s p – Page 113 – Dielli

Mediat, sloganet, propaganda dhe politika

December 2, 2025 by s p

Gëzim Mekuli/

Flamujt, filmat dhe sloganet janë duke u keqpërdorur pa kufi nga partitë politike. Si rrjedhojë e këtij komunikimi politik, hapësira shqiptare është plot zbrazëti, e thatë, jo bindëse dhe fyese. Në debatin “për” apo “kundër” reklamës politike televizive, shpeshherë është theksuar se natyra dhe forma e shpejtë e reklamës televizive mund të ndikojë negativisht në mbarëvajtjen e debatit politik. Si rrjedhojë e kësaj, politika është bërë më pak konkrete dhe më shumë e përgjithshme.

Reklama politike (në veçanti në fushatën parazgjedhore) është e orientuar dhe e përqendruar më shumë në individ – person. Para së gjithash, reklama politike televizive është e brumosur dhe e ngjyrosur me slogane. Vetëm për pak sekonda kjo provon dhe synon të jetë mjet – instrument i përkryer i partisë për të komunikuar me opinionin publik para dhe gjatë zgjedhjeve të lira.

Shtrohet pyetja: A është e mundshme që politika e sloganeve, e lëshuar në formë mesazhesh të shkurtra dhe të detyruara, të ketë në përmbajtjen e vet sqarime dhe informacione politike?

Në të gjitha kohët komunikimi politik ka pasur dy qëllime kryesore: të argumentojë dhe të mobilizojë. Procesi i argumentimit realizohet në parlamente, tubime dhe seksione të ndryshme publike. Mobilizimet, në të kundërtën, realizohen në thirrje të shkurtra dhe plot emocion. E gjithë kjo bëhet me të vetmin qëllim që të motivohet dhe të provokohet nënvetëdija e votuesve. Synohet gjithmonë të ushtrohet trysni e tillë mbi votuesit në mënyrë që ata të zgjedhin dhe të votojnë “si duhet”.

Gjatë gjithë historisë, janë përdorur mjete nga më të ndryshmet për të arritur këtë qëllim. Flamuri: Në lëvizjen e klasës punëtore, për shumë vite flamuri ishte përdorur shumë. Flamuj me ngjyra shumë, e shkronja festive të mëdha e emocionuese, si: ”Mjaft më! Ne nuk durojmë dot”, ”Kapitalizmi shkatërron njerëzimin”, ”Së bashku jemi më të fortë” etj. dominonin në këtë lëvizje politike. Është kjo një formë interesante dhe njëkohësisht artistike e komunikimit nëpërmjet flamujve.

Por, a ishte ky komunikim konkret dhe bindës?

Gjuha e protestës së punëtorëve i përngjante më shumë demagogjisë, sepse kishte një drejtim. Synimi i saj ishte më shumë që të përfitonte përkrahës nga radhët e tyre e më pak që t’i bindte ata me argumente.

Afishet: Afishet janë një formë tjetër e komunikimit politik. Afishet politike janë shumë herë më artistike sesa flamujt. Me shije e përkushtim, afishet politike janë zhvilluar dhe përsosur nga bolshevikët në Rusi. Afishet komuniste janë ”plot jetë”, dramatike dhe me ngjyra që të lënë mbresa. Ato flasin shumë.

Në shtetet sovjetike propaganda agjitative përmbante një komunikim me demagogji të pastër dhe me qëllime të caktuara ideologjike. Thirrjet duhej të bëheshin me ndjenjë të forta, që shpeshherë merrte përmasa brutale. Apelet i drejtoheshin më tepër zemrës sesa mendjes. Kjo ishte e tëra që ofronin afishet politike. Shumë diktatorë, ndër ta Musolini dhe Tito, dëshmuan se kishin njohuri dhe aftësi të mjaftueshme për ta përdorur këtë medium për mrekulli.

Edhe në mesin e partive politike shqiptare afishet ishte një formë e popullarizuar për mobilizimin dhe provokimin e emocioneve, si për ”të majtët”, ashtu edhe për ”të djathtët”. Në mënyrë shumë sistematike kjo metodë është zbatuar dhe po zbatohet nga politikat dhe dy qeveritë tona.

Vazhdimisht nëpër pllakate shohim përsëritjen e fjalëve shabllon, si: ”Drejt pavarësisë me X partinë”, ”Ne dimë të ndërtojmë shtetin” etj. Kush do të ishte ai bir nëne që do të kundërshtonte këto fjali të shkruara në pllakatet ideologjike e që shoqërisë sonë të varfër, i kushtuan miliona euro? Fjali të ëmbla dhe ”domethënëse”.

Por, a është konkret dhe bindës ky komunikim?

Sloganet: Sloganet janë po ashtu një formë mediale që janë përdorur nga të gjitha partitë. Mjeshtëria ose arti për të formësuar sloganet, që do të mund të përsëriteshin dhe përsëriteshin pandërprerë gjatë një fushate parazgjedhore, është ”vjedhur” nga reklama amerikanë për biznes, që në vitin 1920.
Por, a ishte ky një komunikim konkret dhe bindës?

Filmat politikë: Filmat me karakter politik ishin bërë zakon në politikën shqiptare. Estetika ishte totalitare. Të kopjuara nga regjisorët sovjetikë, si Eisenstein dhe nazistja e re dhe plot elan, Leni Riefenstahl. Shikoni sot se si përdoret efekti i ngjyrave dhe i ndriçimit të fotografisë, vendosja e saktë e kamerës për të fotografuar politikanët ulur në kolltukët e tyre. Këto i ngjajnë shumë teknikës së kamerës, të përdorur në filmin partiak propagandistik të Hitlerit ”Triumf des Willens”.

Duhet ta pranojmë se televizioni na ka dhuruar një formë të re komunikimi politik në debatet tona televizive. Mirëpo, kjo, para së gjithash, është shndërruar në një forum për replika artistike. Fjali të shkurtra dhe ”buzëqeshje dhelpre”. Ky është arti i të folurit që parapëlqehet nga politikanët për të komunikuar me publikun e ”tyre”. Edhe këtu forma shpeshherë na del e bukur. Po çfarë mund të thuash për përmbajtjen?

Dragoti mes historisë dhe trashëgimisë

December 2, 2025 by s p

Irena Kuka Dragoti/

Nga Irena Dragoti & poeti Bujar Dragoti, si memorie për fëmijët tanë, si krenari për origjinën dhe si bekim për gjakun që ju rrjedh në deje!

Ka fshatra që jetojnë si legjenda, jo sepse dikush i ka stolisur me heroizma, por sepse historia ka lënë mbi ta një peshë që vetëm dinjiteti njerëzor mund ta mbajë pa u thyer. Dragoti i Elbasanit është një nga këta vende, një fshat që e ka njohur pushtetin jo si shpresë, por si handikap; jo si zhvillim, por si shkulje rrënjësh. Në Dragot, pushteti nuk ka funksionuar si arkitekt i zhvillimit, por si “makinë disipline” që u kontrolloi edhe frymën njerëzve. Dragoti, për dekada të tëra, ka qenë laboratori i këtij kontrolli.

Si dy maska të së njëjtës zhveshje, me dy llojet e organizimit – kooperativë dhe fermë , Dragoti ia zbuloi të vërtetën lakuriqe sistemit komunist. Në këtë fshat, kolektivizimi qe një amputim (kirurgji) që synoi t’u humbiste banorëve spontanitetin dhe aftësinë për menaxhim e vendimmarrje, pa harruar edhe lirinë. Fshati punonte për një bukë, por prodhonte për një fantazmë politike që quhej “plani shtetëror”. Kooperativa ishte vendi ku lodhja nuk flinte, ndërsa ferma ishte banketi ku padrejtësia servirej si kokteil. Të dyja bashkë krijonin një simfoni dhimbjeje të shpirtit, që fatkeqësinë më të madhe kishte të parit qartë të së vërtetës. Njerëzit mbillnin të ardhmen e të tjerëve dhe korrnin mungesën e vetvetes dhe heshtjen.

Ndoshta nuk kishin çfarë humbnin po të flisnin, por a mund të jehonte zëri i banorëve të një fshati që trajtohej sikur kishte “zgjeben”? Vlera e një zone të tillë nuk ishte thjesht zë, por ndjesi. Ishte mënyra si banorët e atij fshati rrinin me veten, kur sistemi nuk kishte sy mbi ta. Ishte qetësia që ruanin pasi njihnin mirë rrënjën e tyre të brendshme, me standardet e tyre jo si mur, por si pasqyrë ku injoranca shihte veten. Njerëz që nuk u zvogëluan për t’u përshtatur, por qëndruan të pandarë e të vërtetë, pa zhurmë. Trajtuan veten me dinjitet, me vendime që nuk i shitën për miratim.

Shpesh fshatrat kanë një zemër të padukshme. Për Dragotin, ajo zemër ishte Kisha 400-vjeçare e Shën Mërisë, vendi ku fryma gjente strehë kur lodhej nga pritja, liria. Edhe pse i shpëtoi fushatës së shkatërrimit të objekteve fetare në 1967, nuk i shpëtoi dot urrejtjes së përfaqësuesve të pushtetit vendor, të cilët e lanë të degradojë deri në atë pikë sa, në fillim të viteve ’70, pasi i vodhën ikonat, pikturat dhe fronet e gdhendura të drurit, pasi shkatërruan afresket, u shemb krejt. Fshati humbi jo vetëm një trashëgimi kulturore e historike, me disa nga pikturat e vlerës së Onufrit, por edhe një dëshmi të gjallë të origjinës, qytetërimit dhe pikën e vet të gravitetit shpirtëror. Të mendosh që me gurët e saj tentuan të ndërtonin magazinat e kooperativës dhe një furrë buke që nuk mundi të lartohej kurrë, si një mallkim, kupton sa cinik ishte pushteti. Nietzsche do të thoshte se aty ku Zoti shpallet i padobishëm, sistemi pretendon të bëhet zot vetë. Në Dragot, ky zëvendësim ishte një lloj mallkimi, si një rrënjë e prerë që nuk lëshon dot bistakë të rinj. Ishte fshati që digjej për ujë në 3/4 e stinëve të vitit; ishte fshati që gjelbërimin e kishte iluzion, mes arave të misrit e duhanit. Ishte fshati që ia thanë burimin kryesor drejt së shkuarës. Dëshmi e saj sot janë vetëm disa lisa dhe kujtime të trashëguara nga më të moshuarit.

Ishte një kishë e stilit bizantin, në formë katrore, me dy hyrje; me afreske që lodronin në ngjyrat kuq e argjend dhe me degë hardhie me gjethe e verige të pikturuara deri në tavan, si simbol i punës dhe bollëkut. Në mure vareshin edhe piktura të bukura të Onufrit. Dhoma cilindrike e lutjeve, ku qëndronte prifti, kishte ikonën e Shën Mërisë me Krishtin në gji, brenda një rafti qelqi. Kjo kishë, veçanërisht natën e 14 gushtit, mblidhte besimtarë nga Kuçova, Berati, Lushnja, Elbasani, aq sa nuk gjeje radhë të luteshe në të. Nga foto të vitit 1945 shihet, rreth e qark kishës, një kopësht plot gjelbërim me lisa e dushqe, gjë që sot është kthyer në gojëdhënë. Një fshat me një kishë të tillë flet për një prani të konsiderueshme banorësh të krishterë. Një kishë ku ndalej Onufri e pikturonte njësoj si atë të Shpatit dhe Beratit, flet për një zonë të zhvilluar dhe me histori, një zonë që meriton investim e përkujdesje. Logjika sjell mijëra pyetje mbi asimilimin e popullsisë së krishterë dhe arsyet pse ndodhi ky asimilim. Por kjo, më shumë se detyrë e banorëve, është e historianëve dhe arkeologëve.

A duhej që historia t’i kishte mbledhur, dokumentuar dhe memorizuar këto të dhëna, si edhe të kishte regjistruar këtë kishë në listën e monumenteve të kulturës? Mendoj se po. Sa “haraçe” duhet të paguajë ende ky fshat për të mos u zhdukur nga memoria kombëtare? Disa studime mbi zonën e Shpatit tregojnë se edhe Dragoti, pra banorët e tij, rezistuan gjatë për të mos ndërruar fenë apo braktisur fshatin për t’i shpëtuar së parës, sidomos pas luftës ruso–turke 1768–1774 dhe kryengritjes greke të vitit 1770, kur presioni mbi krishtërimin u rrit ndjeshëm. Ndodhi që nga ky presion, më 1724, në Dragot të Dumresë u islamizuan shumë familje të krishtera dhe disa prej tyre braktisën fshatin për ta shmangur. Prej qëndresës pati, sigurisht, edhe therorë. Ndodhi që më 1889 Hoxhë Jonuz Efendiu, Mytesarif i Elbasanit, të bënte reprezalje ndaj fshatrave të krishterë duke burgosur edhe krerë të tyre, dhe ia doli të minimizonte listën e të krishterëve, por jo frymën e krishtërimit. Edhe pse në fshat mbetën pak familje të krishtera, respekti dhe kujdesi për kishën ishte më i madh se më parë. U largua kambana, u vodh Shën Mëria, por nuk u largua jehona dhe lutjet në emër të saj. Shumë prej të moshuarve thonë se ky ishte çasti kur fshati nisi të zbresë në hije, si një pemë që po humbte ujin e brendshëm.

E megjithatë, do apo nuk do historia, ajo kishë mbetet dëshmia e lashtësisë së këtij fshati, bashkë me gojëdhënat si ajo e Kroit të Vashës, e Gjolit të Priftit dhe shumë toponime e relike të gjetura. Pas viteve ’90, Dragoti, një fshat me pamje të bukur nga Mali i Tomorrit, me lartësi të admirueshme mbi nivelin e detit, që i jepte mundësi të zotëronte këndin e të parit në sipërfaqe të gjerë, nuk u ndëshkua më nga një regjim, por nga një plagë më e keqe: harresa dhe largimi. Premtimet ndaj tij u hapën si porta të mëdha, por fshati mbeti si një fotografi e zbehur. Rrugët degraduan, uji nuk përmbushi kurrë nevojat e banorëve, shtëpitë u rralluan, pleqtë u bënë rojtarë të vetmisë. Dhe megjithatë, brenda kësaj heshtjeje, historia vazhdoi të jetojë, sepse, siç thoshte Paul Ricoeur, “kujtesa është mënyra si koha mban përgjegjësi për vetveten”.

Vitet 2009–2013 ndezën një dritë jeshile për pyllëzimin, por asgjë për trashëgiminë kulturore. Pas kësaj periudhe, Dragoti u bë një vend ku dheu i kuq dhe kodrat flasin për ata që nuk janë më, dinë një për një emrat e të përndjekurve, historitë dhe dhimbjet e tyre, ku ajri mban aromën e një kohe kur njeriu ishte i varfër, por krenar dhe altruist.

Dhe pastaj vijnë fëmijët tanë, gjenerata e re që nuk e ka jetuar atë dhimbje, por e ka ndjerë në shkretinë e fshatit, në bisedat e më të vjetërve, në fatin e sa e sa të afërmve të tyre, ndoshta edhe në ëndrrat tona përgjysmë. Si trashëgimtarë të një identiteti të thellë, ata shkelin rrugët e këtij fshati jo si turistë të historisë, por si fytyrë e një epoke pa mllef e pa fajin e së shkuarës. Ata kthehen të ndiejnë aromën e origjinës që nuk e prodhon asnjë qytet, rrokaqiej apo botë moderne, duke kuptuar se krenaria është më e rëndësishme se komoditeti. Si fshati që mban brenda një filozofie të tërë, në Dragot takon gjithë filozofinë e njeriut: luftën me pushtetin, përpjekjen për të ruajtur lirinë, betejën midis së shenjtës dhe së përkohshmes, dhe qëndrueshmërinë e kujtesës. Por mbi të gjitha, Dragoti është dëshmi se historia nuk është gjithmonë në librat e mëdhenj, pasi diku, për miliona arsye, është fshirë aq shumë ose nuk është regjistruar kurrë, sikur asimilimi i fakteve do ta zhdukte këtë fshat krejt nga harta, kur edhe kuptimi i emrit të tij është kaq domethënës: forcë dhe rezistencë.

Ai jeton në një copë dheu të djegur, në një kambanë të shkulur, në një rezistencë që nuk u dorëzua—si një provë e fortë se edhe në persekutim, njeriu mund të ruajë një dritë që s’e fik dot asnjë sistem!

Aksi i ri Anglo-Amerikan në Ballkan, nga stabiliteti në prosperitet

December 2, 2025 by s p

Nga Londra, në vjeshtën e vitit 2025, fryu sërish një puhizë ere e vjetër me aromë të re. Samiti i fundit i Procesit të Berlinit tregoi se Ballkani Perëndimor është rikthyer në rendin e ditës të Fuqive të Mëdha. Por, kësaj here, jo si vatër krize, por si terren pjellor për zhvillim dhe bashkëpunim strategjik.

Procesi i Berlinit, megjithëse mbetet platforma kryesore për integrimin rajonal, shpesh ka funksionuar si një mekanizëm burokratik më shumë se sa politik. Kjo qasje e përbashkët e Londrës dhe Uashingtonit është, në fakt, një korrigjim strategjik ndaj pasivitetit të Bashkimit Europian.

Në prag të Samitit, dy dokumente u shfaqën si busulla të reja në rajon. Britanikët publikuan dokumentin strategjik “Restoring British Leadership in the Western Balkans”, ndërsa në Kongresin amerikan u paraqit projektligji “Western Balkans Democracy and Prosperity Act”. Në pamje të parë, këto dy iniciativa duken të ndara, por në thelb ato shënojnë rikthimin e koordinuar të Londrës dhe Uashingtonit në zemër të Ballkanit.

Britania, pas daljes nga Bashkimi Europian, po kërkon që të rigjejë rolin e saj tradicional si arbitër dhe ekulibrist i Europës Juglindore. Me një diplomaci më elastike dhe me një gjuhë të qartë sidomos kundër krimit të organizuar, korrupsionit dhe ndikimit rus e kinez, Londra po kërkon të ndërtojë një prani institucionale përmes edukimit, projekteve të qeverisjes lokale dhe përfshirjes më të drejtpërdrejtë në sigurinë rajonale.

SHBA e ka zhvendosur fokusin në politikën e mbështetjes së prosperitetit demokratik. Projektligji i paraqitur në Kongres parashikon nxitjen e investimeve amerikane, bashkëpunimin teknologjik, zhvillimin e tregtisë dhe krijimin e korridoreve të reja ekonomike që do ta lidhin rajonin me tregun euro-atlantik. Shtetet e Bashkuara kanë një strategji për prosperitetin demokratik e ekonomik të rajonit. Projektligji amerikan synon të rrisë investimet në energji, infrastrukturë, teknologji dhe bujqësi, duke ndërlidhur zhvillimin ekonomik me forcimin e institucioneve demokratike.

SHBA po kërkon që ta ripozicionojë Ballkanin Perëndimor si një hallkë të sigurisë transatlantike, jo si një “zonë periferike e BE-së”. Nëse përgjatë shekullit XX, ndikimi amerikan në Ballkan u ndërtua mbi imponimin e paqes nëpërmjet ndërhyrjes ushtarake, shekulli XXI po e zhvendos atë drejt ndërtimit të prosperitetit ekonomik dhe institucioneve demokratike.

Në këtë kuptim, “Western Balkans Democracy and Prosperity Act” është një instrument strategjik. Ai është projekti më i rëndësishëm pas marrëveshjes së Dejtonit dhe ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë, sepse shënon kalimin nga “stabiliteti” te “prosperiteti demokratik”. Në këtë peizazh të ri, Shqipëria ka një shans historik. Si një vend anëtar i NATO-s, aleate e ngushtë e SHBA-së dhe e Britanisë, Tirana mund të shndërrohet në nyjën lidhëse të projekteve të reja energjetike, digjitale dhe ekonomike në rajon.

Nëse dekadën e fundit Shqipëria kërkoi integrim, sot ajo mund të bëhet model i demokracisë funksionale që tërheq investime dhe besim. Ky është ndryshimi thelbësor, nga pritës pasiv i ndihmës, në rolin e ofruesit të stabilitetit dhe bashkëpunimit rajonal. Pas tri dekadash përpjekjesh për “stabilitet”, Ballkani ndodhet në prag të një epoke të re. Epoka e prosperitetit euro-atlantik.

Më shumë se çdo vend tjetër në rajon, Shqipëria ka mundësinë që të shfrytëzojë këtë momentum për të kaluar nga roli i “nxënësit të integrimit”, në atë të modelit të demokracisë funksionale në Ballkan. SHBA e sheh rajonin si një tërësi ekonomike. Megjithatë, për SHBA-në dhe Britaninë, Shqipëria dhe Kosova janë dy partnerë strategjikë kyç, për projektet e sigurisë dhe diplomacisë rajonale. Iniciativat e fundit forcojnë boshtin Uashington-Londër-Tiranë-Prishtinë, që sot e gjithë ditën mbetet bërthama më pro-perëndimore e Ballkanit.

Gjithsesi, duhet pasur parasysh fakti që projektligji është paraqitur gjatë administratës Trump, nga një nismë bi-partizane në Dhomën e Përfaqësuesve, jo nga vetë ekzekutivi. Tregues ky, që Kongresi kërkon të ruajë një angazhim të qëndrueshëm amerikan në Ballkan përmes investimeve, tregtisë dhe mbështetjes institucionale.

Ndërkohë, administrata Trump e sheh rajonin përmes një lenteje më transaksionale, ku prioritetet janë siguria, energjia dhe ndikimi strategjik. Trump preferon marrëdhënie dypalëshe dhe marrëveshje të negociuara personalisht. Prandaj, ai mund të jetë pak skeptik ndaj një kornize të tillë ligjore që kufizon fleksibilitetin e tij.

Kjo do të thotë se edhe pse ligji ka mbështetje dy-partiake, administrata Trump mund që ta vonojë zbatimin e tij ose të kërkojë ndryshime që e orientojnë më shumë drejt tregtisë dhe energjisë, e më pak drejt reformave demokratike.

Në fund të fundit, historia përsëritet me forma të reja. Dikur britanikët dhe amerikanët përcaktuan kufijtë politikë të Europës Juglindore. Sot, ata po përpiqen që të vendosin kufijtë e rinj të prosperitetit dhe demokracisë në Ballkan. Sepse, stabiliteti politik pa rritje ekonomike është i përkohshëm.

Në fillim të shekullit XX, ruajtja e ekuilibrit midis pan-gjermanizmit dhe pan-sllavizmit solli lindjen e shtetit shqiptar. Sot SHBA dhe Britania po rikthehen në Ballkan për të rivendosur balancën mes fuqive të reja, që kërkojnë horizonte të vjetra. Historia duket se po troket sërish në portat e Ballkanit.

Nga Dr. Evarist Beqiri

A duhet t’i japë Shqipëria Princ Lekës një rol zyrtar? Një thirrje për rikthimin e ekuilibrit historik

December 2, 2025 by s p

Nga Cafo Boga me asistencë kërkimore të AI

Në mbarë Europën—dhe veçanërisht në Ballkan—ish-familjet mbretërore vazhdojnë të luajnë role të rëndësishme kulturore e diplomatike, pavarësisht se monarkitë janë shkrirë prej dekadash. Serbia, Mali i Zi dhe Rumania i kanë përqafuar dinastitë e tyre si shtylla të trashëgimisë kombëtare, si pasuri kulturore dhe si aktorë të dobishëm në arenën ndërkombëtare. Shqipëria është përjashtimi i vetëm. Ndërsa vendet e rajonit kanë mësuar t’i integrojnë elementët monarkikë në identitetin modern republikan, Shqipëria ka zgjedhur të fshijë pothuajse krejtësisht institucionin historik të Mbretërisë së Zogut. Ky boshllëk historik, kulturor dhe diplomatik është më shumë se një kuriozitet — është një humbje strategjike.

Konteksti Rajonal që Shqipëria ka Zgjedhur të Injorojë

Në Serbi, familja mbretërore Karađorđević është rikthyer në jetën publike me dinjitet. Ajo jeton në Pallatin Mbretëror në Beograd, merr pjesë në ceremoni kombëtare, bashkëpunon me shtetin në nisma humanitare dhe ndihmon promovimin e imazhit të vendit në botë. Asnjë trazirë politike, asnjë debat i panevojshëm — thjesht integrim natyral i një pjese të rëndësishme të historisë serbe.

Mali i Zi ka shkuar edhe më larg. Në vitin 2011, qeveria malazeze e njohu zyrtarisht dinastinë Petrović-Njegoš si institucion historik të shtetit. Princ Nikolla gëzon rol ceremonial, mbështetje ligjore për iniciativat kulturore dhe respekt të institucionalizuar. Kjo nuk e ka cënuar republikën; përkundrazi, e ka pasuruar identitetin e saj kombëtar.

Rumania, republikë prej vitit 1947, e trajton Shtëpinë Mbretërore me respekt të jashtëzakonshëm. Vdekja e Mbretit Mihail në vitin 2017 u shoqërua me ceremoni shtetërore të nivelit më të lartë, dhe anëtarët e familjes mbretërore janë pjesë e rregullt e diplomacisë, kulturës dhe humanizmit rumun. Parlamenti rumun ka debatuar madje t’u japë atyre rol më të qartë institucional. Këto shembuj e bëjnë të qartë një të vërtetë të thjeshtë: mund të jesh republikë dhe të vlerësosh monarkinë tënde.

Një Princ pa Shtet: Mundësia që Shqipëria po Shpërdoron

Princ Leka, pasardhësi i vetëm i Mbretit Zog, jeton në Tiranë dhe ushtron tashmë aktivitete që në çdo vend tjetër do të konsideroheshin detyra të një figure simbolike të shtetit. Ai merr pjesë në ceremoni kombëtare, angazhohet në diplomaci, merr pjesë në nisma kulturore dhe humanitare, dhe përfaqëson Shqipërinë jashtë vendit kur ftohet. Por ai i bën këto pa asnjë status zyrtar, pa detyra të përcaktuara dhe pa mbështetje institucionale.

Shqipëria zotëron një figurë që mund të ishte pasuri kombëtare — por zgjedh të mos e përdorë. Në një vend ku politika është e polarizuar, institucionet pakëzbesuese dhe shoqëria e lodhur nga konfliktet partiake, prania e një figure krejtësisht jopolitike, neutrale dhe të stimës publike mund të shërbente si faktor stabiliteti. Princ Leka, për nga formimi, trashëgimia dhe pozicioni i tij unik, është një ndër të paktët personazhe në Shqipëri që nuk përfaqëson një parti, një kamp, apo një interes të ngushtë.

Pse Shqipëria Ka Përfitime të Qarta

Dhënia e një roli simbolik Princ Lekës nuk kërkon ndryshim kushtetute, as referendum, as ndryshim forme qeverisjeje. Ajo kërkon vetëm vullnet politik dhe pjekuri institucionale. Një rol i tillë mund të përfshijë përfaqësim kulturor, pjesëmarrje në ceremoni shtetërore, angazhim në diplomaci kulturore, promovim të imazhit të Shqipërisë jashtë vendit dhe kontribut në ruajtjen e trashëgimisë historike. Të gjitha këto janë aspekte ku familjet mbretërore të rajonit kanë dhënë prova të qarta suksesi.

Integrimi i Shtëpisë Mbretërore në jetën publike shqiptare do të rivendoste një lidhje të munguar midis së kaluarës dhe së tashmes. Epoka e Mbretit Zog, sado e shkurtër, shënoi një fazë kyçe të shtetformimit shqiptar, me reforma moderne, rritje të prestigjit ndërkombëtar dhe konsolidim të institucioneve. Përjashtimi i plotë i kësaj periudhe nga narrativi kombëtar ka krijuar një boshllëk historik që vetëm e dobëson vetëdijen kombëtare.

Kundërshtimet — dhe Pse Nuk Qëndrojnë

Disa mund të thonë se Shqipëria ka probleme më të ngutshme sesa rolet simbolike. Por ky argument injoron faktin që institucionet simbolike ekzistojnë pikërisht për të mbështetur stabilitetin politik dhe identitetin kulturor — elementë që Shqipërisë i nevojiten më shumë se kurrë. Të tjerë mund të frikësohen se njohja e Princ Lekës është hap drejt rikthimit të monarkisë. Kjo është krejt e pabazë. Serbia, Mali i Zi dhe Rumania mbeten republika të forta dhe askush nuk i sheh rolet ceremoniale si kërcënim politik.

Ndërsa argumenti se “shqiptarët nuk e duan monarkinë” bie ndesh me realitetin e mungesës së informacionit historik. Shumë shqiptarë të rinj nuk e njohin sa duhet rolin e Mbretërisë në formësimin e shtetit shqiptar, kryesisht për shkak të fshirjes sistematike të këtij kapitulli nën diktaturë. Rishfaqja e Shtëpisë Mbretërore në jetën publike do ta korrigjonte këtë padrejtësi historike.

Një Moment Pjekurie: A është Shqipëria Gati?

Shqipëria ka përpara një zgjedhje të rëndësishme: ose të vazhdojë të jetë i vetmi vend i Ballkanit që përjashton plotësisht trashëgiminë e vet monarkike, ose të ndërmarrë hapin që rajoni e ka ndërmarrë prej kohësh — integrimin e saj si pjesë e identitetit kombëtar modern. Kjo nuk ka të bëjë me rikthimin e fronit, por me rikthimin e dinjitetit. Shtetet e pjekura nuk fshijnë historinë — ato e pranojnë, e kuptojnë dhe e përdorin si forcë.

Njohja zyrtare e një roli ceremonial për Princ Lekën do të forconte vazhdimësinë kulturore të vendit, do të përmirësonte prezencën e tij ndërkombëtare dhe do ta vendoste Shqipërinë në harmoni me normat evropiane. Mbi të gjitha, do të tregonte se vendi është i gatshëm të respektojë të kaluarën për të ndërtuar një të ardhme më të balancuar.

Pyetja e vërtetë nuk është nëse Shqipërisë i duhet një mbret. Ajo nuk ka nevojë për këtë. Pyetja e vërtetë është: A është Shqipëria gati t’i japë historisë së vet respektin që meriton? Nëse përgjigjja është PO, atëherë dhënia e një roli zyrtar simbolik Princ Lekës nuk është vetëm e drejtë — është e vonuar.

Ansambli ‘TROJET’ – Pasuri e Madhe Kombëtare: Flamuri Kuq e Zi Fluturon mbi Winterthur dhe Kremtoi Ditën e Flamurit

December 2, 2025 by s p

Nga Dashnim HEBIBI/

Winterthur, 29 nëntor 2025 – Gjithandej në botë po organizohen dhe janë duke u organizuar manifestime të shumta për 28 Nëntorin, festën më të madhe kombëtare të shqiptarëve, një ditë që simbolizon jo vetëm Pavarësinë dhe Flamurin, por edhe trashëgiminë tonë kulturore dhe shpirtërore, të pasur me histori dhe vlera. Për programin e Ansamblit “TROJET” në Winterthur, që do të ketë manifestimin e madh kombëtar, isha i njoftuar disa ditë më parë dhe e di me siguri se me sa përkushtim dhe pasion është përgatitur kjo mbrëmje e veçantë, ngase isha në ushtrimet që bënin me shumë zemër.

Secili anëtar, nga kryetari deri tek më i riu, e ka marrë këtë organizim si një detyrë personale dhe si një festë të tyre – siç thotë populli, “me loçkë zemre, sepse thuajse çdo kush ishte me familje me bashkëshorten, vajzën, djalin, rejën, dhëndrrin, nipin e mbesën. Ky ansambël është si një sofër e një familje”.

Mbrëmë, vonë, paralajmërimi im për këtë ngjarje u konfirmua me një manifestim të jashtëzakonshëm në platformën e mërgimtarëve helveticALforum.ch.

Sallën e Hotel Zentrum Töss në Winterthur e mbushën bashkatdhetarë nga të gjitha trevat shqiptare të Zvicrës, duke sjellë energji, entuziazëm dhe emocione të forta për nder të 28 Nëntorit – Ditës së Flamurit dhe të Pavarësisë. Tingujt e muzikës, vallet, arti dhe tradita shqiptare e bënë këtë natë një përjetim të paharrueshëm. Salla ishte e dekoruar me kujdes, ndërsa flamuri kuq e zi valonte krenarisht mbi skenë, duke simbolizuar unitetin dhe krenarinë kombëtare.

Edhe pse e paralajmërova se do të jetë një reportazh i gjatë, është e pamundur të përshkruhet plotësisht ajo që ndjeu zemra dhe shpirti i secilit të pranishëm. Kryesia e Ansamblit, me kryetar Zeqë Gashi, sekretar Taip Zeqiri dhe të gjithë anëtarët, pritën mysafirët me ngrohtësi të veçantë. Ushqimet tradicionale u siguruan nga vetë familjet e bashkatdhetarëve e konkretisht nga kryesia dhe anëtarët, ndërsa zërat e fëmijëve sollën një atmosferë të veçantë dhe shëruese për shpirtin. Një falënderim i madh shkon për donatorët, të cilët treguan shpirt dhe përkushtim ndaj mërgatës dhe kulturës shqiptare. Ishte e pranishme edhe RTSH nga Tirana, e cila dokumentoi pjesëmarrjen dhe programin e pasur kulturor.

Në mesin e qindra bashkatdhetarëve, mbrëmja u nderua edhe nga përfaqësues të institucioneve shqiptare:

Ambasadori i RMV-së në Zvicër, Shkëlqesia e Tij Rexhep Demiri

Zv. Ambasadorja e Kosovës në Bernë, znj. Shukrije Ramadani

Zv. Konsullja e Kosovës në Cyrih, znj. Ardita Mustafa

Gjithashtu, të pranishëm ishin personalitete të shquara të komunitetit shqiptar në Zvicër: Prof. Dr. Xhavit Lipaj, Sejdi Gega, Gani Bytyçi, Naser Ulaj (kryetar i LAPSH-it për Cyrihun), Florim Useini, Nadi Zendeli, Amarildo Sterkaj, Kristian Cuku, si dhe shumë figura të tjera të respektuara nga fusha të ndryshme të jetës shoqërore dhe kulturore. Prezenca e tyre nënvizoi rëndësinë e kësaj ngjarjeje për mërgatën shqiptare dhe për ruajtjen e identitetit tonë kombëtar.

Programi festiv filloi me inaugurimin e ekspozitës personale të artistes Valbona Gashi, “Gjurmët në Medalion”, një udhëtim artistik që flet për kujtesën, identitetin dhe rrënjët shpirtërore shqiptare. Për ekspozitën folën ambasadori Rexhep Demiri, Gani Bytyçi, Sejdi Gega, Prof. Dr. Xhavit Lipaj dhe Dr. Sc. Dashnim Hebibi, ndërsa autorja falenderoi të gjithë të pranishmit dhe Këshillin Organizativ për mbështetjen. Ekspozita krijoi një fillim magjik për natën, duke përgatitur publikun për programin e pasur të artit dhe kulturës shqiptare.

Kur u mbush salla e dëgjuam një zë brilant duke recituar dhe pas dy minutave u paraqit në skenë me Ansamblin Trojet, veprimtari i njohur nga Dardania, z. Shqipdon Lipaj ku dha emocione te të gjithë pranishmit me recitimin e tij shumë të bukur. Pas ekspozitës, skena iu dha artit dhe traditës së pastër shqiptare me një program të pasur të Ansamblit “TROJET” dhe artistëve të ftuar:

Kori i grave “Lyra” nga Cyrihu

Motrat Luljeta & Drita Fetahu

Vëllezërit Arbnor & Rrezart Kuqi

Marisa Murtezi

Melisa Tafili

Eliza Zeqiri

Padyshim se vlerësohet puna madhore e udhëheqësit artistik që bartin gjithë përgjegjësinë për pjesën artistike në koncert, Donjeta@ Ensat@Leotrimi që kanë punuar shumë në valle si dhe respekt të veçant për tre grupmoshat që janë si vëllezër e motra mes veti. E këtë e kam pa edhe vetë me sy në një mbrëmje që ushtronin. Ata e kanë pasionin e valles dhe çdo hap që e bëjnë e kanë me kujdes. Krenari.

Ekzekutimi i Himnit Kombëtar ngriti në këmbë të gjithë të pranishmit, duke krijuar një moment emocional dhe të paharrueshëm. Moderatorja, zonja Sherife Ejupi Zeqiri, me veshje kombëtare, moderoi me profesionalizëm ku, hapi programin dhe ftoi kryetarin e Ansamblit, z. Zeqe Gashi, për një fjalë përshëndetëse. Me emocion dhe krenari, z. Gashi falenderoi fëmijët, mysafirët dhe pjesëmarrësit, duke theksuar rëndësinë e ruajtjes së gjuhës dhe traditave tona për gjeneratat e ardhshme. Ai përshëndeti korin diplomatik dhe të gjithë të pranishmit, duke e bërë këtë mbrëmje një moment të veçantë bashkimi kombëtar.

Ambasadori i RMV-së, Rexhep Demiri, vlerësoi mbrëmjen duke theksuar: “Sonte shqiponjat po këndojnë dhe vallezojnë, sepse shqiponja fluturon vetëm në lartësi dhe kaltërsi.

Rinia jonë është e shëndetshme dhe po ruan gjuhën dhe traditën kombëtare, duke i kënduar dhe recituar dëshmorëve, atdheut dhe të ardhmes.” Ambasadori Demiri është shumë i dashur për të gjithë mërgimtarët dhe e njohin që të gjithë dhe duan edhe foto kujtimi, ku tregon edhe kjo foto e një fëmije mërgimtarë që bëri foto kujtimi me ambasadorin e dashur, z.Rexhep Demiri. Ambasadori Demiri, me modestinë e tij, ka bërë që në çdo manifestim të jetë i ftuar dhe i respektuar maksimalisht.

Programi vazhdoi me koreodramën “Gjurmët në Heshtje” dhe vallen “Suitë Kosovare” nga grupi i të rriturve. Eliza Zeqiri interpretoi këngën “Lindur në mërgim”, këngë e përgatitur me profesionalizëm nga mjeshtri i madh, Edmond Zhulali, ndërsa Grupi i të vegjëlve performoi Vallën e Tiranës me recitime dhe këngë. Marisa Murtezi dhe Melisa Tafili sollën “Vaj dhe Mall për Çamërinë”, ndërsa Grupi i mesëm interpretoi vallen “Mollavë”. Vëllezërit Arbnor & Rrezart Kuqi performuan “N’ball të Arbërit”, ndërsa Motrat Luljeta & Drita Fetahaj kënduan “Gegë e Toskë” dhe “Kuq e Zi”.

Emocione të mëdha edhe lahutisti i njohur Baca Shaqë.

Zv. Ambasadorja e Kosovës, znj. Shukrije Ramadani, përshëndeti Këshillin Organizativ dhe uroi të gjithë të pranishmit për festën, duke bërë thirrje që fëmijët të regjistrohen në shkollat plotësuese shqipe për të ruajtur dhe kultivuar gjuhën dhe traditën kombëtare.

Manifestimi përfundoi me programin e lirë festiv, duke lënë tek të gjithë një ndjenjë krenarie, bashkimi dhe pasurie kulturore. Pjesëmarrësit vlerësuan lartë performancën e Ansamblit “TROJET” dhe dolën nga salla të mbushur me emocione pozitive.

Këto manifestime janë jashtëzakonisht të rëndësishme për mërgatën shqiptare, për ruajtjen e identitetit dhe traditës tonë. Muaji nëntor dhe deri në mes të dhjetorit do të shohë shumë aktivitete të ngjashme, që kërkojnë jo vetëm punë të madhe, por edhe mbështetje materiale dhe institucionale. Mërgata shqiptare pret bashkëpunim të sinqertë dhe mbështetje reale për këto iniciativa, jo vetëm me fjalë.

Mos harroni: më 6 dhjetor në Winterthur, në të njëjtën sallë, do të mbahet një tjetër manifestim i rëndësishëm për shkollën plotësuese shqipe, organizuar nga LAPSH për kantonin e Cyrihut. Të jemi të gjithë të pranishëm për të përkrahur dhe kultivuar traditën dhe kulturën tonë kombëtare, duke ndërtuar bashkë një të ardhme të ndritur për gjeneratat e reja. Kryetari Zeqë Gashi dhe gjithë kryesia e Ansamblit “TROJET” çdo sekondë të kësaj mbrëmjeje e përjetuan me pasion dhe përkushtim maksimal, duke dashur që çdo moment të shkonte sa më mirë. Me mbi 700 bashkëkombas e bashkëkombëse të pranishëm në sallë, çdo detaj, çdo përpjekje dhe çdo performancë u realizua me kujdes të veçantë, duke krijuar një mbrëmje të paharrueshme, të mbushur me emocion, krenari dhe dashuri për traditën dhe flamurin kombëtar.

Por kjo mbrëmje nuk ishte thjesht një festë – ishte një dëshmi e gjallë e përkushtimit të mërgatës për të ruajtur gjuhën, kulturën dhe traditat tona kombëtare. Kontributi i Ansamblit “TROJET” dhe i komunitetit shqiptar është një pasuri e jashtëzakonshme që duhet të përkrahet realisht dhe me vendosmëri nga institucionet dhe shtetet tona, jo vetëm me duartrokitje dhe fjalë të bukura. Vetëm me mbështetje konkrete mund të sigurohet që trashëgimia kulturore e shqiptarëve të jetojë, të frymëzojë dhe të forcojë identitetin e gjeneratave të ardhshme.

Kjo mbrëmje në Winterthur është një shembull se si arti, kultura dhe tradita bashkohen për të ndërtuar urat e lidhjes me atdheun dhe për të mbajtur gjallë shpirtin kombëtar – një fluturim krenarie, si shqiponja që valon lart mbi Flamurin Kuq e Zi.Është për t’u vlerësuar lart puna e madhe dhe përkushtimi i këtij ansambli, i cili për muaj të tërë ka punuar me zemër për këtë festë. Të gjithë të rinjtë dhe të rejat e Ansamblit “TROJET” janë të rritur në mërgim, por gjuhën dhe traditat e të parëve nuk i harrojnë kurrë – përkundrazi, i mbajnë gjallë me krenari dhe me dashuri.

Fjalë të kryetarit të Ansamblit “TROJET”, z. Zeqë Gashi

Dëshirojmë t’i falënderojmë nga zemra Grupin Artistik, veçanërisht Donjeta Gashin, Ensar Morinën dhe Leotrim Gashin. Angazhimi dhe puna e tyre gjatë gjithë vitit kanë qenë të jashtëzakonshme dhe kanë kontribuar drejtpërdrejt në suksesin tonë të përbashkët.

Mbrëmë ata paraqitën një program që do të mbetet i paharrueshëm për shumë mysafirë. Gjatë këtij viti kemi mësuar valle të reja, kemi bërë një hap të rëndësishëm përpara në ruajtjen dhe promovimin e kulturës sonë kombëtare.

Një falënderim i madh shkon edhe për të gjithë anëtarët tanë. Po ashtu, dua ta bëj të dukshme punën e atyre që qëndrojnë prapa krejt këtij suksesi: tre personat që gjatë gjithë vitit kanë punuar me fëmijët, i kanë udhëhequr dhe ua kanë mësuar koreografitë tona tradicionale. Angazhimi i tyre është arsyeja pse kultura jonë vazhdon të jetojë në mërgim. Ata janë shtylla artistike e Ansamblit “TROJET”.

Ju falënderoj të gjithëve me zemër për punën, mundin, kohën dhe dashurinë që keni dhënë – sepse vetëm së bashku mund ta mbajmë gjallë gjuhën, traditat dhe shpirtin tonë kombëtar”.

Dy fjalë për Ansamblin “Trojet” nga Prof.Dr.Xhavit LIPAJ;

Të nderuar bashkatdhetarë,

i nderuari Ambasador, z. Rexhep Demiri,

të nderuar përfaqësues të Konsullatës,

i nderuari kryetar i Ansamblit “Trojet”, z. Zeqë Gashi,

i nderuari sekretar, z. Taip Zekiri, të nderuar mysafirë dhe miq të kulturës shqiptare

Sot, në këtë mbrëmje të organizuar me përkushtim nga Ansambli “Trojet”, ne kremtojmë 28 Nëntorin, ditën e flamurit, ditën e lirisë dhe identitetit tonë kombëtar. Kjo datë është nyja ku lidhen sakrifica dhe ëndrra, historia dhe e ardhmja; një pikë referimi ku ndërtohet vetëdija jonë kolektive.

Flamuri ynë, i lindur nga gjaku, guximi dhe vizioni i brezave, nuk është thjesht simbol shtetëror. Ai është përkufizimi i shpirtit shqiptar, i qëndresës, i dinjitetit dhe i rrugëtimit tonë shekullor.

Në këtë kuptim, kultura nuk është luks, është mburojë e identitetit. Ajo ruan të vërtetën e një kombi, lidh brezat dhe na bashkon edhe kur jemi larg atdheut. Diaspora, me mundin dhe përkushtimin e saj, është një shtyllë e gjallë e ruajtjes së kësaj trashëgimie.

Prandaj, kontributi i Ansamblit “Trojet” është shumë më tepër se artistik: është mision kombëtar. Është akt i gjallë i mbajtjes gjallë të traditës, gjuhës dhe kujtesës sonë historike.

Duke falënderuar organizatorët, artistët dhe të gjithë ju që mbani gjallë kulturën tonë, dua të theksoj se sonte nuk po festojmë vetëm një datë historike, por qëndrueshmërinë e një kombi dhe krenarinë tonë të përbashkët”.

Fjala e Dr.sc.Dashnim HEBIBI për mbrëmjën festive e organizuar nga Ansambli “Trojet”

I nderuar President i Ansamblit “Trojet”, z. Zeqë Gashi i respektuar Taip,

Kryesia dhe anëtarë të ansamblit, shumë i respektuar:

Shkëlqesi, Ambasador i RMV në Zvicër, z.Rexhep Demiri

Zv. Ambasadorja e Kosovës në Bernë, znj. Shukrije Ramadani

Zv. Konsullja e Kosovës në Cyrih, znj. Ardita Mustafa

Të nderuar zonja e zotërinjë,

Sonte, organizimi i kësaj feste më të madhe të kombit tonë na jep shpresë se brezi i ri kurrë nuk do ta harrojë se kush është. Brezi i ri do të vazhdojë të dojë flamurin kombëtar kuq e zi dhe të dojë atdheun e të parëve tanë.

Nuk dua të flas shumë, por nuk mund të fsheh emocionet që më mbushin, kur shoh këtë rini që ka lindur larg atdheut dhe që këndon për atdhetarët, që vallezon si valltarët më të mirë të Shqipërisë.

Ky organizim, pa ndihmën e dy shteteve tona e që ishte edhe para luftës së fundit, tregon se veprimtarët tanë nuk ndalen. Por ka ardhur koha që shtetet tona të mendojnë me të vërtetë për diasporën, jo vetëm për të marrë votat.

Të nderuar, jemi mbledhur sonte për të festuar 28 Nëntorin, që është më shumë se një datë.

Është zemra e historisë sonë kombëtare:

1443 – Skënderbeu ngre flamurin në Krujë dhe nis qëndresa shqiptare.

1912 – Ismail Qemali shpall Pavarësinë në Vlorë dhe lind shteti shqiptar.

1955 – Lind Adem Jashari, simbol i sakrificës për lirinë e Kosovës.

1997 – UÇK-ja del publikisht për herë të parë.

1998 – Miratohet Kushtetuta e re e Shqipërisë.

Një datë, shumë ngjarje, një komb i vetëm. 28 Nëntori – dita që na bashkon, na nderon dhe na bën krenarë përjetësisht. Lavdi dëshmorëve të kombit nëpër histori! Rroftë kombi ynë! Nderime për miqtë tanë ndërkombëtarë! Urime të gjithë shqiptarëve!”

Ashtu siç thashë edhe në fillim të reportazhit, është e pamundur të përshkruhet plotësisht gjithçka që është parë me sy dhe është ndier me shpirt. Por si përmbyllje, duhet thënë me plot gojën: ju lumtë kryesia, ju lumtë z. Gashi, z. Zeqiri dhe të gjithë ju që qëndroni pas kësaj vepre madhështore. Keni bërë një punë të jashtëzakonshme.