Sokol Paja – Dielli

Lufta ndaj fesë përgjatë diktaturës në Shqipëri e mishëruar në sulmet ndaj Biblës, Kuranit, Ikonave dhe bazës spirituale fetare

March 28, 2026 by s p

Sokol Paja/

Komunistët në Shqipëri i sulmuan brutalisht besimet fetare, institucionet klerikale, klerikët dhe trashëgiminë fetare, tradicionale e kulturore duke e shpallur në kundërshtim me ideologjinë zyrtare marksiste-leniniste. Që me ardhjen në pushtet komunistët kërkonin me çdo mjet e çdo kusht një kontroll të plotë mbi mendjen dhe jetën e qytetarëve. Përmes kontrollit absolut do kishin dominim absolut. Për komunistët feja ishte veçse “opium për popullin”. Pas veprimeve fizike të përndjekjes, burgosjes e eleminimit të klerikëve e shkatërrimit të institucioneve fetare, shteti komunist zhvilloi një propagandë të ashpër ateiste ndaj fesë në Shqipëri duke shënuar kulmin më 1967 kur Shqipëria u shpall i vetmi vend ateist në botë. Pasi i zhduku nga faqja e dheut, shteti komunist përmes propagandës ateiste synonte ta zhdukte fenë eshe nga zemra e mendja e njerëzve. Feja u sulmua prej komunistëve për shkak të kundërshtisë ideologjike, përpjekjes për domimin e kontroll absolut në shoqëri, konsolidimit të pushtetit absolut, frika e ndikimit të jashtëm, ndërtimi i shoqërisë së proletariatit pa fe, krijimin e njeriut të ri komunist si krijesë që mishëronte tiparet e revolucionit marksist.

Në luftën ndaj fesë në Shqipëri, përveç të tjerash, një aspekt të rëndësishëm në propagandën ateiste komunistët orkestruan një goditje të përqëndruar ndaj librave të shenjtë siç janë Bibla dhe Kurnai dhe ikonat fetare që përbëjnë bazën e besimit. Libri më i rëndësishëm për besimin musliman, Kurani shënjestrohet nga shkrimi propagandistik ateist “Ç’është Kurani?” i gazetës “Mësuesi” në datën 21 prill 1967. Kurani quhet sipas ateistëve një kopjim i Biblës dhe se Kurani nuk kishte as lidhje kronologjike as logjikë. Sipas autorit qoftë edhe nga titujt e sureve (kapitujve) dhe vendosja e materialeve Kurani s’ka sens. Shkrimi ateist pa emer autori citon: “Kapitujt e Kuranit janë radhitur pa kurrëfarë sistemi e lidhje dhe është marrë parasysh kryesisht madhësia e tyre. Në shumë raste titujt e kapitujve, nuk kanë lidhje direkte me përmbajtjen dhe janë vënë rastësisht”. Kurani, sipas autorit anonim të shkrimit, ka përmbledhur në vete jo vetëm supersticionet dhe dogmat e arabëve paganë, por edhe të të krishterëve, të hebrejve, të magjistarëve, të budistëve; kështu ka mundur t’u përgjigjet, së paku pjesërisht, mendimeve të pasuesve të të gjithë feve. Kurani sipas këtij shkrimi propagandistik ateist në pikëpamjet shoqërore që predikon Kurani janë reaksionare ku në emër të Allahut ato konsakrojnë sistemin shfrytëzues.

Në Bibël sipas E. Jarosllavskij, në shkrimin “Bibla, për ata që besojnë dhe ata që nuk besojnë”, botuar në revistën “Ylli” të vitit 1961, zbulohen dhe mishërohen kontradiktat dhe absurditetet mbi botën. Bibla sipas komunistëve nuk është aspak libri më i vjetër, pasi ka edhe libra të tjerë që e tregojnë krijimin e botës dhe të njeriut në një mënyrë tjetër. Teoritë fetare sipas autorit ateist që gjenden në Bibel nuk janë të vërteta të vetme. Mitet biblike sipas autorit komunist janë trillim i një njeriu të egër, të paditur, injorant, i cili nuk ka mundur të mbeshtetej në sukseset e shkencës, nuk ka patur instrumentat astronomikë për të studjuar hapsirën qiellore.
Në librin e biblës sipas autorit ateist, gojëdhënat biblike kanë karanter antishkencor të origjinës së botës të tokës, bimeve, kafshëve e njeriut. Gojëdhënat biblike sipas autorit pasqyrojnë përfytyrimet naivë të njerëzve primitivë mbi botën që i rrethon. Bibla sipas autorit komunist justifikonte skllavërimin e njerëzve dhe shpall të përhershëm ndarjen në klasa shfrytëzonjës dhe të shfrytëzuar dhe e ligjëron ekzistencën e marrëdhënieve të sundimit, nënshtrimit si edhe pabarazinë shoqërore. Komunistët shpreheshin se “Feja e mbyt mendimin e lirë krijonjës, mendjen kureshtare duke kërkuar përulje dhe nënshtrim përpara perëndisë që nuk ekziston” por feja sipas autorit shkon edhe më tej duke penguar njerëzit që luftojnë për çlirimin e tyre, frenon zhvillimin dhe përparimin e shoqërisë. Sipas autorit komunist Jarosllavskij vetëm ideologjia marksiste-leniniste jep kuptimin shkencor të botës dhe na mëson si ta shpejgojmë botën por edhe si ta ndryshojmë botën në të mirë të gjithë njerëzimit.

Pano Çuka në shkrimin “Dërrasa të Pikturuara”, botuar në gazetën “Pararoja” të datës 21 gusht 1972 demaskon ikonat e besimit të krishtërë ku i zhvesh nga “shenjtëria” e tyre dhe i quan një mjet për pasurimin e tregtarëve dhe të priftërinjve e klerit. Futja e ikonës si element në besim sipas autorit ateist u bë me trillime nga më të ndryshme nga priftërinjtë për të sunduar më lehtë besimtarët duke shpikur mrekulli dhe duke ua veshur ikonave dhe duke i paraqitur para masës së besimtarëve si të shenjta. Shkrimi ateist citon: “Vraponi pra naivë në kishat e “shenjëta” dhe tek shërbëtorë të tyre të “shenjtë”, t’ju shpëtojnë me forcën e tyre çudibërëse. Dhe në të njëjtën kohë, dridhuni. Po thatë një fjalë, ikonat e “shenjëta” dhe etërit e “shenjtë” mund t’ju hedhin në zjarr dhe t’ju përvëlojnë” propagandonte ateizmi zyrtar i komunistëve.

Ateizmi i kohës i quan si një tmerr për besimtarët ikonat që gjenden në objektet fetare dhe se tek këto dërrasa të kalbuara binin pre naivët fetarë. Feja, traditat shqiptare që komunistët i quanin zakonet prapanike, sipas ateistëve, kanë qenë gjithmonë agresive në qëndrimet e tyre ndaj gruas. Sipas autorit “gruaja në shtëpi ajo i nënshtrohej burrit dhe, po të mos i qëndronte e përulur, e përzinte nga shtëpia, kishte të drejtë të merrte shumë gra”. Pozitës skllavëruese të gruas sipas komunistit Qemal Hoxha në shkrimin “Lumturinë tonë po e gjejmë tek partia dhe jo tek feja e zoti”, botuar në gazetën “Zëri i Popullit” të datës 31 Mars 1967, vetëm lufta ndaj fese e zakoneve prapanike, do i jepte fund. “Babai i Teqes Halimi gjatë luftës Nacional –Çlirimtare u hoq si asnjanës por pas çlirimit, duke u prekur nga reforma agrare, u hodh kundër pushtetit popullor. Ai grumbulloi rreth vetes njerëz të pakënaqur dhe në vendet që i quante të shenjëta kishte fshehur arme” deklaronte autori ateist. Sipas komunistit në shkrim, gjyqi i popullit i dha dënimin e merituar, pasi populli duke ecur në rrugën që i tregoi partia dhe jo feja, sipas autorit e kuptoi qartë që këto besime nuk janë tjetër veçse opium për të mashtruar e gënjyer njerëzit, propagandonin komunistët.

“VATRA”, “ONUFRI” DHE QENDRA KULTURORE “NËNË TEREZA” PROMOVUAN ROMANIN “BRENGA” TË AUTORIT DR.PASHKO CAMAJ

March 16, 2026 by s p

Sokol Paja/

Hartsdale, New York, 15 mars 2026 – Federata Pan-Shqiptare të Amerikës “VATRA” në bashkëpunim me Shtëpinë Botuese “Onufri” dhe Qendrën Kulturore “Nënë Tereza” pranë Kishës “Zoja e Shkodrës”, promovuan romanin “Brenga” të autorit Dr. Pashko R. Camaj. Përveç se një vepër e shkëlqyer letrare, “Brenga”, me parathënie nga Visar Zhiti, në vetvete është një dëshmi e krimeve e torturave të regjimit komunist mbi shqiptarët e pafajshëm dhe një homazh për qëndresën, guximin, dinjitetin njerëzor, moralin dhe shpirtin e pathyeshëm shqiptar. Me pjesëmarrjen a aktorëve kryesorë të komunitetit shqiptar, veprimtarëve, studiuesve e atdhetarëve të mërgatës shqiptare në New York e më gjerë, u promovua një letërsi si dëshmi e vërtetësi historike, përgjegjësi kombëtare, kulturore e atdhetare.

Famullitari i Kishës Zoja e Shkodrës Dom Pjetër Popaj në fjalën e tij përmendi kontributin komunitar e vlerat atdhetare të Tonin Mirakajt, qëndresën e shqiptarëve në regjimin diktatorial, vuajtjet e paimagjinueshme të shqiptarëve gjatë regjimit komunist dhe rolin e dëshmive historike për të pasuruar kujtesën njerëzore e kombëtare.

Kryetari i Federatës Vatra Dr. Elmi Berisha theksoi se personazhi kryesor, i ndërtuar nga ngjarje reale te familjes se Tonin Mirakajt, mbart një “brengë” të përhershme, që është simbol i dhimbjes kolektive të shqiptareve që u detyruan të braktisnin atdheun nen sistemin komunist. Vlera morale dhe historike e romanit është ruajtja e kujtesës historike në një kohë kur e vërteta rrezikon të zbehet. Kur autori flet për “kujtesën historike”, ai e sheh romanin si një mjet për të dokumentuar atë që tekstet zyrtare të historisë shpesh e anashkalojnë: përjetimin njerëzor, dhimbjen dhe të vërtetat e pathëna. Në një kohë kur propaganda ose kalimi i viteve mund ta “zbehin” të vërtetën, romani shndërrohet në një arkiv të gjallë që mbron identitetin e një populli apo të një epoke, theksoi Dr. Berisha.

Poetja Luljeta Lleshanaku në fjalën e saj tha se romani “Brenga” i zotit Camaj, është një provë për rëndësinë e qëndrueshme që fiton një ngjarje historike përmes rrëfimit letrar. Autori ia ka dalë që të shndërrojë përvojën historike në histori njerëzore, duke i mundësuar audiencës të përjetojë ngjarjet në vend që thjesht të mësojë rreth tyre. Autori ia del të menaxhojë mjeshtërisht dramacitetin nga njëri kapitull në tjetrin, duke e lënë për në fund shkarkimin, klimaksin: ritakimin e dy shokëve Tonini e Marku, si përballje e dy epokave! Ky është një nga episodet më emocionues, që gati të lë pa frymë. Ky roman, nuk është thjesht një roman mbi komunizmin në përgjithësi, por mbi një aspekt shumë specifik, që është: përndjekja e bazuar në linjën e gjakut, klasës dhe lidhjeve shoqërore në regjimet komuniste. “Brenga” na ndihmon për të kuptuar brengën e madhe të gjyshërve dhe baballaravë tanë të cilët u detyruan në braktisnin atdheun si emigrantë politikë, duke lënë pas familjet dhe të afërmit e tyre, miqtë e tyre, të cilët iu nështruan një kalvari të pashembullt vuajtesh nëpër kampe dhe burgje për 47 vjet me radhë, theksoi ndër të tjera poetja Luljeta Lleshanaku.

Diplomati dhe gazetari Virgjil Kule u shpreh se romani “Brenga” rrjedh si një lumë i rrëmbyeshëm empathie per të vuajturit pa faj. Dy shokë të ngushtë të cilët, në një moment të caktuar të jetës së tyre rinore, detyrohen të ndahen. I pari i jep fund anktheve dhe pasigurisë sociale e fizike duke ndërmarrë një udhëtim rokambolesk arratisjeje në Perëndim, ndërsa i dyti fillon kalvarin e vështirë të stigmës politike dhe burgjeve te diktaturës në vendlindje. Të rrethuar nga mjedise të ndryshme të dy pësojnë transformime thelbësore në mentalitet dhe në këndvështrimet ndaj fatit dhe fatalitetit. Në fjalët e personazhit Mark, autori Camaj i bën jehonë fjalëve monumentale të Tomas Xhafersonit të integruara në deklaratën amerikane te pavarësisë: “E drejta për të kërkuar lumturinë është një e drejtë fondamentale e patjetërsueshme e cdo njeriu.

Ajo nënkupton realizimin personal, begatinë shpirtërore dhe mirëqënien materiale pa ndërhyrjen e shtetit, me kushtin e vetëm që të mos shkelë të drejtat e tjetrit”. Autori bën kështu letërsi për lirinë. Albert Kamy thotë se arti dhe letërsia shpallin lirinë edhe kur ajo duket e pamundur. Në veprën e Pashko Camaj bashkjetojnë si liria e fituar ashtu edhe pamundësia për ta pasur atë. Tonini dhe Marku, dy zogj që ëndëruan qiellin dhe diellin, i cili për ta nuk ndriçoi sipas ligjeve të natyrës por sipas ligjeve të shpirtit të tyre. Te personazhi Mark unë psikologjis diçka nga vetë autori, empathinë, ndjeshmërinë, paqedashjen dhe urtësinë e gjykimit, të cilat duket seai i ka në doza të larta, tha ndër të tjera diplomati Kule.

Gazetari i shquar i “Zërit të Amerikës” z.Frank Shkreli deklaroi se “Brenga” është një dëshmi morale dhe historike për një epokë që ka lënë plagë të thella në shpirtin e Kombit shqiptar. “Brenga” vjen para nesh si një zë që flet për dhimbjen e sakrificën por dhe për përvojën e një kohe që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në jetën e shumë shqiptarëve. “Brenga” është një rrëfim i thellë njerëzor dhe një dëshmi e fuqishme e kujtesës sonë historike theksoi z.Shkreli. “Brenga” është më shumë se një rrëfim letrar, është një kujtesë e gjallë e dramës njerëzore që përjetoi populli ynë në një periudhë të vështirë të historisë së tij, theksoi ndër të tjera z.Shkreli.

Dr. Ardiana Mici në fjalën e saj theksoi se romani “Brenga” hedh dritë mbi përvojat e dhimbshme të individëve gjatë periudhës së diktaturës komuniste, përvoja që për një kohë të gjatë mbetën të pazëshme. Letërsia e realizmit socialist nuk përcillte vërtetësi, kështu që këto dhimbje kanë qenë të kycura mes vuajtësve dhe shkaktarëve të tyre. Romani Brenga kontribuon në ndërtimin e një letërsie të kujtesës, e cila synon të ruajë të vërtetën, të nxisë reflektimin dhe ti shërbejë kombit që ngjarje të tilla të mos përsëriten në të ardhmen. Romani në thelb është një homazh për qëndrueshmërinë njerëzore, për aftësinë e njeriut për të ruajtur dinjitetin dhe vlerat edhe përballë një sistemi të ndërtuar për ti shkatërruar ato. Në letërsinë që trajton temat e identitetit, emigrimit dhe traumës historike, “Brenga” zë një vend të çmuar si dëshmi artistike dhe njerëzore e një periudhe nga më të vështirat e historisë shqiptare, theksoi ndër të tjera Dr. Mici.

Gazetari i shquar z.Gjekë Gjonlekaj shprehu vlerësim e falënderim ndaj shtëpisë së famshme botuese “Onufri” për botimet cilësore të librave të Martin Camaj e Pashko Camaj dhe përmendi të kaluarën e hershme historike të familjes Camaj. “Brengën” z.Gjonlekaj e cilësoi një vepër të shkëlqyer letrare që depërton thellë në jetën personazheve.

Gazetarja e shquar e “Zërit të Amerikës” znj.Laura Konda në fjalën e lexuar nga Meri Camaj shprehet se “Brenga” i ngjan një skenari filmi, që shpalos skena tragjike për syrin e lexuesit. Autori përshkruan paralelisht e me ngjyra reale dy kalvare: nga njëra anë rruga plot peripecira e arratisjes së familjes së Toninit dhe e dy familjeve të tjera. Ata kaptojnë male, lumenj, në mes të të ftohtit të netëve e shiut, të uritur e të rreckosur.

Autori përshkruan paralelisht kalvarin e Markut, që e torturojnë me forma nga më çnjerëzoret për ta detyruar të pohojë se ka bashkëpunuar me Toninin për arratisjen. Përmes personazhit të Markut, autori shpalos një ide themelore të romanit, humanizmin. Të burgosurit, edhe pse të rraskapitur, të sakatuar fizikisht e të uritur, nuk e humbën ndjenjën e humanizmit. Historia njerëzore është e mbushur me kapituj të errët, ku pushteti, apo ideologjia kanë tentuar ta zhbëjnë thelbin e qenies njerëzore. Procesi i këtij dehumanizimi nuk synon vetëm dhimbjen fizike, ai synon asgjësimin e identitetit dhe mbi të gjitha, moralit. Por në shumë raste, individi, ndonëse i zhveshur nga çdo liri e jashtme, refuzon të dorëzojë lirinë e tij të brendshme, thekson në analizën e veprës “Brenga” gazetarja Laura Konda.

Gjon F. Ivezaj prezantoi jetëshkrimin, formimin dhe kontributin komunitar, letrar e atdhetar të Pashko Camajt duke bërë edhe një analizë kritike të romanit “Brenga”.

Personazhi i gjallë i romanit “Brenga” z.Tonin Mirakaj në fjalën e tij analizoi veprat e Dr.Pashko Camajt, theksoi pandëshkueshmërinë e dënimit të krimeve të komunizmit në Shqipëri, persekutimin, burgosjen e torturat ndaj familjeve fisnike antikomuniste në regjimin monstruoz e primitiv në komunizëm.

Botuesi i “Brengës” z.Bujar Hudhri në fjalën e tij vlerësoi Vatrën legjendare për vlerat historike dhe ruajtjen e shqiptarisë, vuri theksin se në diktaturë nuk kishte dhimbje e dashuri njerëzore, një kohë ku për krimet e komunizmit nuk kërkoi askush falje. Libri përmban dramat e dhimbshme të arratisjes së shqiptarëve dhe shoqëria shqiptare që nuk u ndërgjegjësua kurrë dhe nuk u vë në vend morali, jetët e shkatërruara e dinjiteti njerëzor. Z. Hudhri analizoi me detaje veprat letrare të Camajt ku historia personale e njerëzore bëhet pronë e të gjithëve në një vepër për të cilën ka interes shoqëria, institucionet, letërsia e historia.

Skenografi e piktori i komunitetit shqiptar në New York, artisti Astrit Tota vlerësoi personalitetin e Dr.Pashko Camajt dhe i dhuroi një portret punuar enkas për këtë ditë.

Autori i romanit “Brenga” Dr. Pashko R. Camaj në fjalën përmbyllëse e falenderuese u shpreh se vepra e tij u jep zë atyre zërave të heshtur dhe të shuar që kurrë nuk u dëgjuan në diktaturë. Në përfundim të promovimit shtëpia botuese “Onufri” shtroi një koktejl për gjithë të pranishmit. Promovimi i “Brengës” shënoi një ngjarje kulturore që bashkoi shqiptarët e Amerikës në një festë libri që përkujton, lirinë, guximin, shpresën e dinjitetin njerëzor.

Ardita Statovci, pedagoge pranë “Washington Conservatory of Music”: “Muzika është gjuhë universale që të mundëson ta prezantosh një copëz të identitetit e kulturës së vendit tënd në çdo anë të botës”

March 13, 2026 by s p

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Si ndjeheni përpara koncertit recital të 17 marsit në La Maison Française? Cilat janë pritshmëritë tuaja dhe cili është repertori i zgjedhur?

Së pari ju falënderoj shumë për ftesën për të bërë intervistën. Koncerti gjithmonë është një moment i veçantë, një ngjarje me shumë emocion dhe me shumë ngjyra të cilat shprehen nëpërmjet tingullit. Bota e muzikës është unike dhe e mrekullueshme. Ajo mban gjallë historinë e njerëzimit dhe të mundëson të përjetosh veçantinë e secilës periudhë kohore, pra dëgjuesi “ecën” në kohë prapa 100, 200, 300 vite. Kjo është fascinuese! Për koncertin më 17 mars po përgatitem intenzivisht dhe më gëzon fakti që interesimi i publikut për bileta është shumë i madh, përkundër ofertave të shumta kulturore që ofron Washington D.C. brenda një dite.

2. Çfarë mesazhi artistik dhe kulturor përcjell ky recital?

Se gjuha muzikore është universale dhe natyrshëm krijon ura bashkëpunimi në mes të kulturave.

3. Programi artistik që përfshin vepra nga Franz Schubert, Maurice Ravel, Johannes Brahms dhe kompozitor nga Kosova – pse e bëtë këtë zgjedhje artistike? A ka ndonjë domethënie të veçantë?

Janë bërë tani mbi 3 dekada e gjysmë që luaj piano dhe kam pasur fatin të interpretoj në shtete të ndryshme në Evropë, Azi e SHBA. Në vitet e 90-ta kur shkova si 15-vjeçare për të studiuar pianon në një universitet me renome sikur Universiteti Mozarteum në Salzburg të Austrisë, nuk kishte ende studentë shqiptarë që studionin për muzikë. Andaj, dëshiroja që me mundësitë e mia nëpërmjet muzikës të bëja diçka për vendin tim, të prezantoja dhe promovoja muzikën tonë. Në koncerte recitale në shtete të ndryshme, krahas veprave të dëshmuara pianistike nga kompozitorë botërorë, përfshij edhe vepra nga kompozitorët shqiptarë. Edhe kësaj radhe, në program kam pjesë nga kompozitorë të periudhave të ndryshme muzikore, si romantizmin me Schubertin dhe Brahmsin, impresionizmin me francezin Ravel, dhe periudhën bashkëkohore me kompozitorin nga Kosova, Fahri Beqiri.

4. Në rrugëtimin mbresëlënës artistik nga Kosova drejt skenave ndërkombëtare, suksesin tuaj kujt ia dedikoni?

Që nga fëmijëria kam pasur përkrahjen e parezervë të familjes dhe kjo vazhdon të jetë edhe sot ashtu. Në këtë profesion, disiplina strikte, dedikimi e ushtrimi në baza ditore janë thelbi. Pra pa marrë parasysh përvojën ndër vite, ushtrimi është dhe mbetet gjëja kryesore.

5. Cilat koncerte artistike në karrierën tuaj i konsideroni më të veçanta? Ku i keni ndjerë emocionet më të forta?

Secili nga koncertet e ka veçantinë e tij. Secila paraqitje para publikut është unike. Emocionet janë të dyanshme – interpreti, gjithmonë në shërbim të muzikës, performon dhe ndan ndjesitë dhe intelektin e tij me publikun, ndërsa energjia/ndjesia e publikut përcillet deri në skenë tek interpreti. Pra është një proces i mrekullueshëm ndjesish të dyanshme.

6. Si ambasadore kulturore e kombit tonë në Amerikë, sa e rëndësishme është për artistët që të përfaqësojnë kulturën shqiptare në skenat ndërkombëtare të muzikës klasike? Barra, pesha dhe përgjegjësia – a ka talente në Shqipëri e Kosovë?

Kultura është ajo nëpërmjet së cilës njerëzit identifikohen. Në fushën e muzikës klasike barra dhe përgjegjësia janë të larta, meqë ndër shekuj ekzistojnë figura që kanë vendosur tanimë standarde të arta. Duke u nisur që nga kompozitorët e njohur që njëkohësisht ishin edhe instrumentistë të shkëlqyer, si Bach-u, Mozarti etj. Për ilustrim, njëri ka lindur para gati 4 shekujve, kurse i dyti, janarin që shkoi, do ta festonte ditëlindjen e 270-të. Pra këto standarde të arta mbi interpretimin e muzikës ekzistojnë tanimë e sa shekuj. Dhe, në kohën e sotme për instrumentistin e sotëm, barra është e lartë.

Së pari nevojitet një shkollim superior që aftëson krijimin e shkathtësive për t’ia mundësuar muzicientit që të kuptojë e hulumtojë botën e kompozimeve të titaneve të literaturës muzikore, e më pastaj që të aftësohet për t’i interpretuar këto. Ky shkollim është specifik dhe duhet të fillojë që nga fëmijëria. Pastaj krahas shkollimit (muzikor), nevojitet edhe një sistem i tërë përreth, siç janë mundësitë për të interpretuar, konkurset muzikore, festivalet etj. Pra talente ka shumë, por talenti duhet të shkollohet. Viteve të fundit mundësitë janë bërë më të mira në vendet tona dhe janë hapur edhe mundësi bursash. Por nuk ka qenë gjithmonë kështu. Ka qenë e nevojshme që në baza individuale të sakrifikohet për të arritur. Rrjedhimisht, edhe duke qenë se jemi një vend i vogël, mendoj që rëndësia e artistëve që përfaqësojnë kulturën shqiptare në skenat ndërkombëtare është e madhe dhe e rëndësishme. Është një gjuhë universale që kuptohet dhe çmohet gjithandej. Një gjuhë që të mundëson ta prezantosh një copëz të identitetit dhe ta tregosh rrëfimin e kulturës e vendit tënd në çdo anë të botës.

7. Cili është mesazhi juaj për të rinjtë shqiptarë që duan të ndjekin një karrierë në muzikën klasike?

Muzika është e bukur dhe ndjesia e interpretimit është e paçmim. Por, për ta bërë profesion, nevojitet gatishmëria për sakrificë dhe një disiplinë e vullnet i madh.

8. Kush është Ardita Statovci?

Kam lindur në Prishtinë, ku edhe kam filluar mësimet e pianos që në fëmijëri. Në moshën 15-vjeçare jam pranuar për studime në Universitetin Mozarteum, në vendlindjen e Mozartit, në Salzburg të Austrisë. Pas përfundimit të studimeve të magjistraturës në Salzburg, kam vazhduar studimet pasdiplomike në Akademinë Pianistike në Imola të Italisë, si dhe në Indiana University në SHBA, ku mora ftesën për të studiuar me pianistin legjendar Menahem Pressler.

Kam performuar në recitale pianistike, si soliste me orkestra dhe në koncerte të muzikës së dhomës, në salla me renome si Musikverein në Vjenë të Austrisë, Elbphilharmonie në Hamburg të Gjermanisë, si dhe në shumë salla të njohura koncertale në Evropë, Azi dhe SHBA.

Së bashku me pianisten zvicerane Ariane Haering, prej më shumë se dhjetë vitesh kemi formuar një duo pianistike të quajtur ARIADITA Duo, me të cilën performojmë në nivel ndërkombëtar. Krahas interpretimit, përpiqem të ndihmoj pianistët e rinj nga Kosova duke u krijuar mundësi për bursa dhe paraqitje koncertale në Evropë. Gjithashtu jam pedagoge pranë Washington Conservatory of Music, ku drejtoj klasën time të pianos. Përveç kësaj, mbaj masterklasa për piano dhe muzikë kamertale në vende të ndryshme të botës dhe shërbej si anëtare jurie në konkurse pianistike. Ju falënderoj shumë për bisedën dhe pyetjet inspiruese! https://www.arditastatovci.com/en_vita_ardita.php

Foto: A. Llapashtica

KANDIDATE PËR KËSHILLIN BASHKIAK NË KELLER, TEXAS, ELDA RATA: “SUKSESI I ÇDO SHQIPTARI ËSHTË SUKSES PËR KOMUNITETIN TONË NË AMERIKË”

March 9, 2026 by s p

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Cila është platforma elektorale e Elda Ratës? Pse duhet të të votojë elektorati?

Platforma ime elektorale bazohet në tre shtylla kryesore: siguria publike, zhvillimi ekonomik strategjik dhe mbështetja për bizneset e vogla lokale dhe familjet. Keller është një qytet i jashtëzakonshëm dhe synimi im është të ruajmë atë që e bën këtë komunitet të veçantë: vlerat dhe komunitetin, ndërkohë që menaxhojmë dhe kontribuojmë në rritjen dhe zhvillimin e tij. Unë besoj në zhvillim ekonomik strategjik, transparencë në vendimmarrje dhe bashkëpunim të ngushtë me komunitetin.

Si juriste dhe sipërmarrëse me eksperiencë në sektorin publik dhe privat, unë sjell një perspektivë profesionale unike. Elektorati duhet të më votojë sepse unë besoj në shërbimin ndaj komunitetit, besoj në iniciativat e reja për zhvillimin ekonomik duke ruajtur në të njëjtën kohë vlerat dhe traditat e komunitetit dhe transmetimin dhe kultivimin e këtyre vlerave te brezi i ri, dhe sepse jam e përkushtuar të punoj çdo ditë për interesin e qytetarëve të Keller.

2. Angazhimi politik në Texas dhe distriktin ku kandidon, fokusi, pozicionimi, nismat, partia politike dhe një thirrje për shqiptarët.

Unë jetoj dhe kam investuar në Keller, Texas, dhe kam qenë shumë aktive në komunitet dhe në zhvillimin ekonomik të qytetit. Përmes biznesit tim dhe angazhimit në organizata lokale, kam ndërtuar marrëdhënie të forta me qytetarët dhe liderët lokalë.

Fokusi im është:

mbështetja për forcat e zbatimit të ligjit, policinë dhe zjarrfikësit

stabiliteti në zhvillimin ekonomik

mbrojtja e cilësisë së jetës në Keller

transparenca dhe informimi në qeverisjen lokale

Unë kam vënë re që komuniteti shqiptar në SHBA jo vetëm është një komunitet shumë punëtor dhe i respektuar, por po rritet dita-ditës dhe po tregon që aderon të bëhet pjesë e strukturave politike vendore dhe qendrore. Për mua është një nder i madh që jam pjesë e idealeve dhe qëllimeve të këtij komuniteti. Kështu që jam e bindur që të gjithë së bashku do t’ia arrijmë që të ngrejmë zërin tonë dhe të bëhemi faktorë.

Ndaj besoj shumë në mbështetjen e gjithë komunitetit shqiptar në rrugëtimin tim që kam ndërmarrë për të përfaqësuar shqiptarët në institucionet amerikane, sepse çdo sukses i çdo shqiptari është sukses për komunitetin tonë në të gjithë Amerikën.

3. Kandidimi politik dhe rëndësia e këtij pozicioni. Ku e mbështet suksesin e garës sate?

Pozicioni i Këshilltarit Bashkiak është shumë i rëndësishëm sepse vendimet që merren në këtë nivel ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme të qytetarëve: sigurinë, zhvillimin urban, ekonominë lokale dhe shërbimet publike.

Suksesi i garës sime elektorale mbështetet në:

besimin e komunitetit

punën e palodhur dhe prezencën në terren

angazhimin proaktiv në evenimentet e qytetit

influencën që kam ndërtuar përmes kontributit në komunitet dhe në zhvillimin ekonomik të qytetit

të qenit emigrante dhe grua e suksesshme

Unë besoj se kur njerëzit shohin punën, përkushtimin dhe integritetin e dikujt, ata e kuptojnë që kandidatura është serioze dhe e sinqertë.

4. Një shqiptare që kandidon për një pozicion kaq të rëndësishëm – çfarë ndjeshmërie keni?

Për mua është një moment shumë i veçantë dhe emocional. Si shqiptare që kam ardhur në Shtetet e Bashkuara dhe kam ndërtuar jetën dhe familjen këtu, unë e ndjej shumë fort përgjegjësinë për të përfaqësuar vlerat tona: punën e ndershme, familjen, respektin dhe përkushtimin ndaj komunitetit. Historia e shqiptarëve është një histori rezistence dhe suksesi. Kandidimi im është edhe një mënyrë për të treguar që Ëndrra Amerikane është ende gjallë, që shqiptarët kontribuojnë fuqishëm në shoqërinë amerikane dhe janë pjesë aktive e demokracisë.

5. Si po ecën fushata? Cila është strategjia e fitores?

Fushata po ecën shumë mirë dhe po marr një mbështetje të madhe nga komuniteti. Strategjia ime është shumë e thjeshtë: të jem pranë njerëzve dhe të dëgjoj shqetësimet e tyre. Unë bashkë me ekipin strategjik të fushatës po zhvillojmë takime me qytetarët, po marr pjesë në aktivitete të komunitetit dhe po komunikojmë vazhdimisht me votuesit. Qëllimi është të ndërtojmë një marrëdhënie besimi dhe transparence. Për elektoratin gri, mesazhi im është i qartë: ne mund të kemi pikëpamje të ndryshme politike, por të gjithë duam një Keller të sigurt, të zhvilluar ekonomikisht dhe më shumë mundësi për familjet tona.

6. Kush është Elda Rata?

Unë jam juriste, sipërmarrëse dhe nënë. Kam një formim akademik ndërkombëtar me diplomë në fushën juridike, kam kryer master në Shqipëri dhe në Nju Jork në Pace Law School. Karriera ime përfshin eksperiencë në sektorin publik dhe privat, në fushën e agjencive të forcave të zbatimit të ligjit dhe në aspektin ligjor të krijimit dhe zhvillimit të biznesit në SHBA.

Sot punoj për një kompani që ofron shërbime ligjore për korporatat e ndryshme amerikane në të gjitha shtetet e Amerikës, ku mbikëqyr Departamentin e Shërbimeve Ligjore. Gjithashtu jam bashkëpronare e dy restoranteve italiane “Acquario Italian Restaurant” and “Acquario Pizza Pasta Bar” të dyja në Keller së bashku me bashkëshortin tim. Për bizneset tona unë mbuloj marrëdhëniet me publikun dhe zbatimin ligjor të rregulloreve të ndryshme që kanë të bëjnë me industrinë kulinare.

Bashkë me bashkëshortin jemi shumë të përkushtuar ndaj komunitetit ku jetojmë, besojmë shumë në vlerat e familjes dhe edukimit dhe mundohemi t’i transmetojmë edhe te tre fëmijët tanë. Në kohën e lirë më pëlqen shumë të kaloj kohë me familjen time dhe t’u gjendem në ndihmë njerëzve në nevojë.

7. Prejardhja familjare dhe historia e emigrimit në SHBA

Kam lindur dhe jam rritur në Kukës, në veri të Shqipërisë. Ne jemi me origjinë nga Hasi i Shqipërisë. Unë vij nga një familje që gjithmonë ka besuar në rëndësinë e edukatës së mbarë dhe të shkollimit.

Babai im ka qenë drejtues në arsim, biokimist dhe si hobi ka pasur bletërritjen, ndërsa nëna ka punuar në shëndetësi. Unë jam rritur duke i parë të dy ata duke i shërbyer komunitetit, njëri si mësues dhe tjetri duke shërbyer në çdo kohë të ditës dhe natës në përmirësimin e shëndetit të nënave dhe vajzave. Prindërit e mi, përveç shërbimit ndaj komunitetit, nuk lanë kurrë mënjanë detyrën e tyre prindërore në rritjen dhe edukimin tim, të vëllait dhe motrës.

Historia ime është historia e shumë emigrantëve që kanë ardhur në Shtetet e Bashkuara për të ndërtuar një jetë më të mirë për veten dhe fëmijët e tyre. Edhe unë erdha për më shumë siguri dhe mundësi për vete dhe për djalin tim. Amerika është një vend mundësish dhe unë jam shumë mirënjohëse për mundësitë që kam pasur këtu për të ndërtuar jetën dhe karrierën time si nënë e vetme.

Në fillimet e mia, përpos pengesave dhe vështirësive që kalon çdo emigrant i sapoardhur, unë iu futa edhe studimeve në fushën juridike për të rikonfirmuar vlerat e mia si intelektuale e ardhur nga Shqipëria. Falë eksperiencës dhe përkushtimit tim arrita të pranohem në Pace University’s Haub Law School në Nju Jork. Në kulmin e arritjeve të mia profesionale si individ, si femër dhe si nënë e vetme, Zoti më shpërbleu me një shans të dytë edhe në jetën time sentimentale.

Tashmë unë pata fatin dhe mundësinë për të krijuar një familje të re, e cila u kurorëzua me ardhjen në jetë të vajzës time, e cila përmbush zemrat tona si prindër, por edhe të të dy vëllezërve të saj. Unë jam falënderuese Zotit çdo ditë për gjithçka që më ka dhuruar deri tani. Sot jetoj në Keller, Texas, me familjen time të re dhe jam krenare që kontribuoj në komunitetin ku jetojmë.

DR. ATHANAS GEGAJ, EDITORI I DIELLIT DHE SEKRETARI I VATRËS U PËRKUJTUA NË NEW YORK

February 23, 2026 by s p

Sokol Paja/

New York, 22 shkurt 2026 – Dr. Athanas Gegaj, editori i Diellit dhe sekretari i Vatrës u përkujtua në New York në një sesion shkencor të organizuar nga Fondi Humanitar “Trieshi” në “Tesoro D’Italia Restaurant” dhe me pjesëmarrjen e studiuesve, gazetarëve, historianëve e veprimtarëve të shquar të komunitetit shqiptar në mërgatën e Amerikës. Aktiviteti kulturor për të nderuar Dr.Athanas Gegajn si shembull i patriotizmit, shkencës dhe publicistikës me kontribute të qenësishme në shkencë, gazetari, fe e kulturë shqiptare u prezantua denjësisht nga Kolë Cacaj.

Në fjalën e mirëseardhjes kryetari i Fondit Humanitar Trieshi z.Gjon Gjokaj theksoi se Dr. Athanas Gegaj, një nga figurat më ikonike të kulturës dhe nacionalizmit shqiptar të shekullit të 20-të. Sipas z.Gjokaj, nga arritjet e mëdha të Dr. Athanas Gegaj dhe veprave të tij letrare në fusha të ndryshme të dijes teologjike, publicistike, politike dhe kulturore, dëshirojmë t’ju kujtojmë se emri i tij sot lidhet kryesisht me studimin monumental mbi historinë e “Gjergj Kastriotit – Skënderbeut”, një vepër e konsideruar nga shumë studiues si gurëthemeli i albanologjisë dhe historiografisë mesjetare të Shqipërisë.

Gazetari Gjekë Gjonlekaj diskutoi rreth kontributit të Gjon Gjekës Lucaj për hapjen e shkollës shqipe në Triesh, tezën e Gegajt se Kosova është e Shqipërisë dhe Kosova duhet të bashkohet me Shqipërinë. Ai ishte një rilindas besnik i atdheut, gjuhës shqipe dhe popullit shqiptar, persekutimin e Gegajt nga fashistët, bashkëpunimi me Mbretin Zog dhe miqësinë me Nolin e aspekte të veçanta të veprimtarisë dhe jetës publike e private.

Diplomati Virgjil Kule theksoi se e veçanta e Gegajt është se ndryshe nga ne të tjerët që kemi marrë si pikënisje Barletin, ai është bazuar në veprën e hershme të Anonimit ngaTivari për të shkruar në frëngjisht disertacionin e tij “Shqipëria dhe invazioni turk në shekullin XV). Vlerësimet e para shumë pozitive i erdhën Gegajt nga miku i tij i çmuar, i madhi Fan Noli i cili tha se vepra e Athanasit në frëngjisht mbi Skënderbenë ishte më e mbaruara që kishte parë dritën e botimit gjer në vitin 1949, si nga forma, nga lënda dhe nga baza dokumentare. Po atë vit Noli kishte përfunduar veprën e tij mbi Skënderbeun. Po përse këta figura komplekse të historisë intelektuale të popullit shqiptar janë interesuar dhe kanë shkruar për Skënderbeun? Përgjigjen për këtë pyetje na jep vetë Gegaj kur thotë në një intervistë të tij: Interesimi im për historinë e Skënderbeut është një gjë tipikisht shqiptare. Ai është heroi i kombit tonë dhe një fytyrë ndërkombëtare që zotëron në historinë e Europës në të XV-tin shekull. Për më tepër Skënderbeu është ai personalitet që ka nderuar dhe nderon çdo kohë popullin shqiptar, tha ndër të tjera diplomati Kule.

Editori i Diellit Sokol Paja analizoi veprimtarinë e Dr. Athanas Gegajt si editor i gazetës Dielli. Dr. Gegaj si editor dhe funksionar i Vatrës ruajti ndershmërisht balancat në Federatën Vatra e gazetën Dielli, promovoi kulturën, vlerat dhe idetë amerikane në jetën e komunitetit shqiptar, promovoi kulturalisht historinë, gjuhën, kulturën dhe identitetin kombëtar shqiptar, luftoi pa mëshirë diktaturën, tiraninë dhe regjimin shtypës të Tiranës, bashkoi, promovoi, zhvilloi dhe integroi komunitetin shqiptar në Amerikë, shërbeu si urë lidhëse e përbashkues i intelektualëve shqiptarë në Amerikë e Europë, lëvroi teza historike dhe identitare në dobi të kombit, atdheut dhe historisë kombëtare. Në shkrimet editoriale të Diellit, Dr. Gegaj synonte bashkimin e shqiptarëve përtej ndarjeve politike, krahinore apo ideologjike, qëndrimeve ndaj historisë apo periudhave të caktuara, duke e konsideruar unitetin kombëtar si vlerë themelore të shqiptarëve kudo vepronin e punonin. Editorialet informuese, argumentuese, bindëse e analizuese të Gegajt jo vetëm që informuan e ndikuan komunitetin por edhe e drejtuan dhe organizuan atë.

Studiuesi Dr. Paulin Marku në fjalën e tij theksoi se Dr. Athanas Gegaj është një figurë e rëndësishme në

historinë e Vatrës, veçanërisht, në profilin e tij si editor i gazetës Dielli për periudhën 1963-1971. Ai kishte profil të spikatur në diasporë sepse ishte aktiv në jetën komunitare shqiptare tē diasporës dhe në lëvizjet politike si (Blloku Indipendent, sekretar dhe redaktor i gazetës L’ Albanie Libre, organizator në Ballin

Kombëtar, punoi pak kohë për Komitetin Shqipëria e Lirë dhe në shtator të vitit 1963 zgjidhet editor i gazetës “Dielli”, cili kishte jetuar më parë në Itali, deri në vitin 1960, pastaj emigroi në Francë ku qëndroi për dy vite, deri në 1962, dhe pastaj u largua për në Amerikë. Dr. Marku ekspozoi një letër shpirtërore e patriotike të Dr. Gegajt drejtuar Gurazezit: “unë do të kryej detyrën deri në pikën e fundit, dhe nuk do

të veproj, në asnjë mënyrë, që organizata të pësojë përçarje. Sot jam, nesër nuk jam më. Por Vatra duhet të vazhdojë, sepse është gjëja më e bukur që ka komuniteti ynë. Është një trashëgimi madhështore, për ne të gjithë. I vetmi trashëgim, tha Dr. Marku.

Historiani Zef Ujkaj analizoi veprat “Albania”, të autorëve Athanas Gegaj dhe Rexhep Krasniqi, një botim i emigracionit politik, publicistik dhe intelektual, duke synuar të informojë dhe sensibilizojë opinionin ndërkombëtar mbi realitetin politik, historik e shoqëror e Shqipërisë së bashku, por edhe për rrjedhat historike të saj. Historiani Ujkaj theksoi se në kumtesën e tij “Broshura “Albania” e Athanas Gegajt dhe Rexhep Krasniqit”, kapitulli i parë paraqet një analizë të përmbledhur të përmbajtjes dhe sinimeve kryesore të veprave “Albania”. Kapitulli i dytë fokusohet në jetën dhe veprimtarinë e autorëve Gegaj dhe Krasniqi. Kapitulli i tretë i trajton rolin e Asamblesë së Kombeve të Robëruara e Evropës, si organizmi që mundësoi botimin dhe shpërndarjen e kësaj broshure mbi Shqipërinë, duke e vendosur atë në kuadër të veprimtarisë antikomuniste dhe lobimit politik në arenën ndërkombëtare. Gjithashtu analizon veprimtarinë së Komitetit Kombëtar “Shqipëria e Lirë” si strukturë politike e emigracionit shqiptar që bënin pjesë Krasniqi dhe Gegaj dhe prej nga u iniciua dhe u botua vepra “Albania”.

Veprimtari Lulash Palushaj në kumtesën “Veprimtaria patriotike e shkencore e Athanas Gegajt” shpalosi vlerat akademike të Dr Athans Gegajt, formimin e tij si njohës i shumë gjuhëve të huaja, aspekte të veprimtarisë atdhetare në Amerikë, në Europë dhe profilin e tij si studiues i veprës së Skënderbeut etj.

Gazetari Zef Pergega në kumtesën “Origjina e Skenderbeut ne vepren e Athanas Gegajt” theksoi se Dr. Athanas Gegaj na tregoi se malësorët, si arbëreshët shqiptar në Itali, dhe jo arbëreshët e Italisë, janë esenca oigjinale e painfektuar e palcës kombëtare. Ai na mësoi se fatkeqësia e kombit tonë është se hyjnë në historinë e tij, njerëz nga politika, për të cilët u duhet njohur AND-ja, dhe dalin me brryla dhe arkivole, njerëzit që kanë merita! Të gjithë e

duam lirinë, por, pak vetë dalim, për ta mbrojtuar atë. Ka ardhur koha të mos e gremë flamurin e armikut dhe mos guxojë kush ta mbulojë fytyrën e Kastriotit në shesh të kombit. Ai na mësoi se s’ka si bëhet Shqipëria, kur braktiset nga dituria, se historia e Shqipërisë, nuk mund të shkruhet pa shqiptarët e botës së lirë dhe ata që jetojnë padrejtësisht në shtetet fqinjë dhe se pa malësorët s’ka komb me traditë

origjinale autoktone. Ai e konceptonte Gjergį Kastriotin si babai i kombit, por qeveritarët, nuk e pranuan si të tillë. Familjarë të Gjergj Kastriotit i gjen në Amerikë dhe në Kanada, që në fillim të shek. 17-të, madje në këto dy shtete, 400 prej tyre mbajnë mbiemrin Scanderbeg.

Ua kam shpjeguar se ky mbiemër, nuk është skocez, por shqiptar, tha ndër të tjera z.Përgega.

Gazetari Rafael Floqi, në kumtesën e lexuar nga Helena Lubonja Ujkaj shprehet se Athanas Gegaj nuk i besoi Biemmit nga naiviteti, por nga bindja se historia e Skënderbeut nuk mund të ndërtohet mbi një zë të vetëm. Debati mes Biemmit, Babingerit, Marineskut dhe Frashërit pasqyron rrugën e gjatë të historiografisë shqiptare: nga miti drejt dokumentit, nga rrëfimi heroik drejt analizës kritike.

Gazetari i shquar Frank Shkreli në kumtesën e lexuar nga Driton Sinishtaj shprehet se figura të larta të kombit si Athans Gegaj duhet të kthehen, njëherë e mirë dhe për hir të së vërtetës historike, në qëndër të debatit shkencor dhe akademik, jo vetëm si një përgjegjësi morale — por edhe si një detyrim akademik dhe kombëtar. Margjinalizimi zyrtar i figurave kombëtare anti-komuniste si Dr. Athanas Gegajt, një nga historianët më seriozë shqiptarë të shekullit XX, ishte një padrejtësi e madhe historike e regjimit komunist.

Nikollë Gegaj, nipi i Dr. Athanas Gegajt përshëndeti me një letër të pranishmit mbi rëndësinë e aktivitetit ndërsa nipi tjetër i Dr. Gegajt, Zef Volaj mbajti një fjalë falenderuese dhe emocionale. Gjithashtu, Ded Camaj njohës i Dr. Athanas Gegaj tregoi aspekte të veçanta të takimit me Dr. Gegajn në Itali kur organizohej festa e flamurit kombëtar.

Gjek Gjonlekaj apeloi në fund të aktivitetit që Shqipëria dhe Kosova duhet ti bëjnë nderimet më të larta Dr. Athanas Gegajt si personalitet i shquar kombëtar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Ky sesion shkencor ishte një aktivitet i shkëlqyer patriotik e kulturor ku u nderua Dr. Athanas Gegaj një ndër personalitetet më të shquara të Vatrës, Diellit e të shqiptarëve të Amerikës në vitet 60-të – 70-të.