s p – Page 55 – Dielli

IMAM ISA HOXHA (1918–2001), NJË JETË NË SHËRBIM TË FESË, DIJES, KULTURËS DHE ÇËSHTJES KOMBËTARE SHQIPTARE

December 17, 2025 by s p

Gjon F. Ivezaj/

Figura e Imam Isa Hoxhës përbën një nga personalitetet më të spikatura të historisë së klerit islam shqiptar të shekullit XX, veçanërisht në kontekstin e diasporës shqiptare, ku ai u shqua si dijetar i formuar, udhëheqës shpirtëror, intelektual i angazhuar dhe patriot i vendosur. Jeta dhe veprimtaria e tij përfaqësojnë një model të rrallë të ndërthurjes harmonike midis besimit fetar islam, formimit intelektual dhe përkushtimit të palëkundur ndaj çështjes kombëtare shqiptare. Ai i përkiste atij brezi klerikësh shqiptarë që e kuptonin fenë jo si praktikë të kufizuar rituale, por si mision moral, edukativ dhe kombformues, në shërbim të ruajtjes së identitetit kombëtar dhe të dinjitetit njerëzor në kohë të vështira historike.

Isa Hoxha lindi më 25 maj 1918 në Bytyç të Malësisë së Gjakovës, rrethi Tropojë, një trevë e njohur për traditën e saj të thellë atdhetare, për besimin fetar të qëndrueshëm dhe për qëndresën historike të banorëve të saj kundër pushtimeve dhe padrejtësive. Malësia e Gjakovës ka qenë ndër shekuj një vatër ku feja, zakoni dhe atdheu kanë bashkëjetuar si shtylla të identitetit shqiptar. Në këtë mjedis u formua personaliteti i tij, i rritur në një familje ku ndershmëria, besimi në Zot, dashuria për dijen dhe përkushtimi ndaj komunitetit ishin vlera themelore të edukimit. Që në fëmijëri, Isa Hoxha u rrit me bindjen se shërbimi ndaj njerëzve dhe atdheut është një formë e lartë adhurimi.

Arsimin fillestar e mori në vendlindje, ndërsa formimin fetar e vazhdoi në institucionet më të rëndësishme të arsimit islam shqiptar të kohës. Studimet në Medresenë e Madhe të Gjakovës dhe më pas në Medresenë e Tiranës i dhanë atij një bazë të fortë në shkencat islame, në jurisprudencën fetare, në gjuhën arabe dhe në etikën islame. Paralelisht me këtë formim fetar, ai u pajis edhe me njohuri të gjera mbi historinë, kulturën dhe traditat shqiptare, çka e bëri një imam me horizont të gjerë intelektual dhe me ndjeshmëri të thellë kombëtare. Ky formim e përgatiti për një mision që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës: lidhjen e pandashme midis fesë islame dhe identitetit kombëtar shqiptar.

Pas Luftës së Dytë Botërore, me vendosjen e regjimit komunist në Shqipëri, Isa Hoxha u përball me presione të forta për shkak të bindjeve të tij fetare dhe qëndrimit të tij të hapur kombëtar. Politika ateiste dhe represive e regjimit synonte shkatërrimin e institucioneve fetare dhe eliminimin e elitës morale të shoqërisë shqiptare. Në këto rrethana historike jashtëzakonisht të rënda, në vitin 1949, ai u detyrua të largohej nga atdheu, duke nisur një rrugëtim të gjatë e të dhimbshëm mërgimi që kaloi përmes Kosovës, Vojvodinës dhe Sllovenisë, për të përfunduar në Itali. Ky mërgim nuk ishte thjesht një largim fizik, por një provë e rëndë shpirtërore, të cilën ai e përballoi me dinjitet, besim dhe durim.

Në vitin 1959 u vendos në Trieste, ku për rreth tre vjet shërbeu në kampet e refugjatëve shqiptarë. Në këtë periudhë, Imam Isa Hoxha u shndërrua në një figurë qendrore për shqiptarët e mërguar, duke u ofruar atyre jo vetëm shërbim fetar, por edhe mbështetje morale, shpirtërore dhe kombëtare. Ai i ndihmoi bashkatdhetarët të ruanin besimin në Zot, gjuhën shqipe dhe vetëdijen kombëtare, duke e kthyer mërgimin nga një gjendje dëshpërimi në një mision qëndrese dhe shprese.

Në vitin 1962, Isa Hoxha emigroi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku do të zhvillonte veprimtarinë e tij më të rëndësishme dhe më jetëgjatë. Në komunitetin shqiptar të Amerikës ai u shndërrua shpejt në një nga figurat më të respektuara të klerit islam. Kulmi i kësaj veprimtarie ishte themelimi, në vitin 1972, i Qendrës Islame Shqiptare-Amerikane për New York dhe New Jersey, në Brooklyn. Kjo qendër nuk ishte vetëm një xhami, por një institucion i plotë fetar, kulturor dhe kombëtar, ku ruheshin gjuha shqipe, traditat kombëtare dhe ndjenja e unitetit ndër shqiptarët e diasporës. Përurimi i saj më 12 nëntor 1972 shënon një moment historik për Islamin shqiptar në Amerikë.

Imam Isa Hoxha shërbeu aty si imam, ligjërues dhe udhëheqës shpirtëror, duke predikuar gjithmonë në gjuhën shqipe, të cilën ai e konsideronte shtyllë themelore të identitetit kombëtar. Në ligjëratat e tij ai theksonte se besimi fetar nuk mund dhe nuk duhet të shkëputet nga përgjegjësia qytetare dhe kombëtare. Ai luftoi me vendosmëri kundër fanatizmit fetar, përçarjeve krahinore dhe rrezikut të asimilimit, duke promovuar një Islam shqiptar të moderuar, human dhe në shërbim të paqes, bashkëjetesës dhe unitetit kombëtar.

Përveç veprimtarisë fetare, Imam Isa Hoxha ishte edhe njeri i penës dhe i mendimit. Ai kontribuoi me shkrime, ese dhe ligjërata në shtypin shqiptar të diasporës, veçanërisht në revistën “Përpjekja e Jonë”, ku trajtoi çështje që lidhen me besimin, edukimin moral, identitetin kombëtar dhe përgjegjësinë shoqërore. Këto shkrime përbëjnë sot një trashëgimi të çmuar intelektuale dhe historike për studimet mbi Islamin shqiptar në mërgim.

Angazhimi i tij për çështjen kombëtare shqiptare ishte i pandërprerë. Në vitet e rënda për Kosovën dhe trojet shqiptare, Imam Isa Hoxha ishte një zë i fuqishëm i lutjes, solidaritetit dhe ndërgjegjësimit kombëtar. Ligjërata e tij më 19 gusht 1999 në Xhaminë e Madhe të Prishtinës, pas çlirimit të Kosovës, mbetet një moment domethënës i këtij angazhimi, ku ai nderoi sakrificën e dëshmorëve dhe u lut për paqe, drejtësi dhe unitet mbarëkombëtar.

Imam Isa Hoxha ndërroi jetë më 20 tetor 2001 në Old Tappan, New Jersey, dhe u përcoll për në banesën e fundit më 24 tetor 2001, në prani të një numri të madh besimtarësh, imamësh, intelektualësh dhe veprimtarësh të çështjes shqiptare nga mbarë Amerika. Ikja e tij u përjetua si një humbje e madhe për komunitetin shqiptar dhe për Islamin shqiptar në diasporë.

Figura e Imam Isa Hoxhës mbetet një nga shembujt më të plotë dhe më domethënës të rolit që kleri islam shqiptar ka luajtur në ruajtjen e identitetit fetar, kulturor dhe kombëtar të shqiptarëve, veçanërisht në kushtet e mërgimit. Në personalitetin e tij u bashkuan dijetari fetar, intelektuali i formuar dhe patrioti i vendosur, duke krijuar një model të qëndrueshëm të imam-it shqiptar që e jetoi fenë si shërbim ndaj Zotit dhe ndaj kombit.

Veprimtaria e tij në diasporë, kontributi në institucionalizimin e jetës fetare shqiptare në Amerikë, angazhimi i tij i pandërprerë për çështjen kombëtare dhe mendimi i tij i moderuar fetar e bëjnë Imam Isa Hoxhën një figurë me rëndësi të veçantë historike dhe studimore. Trashëgimia e tij jeton sot në institucionet që ai ndihmoi të ndërtohen, në brezat që ai edukoi dhe në kujtesën kolektive shqiptare, duke mbetur një burim frymëzimi për studiuesit, klerin dhe shoqërinë shqiptare në tërësi.

UGSH ndan çmimet vjetore për gazetarët shqiptarë dhe për fituesit e konkursit “Vangjush Gambeta”

December 17, 2025 by s p

Tiranë më 16.12.2025

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë organizoi edicionin e shtatëmbëdhjetë të ndarjes së çmimeve vjetore për gazetarët. Veprimtaria e organizuar në Ambasadën Gjermane në Tiranë dhe e mbështetur nga Programi Rajonal i GIZ #SustainMedia: bashkëfinancuar nga BE.

Gazetarët e ekonomisë nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, pjesëmarrës në konkursin “Vangjush Gambeta”, u njohën me fituesit për vitin 2025.

Ndërkohë që u shpallen edhe fituesit e çmimeve:

” Karriera”,

“Reporteri i Vitit 2025”,

“Raportimi më i mirë i Vitit 2025”

“Ismet Bellova” për gazetarët sportivë.

Në këtë aktivitet të fundvitit, ishin të pranishëm kolegë nga krejt hapësira shqiptare, organizata gazetarësh, personalitete të larta shtetërore, diplomatike dhe nga fusha të ndryshme shoqërore dhe institucionale nga shtetet e rajonit të Ballkanit Perëndimor. Juria e konkursit “ Vangjush Gambeta” Tiranë 2025 e përbërë nga kryetare gazetarja Oljana Maloku dhe anëtarë; Kreshnik Kucaj, Lorenco Rabeta,, Vedat Memedalija Shkup dhe Agon Sinani Kosovë vlerësuan me çmimet “ Vangjush Gambeta” gazetarët e ekonomisë:

Çmimi “ Vangjush Gambeta”: Gazetarët Eliza Gjediku, Ilda Hoxha nga Shqipëria, Uran Haxha nga Kosova dhe Anëmsha Shabani nga Maqedonia e Veriut.

Bordi i çmimeve të UGSH për vitin 2025 i kryesuar nga kryetari i Unionit Gazetari Aleksandër Çipa vlerësuan me çmimet vjetore emra të njohur dhe me kontribute në gazetarinë bashkëkohore dhe raportimin informues për periudhën një vjeçare. Me çmimet “Karriera” për vitin 2025 u vlerësuan:

Gazetari Artur Zheji (pas vdekjes) me motivacionin: “Gazetari që në aktivitetin shumëvjeçar solli një nivel të cilësishëm raportimi si në mediat kombëtare edhe në ato rajonale. Artur Zheji drejtoi dhe organizoi media audiovizive dhe redaksi kombëtare të debatit dhe diskutimeve publike. Ndau dhe e lartësoi suksesin profesional si në mediat klasike ashtu edhe në ato të reja. Kultura raportuese, thellësia analizuese dhe formimi intelektual e shquan gazetarin dhe publicistin Zheji, në momente të rëndësishme zhvillimesh kombëtare dhe shoqërore, si analist dhe polemist me ekuilibër dhe peshë mendimi.

Aftësia e tij prej moderuesi në studio dhe panele radiotelevizive përbëjnë një model profesionisti erudit.” , si dhe gazetari Nazim Rashidi nga Shkupi, me motivacionin: “Gazetar me përvojë dhe karrierë shumëvjeçare në media vendore, kombëtare, rajonale dhe ndërkombëtare.

Jeta dhe kontributi i gazetarit Rashidi spikasin si model i reporterit dhe redaktorit me kulturë dhe ndërgjegje të lartë etike. Historia profesionale e këtij gazetari, përbën një model të cilësive të larta qytetare në shërbim dhe inkurajim të bashkëjetesës ndëretnike në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Aftësitë vetiake në përvojën e gjatë, si gazetar dhe në pozicione të ndryshme redaksionale, janë shembull i profesionistit që reflekton besnikërinë ndaj profesionit dhe përgjegjësinë e misionarit informues të publikut.”

UGSH ndau për herë të parë “Çmimi Special” për gazetarin Besim Dybeli, me vlerësimin: “Gazetar që iu përkushtua raportimit dhe punës në media për disa dekada resht, duke plotësuar më së miri cilësitë specifike të raportuesit mediatik. Puna ei tij në mediat e shkruara dhe ato audiovizive e kanë bërë një emër të njohur në hapësirën shqiptare.

Drejtues i degës së Unionit të Gazetarëve Shqiptarë qarku i Elbasanit për shumë vite dhe aktivist i shquar i komunitetit profesional të gazetarëve në nivel vendor dhe kombëtar. Kontributi i tij në mbështetje të reporterëve të rinj, përbën modelin mentorues për mediat vendore dhe gazetarët e brezit rë ri.”

Çmimin “Reporter i Vitit 2025” e mori gazetari Eraldo Harlicaj, me vlerësimin si:” Gazetar i përkushtimit për raportim këmbëngulës dhe me ndjeshmëri të lartë humane. Raportimi vijues dhe në thellësi për rastin e vrasjes së vogëlushit Martin Cani, solli ndikim për drejtësidhënie, në procesin juridik që pasoi.

Ndjekja vijuese e çështjes nxiti qëndrimet e duhura dhe shtoi vëmendjen publike ndaj rastit.” Ndërsa çmimi “Raportimi më i mirë i vitit 2025” iu nda fotoreporterit Florion Goga, i cili përmes Rojterit, përcolli në mediat kombëtare dhe ato ndérkombëtare raportimin me:” Imazhet fotografike të raportuara nga zjarret masive në periferi të qytetit të Delvinës, shkaktuan reagime dhe ndjeshmëri të lartë institucionale dhe qytetare. Ky raportim ngjalli ndjenjë të fuqishme solidariteti qytetar dhe mediatizim ndërkombëtar.”

Për të pestin vit, UGSH përmes degës së Unionit të Gazetarëve Sportivë Shqiptarë ndau çmimin “ Ismet Bellova”, i cili për këtë vit iu nda gazetarit Saimir Demi (Pas vdekjes), me motivacionin:” Për profesionalizmin e treguar ndër vite me shkrimet dhe emisionet e tij, duke i dhënë sportit më shumë vlerë, personalitet dhe vërtetësi. Gazetari Saimir Demi do të mbetet një emër i nderuar në gazetarinë sportive, në kujtesën e disa prej redaksive më të njohura të profilit në hapësirës shqiptare. Kontributi i tij vlen si model frymëzimi për gazetarët e rinj të sotëm dhe ata që do të vijnë.”

Në veprimtarinë me emocione të shumta, të cilën e çeli Ambasadori i Gjermanisë në Tiranë, Shkëlqesia e Tij zoti Karl Bergner, përshëndetën gjithashtu kryetari i Kuvendit të Shqipërisë zoti Niko Peleshi, Ambasadori i Republikës së Kosovës në Shqipëri, Shkëlqesia e Tij zoti Skënder Durmishi, kryetarja e Komisionit Parlamentar për Edukim dhe Mediat, zonja Jorida Tabaku si dhe përcollën mesazhe emra të nderuar të mediave dhe jetës publike në vend.

Kryetari i UGSH Aleksandër Çipa, e konsideroi veprimtarinë dhe aktivizmin e organizatës më të madhe të gazetarëve profesionistë shqiptarë si një vlerë dhe zë të fuqishëm të identitetit dhe entitetit profesional brenda komunitetit. Vijimi i kësaj veprimtarie në harkun kohor të gati dy dekadave, përbën një model të aktivizmit vullnetar dhe përgjegjësisë për të qenë një organizëm i strukturuar në mbrojtje të lirisë dhe bashkimit të gazetarëve.

Aktiviteti u moderua prej kolegeve të njohura Suela Demiri dhe Loneda Progni.

Zyra Informuese

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë

Fjala përshëndetëse e kryetarit të Federatës Vatra Dr. Elmi Berisha për Akademinë e Shkencave të Shqipërisë në Seancën Akademike kushtuar 100 vjetorit të lindjes së Peter Priftit

December 17, 2025 by s p

Të nderuar anëtarë të Akademisë, anëtarë të Shoqatave, të nderuar bashkatdhetarë,

Të dy vëllezërit, Peter dhe Naum Prifti, simbolizojnë një zinxhir të vazhdueshmërisë së dijes, talentit dhe patriotizmit në familje. Përpara se të isha President i Vatrës, kam pasur fatin të njoh krijimtarinë e Naum Priftit dhe më tej të bashkëpunoj me të për çështjen shqiptare si Sekretar i Vatrës për 15 vite, në pjesëmarrje dhe organizime të shumë evenimenteve e veprimtarive, tubimeve e takimeve nga Uashingtoni në Boston, nga Nju Jorku në Kosovë.

Një shpirt rilindës dhe atdhedashës, Peter Prifti ishte Sekretar dhe Editor i Diellit në Boston nga 1958-1960, por mbeti një Vatran i përkushtuar dhe i devotshëm gjatë gjithë jetës së tij. Ai ishte shumë më tepër se studiues, sepse me njohjen e thellë të trashëgimisë shqiptare nga njëra anë dhe thellësinë e diturive të tij të filozofisë perëndimore nga ana tjetër, Peter Prifti e sillte, si askush tjetër, historinë, kulturën dhe gjuhësinë tek audienca të gjera në mbarë botën.

Si ithtar i së vërtetës, shkrimet e artikujt në revistat më prestigjioze amerikane dhe të huaja, dhe recensionet e botimeve për Shqipërinë dhe Kosovën, Peter Prifti i qëmtonte me kritere thellësisht shkencore, duke pasur si busull të vërtetën dhe demaskimin e çdo shtrembërimi të informacionit. Pena e tij asgjesonte me fakte narrativat e pavërteta e qëllimkeqe si edhe shpifjet pseudoshkencore ndaj Shqipërisë dhe Kosovës, veçanërisht në periudha të vështira historike.

Si autor dhe kontributor në shumë lëmi shkencore, influenca e tij, që nga librat dhe botimet e para në MIT, tek publicistika dhe kapitujt për serinë Encyclopedia Britannica është e pashoqe në botën akademike.

Kur vjen fjala tek gjuha e unifikuar shqipe, Peter Prifti është burimi më serioz i argumenteve ku spikasin dy veçori kryesore: njohja e njësimit të gjuhës si tipar i identitetit kombëtar dhe parimet e kohezionit gjuhësor të shqipes.

Dhe ajo që mbetet më në fund, është gjurmëlënia e një personaliteti të farkëtuar me integritetin e shkencëtarit të mirëfilltë dhe atdhedashësit të vërtetë. Një bashkëpunëtor i besuar i Fan Nolit dhe ithtar i idealeve të larta kombëtare, i orientuar kah metodologjia shkencore, Peter Prifti ndërtoi themelet e Studimeve Shqipe në Amerikë dhe më gjerë, dhe si i tillë i dha historisë së shqiptarëve hapësirë të dëgjohej dhe respektohej në mbarë botën.

Faleminderit Akademisë së Shkencave të Shqipërisë që po e respekton këtë gjigand të studimeve shqipe dhe të Albanologjisë.

Shqipëria u bë pjesë e Lidhjes së Kombeve (17 dhjetor 1920)

December 17, 2025 by s p

Muzeu Historik Kombëtar/

Me propozimin e përfaqësuesve të dy shteteve autonome të Perandorisë Britanike të Afrikës së Jugut e të Kanadasë, Asambleja e Përgjithshme e Lidhjes së Kombeve, më 17 dhjetor 1920, e pranoi Shqipërinë si anëtare të Lidhjes me të drejta të plota.

Këto zotërime të Britanisë së Madhe, mbështesnin fort idenë e Presidentit Uilson, se kombet e vogla kishin të drejtë të ekzistonin si shtete sovrane.

Ky pranim kishte rëndësi të dyfishtë për vendin.

Së pari, u rikonfirmua njohja ndërkombëtare e shtetit shqiptar, për të cilën ai kishte shumë nevojë në rrethanat e reja të pasluftës. Këto rrethana, kishin të bënin me pretendendimet e Fuqive të Mëdha dhe vendeve fqinje në lidhje me kufijtë e Shqipërisë.

Së dyti, pranimi përbënte në fakt një akt njohjeje kolektive edhe të qeverisë së Tiranës. Pranimi në Lidhjen e Kombeve krijonte gjithashtu mundësi për shqyrtimin nga ky forum ndërkombëtar të çështjeve të mbetura pezull midis Shqipërisë dhe shteteve fqinje.

Megjithatë, çështja e kufijve të Shqipërisë mbeti e hapur. Fan Noli si kryetar i delegacionit shqiptar, argumentoi me të drejtë se gjatë Luftës I Botërore, Shqipëria nuk kishte qenë shtet ndërluftues (por asnjëanës), dhe si rrjedhim kufijtë e saj nuk mund të shqyrtoheshin nga Konferenca e Ambasadorëve.

Pavarësisht kësaj, Këshilli i Lidhjes së Kombeve, me vendimin e tij të 26 qershorit 1922, ia kaloi për diskutim kërkesën e qeverisë shqiptare Konferencës së Ambasadorëve.

Burimi nga: Historia e Popullit Shqiptar III, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2007, faqe 171-173.

NJЁ SURPRIZЁ XHENTЁLMENЁSH E GJON MILIT

December 16, 2025 by s p

Nga: Kristaq BALLI

Mirënjohja është veti e shpirtrave fisnikë – Ezopi

Krijimtaria e artistëve të mëdhenj pasqyron në eposin e saj edhe tipare të spikatura të personalitetit të tyre human e shoqëror. Ato përbëjnë një aureolë identiteti e përkatësie që vizatohet vetiu nga prurjet e tyre të famshme artistike, por edhe nga shpirti shumë i pasur reflektues e meditativ.

Në historinë e gjatë të jetës dhe krijimtarisë së Gjon Milit, fotografit tonë të shquar botëror, ka një ngjarje të rëndësishme, të paevidentuar deri sot për publikun shqiptar, e cila vizaton karakterin e tij të jashtzakonshëm popullor, social, mirënjohës, miqësor, respektues, shpërblyes, shpërthyes. Pa dyshim, kjo ngjarje është e lidhur plotësisht edhe me valencat e forta të autoritetit të tij të merituar në elitën e artistëve amerikanë e botërorë, por edhe në marrëdhëniet e ngushta që ai krijoi me një mori artistësh të huaj në shumë vende të tjera të botës.

Eshtë e njohur tashmë lidhja e miqësia e ngushtë e Milit me artistin figurativ më të famshëm të shekullit të kaluar Pablo Pikaso(1881-1973), të cilat ata i ruajtën gjatë gjithë jetës nëpërmjet qëndrueshmërisë së tyre të ndërsjelltë, të lindur nga kryevepra e tyre e përbashkët botërore “Pikaso vizaton me dritë”. Por, midis të tjerash, një tjetër marrëdhënie, madje më solide e stoike u ngjiz midis Milit dhe artistit të famshëm Pablo Casals, së cilës i dedikohen edhe këto rreshta.

Pablo Casals (1876-1973), ky muzikant katalonas spanjoll konsiderohet si instrumentisti violinçelist (çelist) më i shquar i gjysmës së parë të shekullit XX dhe një nga çelistët më të mëdhenj botërorë të të gjitha kohrave. Ai ishte gjithashtu kompozitor dhe dirigjent. Aktiviteti i tij instrumental e dirigjues ndërkombëtar është shumë i gjatë, por së pari shumë i suksesshëm, sidomos pas vitit 1899, kur ai luajti në Crystal Palace, Londër, Paris, Spanjë, Holandë, në turneun e parë në ShBA, 1901-02 dhe në turneun e Amerikës së Jugut,1903. Më15 Janar 1904 u ftua të luajë në Shtëpinë e Bardhë për presidentin Theodor Rusvelt, më pas debutoi në Carnegie Hall, Nju Jork, në Festivalin Muzikor të Londrës në Hollin e Mbretëreshës, 1911, etj. Si kundërshtar i vendosur i regjimit të Frankos ai zgjodhi ekzilin (1939), për të mos u kthyer deri sa të rrëzohej diktatura, ditë të cilën nuk e jetoi. Me këtë rast ai zgjodhi të banojë në fshatin franko-katalonas Prade de Conflent në Francë, pranë kufirit me Spanjën. Ai është kompozitori i një himni kushtuar Organizatës së Kombeve të Bashkuara dhe kur ishte 95 vjeç, më 1971 e dirigjoi vetë në OKB, ku sekretari i kësaj organizate U Thant i akordoi Medaljen e Paqes të OKB e, me çrast, Casals mbajti fjalimin e tij të famshëm “I am a Catalan” (Unë jam një katalan). Në vitin 1961 në Shtëpinë Bardhë dha koncertin e muzikës së dhomës, me ftesën e presidentit Xhon Kenedi, i cili e admironte, madje i akordoi edhe Medaljen Presidenciale të Lirisë të SHBA. Më 1989 (pas vdekjes) ai u nderua me vlerësimin më të lartë “Grammy Lifetime Achievement Award” (Çmimin Grammy për Arritje në Jetë).

Midis të tjerash Casals, gjatë viteve 1936-39, ka regjistruar në disqe një pjesë të konsiderueshme të muzikës dhe suitave për violinçel të Bahut. Janë pikërisht këto inçizime që kanë bërë të mundur njohjen virtuale të Casals nga Gjon Mili rreth vitit 1940. “I ruaja inçizimet e tij”, thotë Mili në një bisedë me botuesin e revistës LIFE “dhe i dëgjoja ato për orë të tëra. Kam prerë foton e tij nga një gazetë dhe e kam mbërthyer në murin tim. E kam akoma. Për mua ai mbetet i përsosur.” (“LIFE” magazine, Nov. 11, 1966)

Ёndrra për ta njohur personalisht Pablo Casals është përmbushur në vitin 1949, kur Mili e takoi mjeshtrin për ta fotografuar në shtëpinë e doktorit të tij pranë Prades, në Francë. “E takova aty Pablon në drekë” thotë Mili “dhe e fotografova atë duke dëgjuar muzikën e tij të inçizuar dhe më pas duke luajtur Mozartin me një vajzë të vogël rreth12 vjeçe.” (Po aty)

Pas këtij takimi, do të fillonte një marrëdhënie e gjatë miqësore artistësh që lidhej kryesisht me afirmimin e profilit botëror artistik të muzikantit të shquar në revistën elitare LIFE, por edhe me një afinitet personal miqësie, që i dedikohet kryesisht mikpritjes dhe bujarisë së Casals ndaj Gjon Milit, por edhe të qasjeve që kishte Mili ndaj muzikës. Dihet që ai kishte një kulturë muzikore të edukuar e kultivuar qysh në rininë e tij shkollore (instrumentist me oboe e më vonë student e praktikant në piano), të cilën do ta thërriste në ndihmë sa herë atij do t’i shfaqeshin para aparatit fotografik muzikantë të shquar. Për këto arsye, ai ngulmoi që miqësia me Pablo Casals të mos reshtte, por ta mbetej e gjallë gjithë jetën. Një vit më vonë, pra më 1950 ai kthehet sërish në shtëpinë e Casals në Prade, me ftesën e këtij të fundit për një vizitë pune e pushimi një mujor. Ishte viti kur Casals organizoi veprimtarinë e madhe muzikore me rastin e 200 Vjetorit të Vdekjes së Johan Sebastian Bah (1685-1750), të cilën Casals e cilësonte si një kauzë humane e homazhi ndaj atij që konsiderohej si kompozitori më i madh i kohrave. Gjatë celebrimit të kësaj veprimtarie madhështore e shumë festive disa ditore, që u vlerësua si “Mrekullia e Prades” apo “Festivali i Shekullit.” Mili bëri cikle mbresëlënëse fotosh, në qendër të të cilave ishte Pablo Casals, interpretimet e tij virtuoze në çelo dhe dirigjimet e koncerteve të orkestrantëve virtuozë të ardhur me këtë rast. Një pjesë e konsiderueshme e tyre janë botuar në revistën LIFE, në librin autobiografik të Gjon Milit “Gjon Mili-Photographs & Recollection”, në librin “La Legende de Pablo Casals” të Arthur Conte, si edhe në shumëvepra të tjera të mëvonshme mbi jetën dhe veprën e Casals.

Shumë vite më vonë, më 1966, gjatë një vere të mrekullueshme, kur Gjon Mili e kishte ndjekur Casals në turnetë e festivaleve të tij, fillimisht në Marlboro, Vermont, pastaj në Prade të Francës, në Athinë dhe së fundi në San Juan të Porto Rico-s, ku ai ngriti shtëpinë e vet, ai e takoi përsëri atë për revistën “LIFE” me rastin e 90 Vjetorit të tij… “Ishte mesi i Tetorit dhe u ktheva në Nju Jork nga vizita me Casals në San Juan. Pasi lashë takëmet e mia në studio nxitova në laboratorin e LIFE me tundim e etje për një natë të gjatë pune laboratorike. Kisha harxhuar plot 20 kaseta filmash për të pasqyruar një ditë me Casals në privatësinë e shtëpisë së tij pranë detit”. (Gjon Mili, Photographs & Recollection”, f. 136 ) Shumë prej këtyre fotove janë shfaqur në revistën LIFE më 11 Nëntor 1966 në reportazhin e gjatë “Serenade to Ninety Years of Greatness” (Serenatë për 90 Vjet Madhështi) të Barry Farrell.

Parathënia redaktoriale e këtij fotoreportazhi titullohet me fjalët e Gjon Milit: “Ai është njeriu më i veçantë nga të veçantët që kam njohur”. (George P. Hunt: “LIFE” magazine, Nov. 11, 1966)

Në vitin 1958 Casals ftohet në OKB për të dhënë një koncert nderi me rastin e “Himnit të OKB” që ai kishte kompozuar vetë. Kronika e vitit 1966 na kujton se prania e Casals në Nju Jork u festua me një drekë me rastin e 50 Vjetorit të Alexander Schneider-it (student e, më pas, koleg e mik i ngushtë i Casals), ku mori pjesë elita botërore e muzikës. Pasdreke ishte planifikuar një vizitë në studion e Gjon Milit. Në shoqërinë e Milit ata u ngjitën në katin e dytë të ndërtesës në Manhatan, ku ndodhej studioja e famshme e fotografit. Dhe pikërisht aty ndodhi diçka e jashtzakonshme, e paimagjinueshme për Casals: sapo Mili hapi derën dhe ftoi Casals të hynte në të, nga brenda vërshuan dallgët e muzikës që e ekzekutonte një orkestër e improvizuar me “60 top instrumentistë kombëtarë (Po aty) e që ishin mbledhur aty, bashkë me spektatorë të tjerë për të nderuar muzikantin e famshëm me vallen “a sardania”, një prej kryeveprave më të bukura e më të dashura me motive popullore katalanase të kompozuar nga vetë Pablo Casals në vitin1926.

Ky ishte një moment magjik befasie, shtangieje, mallëngjimi që nuk i kishte ndodhur Casals gjatë mëse 80 viteve të jetës së tij. Por si do të reflektonte, si do t’i përgjigjej ai kësaj surprize? Vetëm një çast dileme, jo më shumë, sepse veprimet e mençura karakterizojnë madhështinë, arti është për t’i bërë të tjerët të lumtur…Ai hyri brenda, bëri një parakalim duke u përulur me xhentilesë para gjithë orkestrantëve, mori bagetin (shkopin) e dirigjentit dhe filloi të drejtojë i emocionuar e duke iu dridhur duart orkestrën për disa çaste simbolike…Sapo mbaroi “detyrën” e tij, shpërthyen duartrokitjet nga muzikantët dhe dashamirësit e tij.

Këto ishin çaste të veçanta shpirtërore edhe për Gjon Milin. Ai e shfrytëzoi këtë situatë ekzaltuese duke shkrepur foto të shumta për të kujtuar e dëshmuar se mirënjohja e fisnikëria mbetet një virtyt moral i kujtimeve që ruan në zemër, që forcojnë miqësinë, një dritë shpirtërore që ndriçon të ardhmen. Një mesazh bekimi për të gjithë ne nga Gjon Mili.