Muzeu Historik Kombëtar/

Ideologu i parë i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, mendimtar i shquar, illuminist e veprimtar i shkollës shqipe. Lindi në Vithkuq të Korçës, ku kaloi fëmijërinë. Para vitit 1806 mërgoi me familjen në Moldavi (Kishinjev). Më 1821 mori pjesë në kryengritjen e eteristëve në Rumani kundër robërisë osmane si një nga udhëheqësit e saj, bashkë me Shqiptarë të kolonisë së atjeshme. Iu kushtua çështjes së Çlirimit të Shqipërisë, duke u udhëhequr nga ideja themelore iluministe se një popull mund të dalë nga prapambetja vetëm po të shkruajë gjuhën amtare dhe po të përhapen arsimi dhe kultura kombëtare. Më 1824 nisi punën për përpilimin e një alfabeti të veçantë të shqipes me 33 shkronja, të pranueshëm nga të gjithë, për të kapërcyer dasitë që lidheshin me alfabetet e tjera. Synoi që sistemi shkrimor t’u përshtatej veçorive të fonetikës së shqipes. Me këtë alfabet botoi më 1844 të parën abetare të shqipes, “Evëtarin”. Abetarja u prit me entuziazëm dhe u përhap në krahinat Jugore të Shqipërisë. Për të plotësuar kërkesat e shumta që pati, e ribotoi më 1845 me titullin “Fare i ri Evëtar shqip”, të shoqëruar me një “E parathënme për djemtë e rinj shqiptarë”. Përgatiti gjithashtu një gramatikë dhe libra e dorëshkrime të tjera që nuk janë ruajtur. Më 1846 hartoi një “Letër qarkore” (enciklikë) greqisht, drejtuar bashkatdhetarëve ortodoksë në Shqipëri. Largpamësia e Naum Veqilharxhit qëndron, jo vetëm në shtytjen që i dha lëvizjes së popullit shqiptar kundër robërisë shekullore osmane, por edhe në faktin se është i pari që dalloi e paralajmëroi rrezikun që do t’i vinte kombit nga qarqet shoviniste greke e nga politika e Patrikanës.

Shqiptarët i shihte si komb me karakter të veçantë, me gjuhën e zakonet e veta, me një thesar kulturor të trashëguar. Kishte besim tek aftësitë dhe virtytet e popullit të vet dhe fshikulloi ata që ishin vënë në shërbim të të huajve. Naum Veqilharxhi e kuptoi rrezikun e madh të shkombëtarizimit që vinte nga shkollat e huaja dhe punoi për një shkollë shqipe me përmbajtje laike dhe për të gjithë fëmijët e popullit. E pasuroi shqipen me një varg termash të kulturës e të dijes. Naum Veqilharxhi u përpoq gjithashtu të krijonte një shoqëri kulturore që të bashkonte atdhetarët e tjerë. Vdiq në Stamboll, i helmuar nga Patrikana. Me veprën e tij u bë shprehës i një kthese me rëndësi në historinë e kombit shqiptar.

– Në ditët e luftës me poezi –

Nga Visar Zhiti

…po bëhet luftë e rëndë, i ngjan apokalipsit, që erdhi nga qielli, ku s’ka varkë Noe mes dallgëve të reve, por raketa të pabesa.

Po ç’dreq Jude nga Hamasi urdhëroi të godisnin një popull tjetër-vëlla? E gjithë bota mori anën e të sulmuarit, e të dëmtuarit. Dhe u ngritën nga toka avionë të egërsuar dhe u turrën tanket-bisha. Mbrojta u kthye në sulm.

Rripi i Gazës tani është rrethuar keq, me bombardime dhe terr, frikë dhe uri… krizë humanitare… as ujë… as…

Dhe unë i thërras kujtesës, kërkoj aty paqe dhe qetësi dhe mirëkuptim…

– Ç’të bëjnë popujt, kur ka konflikte dhe ashpërsim, luftë…? – e pyeta njëherë poetin rumun Marin Sorescu, fjala ishte për popujt e Ballkanit, por përgjigjja e tij vlen për të gjithë dhe gjithmonë:

– Të lexojnë poezi! – tha ai me një rreptësi të bukur.

Paradoksale, e mrekullueshme! – thashë me vete. ​​​

Shkrimtari hebreo-hungarez, Imre Kertész, nobelist, ka qenë i mbyllur në kampin e Aushvicit, në librin me ese “Shekulli i palumtur” i shton thënies së famshme të Adornit se pas Aushvicit nuk mund të shkruhet më poezi, një kundërshti: pas Aushvicit mund të shkruhen poezi vetëm për Aushvicin. ​​Po në luftën e Izraelit me Palestinën? Dhe po kthehem në Tokën e Shenjtë, që po shungëllon, me poezi patjetër.

​NË JERUZALEM​

TE MURI I LOTËVE

Atje deshëm të shkonim, atje, te Muri i famshëm. Një postbllok. Na kontrolluan si në aeroport. Çantat – në skaner. Po mbresat?

Gurë të mëdhenj, edhe 100 tonësh janë, -lexojmë, – mur 2000 vjeçar, i mbetur nga “Tempulli për së Dyti”, se pas Babilonasve e shkatërruan romakët në vitet 70 pas Krishtit… Krishti e ka prekur atë mur…?

Prandaj erdhëm, që ta prekim dhe ne, në të çarat e tij të futim një lutje sipas ritualit. është muri i të tre feve: krishtërimit, islamit Judaizmit, por dhe i konfliktit të tyre. Në Luftën Gjashtë Ditore të vitit 1967 Izraeli e çliroi truallin aty nga pushtimi jordanez.

Ah, ky mur, quhet Muri i Vajtimit! Burra me pallto të gjata të zeza dhe me borsalina të zeza e me kippah mbi krye, të ngjashme me qeleshet tona, flasin me Murin, në fakt i drejtohen Zotit, përkulen, etj.

Shkova dhe unë drejt Murit, nga ana e grave shkoi Eda ime.

Në të çarat e Murit do të doja të kisha futur këtë poezi tani:

GURË TË MËDHENJ LOTËSH,

Mur që vazhdon në shekuj

si vajtimet,

me ato të çarat e thella –

dhimbje të njeriut…

Ta lë dhe unë një poezi timen aty?

Lutem, që ta ndalosh historinë

të mos kthehet si një masakër, ndaje

të tanishmen nga mëritë,

të mos rrjedhë gjaku

si uji nga tubat e këputur

të një pallati të bombarduar.

Plagët e murit si zgavrat

të bëhen fole pëllumbash paqeje.

DHE DO TË SHKONIM NË PALESTINË:

– GAMILJA E PARALUFTËS –

…kujtoj, kur kaluam nga Izraeli në Palestinë, aq lehtësisht, kështu m’u duk, nga që ne ishim pelegrinë nga Amerika, besoj. Autobuzi ndali për pak para një post-blloku, pamë ushtarë me automatikë të zinj ndër duar, vajza, që u ngjanin aq shumë reklamave të tyre me ngjyra rrugëve.

P-a-l-e-s-t-i-n-ë… West Bank, ndryshimi dukej, pluhur dhe plehra… ky vend është i begatë nga ana bujqësore, – shkruhej nëpër guida, – me pemë, por mua m’u duk i shkretëtirtë. Kishim ardhur për tjetër gjë, vazhdonim të shkonim në gjurmët e Krishtit, në Malin e Tundimeve, në…

Por dua të tregoj tani për gamilen që pamë në kthim si metaforë e Palestinës. E madhe, dëshpërimisht e urtë, më bëri përshtypje. Në bllokun tim kisha shkruar dhe këtë poezi, që u botua në ExLibris bashkë me disa poezi të tjera nga Toka e Shenjtë:

E MADHËRISHME GAMILE E PALESTINËS

​​​E madhërishme gamile e Palestinës,

​​​Ku shkon ashtu me çap të rëndë?

​​​Të vetmet lule të shkretëtirës

​​​Janë në qilim mbi kurrizin tënd.

​​Sa e trishtuar je pranë turistëve,

​Pesë dollarë një shëtitje me ty.

​Me ç’fjalë arabe në gjunjë bie?

​Dhe rrëkenë e lotit ç’ta heq në sy?

​Të rrjepur gjunjët me plagë të thata,

​Profil i zgjatur – emblemë durimi!

​Nga toka ngrihesh mbi këmbët e gjata,

​Si gdhendje e hijshme në dru ulliri.

​Mos bjerë në gjunjë, gamile, për mua,

​Jo, nuk hipi! Dhe pse na mban?

​S’e duroj durimin tënd të nënshtruar

​Dhe loti i kafshës prapë është human.

Gjithnjë më e lodhur mbart fatin tënd

Apo mallkimin e shkretëtirës?

Kurrëkund nuk shkon me atë çap të rëndë,

​E madhërishme gamile e Palestinës.

​

Dhe më rishfaqet ajo gamile si vetë Palestina, e munduar nga njërëzit e saj.

Kujtoj që turistë të ndryshëm, me 5 dollarë, hipnin mbi gamile dhe bënin një shëtije të vogël, disa hapa më tej, deri afër humnerës, mbase s’kishte fare humnerë, por kështu më duket tani, që duhet të kishte një humnerë.

E shikoja si binte në gjunjë gamilja prapë e prapë, sipas urdhërit, teksa mes britmave gazmore ndihmonin personin e radhës që të hipte mbi shpinën e saj, ngrihej me shkundullima si një kodër rëre dhe gjunjëve kishte ato shqyerjet e lëkurës e të mishit, ndërsa poshtë syrit atë rrëke të tharë loti.

Ajo vuan, mendova dhe vendosa që të mos hipja në gamile. Po kështu dhe një djalë amerikan mes pelegrinëve, Jeremy James e quanin, kishte moshën e tim biri dhe po shoqërohej shumë me ne, sidomos me Edën time, as ai për të njëjtat arsye nuk e bëri atë shëtitjen e vogël 5 dollarëshe mbi kurriz të gamiljes. Ajo vuan, më tha.

– Si quhet gamilja? – pyeta anglisht kujdestarin e saj, një palestinez gjatosh, zeshkan, që sikur dhe i ngjante.

– Stupi/du, – qeshi vesh më vesh ai.

– E juve si ju quajnë?

– Hader.

– Si ia kaloni, Mr. Hader, ç’bëni? – e pyeta sërish me kërshëri.

– Ja, vijnë turistë, ikin, ne qeshim njëlloj…

– Po me izraelitët…?

– Keq…

Keq?! Pse? M’u dhimb ai njeri. Si gamilja e tij… Si Palestina. E munduar nga vetë njerëzit e saj, nga sunduesit që e përdorin… Keq! Nuk e mendova atëhere, që nga kjo fjalë kaq e shkurtër, keq, do të dilte një luftë e re, kaq e rëndë. Këtë po mendoj tani larg, shumë larg, në Chicago dhe nisa të shkruaj prapë për gamiljen Stupi-du, ashtu e shqiptoi Haderi, të ndarë si me një psherëtimë dhe qeshi bollshëm. Ashtu kishte qeshur dhe Palestina, aq shkujdesshëm, duke i harruar terroristët e saj… por a janë gjallë tani? Ai, Haderi dhe fëmija që mbante në prehër, i ati, që edhe ai qeshte njëlloj, dëshpërueshëm. Po gamilja? Metafora e saj e di që është… Po ata që janë rrethuar në Gaza? Dhe po më vinte të shkruaja. Prapë poezi?

PALESTINA ËSHTË AJO GAMILE

e shkretëtirës së saj,

të madhe sa rëra e moskuptimeve

tragjike…

Në gjunjët është lufta,

shih, si i ka vrarë,

me lëkurën e jetës të çarë,

që u ngjan anëve

të çative të shëmbura.

Loti, edhe ai në sytë e gamiles,

ashtu i tharë, është mungesa e ujit

në rrethim,

por dhe e diçkaje tjetër më lënduese.

​​Mos e ka emrin dhimbje?

​​Mos e ka emrin mëshirë?

Nuk ka emër është përtej fjalëve…

Palestina

mbart shpirtin e vet

me atë gamile të hutuar,

si një brengë e rëndë.

Dhe kujt i hakërrehen ashtu?

Ata dhëmbë që kishin buzëqeshur

pa kuptim,

vezullojnë si teh thike, që pret rrezet

si tufa bari përreth gojës së gamiles.

Krahë avionësh prekin qafën e gjatë

të qiellit,

tanket poshtë shtypin gjurmë gjunjësh

të kujtesës së tokës.

S’dua të kujtoj më,

mbi shpinë është lufta

dhe lutem të pushojë.

Me lotët e tu unë po qaj tani,

i mbështetur pas një ulliri

si në kryq

në Tokën e Shenjtë…

Ajo ditë në Palestinë dukej e zakonshme, pa shqetësime, dua ta risjell se ndoshta kështu ndjell prapë të zakonshmen, qetësinë dhe paqen. Dhe po shkonim në një dyqan të madh.

Apo s’ishim më në Palestinë, jo, jo atje ishim… se te dera e dyqanit, shkallëve kishte vendas që shisnin kinkalerira, kryqe druri, rruzare, ikona të vogla, ju nuk blini tek ne, po ankoheshin, ju, amerikanët nuk na doni, doni izraelitët, Eda, blije këtë, është bukur për ty, blije dhe ti Visar, ou, u çudita, nga na i mësuan emrat? Pastaj u kujtova që ne kishim të varur në qafë badge-t, etiketat jeshile me emrat tanë. Blemë ç’mundëm…

Dhe u futëm në grup në dyqanin e madh. Në hyrje na jepnin nga një shporta për psonisjet, e mori Eda ime, po unë tronditjet do të fusja aty? Cilën poezi?

Po endeshim mes vitrinave brenda, gdhendjeve të mëdha në dru ulliri, statueta, Shën Mëria shtatzënë… mbi gomar… kafsha e urtë e paqes… ja, “Pietà” e Mikelanxhelos, në dru ulliri dhe ajo, mahnitëse, po ndjente dhëmbje të ullinjtë… shkuam më tej… Eda ndali te kryqet prej ari… varse… rruzare… qirimbajtëse, aty të vë qiririn e poetit palestines Mahmoud Derwish, e kisha të lexuar, mik me poetin izraelit Yehuda Amichai, që e kam takuar?… Qelq përshkënditës si buzëqeshja e shitëses, e mbështjellë me shami… margaritarët e syve… a janë më po aq të hapur? T’i ketë mbyllur dheu?…

Në pasditen e vonë s’e di ku ishim, por perëndimi i diellit i ngjante një përgjakje të hatashme në një fushëtirë qiellore…

Ç’ishte ai sulm nate terroristësh me 5 mijë raketa? Kur vetëmbrojtja është një e drejtë sublime? Që pastaj s’dihet si shpërthen… ç’gazetë është kjo?

Aty, në bregdetin izraelian kanë ardhur dy flota të mëdha amerikane, aeroplanmbajtëset e rënda, jo vetëm që të mbrojnë Izraelin, por dhe të mos lejojnë përhapjen e luftës…

Më dridhej gazeta ndër duar. Toka është e Shenjtë, ia ka treguar njerëzimit dhe ringjalljen… mes nesh është Ai që solli doktrinën e dashurisë…

PËRSËRI NË JERUZALEM,

HOTEL “AMBASSADOR”

DHE FANTAZMAT E DY POETËVE.

​Nga ballkoni kundroj këtë natë-ëndër… kupola të ndritura, një kryq hollak, ja, vargje dritash si floriri i derdhur nga ndonjë thes mitik tregtari… vetura, vetura si kurrize gamilesh…

​Kthej kryet dhe shoh Edën në dhomë, e ulur në anë të shtratit të madh, ka një copëz të vogël kartoni në dorë. Po e lexon…

​- Ç’është? – e pyes.

​- Lutja e Udhëtarit… Traveler’s Prayer. Nga pas është një poezi “Think of Others” e Mahmoud Derwish.

​- Wow, poet palestinez, – thirra, – ku i gjete?

​- Sipër kësaj qeses me çokollata.

​Dhe zbritëm në hollin e hotelit, shkova te recepsionistët dhe me pakëz humor u thashë se në dhomë kishim gjetur një poezi, ka te të gjitha dhomat apo vetëm në tonën? E dinit që unë shkruaj? – shpotita. Më kërkuan numrin e dhomës. A mund të shkojmë, më tha njëri nga ata. Patjetër, u thashë dhe u ngjitëm me ashensor. Se ku telefonoi. Janë gabim, më tha, janë lënë për dikë tjetër, do t’i marr. Çokollatat po, merri, i thashë, por poezinë jo, ajo nuk është gabim. Dhe e kam dhe sot e kësai dite atë copëz të vogël kartoni sa një kartë identiteti a kartë-vizitë me poezinë që e përktheva:

​​

MENDO TË TJERËT

Nga Mahmoud Derwish

Ndërsa përgatit mëngjesin,

mendo të tjerët

(mos harro ushqimin e pëllumbave).

Ndërsa shkon në luftërat e tua,

mendo të tjerët

(mos harro ata që kërkojnë paqe).

Ndërsa paguan faturën e ujit,

mendo të tjerët

(ata që thithin retë).

Ndërsa kthehesh në shtëpi,

në shtëpinë tënde,

mendo të tjerët

(mos harro njerëzit e kampeve).

Ndërsa fle dhe kundron yjet,

mendo të tjerët

(ata që s’kanë ku të flenë).

Ndërsa në një metaforë zbraz veten,

mendo të tjerët

(ata që kanë humbur të drejtën të flasin).

Ndërsa mendon të tjerët larg,

mendo veten tënde

(Thuaj: “Nëse do të isha veç një qiri

në errësirë”).

​Dola prapë në ballkon. Me shpresën trillane, të çuditëshme se do të mund të shikoja prej andej një liqen… mirazh… liqenin e Pogradecit? Strugën… dritat po më dukeshin si kurora të arta…

Në Festivalin botëror të Poezisë në Strugë një poeti hebre nga Izraeli, Yehuda Amichai, iu dha Kurora e Artë. Nga Shqipëria ishin të ftuar dhe poetët Bardhyl Londo dhe Rita Filipi. Do ketë patur dhe ndonjë tjetër, por kujtoj këta se rrinim bashku. Në një kishë të vjetër, ku lexuam poezi, pasi veprimtari mbaroi, unë iu afrova Amichai-t, i thashë se e çmonim shumë poezinë tij dhe e donim popullin izraelit, kemi shumë të përbashkëta, etj dhe ai u ngazëllye, u interesua për ne dhe i tha gruas që e shoqëronte që ta mbante shënim ç’i thamë. Më pas Bardhyl Londo përgatiti në shqip një libër me poezi të tij, shkoi dhe në Izrael. Ndërsa shoku ynë, shkrimtari Lazer Stani, kam parë që nxjerr here pas here në fb e tij poezi nga Amichai. Unë po sjell një përkthim timin, ndjehet ai mund i hebrenjve në shekuj:

MË PËRPARA SE

Nga Yehuda Amichai

Më përpara se porta të mbyllej,

më përpara se pyetja e fundit të bëhej,

më përpara se unë të shpërngulesha.

Më pëpara se barërat të mbulonin kopshtet,

më përpara se të mos kishte falje,

më përpara se betoni të ngrinte.

Më përpara se vrimat e flautit të ziheshin,

më përpara se gjërat të kyçeshin në dollap,

më përpara se rregullat të vendoseshin.

Më përpara se të planifikohej përfundimi,

më përpara se Zoti të mbyllte dorën,

më përpara se ne s’kishim ku të rrinim.

​EPILOG

​LETËR PRAPE NË TË ÇARAT E SHPIRTIT.

​Të ta dëmtojnë vendin ku je, është si mos kesh vend ku të rrish… Edhe poeti palestinez Mahmoud Derwish, edhe miku i tij, poeti hebre Yehuda Amichai, të dy tani janë më lart se rraketat dhe avionët bombardues, në qiell tjetër, në kopshtet parajsore, mbase shëtisin bashkë rrugëve permes yjeve. Po shqetësimi i tyre bie mbi tokë…

​Prapë luftë?! Çfarë bën miku ynë Viktor Marko Solomon? Ku është? Në Izrael? E kam humbur me kohë…

Do të doja t’i shkruaja gjithë Izraelit dhe zgjodha poetin Rami Saari, ai më ka përkthyer disa poezi, pra mund t’i drejtohesha atij:

Si jeni?… Si janë njerëzit…? Na ka tronditur kjo luftë tani… ai sulm mizor i terroristëve të Hamasit. Jemi me popullin e Izraelit… që u ka mbijetuar përndjekjeve dhe sulmeve ashtu siç dhe jemi me gjithë të pafajshmit… sidomos me fëmijet… Duke e vizituar Izraelin, Tokën e Shenjte, tani na dhimbet gjithçka me shumë, çdo rrugë e gur e bregdet… zë e fjalë dhe lutim Zotin të pushojë lufta, drejtësi e paqe, që edhe palestinezët të gjejne qetësinë e humbur… Ju ku jeni dhe si jeni? Qofshi mirë…

Të fitojë jeta!

Perqafime vëllazërore nga ne.

​Dhe ai na u përgjigj, shqip:

Faleminderit përzemërsisht… dhe padyshim mendimet juaja më ngushëllojnë në këto ditë të vështira.

Në të njëjtën kohë, ajo që e bën jetën time më të lehtë nuk është vetëm njohja që ka shumë njerëz të mirë në tëre botën, që duan që paqja të kthehet së shpejti dhe që njerëzit që absolutisht nuk janë fajtorë për situatën e tmerrshme nuk do të duhet ta paguajnë çmimin, përmes që disa pasurohen e të tjerë lëndohen, vriten edhe akoma nëse qëndrojnë të shëndoshë, më pas natyrisht vuajnë gjithë jetën dhe dhimbjen dhe pikëllimin ua përcjellin brezave që vijnë pas tyre..

Uroj që e ardhmja të mund të ndryshojë gjendjen. Ju dërgoj këndej urimet e mia më të mira për kohë shumë më të mira dhe një përqafim të madh…

NJË DASHURI E MIRË

Rami Saari

Një dashuri e mirë përherë na njeh

me rregullat e saj,

përherë na vendos ne dhe veten

në vendin e duhur

për të bërë porosinë e saj,

për të fituar hiret e saj,

mirësinë e dhënë lirisht

ashtu siç duhet dhënë –

Unë të dua, dashuri,

përzierje e së njëjtës

dhe e së ndryshmes,

e të pasurës dhe e të varfrës

me atë që është e mundur

dhe me atë që

jo.

Një dashuri e mirë! Dhe lutem: Mbrohi, o Zot, të pafajshmit… ujë dhe dritë të rrethuarve! Por sa të pafajshëm jemi, kur arrihet të bëhen faje mbi kurrizin tonë? Krime… Armëpushim sa më parë! Shpëtoi, o Zot, fëmijët… dhe poezin… Kjo i duhet botës dhe është e mundur dhe e pamundura, që mund të përmblidhen: bashkëjetesa e jetës me jetën.

Akri Çipa/

Ngjarjet e 24 shtatorit në veri të Kosovës rikthyen në zemër të Ballkanit fantazma që lidhen sa me të shkuarën e patejkaluar plotësisht, aq edhe me të ardhmen e pasigurt. Agresioni i strukturave paramilitare serbe në Banjskë tregoi dhe një herë brishtësinë e arkitekturës së sigurisë në Ballkan, veçanërisht në vazhdën e politikës dhe kërcënimit që buron nga irredentizmi dhe hegjemonia serbe.

Në të njëjtën kohë, sulmi që rezultoi në vdekjen tragjike të rreshterit të policisë, Afrim Bunjaku, dhe plagosjen e një polici tjetër, shfaqi boshësinë e retorikës dhe mungesën e veprimit politik që ka karakterizuar dialogun Kosovë-Serbi dhe qasjen inerte të BE-së. Mirëpo, sulmi në Banjskë mund të prodhojë një ndryshim paradigmik.

Së pari, ngjarjet e 24 shtatorit rrëzuan ngrehinën logjike të së ashtuquajturave “masa” të ndërmarra ndaj Kosovës nga BE-ja. Absurditeti i tyre doli në pah pikërisht pas trazirave në veri të Kosovës.

Kosova – pavarësisht gabimeve dhe kokëfortësisë së rastit – është afruar drejt dialogut me vullnet të mirë dhe propozime konkrete. Nga ana tjetër, Serbia jo vetëm është ulur gjithmonë në tryezë me predispozita penguese, por tashmë edhe frymëzon struktura kriminale dhe grupime paraushtarake terroriste në territorin e palës tjetër. Pavarësisht kësaj, masa deri më sot kemi për të parën dhe jo për të dytën.

Së dyti, qëndrimi i Beogradit për të strehuar politikisht dhe garantuar lirinë e Milan Radoiçiqit, liderit të sulmit të 24 shtatorit, dhe militantëve të tjerë të përfshirë, çjerr maskën e kuruar me kujdes të lidershipit serb. Presidenti serb Vuçiq tejkaloi vetveten, fillimisht duke gënjyer se fajtori për sulmin në Banjskë është kryeministri Kurti, pastaj duke glorifikuar terroristët dhe duke shpallur zi zyrtare për nder të tyre.

Pavarësisht përpjekjes për të përdorur mjetet e zakonshme të propagandës, si dhe konsulentët e tij nga të dy anët e oqeanit, kësaj radhe pak gjë mund ta rikrijojë imazhin e një lideri dhe partneri të besueshëm për perëndimin.

Së treti, sulmi i Banjskës shpalosi shterpësinë e lentes me të cilën janë parë nga interlokutorët perëndimorë zhvillimet në veri të vendit, që nga braktisja e institucioneve nga serbët e Kosovës, nën dirigjimin e drejtpërdrejtë të Beogradit. Presioni ndërkombëtar për të detyruar zgjedhje të reja në komunat me shumicë serbe duket sot paradoksal kur mendon se rrjedhoja e zgjedhjeve të reja do të ishte sjellja në krye të institucioneve lokale e përfaqësuesve të Listës Serbe.

Kjo e fundit, një strukturë politike e varur që në gjenezë nga Beogradi, e ka sot një nga drejtuesit më të rëndësishëm të saj në krye të ekstremistëve që ngritën armët kundër forcave ligjzbatuese të Republikës së Kosovës. Edhe më keq se aq, Lista Serbe nuk u distancua nga Radoiçiqi dhe sulmi terrorist, por i shpalli martirë vrasësit që humbën jetën gjatë agresionit.

Në saje të këtyre elementeve, Lista Serbe mund të krahasohet sot me organizata të tilla si Hamasi apo Hezbollahu, të listuara si organizata terroriste nga Perëndimi.

Serbia zyrtare, nëpërmjet qasjes dhe strehimit që u ka bërë terroristëve, ka minuar plotësisht themelet e mirëbesimit dhe të gatishmërisë për të qenë palë aktive dhe konstruktive në dialog. E vetmja mënyrë nëpërmjet së cilës mund të ulet në tryezë është nëpërmjet masave dhe presionit të shtuar të komunitetit ndërkombëtar. Përndryshe, veçse do të vazhdojë të bllokojë çdo lloj përpjekjeje për ta përfunduar dialogun.

Përpara këtyre miteve dhe pretendimeve që u zhbënë, çfarë duhet të bëjë Qeveria e Kosovës dhe, më gjerë, të gjithë ata që janë të angazhuar për të garantuar një Ballkan të qëndrueshëm dhe të paqtë në planin afatgjatë?

Pas sulmit të Banjskës, Qeveria e Kosovës ka ndërmarrë një fushatë për të bindur BE-në që t’i vendosë sanksione Serbisë. Madje, ministrja e Punëve të Jashtme, Donika Gërvalla-Schwarz, së fundmi deklaroi se nëse BE-ja nuk imponon sanksione ndaj Serbisë, Kosova nuk do të kthehet në tryezën e bisedimeve.

Në fakt, sanksionet janë jo vetëm të merituara, por edhe të nevojshme, për ta detyruar Beogradin që të ndryshojë qëndrimin dhe të adoptojë një qasje më konstruktive ndaj dialogut dhe vetë Kosovës. Madje, duhet që jo vetëm të ketë një tërheqje të tyre prej BE-së, por të realizohet dhe një analizë për efektin katërcipërisht negativ që ato patën si kundrejt Kosovës, ashtu edhe kundrejt të gjitha dinamikave rajonale.

Megjithatë, nuk gjykoj se i takon vetë Prishtinës të shpenzojë energji ose kapital politik në fushatën për të kërkuar sanksionimin e Serbisë. Në fakt, më shumë sesa sanksionimi i Serbisë, një veprim i cili në fund të ditës nuk varet as në planin e ngushtë dhe as në atë të gjerë nga Prishtina, lidershipi i Kosovës duhet të realizojë një fushatë për të kërkuar zhbërjen e masave që u ndërmorën ndaj vetë Kosovës.

Dialogu ndërmjet palëve duhet rifilluar, megjithatë ai nuk mund dhe nuk duhet të jetë më si më parë. U takon ndërmjetësuesve dhe partnerëve ndërkombëtarë ta bëjnë të qartë se nuk ekzistojnë premisat për të këmbëngulur në lojërat politike të Beogradit dhe të tolerojnë vonesa të mëtejshme.

Në këtë pikë, kjo nuk mund të realizohet përveçse me përfshirjen e drejtpërdrejtë në proces të përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara. Nuk mjafton prania vetëm si vëzhgues ose palë mbështetëse e këtyre të fundit, por nevojitet dhe një aktivizëm i ri i tyre brenda një kornize të re dialoguese.

Përfaqësuesit e BE-së u treguan të paaftë të ndihmonin dialogun të ecë përpara dhe madje kontribuuan në denatyrimin e procesit. Edhe në këtë pikë, Kosova duhet të jetë e qartë dhe e jo-ekuivoke.

Së fundmi, ajo çfarë del në pah më shumë se kurrë është fakti se nuk ekziston asnjë premisë për Asociacion ose Bashkësi të Komunave me Shumicë Serbe që mund të ketë kompetenca të zgjeruara. Që sot, kur përmendet asociacioni sipas kërkesave të Beogradit, nuk bëhet më fjalë vetëm për një entitet që mund të shndërrohet në gangrenë politike si Republika Serbe në Bosnjë-Hercegovinë.

Më keq se aq, ky entitet do të ishte një zonë e lirë për krimin dhe një strehë për strukturat paraushtarake dhe terroriste si ajo që pamë në Banjskë, duke u shndërruar në një burim rreziku jo vetëm për Kosovën, por për të gjithë rajonin.

Duke qenë se substanca e dëshirave të Beogradit duhet demaskuar si e tillë – si dhe objektivat malinjë – lidershipi i Kosovës mund dhe duhet të paraqesë një version alternativ. Koha është e duhur për të paraqitur një propozim për një bashkësi komunash që nuk tejkalon konturat e një organizate joqeveritare mjaft bujare.

Duke ardhur nëpërmjet një koordinimi me Uashingtonin, sikurse duken gjasat dhe janë krijuar konditat, ajo duhet të paraqitet si një propozim i plotë dhe i pandryshueshëm, jo i hapur për negocim, por vetëm për pranim ose refuzim nga pala serbe. Në të njëjtën kohë, ajo duhet të jetë pjesë e marrëveshjes përfundimtare dhe kurrsesi të materializohet si një marrëveshje e mëvetësishme ose e ndërmjetme.

Vetëm ndryshimi i formatit dhe ritheksimi i parametrave themelorë të normalizimit të plotë të marrëdhënieve mund të garantojë një rezultat pozitiv.

Marrë nga: sbunker.net

---

---

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 22 Shtator 2023

“Il Popolo Romano” ka botuar, të dielën e 30 nëntorit 1919, në ballinë, analizën e Dervish Himës në lidhje kërkesat për pavarësinë e Shqipërisë dhe autonominë e Maqedonisë në Konferencën e Paqes në Paris, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Shqipëria dhe Maqedonia

“Pavarësia e Shqipërisë dhe autonomia e Maqedonisë ishin dy çështje të një rëndësie tepër të lartë nga pikëpamja e politikës së përgjithshme të Ballkanit dhe e qetësisë së atyre popujve.

Pasi të sigurohet pavarësia e Shqipërisë në kufijtë e saj natyrorë, siç ishte para luftës ballkanike, konfliktet e përhershme apo luftimet e përgjakshme mes serbëve dhe shqiptarëve do të marrin fund.

Kryengritjet e shumta kundër dominimit të serbëve, racë e huaj dhe për nga natyra e saj mizore dhe barbare, do ta vënë popullin shqiptar në gjendje të shkundë zgjedhën më të padurueshme të historisë.

Për shkak të këtij rregulli të neveritshëm maqedonasit nuk e kanë marrë ende kushtetutën e pritur. Siguria në lidhje me dëshirën e Konferencës për të krijuar një shtet maqedonas për të siguruar qetësinë dhe të drejtën për të jetuar për racat e ndryshme të vendosura në të, prodhon gëzim të përgjithshëm tek ata popuj. Rumunët, bullgarët, shqiptarët, turqit dhe izraelitët, të cilët përbëjnë shumicën absolute të këtij vendi, besojnë se Providenca, nëpërmjet Konferencës, u jep atyre mbrojtjen e saj më të lartë. Që prej luftërave ballkanike këto rajone nuk kanë pasur gjë tjetër veçse sëmundje, rrënoja, zjarre dhe shkatërrime.

Fuqitë evropiane, pak vite para luftërave ballkanike, për të bërë disa revolucione kundër Perandorisë Osmane, vendosën të zbatonin reformat e nevojshme për të mbrojtur të drejtat e popujve.

Reformat e Maqedonisë duhej të shtriheshin, nga pikëpamja administrative, edhe në një pjesë të barabartë të Shqipërisë.

Në çdo rast, duke krijuar një shtet tampon, Konferenca do t’i shërbente njerëzimit dhe paqes së përgjithshme në të ardhmen.

Të gjithë besojnë sinqerisht se Konferenca dëshiron prosperitetin dhe sigurinë e këtyre vendeve të mjera.

Një Shtet tampon, nën mbrojtjen e Lidhjes së Kombeve dhe me një komisioner të lartë, do të kishte detyrën e tij të madhe civilizuese për këto raca që nuk duan gjë tjetër veçse të jetojnë në paqe, duke siguruar në të njëjtën kohë një të ardhme të mundshme që shmang të gjitha konfliktet që mund të lindin midis pesë shteteve ballkanike : shqiptare, serbe, bullgare, rumune dhe greke.

Duhet thënë kjo e vërtetë historike : se Maqedonia e Aleksandrit të Madh dikur ishte vetëm një vend shqiptar, por pas dyndjeve të barbarëve, romakëve, sllavëve, bizantinëve, fizionomia e historisë së saj të lashtë ndryshoi.

Shpresojmë se bota liberale do të mbështesë krijimin e një Maqedonie autonome, e cila do të sigurojë një paqe të gjatë për njerëzimin e vuajtur – Le të shpresojmë se për këtë arsye lufta monstruoze e viteve 1914-1918 nuk do të jetë më e mundur mes njerëzve.

Pikërisht për këto arsye ne bëjmë thirrje për formimin e shtetit të gjashtë autonom, në Ballkan, nën mbrojtjen e Lidhjes së Kombeve.

Prandaj, a do të dëshirojë Konferenca të kuptojë nevojat urgjente të politikës ballkanike ?”

Dervish Hima