ishte sikur i tërë romani do të tregoheshte në vehten e parë, por… Megjithatë, kapitullin “Kryevepra” mund të ndërrohet në kësi lloj të treguarit, -çka do t’i ndihmonte veprës dhe zbulonte mundësinë edhe një të paraqituri të lëndës për të cilën autori veç ka dijtë, por për arsyna laramanie nuk e ka përdorë me dashje. “Kryevepra”, përndryshe, dhe jo vetëm ajo, kërkon një kondenzim shumë më rigoroz – pse autori, shpesh, zgjatet pa nevoj në gjëra epizodike, detajizime dhe “filozofime” të tepruara, çka e bënë prozën e tij më pak letrare e më shumë eseistike.

Elementi i posaçëm, “modern”, është – përdorimi jo i zakonshëm i fjalëve dhe fjalive skarade, banale, “rrugaçe”; do aludimeve që i afrohen pornografisë. Ardhë, prap, nëpërmes të prozës “avangardiste” to Perëndimit dhe shundit, gjërave psikopatologjike (me qellim të caktuar mohimi të peshës së fjalës së shkruar dhe ndikimit te saj më të gjërë ideo-politik dhe edukativ), kjo “modë” e pakuptimët në kushtet tona, vetëm sa i bënë dam veprës e nuk ka të bëj me asnjë letërsi të mirëfilltë.

Jam apsolutisht kundër banalizimit e për ruajtjen e dinjitetit të fjalës së shkruar. Së këndejmi mendoj se patjetër, duhet spastruar edhe ky tekst serioz letrar nga gjëra që vetëm e zhvlerësojnë – çka duhet bë edhe në të gjitha botohen ndër ne! – pse kështu kërkon shoqëria janë e shëndoshë dhe synimet pozitive për nderimin e Njeriut dhe vlerave të tij. Po ashtu duhen ndreq edhe gjitha ato lëshime daktilografike e tjera – të përmirësuara me laps. I marrun edhe njëherë nëpër duarë, pa ngutje e me përkushtim edhe më të madh (pse – kush ngutet për…!), romani bëhet ajo që me dëshirë pritet – kontribut i vërtet dhe vlerë e pamohueshme e letërsi sonë të re.

Prishtinë, 4. XII. 1973

Përgatiti e përktheu Rafael Floqi/

Një nga figurat më të shquara të poezisë amerikane, Robert Frost ishte autor i shumë përmbledhjeve poetike. Krahasimi me Dritëroin vjen vetiu nga temat dhe mënyra popullore se si i trajtoi. Robert Frost lindi më 26 mars 1874 në San Francisko, ku babai i tij, William Prescott Frost, Jr., dhe nëna e tij, Isabelle Moodie, ishin zhvendosur nga Pensilvania pak pasi u martuan. Pas vdekjes së babait nga tuberkulozi, kur Frost ishte njëmbëdhjetë vjeç, ai u zhvendos me nënën dhe motrën e tij, Jeanie, dy vjet më e vogël, në Lawrence, Massachusetts. Ai u interesua për leximin dhe shkrimin e poezisë gjatë viteve të shkollës së mesme në Lawrence; u regjistrua në Dartmouth College në Hanover, New Hampshire, në vitin 1892 dhe më pas në Harvard University, megjithëse nuk mori kurrë një diplomë zyrtare.

Pas largimit nga shkolla, Frost kaloi nëpër një sërë profesionesh, duke punuar si mësues, këpucar dhe redaktor i gazetës Lawrence Sentinel. Poezia e tij e parë e botuar, “My Butterfly,” u shfaq më 8 nëntor 1894 në gazetën e Nju Jorkut The Independent. Në vitin 1895, Frost u martua me Elinor Miriam White, me të cilën kishte ndarë nderimet si nxënësja më e mirë e maturës në shkollë të mesme, dhe e cila mbeti një frymëzim i madh për poezinë e tij deri në vdekjen e saj në vitin 1938. Çifti u zhvendos në Angli në vitin 1912, pasi kishin provuar pa sukses bujqësinë në New Hampshire. Pikërisht jashtë vendit Frost takoi dhe u ndikua nga poetë britanikë bashkëkohorë si Edward Thomas, Rupert Brooke dhe Robert Graves. Gjatë qëndrimit në Angli, Frost krijoi edhe miqësi me poetin Ezra Pound, i cili ndihmoi në promovimin dhe botimin e veprës së tij.

Kur Frost u kthye në Shtetet e Bashkuara në vitin 1915, ai kishte botuar tashmë dy përmbledhje të plota: A Boy’s Will (1913) dhe North of Boston (1914), duke vendosur kështu reputacionin e tij. Në vitet 1920 ai ishte një nga poetët më të nderuar në Amerikë dhe me çdo libër të ri — përfshirë New Hampshire (1923), A Further Range (1936), Steeple Bush (1947) dhe In the Clearing (1962) — fama dhe nderimet e tij, përfshirë katër çmime Pulitzer, u shtuan. Frost shërbeu si Konsulent për Poezinë në Bibliotekën e Kongresit nga 1958 deri më 1959. Në vitin 1962 iu dha Medalja e Artë e Kongresit.

Megjithëse vepra e Frost lidhet kryesisht me jetën dhe peizazhin e New England-it, dhe megjithëse ai ishte një poet i formave dhe metrave tradicionale që qëndroi i distancuar nga lëvizjet dhe modat poetike të kohës, Frost nuk ishte thjesht një poet rajonal. Autor i meditimeve kërkuese dhe shpesh të errëta mbi tema universale, ai është një poet thelbësisht modern në përkushtimin ndaj gjuhës së folur reale, në kompleksitetin psikologjik të portreteve të tij dhe në mënyrën se si vepra e tij është e mbushur me shtresa paqartësie dhe ironie.

Në një recension të vitit 1970 për The Poetry of Robert Frost, poeti Daniel Hoffman e përshkruan veprën e hershme të Frost si “etikën puritane të kthyer në mënyrë mahnitëse lirike dhe të aftë për të shprehur hapur burimet e kënaqësisë së saj ndaj botës,” dhe e komenton karrierën e Frost si “Bardi Amerikan”: “Ai u bë një figurë kombëtare, pothuajse poet laureat zyrtar i yni, dhe një interpretues i madh në traditën e atij mjeshtri të hershëm të gjuhës letrare popullore, si Mark Twain-i.”

Presidenti John F. Kennedy, në inaugurimin e të cilit Frost recitoi një poezi, tha për poetin: “Ai i ka lënë kombit të tij një trup vargjesh të pavdekshme nga të cilat amerikanët do të marrin përgjithmonë gëzim dhe kuptim.” Dhe në mënyrë të famshme: “Ai e pa poezinë si mjetin për ta shpëtuar pushtetin nga vetvetja. Kur pushteti e çon njeriun drejt arrogancës, poezia i kujton kufizimet e tij. Kur pushteti ngushton fushat e shqetësimit të njeriut, poezia i kujton pasurinë dhe larminë e ekzistencës së tij. Kur pushteti korrupton, poezia pastron.” Robert Frost jetoi dhe dha mësim për shumë vite në Massachusetts dhe Vermont dhe vdiq në Boston më 29 janar 1963

*****

Gjithnjë

Disa thonë se bota mbaron në zjarr,

Disa thonë në një akull të ftohtë.

Nga ç ’kam shijuar prej dëshirash ,

Jam me ata që zgjedhin fundin me zjarr.

Por nëse do të duhej të shuhej dy herë,

Mendoj se di mjaft mbi urrejtjen e ngrirë

Sa të kuptoj se për njё shkatërrim të mjerë

Edhe akulli është po aq i mirë

Dhe gjithnjë mjafton, pa mëshirë.

Njё tufë me lule

I shkova pas që ta ktheja përmbys barin

Që e pat kosit’ pa u cekur vesa me diellin

Ajo u tha ,dhe tehu, qe bërë më i mprehur

Para të shihja në fushat tej ku ai qe fshehur.

E kërkova pas ca pemësh në formë ishullore

në erë ndiheshin gërvishtet e gurit gri prore.

Por ai pat ikur dhe udha qe plot bar të kositur ,

Dhe unë ashtu si ai ndjehesha, vetëm, i drobitur.

“Siç duhet të ndjehen të gjithë,” thashë i rrënuar,

“Qoftë kur punojnë veç, apo të bashkuar

Eh sa e thashë kështu më kaloi aty pranë

Pa zë, një flutur e hutuar, me krahë të larmë.

Që kërkonte në kujtime nga nata zbehur

Një lule të ndalej nga gëzimi pat mbetur.

Dhe e pashë të sillej rreth e rrotull atje

Mbi një lule që vyshkej e shtrirë përdhe.

Pastaj fluturoi aq larg sa mund ta ndiqte syri,

Dhe me krahë të dridhur tek unë u rikthye.

Dhe unë mendova një pyetje pa përgjigje,

Të kthehesha ta shpërndaja barin për tharje;

Por ajo u kthye e para dhe shikimin ma çoi

Mbi një tufë e lartë lulesh pranë një përroi,

Një duf i gjallë lulëzimi që kosa e pat kursyer

Mes kallamishteshs, pranë përroskës së rrëmbyer.

E lashë vendin për t’i njohur me emër, e sy

Dhe kur mbërrita, i gjeta “bar fluture” aty .

Që kositësi në vesë kish’ dashur ashtu ta linte,

Të lulëzonin, por jo për ne, por që era t’u vinte

Jo për të cyt’ mendim tonin drejt tij gjithsesi,

Por nga gëzimi i pastër i atij kulmi mëngjesi.

Flutura dhe unë kishim ishim përndezur .,

nga ky një mesazh agimi, natës si fshehur

Që më bëri të ndieja si zgjoheshin përreth zogjtë,

Dhe të ndieja kosën e gjatë që pëshpëriste mbi tokë,

Dhe të ndieja një shpirt me timin kaq të afërt;

Dhe kështu qysh atëherë nuk punova më vetëm;

Por i gëzuar punova si me ndihmën e tij,

Dhe i lodhur, kërkova në drekë tek njё hije;

Ëndërroja, si të thuash, njё bisedë vëllazërore

Me dikë me të cilin s’shpresoja të flisja fare.

“Njerëzit punojnë bashkë,” i thashë gëzuar,

“Qoftë kur punojnë bashkë apo dhe të veçuar.

Frika

Një dritë feneri nga thellësia e hambarit

Ndriçoi një burrë dhe një grua tek dera

Që hidhnin hijet e tyre lëkundëse mbi shtëpinë

Aty pranë, krejt e errët po çdo dritare të shndritshme.

Një qen lehte në verandë dhe sikur dikush lëvizi

Në hambarin e zi, dhe pastaj pati një klithmë.

Britma mori përgjigje nga një tjetër britmë.

Dhe qeni vazhdoi të lehte.

“Çfarë është?” tha gruaja.

“Asgjë,” tha burri.

“Je i sigurt?”

“Po.”

Por të dy e dinin se diçka nuk ishte në rregull.

Ata dëgjonin. Asgjë nuk lëvizi.

Ata pritën.

Heshtja u thellua si një pus.

“Ke frikë,” i tha ajo.

“Jo unë,” i tha ai.

Megjithatë frika lëvizte butë në errësirë mes syresh,

Një gjë të pa emër, por të pranishme si nata yshtesh.

Ulur pranë një shkurreje në dritën e plotë të Diellit

Kam qenë ulur pranë një shkurreje në dritën e plotë të diellit

Që të shihja diellin jo duke perënduar por duke lindur

Dhe kam menduar se si qëndron puna me mua

Dhe si është me të tjerët.

Kam parë një trazim ndër gjethe

Që nuk është erë.

Ka një lëvizje në bar

Që nuk është hap kalimtarësh.

Kam qenë ulur mjaftueshëm gjatë

Veç për të njohur ndryshimin

Midis asaj që lëviz

Dhe asaj që lëvizet.

Dhe kam mësuar

Se asgjë nuk mbetet fiksuar

Përveç mendjes

Që nuk pranon të ndryshojë.

Në një varrezë të braktisur

Të gjallët vijnë me hapa mbi bar

Të lexojnë gurët e varreve mbi kodër;

Varreza ende i tërheq të gjallët,

Por kurrë më të ata, të vdekurit.

Vargjet në to thonë e përsërisin:

“Ata që sot të gjallë vijnë kur

Lexojnë gurët e varreve dhe largohen,

Dhe nesër të vdekur do të vijnë të qëndrojnë aty.”

Mermerët kaq të sigurt për vdekjen rimojnë,

Megjithatë vazhdimisht s’mund të mos shënojnë

Se askush i vdekur nuk duket se vjen.

Po nga çfarë po tërhiqen njerëzit s’e gjen?

Do të ishte e lehtë të bëhesha i zgjuar

T’u thosha gurëve: se njerëzit e urrejnë vdekjen

Dhe kanë ndalur së vdekuri përgjithmonë.

Por nuk do t’u them gurëve një gënjeshtër,

Por do të them se minjtë e fushave bëjnë fole

Në strofkat ku janë shtrirë të vdekurit,

Kockat janë me zgjyrën e keqe të plevicës,

Dhe dielli e era rrotullohen e rrotullohen

Në vendin më i vdekur aty zërat s dëgjohen.

Alfons Grishaj/

Për mendimin tim, lufta e vlerës ndaj kundërvlerës afron një plus!

Termi mashkull, në kuptimin e përgjithshëm, i referohet seksit mashkullor. Megjithatë, në kulturën shqiptare dhe në traditat e shumë kombeve të tjera, të qenit burrë përfaqëson shumë më tepër sesa një përcaktim biologjik.

Për ne shqiptarët, qenësia e burrit lidhet me një sërë vlerash themelore si fuqia, kurajoja, nderi, përgjegjësia, mbajtja e fjalës, respekti, sjellja e mirë, vizioni dhe mbi të gjitha të qenit shtyllë e familjes. Një mashkull nuk quhet burrë vetëm për shkak të anatomisë apo fiziologjisë së tij, por për shkak të karakterit dhe mënyrës se si përballet me sfidat e jetës.

Në jetën publike dhe në shtet, një burrë quhet burrështetas kur ai shndërrohet në rregullator, udhëheqës dhe vizionar, duke u bërë një shembull që pasqyron zhvillimin, mirëqenien dhe përparimin e shoqërisë. Pikërisht këtu qëndron dallimi mes burrështetasit dhe atij që nuk arrin të jetë kurrë i tillë.

Po a mund të quhen të gjithë meshkujt burra? Biologjikisht, po. Por nga ana mendore dhe shpirtërore, jo domosdoshmërisht.

Sipas mendimit tim, burrë është ai që di të bëjë zgjedhjen e drejtë. Ai është besnik ndaj vlerave humane dhe ndaj kodit të familjes e të shoqërisë. Ai ka kurajë, vendosmëri dhe integritet. Ai qëndron vigjilent dhe i fortë përballë problemeve, duke u përpjekur t’i përballojë ato me vendosmëri dhe me frymë pozitive. Dhe kur është e nevojshme, ai nuk heziton të marrë vendime të forta. Siç është thënë shpesh edhe nga Ronald Reagan, duke cituar një ide të vjetër që lidhet me Perandorin Hadrian: “Paqja ruhet përmes forcës.”

Karakteri dhe virtyti janë themeli i një burri të vërtetë. Një burrë i tillë di të ngrejë zërin kur rrethanat kërkojnë qëndresë dhe guxim, veçanërisht kur të tjerët heshtin nga dobësia ose plogështia. Heshtja, në shumë raste, nuk është shenjë mençurie, por shenjë inferioriteti. Filozofia e heshtjes së shtirë shpesh ushqen këtë inferioritet dhe e dobëson bazën e qëndrueshme të karakterit njerëzor.

Paburrëria i ngjan një balone që ngrihet në ajër vetëm për aq kohë sa ka brenda helium. Sapo ky të mbarojë, ajo bie përdhe ose zhduket në ujë. Nëse bie përdhe, gjithçka përfundon aty. Nëse bie në ujë, mbetet vetëm një mjegull e vakët shprese.

Sa larg mund të godasë një mashkull i paburrë? Ndoshta mund të konkurrojë me instinktin e kafshëve, madje edhe me shimpanzenë. Por ai kurrë nuk do të ketë goditjen e saktë dhe të fuqishme të Davidit kur përballi dhe rrëzoi Goliathin.

Burri i fortë di të godasë, por di edhe të falë. Ai di të pijë pa u bërë qesharak, di të këndojë me të tjerët, di të luftojë pa u dorëzuar dhe pa u ankuar për humbjet. Ai di të fitojë me dinjitet dhe të udhëheqë pa e poshtëruar të mundurin. Ai di të mbrojë fitoret dhe t’i zgjerojë ato pa rënë në vetëkënaqësi. Ai di të ndihmojë të tjerët dhe njëkohësisht të kërkojë ndihmë kur është e nevojshme.

Një burrë ndërton familje me ndihmën e një gruaje të virtytshme dhe krijon një traditë të qëndrueshme për brezat që vijnë. Por mbi të gjitha, ai njeh kufijtë e vet dhe respekton kodin e burrërisë. Ai nuk përpiqet të paraqitet si diçka që nuk është. Dhe kur gabon, ai ka guximin të kërkojë falje.

E kundërta është mashkulli i dobët, i cili nuk kërkon falje, por përpiqet të mburret me fitore imagjinare. Ai përpiqet të duket më i madh se ç’është në të vërtetë, ndërsa ankthi dhe pasiguria e tradhtojnë vazhdimisht. Sjellja e tij bëhet e lexueshme dhe shpesh qesharake, sepse kurajo civile mungon plotësisht.

Një mashkull i tillë ka vetëm një lloj kuraje: mohimin e çdo vlere që mund të vërë në pikëpyetje madhështinë e tij të rreme.

Frymëzimi i këtyre njerëzve i ngjan një shiu veror që, sapo prek tokën, avullon dhe zhduket pa lënë gjurmë.

Statistikat globale tregojnë se rreth 50.4 përqind e popullsisë janë meshkuj dhe 49.6 përqind femra. Por nëse do ta shihnim çështjen nga këndvështrimi i vlerave, mund të themi se jo të gjithë meshkujt janë burra. Nëse nga kjo përqindje do të hiqnim burrat e vërtetë, numri do të ishte ndoshta shumë më i vogël.

Shpesh hasim njerëz që përpiqen të fshehin inferioritetin e tyre duke krijuar iluzione madhështie. Por si mund t’u besohet njerëzve që janë të molepsur nga “mahnia e madhështisë”, mjerëz që humbin busullën, si mund të drejtojnë të tjerët në detin e hapur të përgjegjësive?

Këto figura i gjejmë shpesh në përditshmërinë tonë si një zhurmë e bezdisshme në vapën e verës, një zhurmë që ndonjëherë i tejkalon edhe vetë xhinkallat.

Zgjuarsia e një burri të ndershëm është të mos u japë shumë hapësirë këtyre figurave në komunikim, në media, në shtyp apo në jetën publike. Sa më shumë hapësirë u jepet, aq më shumë shtohen ata që bezdisin dhe turbullojnë rendin e vlerave.

Në fund, në një kohë paradoksesh dhe kontradiktash, shpesh duket sikur jetojmë në një epokë ku zërat më të fortë nuk janë gjithmonë ata më të mençurit.

Ndoshta është pikërisht kjo koha e paradokseve.

Koha e molusqeve.

Nga Eugjen Merlika/

“Këtë vëllim me analiza, shkrime si edhe konsiderata, të gërshetuara edhe me kujtime në person të parë, ia kushtoj t’im Eti të ndjerë. Endjej detyrim moral ndaj Tij këtë përkushtim sepse, ndonëse Ai ia përkushtoi të gjithë jetën Atdheut të Tij, të cilin e deshi më shumë se edhe familjen e tij, përgjatë diktaturës u cilësua tradhëtar i vendit e vetëm tradhëtar.

Kur festoheshin përvjetorë të Gjimnazit të Shkodrës, televizioni shqiptar jepte fotografinë e trupit mësimor të këtij gjimnazi e cila kishte në qendër të saj një njollë me laps kopjativ me të cilën vërtet maskohej fytyra e themeluesit si dhe drejtorit të parë të këtij gjimnazi, Xhevat Korçës, por edhe kureshtja e shikuesit. Përjashtim bënte fotografia e çetës së Themistokli Gërmenjit, ku 17 vjeçarit Xhevat Korça nuk ia maskonin fytyrën sepse ,,,, nuk e dinin se qe Ai, e kështu çdo 28 Nëndor, ne familjarët e tij, e kishim një kënaqësi tek e shikomim në ekranin televiziv luftëtarin për pavarësi të cilin diktatura e mohonte duke e deformuar historinë siç vazhdohet edhe sot e kësaj dite!

Nga ana tjetër e ndjej detyrim ndaj Tij këtë përkushtim edhe për faktin se shumë ngjarje e rrethana të cilat i kujtoj përgjatë teksteve të shkrimeve, unë i di se janë pasojë e të qënit bir i Tij e kësisoj i kam përjetuar e Ai, që nga Amëshimi, do të më dënonte rëndë në qoftë se unë do t’i deformoja. Orientimi i Tij, busulla e Tij , ishte drejtësia, qoftë edhe në dëmin e Tij!

Prandaj edhe unë i kam hedhur në letër pikëpamjet e mia, kujtimet e mia si edhe konsideratat e mia, i prirur vazhdimisht nga orientimi se si do të më gjykonte im atë!

DËSHMIA E SINQERTË E MËRGIM KORҪËS

Nëse do të ketë ndonjëherë një bilanc të asaj çfarë duhet të ishte shkruar dhe asaj çfarë duhej të ishte fshirë nga letrat shqipe, në raport me Shqipërinë e pesëdhjetë viteve të komunizmit, ky libër do të mbetej. Kam dyshimin e madh se në asnjë vend të bllokut lindor, regjimi nuk ka patur fatin komod që ka patur në Shqipëri. Për komunizmin shqiptar u prodhuan mijra dhe miljona faqe të  shkruara për të mbajtur atë në këmbë dhe thuajse asgjë për t’a ndriçuar errësirën e tij, pas rënies. Shqipëria është thuajse i vetmi vend që nuk ka dokumentuar aksidentin e saj më të madh historik.

Mërgim Korça, i ka skruar këto faqe, me shqetësimin e një qytetari të dorës së parë, për të lënë më bibliotekat tona, dëshmitë e tij. Duke patur fatin të jetë djali i Xhevat Korçës, ai ka mundësinë të sjellë nga afër kujtimin e tij dhe për figurat e anatemuara nga komunizmi dhe sidomos për gjenitë e letrave shqipe, klerikët e mëdhenj shqiptarë, katolikë, bektashianë apo myslimanë si edhe figura të tjera të politikës dhe shtetit shqiptar të viteve 40 – të. Libri i tij  ndryshon nga një libër i zakonshëm kujtimesh edhe pse mbështetet kryesisht mbi kujtesën e tij kulturore, familjare dhe politike, Ai nuk merr përsipër gjithçka. Ai merr përsipër vetëm diçka, që e ka njohur dhe e ka përjetuarpersonalisht dhe familjarisht, Për kërë arsye në këtë libër gjen shkrime që thyejnë tabu për rolin pozitiv të qeverive shqiptare gjatë luftës së Dytë botërore, ashtu si gjen fakte tronditëse për fatin e dia emrave të mëdhenj të historisë shqiptare. Me të njëjtën qetësi për ta vizatuar me ngjyra dëshminë e tij, gjen zhgënjime për miq të indoktrinuar nga komunizmi, ashtu siç gjen vlerësime reale për ish komunistë që e patën mundur që gjatë komunizmit dogmën në raport me shoqërinë. Në këtë aspekt shkrimet e Mërgim Korçës, nuk janë një përpjekje e sforcuar për të paraqitur komunizmin ashtu siç duhet paraqitur, por një përpjekje për të paraqitur atë ashtu siç ishte, me të gjitha nuancat e tij. Dhe këto faqe të bindin për antivlerat e regjimit, më shumë se filmat bardhë e zi apo kujtimet e ngjyrosura, që po e trajtojnë komunizmin si një telenovelë nostalgjikësh.

Mero Baze 

Mërgim Korça

Mërgim Xhevat Korça është inxhiinier mekanik. Ka projektuar dhe zbatuar sisteme origjinale makinerish bujqësore disa dhe unikale në llojin e tyre, Ka mbrojtur studime edhe në fushën e motorëve. Si rezultat  është i laureuar me titullin më të lartë në fushën shkencore;”Punonjës i shquar i Shkencës dhe Teknikës”. Krahas shkencës Mërgimi, i ndikuar nga i ati, ka patur gjithë jetën pasion gjuhën dhe letërsinë. Për pesëdhjetë vite nuk shkroi asnjë rrjesht në kushtet e diktaturës që sundonte në Shqipëri. Mbas rënies së regjimit komunist, emigroi në Sh.B. A,, ku banon edhe sot. Ai u është përkushtuar analizave me karakter historik, duke patur si synim të hedhë dritë mbi të vërteta historike që u shtrembëruan nga ideologjia komuniste, e cila ndërhynte në çdo qelizë të shkencave shoqërore.

Ndër studimet e tij më të rëndësishme janë analizat që u bën personaliteteve madhore intelektuale, fetare si edhe patriote të nëpërkëmbura dhe të përbaltura nga ideologët si edhe kalemxhinjtë e diktaturës komuniste. Vlen të veçohen shkrimet rreth Patër Gjergj Fishtës, hirësisë së tij Baba Rexhepit, Patër Anton Harapit, Peshkopit Iriné Banushit, Hirësisë së tij Imam Vehbi Ismailit, etj. Ka bërë edhe analiza për ngjarje historike si p.sh. Kryengritja  e Malësisë së Madhe e dimrit 1945. Cjithashtu ka edhe shumë shkrime edhe intervista për martirë të Kombit, pa lënë më një anë edhe gjykime të drejt peshuara dhe objektive edhe për kriminelë që dëndur e më dëndur po vazhdojnë e paraqiten si “heronj”.

Shkrimet e tij karakterizohen nga dy veçori:  së pari nga themelet e shëndosha dhe vërtetësitë e fakteve të qëmtuara që ai paraqit. Nga ana tjetër  e shquan paanësia e studjuesit i cili mundohet hap mbas hapi shtegun, përgjatë të cilit e udhëheq lexuesin, t’a shmangë nga mllefet si edhe paragjykimet të cilat, si trashëgimi e diktaturës, e kanë shpërfytyruar historinë e shkruar deri më sot. Në ShBA ka arritur të bëjë pjesë në trupin pedagogjik të Wayne State University.