Komisioni Përgatitor i Kuvendit të Vatrës zhvilloi mbledhjen e radhës në Selinë Qendrore duke analizuar të dhënat e dërguara nga degët mbi anëtarësinë dhe listëpagesat. Në mbledhjen e komisionit mori pjesë Mondi Rakaj -Kryetar (Online), Bashkim Musabelliu – Nënkryetar, Mirela Kanini – Sekretare (Online), Ilir Cubi – Anëtar dhe Anton Raja – Anëtar. Komisioni çmon dhe vlerëson punën e kryetarëve të degëve, korrektesën, profesionalizmin, angazhimin e tyre patriotik, punën e shkëlqyer atdhetare dhe detyrën vatrane për të plotësuar kushtet e pjesëmarrjes në Kuvend. Degëve që kanë disa mangësi iu lanë 1 javë afat shtesë për të bërë plotësimet e fundit për Kuvendin e Federatës Vatra që zhvillohet në New York më 25 Prill 2026.

Nga Rafael Floqi/

Gazeta Dielli përfaqëson një nga institucionet më të rëndësishme të historisë së shtypit shqiptar dhe të diasporës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Gazeta “Djelli” filloi të botohet për herë të parë me 15 shkurt 1909 në Boston. Ishte gazetë e përjavshme dhe atë e udhëhiqnin Fan Noli, Faik Konica, Kristo Floqi e Kristo Dako. Nga numri 1 deri të numri 116 ishte organ i shoqërisë “Besa-Besë” dhe më vonë gazeta qe organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra”. “Dielli” ndiqte zhvillimet politike dhe gjendjen në teren se çfarë ndodhte me fatin e Shqipërisë dhe të shqiptarëve ne përgjithësi dhe i komentonte ato. Gazeta “Dielli” i kushtoi një vëmendje të madhe edhe Konferencës së Ambasadorëve në Londër, për atë që diskutohej dhe rolin e Fuqive të Mëdha për fatin e kufijve të shteti shqiptar.

Kjo gazetë përshkruante po ashtu edhe gjendjen sociale, ekonomike, politike e kulturore të shtetit të sapo formuar shqiptar, fatin e shqiptarëve të mbetur jashtë Shqipërisë etj. Gazeta Dielli transmetonte në faqet e veta shkrimet e gazetave angleze, italiane, turke dhe shqiptare që dilnin në atë kohë. Gazeta Dielli është gazeta më jetëgjatë në historinë e gazetarisë shqiptare, e cila vazhdon të botohet edhe në këtë kohë.( Hamit Boriçit, Mark Marku “Histori e shtypit shqiptar-nga fillimi deri në ditët tona,Tiranë,2010,f,158-163).

E themeluar në vitin 1909 në Boston, ajo u bë shumë shpejt zëri më i fuqishëm i shqiptarëve të Amerikës dhe një tribunë e hapur për çështjen kombëtare në një nga periudhat më vendimtare të historisë së Shqipërisë. Historia e “Diellit” është histori e sakrificës, e idealizmit dhe e përkushtimit ndaj atdheut, por edhe histori e përçarjeve, e harresës dhe e fateve tragjike të shumë prej figurave që e ndërtuan atë.

Krijimi i “Diellit” dhe konteksti historik

Fillimi i shekullit XX ishte një periudhë e trazuar për shqiptarët. Shqipëria ndodhej ende nën Perandorinë Osmane, ndërsa lëvizja kombëtare po fitonte vrull. Emigrantët shqiptarë në Amerikë, megjithëse larg atdheut, ndiqnin me shqetësim zhvillimet politike në Ballkan. Ata e kuptuan se duhej një organ shtypi që të informonte, të ndërgjegjësonte dhe të organizonte komunitetin.
Në këtë kontekst lindi “Dielli”. Gazeta u themelua si një mjet për të bashkuar shqiptarët rreth një ideali të përbashkët: lirisë dhe pavarësisë së Shqipërisë. Ajo u bë shpejt organi kryesor i diasporës dhe, pas themelimit të Federatës Panshqiptare Vatra në vitin 1912, u shndërrua në organin e saj zyrtar.

“Dielli” nuk ishte thjesht një gazetë informative. Ajo ishte një platformë politike, kulturore dhe kombëtare. Në faqet e saj diskutoheshin zhvillimet në Shqipëri, rreziqet territoriale, diplomacia ndërkombëtare dhe nevoja për organizim të brendshëm të shqiptarëve në diasporë.

Sfidat e para

Vitet e para të botimit të “Diellit” u shoqëruan me vështirësi të shumta. Së pari, problemi financiar ishte i vazhdueshëm. Komuniteti shqiptar në Amerikë përbëhej kryesisht nga punëtorë emigrantë me të ardhura modeste. Mbajtja e një gazete kërkonte fonde për shtypshkronjën, për shpërndarjen dhe për mbulimin e shpenzimeve redaksionale. Shpesh, gazeta mbijetonte falë kontributeve vullnetare dhe sakrificave personale të drejtuesve të saj.
Së dyti, mungesa e një standardi të unifikuar të gjuhës shqipe e bënte të vështirë komunikimin e qartë dhe të përbashkët. “Dielli” luajti rol të rëndësishëm në përhapjen e shqipes së shkruar dhe në edukimin kulturor të komunitetit.

Së treti, ekzistonin përçarje mes shoqërive shqiptare në Amerikë. Secila kishte drejtimin dhe vizionin e vet, gjë që e bënte të vështirë bashkimin. Pikërisht në këtë pikë, “Dielli” mori një rol kyç si faktor unifikues.
Roli i Fan Nolit dhe Faik Konicës dhe Roli vendimtar i Kristo Floqit
Në historinë e gazetës dallojnë figura të mëdha si Fan Noli dhe Faik Konica. Noli, me kulturën e tij të gjerë dhe me energjinë e jashtëzakonshme, e përdori gazetën si mjet për të përhapur idetë demokratike dhe për të mbrojtur interesat kombëtare shqiptare në arenën ndërkombëtare. Konica, me stilin e tij kritik dhe mendimin e mprehtë, ngriti nivelin intelektual të debatit në faqet e “Diellit”.
Të dy hodhën themelet ideologjike të bashkimit të shqiptarëve në Amerikë dhe përgatitën terrenin për krijimin e “Vatrës”.
Megjithatë, një figurë thelbësore që shpesh është lënë në hije është Kristo Floqi. Dr. Kristo Floqi ishte jo vetëm ndër themeltarët e “Vatrës”, por edhe iniciatori dhe drejtuesi i mbledhjes së parë për bashkimin e shoqërive shqiptare të Amerikës.

Është e vërtetë që Noli dhe Konica hodhën farën e bashkimit, por thirrjen konkrete për takimin e parë bashkues e bëri Kristo Floqi më 11 dhjetor 1911, përmes gazetës “Dielli”, të cilën ai e drejtonte. Si editor i “Diellit”, Floqi i parapriu procesit të krijimit të Federatës, duke argumentuar në mënyrë të vazhdueshme për dobitë e bashkimit dhe duke kritikuar përçarësit.
Thirrja për takimin bashkues u hartua dhe u nënshkrua nga vetë ai. Ky akt përbën një moment kyç në historinë e diasporës shqiptare, sepse shënoi fillimin e procesit që çoi në krijimin e një organizate të përbashkët dhe të fuqishme.

Në faqet e “Diellit”, Floqi theksonte se bashkimi ishte domosdoshmëri historike dhe se përçarja ishte armiku më i madh i çështjes kombëtare. Ai e shihte gazetën si mjet organizimi dhe si tribunë për ndërtimin e një ndërgjegjeje të përbashkët kombëtare.
Megjithë rolin e tij të madh, Kristo Floqi u përmend pak ose aspak në faqet e “Diellit” pasi u largua nga Amerika. Gjatë regjimit komunist në Shqipëri, emri i tij u ndalua rreptësisht në literaturën zyrtare. Nuk u shkrua pothuajse asgjë për fatin e tij në burgjet e diktaturës, ashtu siç ndodhi me shumë figura të tjera të diasporës.
Paradoksi më i dhimbshëm është se me rastin e vdekjes së tij në Shqipëri, “Dielli” – gazeta që ai kishte drejtuar – nuk botoi asnjë rresht për të. A ishte kjo mungesë informacioni? A ishte një harresë? Apo ndikim i rrethanave politike? Pyetja mbetet e hapur.
Ky fat tragjik nuk ishte i izoluar. Bahri Omari, ish-editor i “Diellit”, u pushkatua nga regjimi komunist. Aqif Përmeti u ekzekutua. Kristo Kirka vdiq në burgun e Burrelit. Kolë Tromara dhe shumë vatranë të tjerë u përballën me persekutim.
Shumë prej tyre kishin qenë shpirti i “Vatrës” dhe kishin luftuar për kombin me përkushtim të jashtëzakonshëm. Megjithatë, historia i la për dekada në harresë.

“Dielli” si simbol qëndrese

Pavarësisht sfidave dhe padrejtësive historike, “Dielli” mbijetoi. Ajo kaloi përmes Luftës së Parë Botërore, Luftës së Dytë Botërore, periudhës së Luftës së Ftohtë dhe ndryshimeve të mëdha politike në Shqipëri.
Gazeta u përshtat me kohën, duke kaluar nga shtypi tradicional në formatet moderne dhe digjitale, por duke ruajtur misionin e saj themelor: mbrojtjen e interesave kombëtare dhe forcimin e lidhjeve mes diasporës dhe atdheut.
Historia e gazetës “Dielli” është histori e përkushtimit kombëtar, e unitetit dhe e sakrificës. Ajo është histori e Nolit, e Konicës, e Floqit dhe e shumë të tjerëve që përdorën fjalën si armë në shërbim të lirisë. Por është gjithashtu histori e harresës dhe e padrejtësive që ndoqën shumë prej tyre.

Gazeta mbetet një simbol i fuqisë së fjalës së shkruar dhe i idealizmit të diasporës shqiptare – një dritë që vazhdon të ndriçojë rrugën e kujtesës kombëtare. Gazeta Dielli përfaqëson një nga institucionet më të rëndësishme të historisë së shtypit shqiptar dhe të diasporës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. E themeluar në vitin 1909 në Boston, ajo u bë shumë shpejt zëri më i fuqishëm i shqiptarëve të Amerikës dhe një tribunë e hapur për çështjen kombëtare në një nga periudhat më vendimtare të historisë së Shqipërisë. E lidhur ngushtë me Federatën Panshqiptare Vatra, “Dielli” ka qenë për më shumë se një shekull një pikë referimi për diasporën shqiptare.

Që në fillim, gazeta u përball me sfida të shumta: mungesë fondesh, përçarje brenda komunitetit, vështirësi teknike dhe ndryshime të mëdha politike si në Amerikë ashtu edhe në Shqipëri. Megjithatë, ajo arriti të mbijetojë falë përkushtimit të editorëve dhe mbështetjes së vazhdueshme të komunitetit shqiptar. “Dielli” nuk ishte një biznes mediatik në kuptimin klasik; ajo ishte një mision kombëtar. Çdo brez vatranësh e konsideroi detyrë morale ruajtjen e saj si një simbol të identitetit dhe të vazhdimësisë historike.
Gjatë Luftës së Parë Botërore dhe më pas gjatë Luftës së Dytë Botërore, gazeta shërbeu si burim informacioni dhe si platformë për të mbrojtur interesat e Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. Në periudhën e komunizmit, kur në Shqipëri mungonte liria e shtypit, “Dielli” mbeti një nga zërat e pavarur të diasporës. Ajo publikoi analiza, reagime dhe qëndrime që nuk mund të shpreheshin brenda vendit. Edhe në periudhat kur komuniteti shqiptar në Amerikë u tkurr ose u përball me asimilim, gazeta mbeti një pikë bashkimi dhe kujtese historike.

Mbijetesa e saj për më shumë se një shekull lidhet me disa faktorë thelbësorë: së pari, me përkushtimin vullnetar të redaktorëve dhe bashkëpunëtorëve; së dyti, me mbështetjen financiare dhe morale të anëtarëve të “Vatrës”; dhe së treti, me aftësinë për t’u përshtatur me kohën. Nga shtypshkronjat e fillimshekullit XX deri te botimi online dhe prania digjitale sot, “Dielli” ka ditur të ruajë thelbin duke ndryshuar formën.
Sot, roli i saj është po aq i rëndësishëm, ndonëse në një kontekst tjetër. Në epokën e informacionit të shpejtë dhe mediave sociale, “Dielli” shërben si një arkiv i gjallë i historisë së diasporës dhe si një platformë serioze për debat kulturor e kombëtar. Ajo pasqyron aktivitetet e komunitetit shqiptar në Amerikë, forcon lidhjet me Shqipërinë dhe Kosovën, dhe ruan trashëgiminë historike të “Vatrës”. Në një kohë globalizimi, gazeta mbetet një element identiteti dhe kujtese kolektive.

Ndër editorët më të shquar që kanë drejtuar “Diellin” ndër vite, mund të përmenden:
Fan Noli – një nga figurat më të mëdha të historisë shqiptare, që i dha gazetës dimension politik dhe kulturor.
Faik Konica – mendimtar i mprehtë dhe stilist i jashtëzakonshëm, që ngriti nivelin intelektual të gazetës.
Kristo Floqi – editor dhe iniciator i bashkimit të shoqërive shqiptare në Amerikë.
Bahri Omari – gazetar dhe veprimtar që la gjurmë në historinë e saj.
Kostë Çekrezi – publicist dhe diplomat që kontribuoi në forcimin e linjës kombëtare të gazetës.
Dalip Greca – editor në dekadat e fundit, i cili punoi për ringjalljen dhe modernizimin e gazetës në epokën digjitale.
Sokol Paja – editor i 5 viteve të fundit që punon me përkushtim për të ruajtur dhe zhvilluar traditat e Diellit dhe për modernizimin dhe ruajtjen e vlerave të saj intelektuale sot.

Në përfundim, “Dielli” nuk është thjesht një gazetë; ajo është një institucion historik. Ajo ka mbijetuar luftëra, përçarje, censurë dhe ndryshime epokash, duke ruajtur misionin e saj kombëtar. Sot ajo vazhdon të jetë një dritë simbolike për diasporën shqiptare – një dëshmi se fjala e shkruar, kur mbështetet mbi ideal dhe përkushtim, mund t’i mbijetojë kohës dhe sfidave më të mëdha historike.

Dr. Elmi Berisha/

One year ago today, we lost a visionary leader and friend. We remember Ambassador Frank Wisner for his wisdom, warmth, and enduring impact on international relations.

On the first anniversary of the passing of Ambassador Frank Wisner (July 2, 1938 – February 24, 2025), the Pan-Albanian Federation of America Vatra, honors the memory of a distinguished American businessman and diplomat who devoted decades to the U.S. Foreign Service.

In 2005, Ambassador Wisner took on the pivotal role of U.S. envoy for the Kosovo status negotiations, a process that ultimately secured the nation’s independence. His friends and colleagues witnessed first-hand the Ambassador’s unwavering resolve to end regional violence, save thousands of lives, and set Kosovo on the path to sovereignty.

Ambassador Frank Wisner Jr. earned the deep respect of Albanians and maintained a particularly close bond with Vatra. He was a champion for the next generation, fervently believing that the youth deserved to see their nations fully integrated into European structures. To that end, as a senior diplomat and, later, an international affairs advisor, Ambassador Wisner advocated for the long-term economic vitality of Kosova and the Western Balkans. He strongly believed that the region must be physically connected to Europe through modernized infrastructure and an improved standard of living, while remaining committed to the essential pillars of democracy: good governance and the rule of law.

Vatra has previously bestowed its highest medal of gratitude upon Ambassador Wisner.

It has been a profound honor to know him as a friend and to stand alongside him in advancing Kosovo’s future.

One year later, our gratitude for him remains just as strong every single day.

Nga Frank Shkreli/

(Fjala e lexuar në aktivitetin e veçantë të organizuar nga Fondi Humanitar, “Trieshi” në Nju Jork, me 22 shkurt, 2026, për të nderuar veprimtarinë dhe kontributin e shquar të Dr. Athanas Gegajt në fushë të ndryshme të krijimtarinë së tij patriotike dhe publicistike).  Përfshir rolin e tij si editor i gazetës Dielli dhe bashkëpunëtor i ngushtë i revistës Hylli i Dritës; angazhimin e tij politik në mërgim dhe bashkëpunimin me figura të njohura të diasporës anti-komuniste shqiptare, si dhe kontributin e tij fetar si françeskan. 

                                                                     ————————-

Falënderimet e mia Fondit Humanitar “Trieshi” dhe Kryetarit Gjon Gjokaj për ftesën në këtë tubim përkujtimor kushtuar jetës, veprimtarisë dhe kontributit të Dr. Athanas Gegajt në fushën e shkencës, gazetarisë, fesë dhe kulturës shqiptare. U kërkoj ndjesë për mos mundësinë e pjesëmarrjes me ju në këtë aktivitet me rëndësi për komunitetin shqiptaro-amerikan, për Malësinë e Madhe dhe për mbarë shqiptarinë.

Për fat të keq, unë nuk e kam njohur Dr. Athanas Gegajn, por kam dëgjuar shumë fjalë të mira për të, kryesisht, nga persona të komunitetit shqiptaro-amerikan që e kanë njohur mirë Dr Gegajn, disa prej të cilëve edhe kanë bashkpunuar me të.  Sipas tyre, ai ishte i lidhur ngusht me intelektualët dhe me patriotët më të dalluar shqiptarë në SHBA dhe më gjërë. Në kontekstin e diasporës, figura e tij shpesh përmendet krahas veprimtarëve më të dalluar të gazetës Dielli dhe të Federatës Pan-Shqiptare Vatra, e cila që në kohën e Nolit e të Konicës ka luajtur rol kyç në artikulimin e interesave kombëtare të Shqipërisë dhe shqiptarëve në kryeqytetin e Shteteve të Bashkuara në Washington. Si redaktor i gazetës Dielli, Athanas Gegaj është dalluar me shkrime dhe studime në mbrojtje të çështjes shqiptare. Ka nga ata që thonë se me kalimin në amshim të Fan Nolit më 1965 dhe me largimin e Athanas Gegajt si Kryeredaktor i Diellit, Vatra dhe Dielli nuk kanë shkëlqyer më si në kohën e tyre. Publicistika e tij prej vitesh lidhej ngusht me përpjekjet për ndërgjegjësimin ndërkombëtar mbi të drejtat e shqiptarëve, në përputhje me misionin prej disa dekadash të komunitetit shqiptaro-amerikan.

Të nderuar pjesëmarrës!  Në një kohë kur historia shqiptare shpesh relativizohet, e më shumë shtrembërohet për arsye politike, ose lihet në heshtje të qëllimshme, ne shqiptarët e lirë në botën e lirë, jemi të detyruar moralisht dhe kombtarisht të flasim qartë dhe shpesh për figura që regjimi komunist i kishte shpallur “armiq”, por që historia dal-nga-dal, për fat të mirë, po i rehabiliton si patriotë të vërtetë. por jo siç duhet dhe siç meritoinë.  Një ndër ta është edhe Athanas Gegaj. 

Në vazhdën e figurave si Fan Noli dhe Faik Konica, si Kryeredkator i gazetës Dielli për nja një dekadë, ai e kishte kuptuar se diplomacia publike dhe ndikimi në opinionin amerikan ishin thelbësore për mbijetesën e Shqipërisë si shtet i pavarur. Por ajo që e bën figurën e tij të veçantë, është qëndrimi i tij i prerë kundër regjimit të vendosur nga Enver Hoxha pas vitit 1944 në Tiranë. Ndërsa Shqipëria u izolua pas prishjes me Yugoslavinë (1948), me Bashkimin Sovjetik (1961) dhe më pas edhe me Kinën, Gegaj e denoncoi publikisht shndërrimin e vendit në një shtet totalitar të izoluar edhe nga bota perëndimore.  Ai nuk e pranonte tezën se komunizmi ishte “mbrojtje e pavarësisë kombëtare”, siç e paraqiste regjimi.  Përkundrazi, ai argumentonte se izolimi ekstrem, shkatërrimi i elitës intelektuale dhe përndjekja e klerit dhe kundërshtarëve politikë të komunizmit, ishin goditje direkte ndaj identitetit historik të Kombit shqiptar. Në këtë kontekst, zëri i tij ishte pjesë e një rezistencë e fortë intelektuale në mërgim, e cila u përpoq të mbante gjallë narrativën e Shqipërisë perëndimore dhe demokratike. 

Bazuar në disa prej shkrimeve të Dr. Athanas Gegaj, si Kryeredaktor i gazetës Dielli për pothuaj një dekadë, Gegaj dallohej si njëri ndër më anti-komunistët qqë ka shërbyer në atë post.  Një element thelbësor i rolit të tij politik dhe gazetaresk ishte kundërshtimi i hapur ndaj regjimit komunist të vendosur pas Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri, Kosovë dhe dhe në mbarë trojet shqiptare. Si shumë intelektualë të mërgatës, ai e konsideronte komunizmin si një deformim të aspiratave kombëtare dhe si një izolim fatkeq të Shqipërisë nga Perëndimi dhe nga bota.  Me gojë dhe shkrime, Athanas Gegaj nuk heshti përballë padrejtësive të komunizmit. Ai mbrojti me bindje idenë se liria politike dhe dinjiteti kombëtar janë të pa-ndashme.  Në një periudhë kur Shqipëria u izolua nga regjimi komunist, ai zgjodhi të flasë, të shkruaj dhe të veprojë — duke e konsideruar heshtjen si bashkëfajësi me regjimin e krimeve në Shqipëri.

Është fakt historik se historiografia zyrtare e periudhës komuniste, por edhe e tranzicionit 35-vjeçar, “post-komunist”, pas shembjes së Murit të Berlinit, vazhdon të heshtë për figura si Athanas Gegaj.  Historiografia zyrtare në Tiranë dhe  në Prishtinë, në shumicën e rasteve, vazhdon të minimizojnë kontributet e figurave të diasporës, si Athanas Gegaj, ndërsa çdo kritikë ndaj regjimit komunist — nga figura të dalluara të diasporës anti-komuniste ndaj regjimit të Enver Hoxhës — e kanë etiketuar gjithmonë, si “propagandë armiqësore”, ndaj Shqipërisë.  Në disa qarqe të caktuara si Akademia e Shkencave e Shqipërisë dhe Akademia e Shkencave e Kosovës, kjo heshtje e turpshme institucionale vazhdon edhe sot pas “shembjes”, zyrtare të komunizmit duke lënë në harresë shumë prej atyre që për dekada punuan për çështjen shqiptare këtu në Shtetet e Bashkuara: nga Washingtoni, New York-u, Bostoni e Detroiti dhe anë e mbanë Amerikës. Edhe Athanas Gegaj i përkiste atij brezi të pas Luftës së II Botërore, që e kuptoi se beteja për Shqipërinë dhe për shqiptarët nuk zhvillohet vetëm brenda kufijve etnikë të saj, por duhej të zhvillohej edhe në qendrat e vendim-marrjeve globale, siç ishte Amerika.  Megjithse sot klasa politike shqiptare, kryesisht, e edukuar nën sistemin komunist – ndodh që gjithnjë shpreh nostalgji për regjimin komunist enverist – ndërsa, njëkohësisht, merr kredinë për zhvillimet demokratike në Shqipëri dhe në Kosovë, pas shembjes së Murit të Berlinit me 1989.

Duhet bërë e qartë se kur flasim për orientimin euro-atlantik të Shqipërisë dhe Kosovës, duhet të pranojmë  — ne këtu në Shtetet e Bashkuara dhe ata në Tiranë e Prishtinë — se themelet morale e politike të këtij orientimi perendimor nuk janë ata, por që idetë e lirisë e të demokracisë perëndimore janë mbajtur gjallë për dekada, me radhë të parë nga diaspora anti-komuniste e pas luftës në Amerikë – pikërisht, nga patriotë si Athanas Gegaj.  Ata ruajtën idenë e një Shqipërie të lirë, demokratike dhe të lidhur me Perëndimin, sidomos, me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, kur brenda Shqipërisë komuniste, kjo ide ishte e ndaluar për pothuaj një gjysëm shekulli sundim të regjimit sllavo-komunist të Enver Hoxhës. Athanas Gegaj nuk ishte “armik i Shqipërisë”.  Por ai ishte kritik i zoti, i një regjimi të dështuar e kriminel që zhduku më të mirët dhe më të edukuarit e Kombit. Dhe sot, kur Shqipëria e Kosova synojnë konsolidimin demokratik, është e padrejtë që zëri i Athanas Gegajt dhe të tjerëve si ai, të mbetet në hije si në kohën e Enver Hoxhës.

Zemra më dhemb si shqiptaro-amerikan – që edhe pas 35-vjet tranzicion – përjetojmë një anashkalim zyrtar nga historiografia shqiptare të këtyre figurave të Kombit, si Athanas Gegaj të cilët për një gjysëm shekulli ia kushtuan jetën dhe veprën e tyre, një Shqipërie të lirë e Demokratike, i njohur edhe për rolin e tij në historiografinë shqiptare. Nga Frank Shkreli – Dr. Athanas Gegaj: Gjergj Kastrioti-Skënderbe shembull i pavdekshëm i popullit shqiptar | Gazeta Telegraf

Kjo deklaratë — e dij se thirrje të tilla bien në veshë të shurdhët — nuk është vetëm një akt kujtese për veprimtarinë dhe kontributin e Dr. Athanas Gegaj. Por është një thirrje për një rishikim serioz nga entet akademike e historike shqiptare, të figurave të diasporës antikomuniste shqiptare në përgjithsi: Hapje të plotë të arkivave dhe trajtim objektiv dhe të paanshëm të debatit historik mbi kontributin e tyre, duke bërë një vlerësim institucional të pa-anshëm për ata që mbrojtën çështjen shqiptare në arenën ndërkombëtare, në gjysmën e dytë të shekullit të kaluar.  

Uroj që ky tubim sot këtu në Nju Jork të shënojë fillimin e një interesimi më serioz se deri tani të akademikëve dhe historianëve shqiptarë në Tiranë dhe Prishtinë, jo vetëm për Dr Athanas Gegaj por edhe për të tjera figura të njohura politike e kulturore të mërgatës antikomuniste shqiptare të pas Luftës së II Botërore, të harruar dhe të përjashtuar nga historiografia zyrtare shqiptare. Ata duhet të jenë të ndërgjegjëshëm se heshtja e deritanishme zyrtare e tyre dhe e enteve shqiptare akademike që ata përfaqësojnë, por edhe e universiteteve në Shqipëri e Kosovë, d nuk është asgjë tjetër veçse një vazhdimësi e shëmtuar e padrejtësisë historike dhe bashkfajsi që ato ente ndajnë me ish regjimin komunist.  

Për ata atje në Atdhe, ashtu siç është edhe për ne këtu në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, kujtesa e këtyre burrave të Kombit, si Dr Athanas Gegaj, është një akt drejtësie dhe detyrim kombëtar!  Urimet e mia Fondit Humanitar, “Trieshi”, për oganizimin e këtij tubimi në kujtim të njërit prej burrave më të nderuar të Malësisë së Madhe dhe të Kombit shqiptar, Dr Athans Gegajt. Qofshi të nderuar ju bashkvendas të tij për këtë përkujtim dhe ju pjesëmarrës aty në këtë përkujtim historic për jetën dhe veërimtarinë e Dr Athanas Gegajt. U lumtë!

Frank Shkreli

Dr. Athanas Gegaj, editori i Diellit dhe sekretari i Vatrës përkujtohet në New York