s p – Page 55 – Dielli

ROMANI “I ARRATISURI” I TAIP SULKOS SI NJË LEXIM KRITIK MBI IDENTITETIN, KUJTESËN DHE RRËFIMIN E THYER

January 6, 2026 by s p

Fatmir Terziu/

Romani “I arratisuri“ i Taip Sulkos (2024; Botimet “Naimi“) më ra në dorë mes miqsh. Ishte interesi im, si në të gjithë rastet të lexoj veprat e atyre që nuk i kam takuar fizikisht. Dhe në këtë rast është njësoj me këtë autor, pasi pashë se romani i tij ndërton një univers narrativ ku koha, kujtesa dhe vetja projektohen përmes teknikave të rrëfimit të thyer dhe poetikës së mozaikut. Ndaj u ndala në këtë studim, krahas leximit të vetë romanit në thelb. Ky studim analizon mënyrën se si romani e shndërron arratisjen nga kategori historike dhe politike në një metaforë të përgjithshme ekzistenciale, duke nënkuptuar edhe thelbin metaforik, arratisjen nga vetvetja, nga koha dhe nga mënyrat e detyruara të të jetuarit. Duke u mbështetur në konceptet e narratologjisë bashkëkohore dhe letërsisë së realizmit konceptual, artikulli shqyrton raportin mes autorit dhe vetjes rrëfimtare, funksionin e qytetit imagjinar Anadell, si dhe marrëdhënien midis kujtesës individuale dhe mitologjive kolektive. Përfundimi argumenton se “I arratisuri“ vendos një dialog të ri me traditën moderne shqiptare, duke e zhvendosur qendrën e peshës nga historia tek përvoja e ndërgjegjes.

Në këtë kontekst duhet theksuar se tek “I arratisuri“ koha si mjegull diskursohet nga fakti drejt metaforës. Le ta bëjmë më të qartë. Tek “I arratisuri“, koha nuk funksionon si linjë kronologjike, por si mjegull që hapet dhe mbyllet. Fragmentet narrative, të ndërprera nga ndërprerje të efektshme kohore refleksive, prodhojnë një përvojë që ngjan me ringjalljen e ëndrrave. Kjo duket si një poezi e kohës së paqëndrueshme që e zhvendos vëmendjen nga ngjarja tek përjetimi. Këtu shfaqet një pikë kyçe. Romani nuk synon të ndërtojë një fabul tradicionale me enigmë dhe zgjidhje, përkundrazi, ai ndërton një kozmos të ndërgjegjes, ku e kaluara, e tashmja dhe projektime të së ardhmes bashkëjetojnë në një hapësirë fluiditeti. Kjo qasje vendos romanin në afërsi me traditat e realizmit magjik dhe prozës moderniste, ku e vërteta artistike nuk qëndron në faktin historik, por në saktësinë e ndjesisë.

Autori deklaron vetëdijen për rrezikun e rrëfimit autobiografik, sepse të “rrëfesh për veten” është një fushë letrare e minuar. Në këtë plan, personazhi qendror, Ermiri, nuk është thjesht alter ego i autorit, por produkt i rikrijimit estetik. Romani arrin të ruajë një ekuilibër fin midis zërit autorial (meditativ, analitik, herë-herë sentencios), dhe vetëpërfytyrimit të personazhit (i cili vepron, shfaqet, gabon, dyshon). Kjo ndërvartësi krijon besueshmëri: personazhet nuk imponohen nga autori; ato zhvillohen përmes vetveprimit. Në termat e narratologjisë, romani shmang “autorialitetin dominues” dhe instalon një polifoni zërash, ku kujtesa individuale përzihet me kujtesa kolektive.

Duke nënkuptuar se teknika e rrëfimit të thyer përbën një rrezik objektiv për çdo prozë të gjatë, mund të cënohet kohezioni i brendshëm. Por në romanin “I arratisuri“, thyerjet organizohen rreth disa nyjave strukturore: arratisjet, Anadelli, rikthimet e personazheve në intervale të papritura. Rrjedhimisht, fragmentariteti nuk është shenjë çorganizimi, por strategji estetike. Secili fragment funksionon si guralec i mozaikut, duke kërkuar nga lexuesi bashkëpunim hermeneutik. Në këtë mënyrë, romani evoluon nga lineariteti drejt topografisë së kujtesës, një rrjet rrugësh që të kthen gjithnjë tek qendra e mungesës.

Si pasojë diskursive Anadelli mbetet qyteti si personazh, po aq dhe si arkiv shpirtëror. Kjo është pra, qyteza Anadell, me etimologjinë e saj (anë + dell), që nuk është thjesht hapësirë gjeografike. Ajo është njësi simbolike, vend ku historia njerëzore dhe historia natyrore takohen. Ndryshe nga qytetet “koloniale” të letërsisë botërore, Anadelli ndërtohet si qendër shqiptare e kujtesës, një arkiv i mënyrave të jetesës, ritualeve, frikave dhe shpresave. Në këtë kuptim, Anadelli afrohet me Makondon e Markezit, apo me qytetin e gurit tek Kadare, por pa rënë në imitacion. Ai shfaqet si metaforë e identitetit kolektiv, e një hapësire që ekziston mes reales dhe mitikes, mes dokumentit dhe legjendës.

Duke ndjekur diskursin e këtij narrativi lexuesi ndjen se arratisja trajtohet si kategori filozofike. Kjo sepse, në nivelin tematik, arratisja nuk është vetëm tentativë fizike për të lënë një vend. Ajo bëhet arratisje nga koha e imponuar, arratisje nga format e rreme të jetës, dhe mbi të gjitha, arratisje nga vetja e frikshme. Kështu, romani na çon drejt përfundimit se njeriu modern mbetet gjithnjë “i arratisur”, i dënuar të jetë në lëvizje brenda vetes. Kjo ide dialogon me traditën ekzistenciale evropiane duke prekur idetë dhe mendimet filozofike të Sartre, Camus, por mbetet organikisht e rrënjosur në përvojën shqiptare.

Themi kështu pasi elementi parësor gjuha e narrativit është një pastërti, ritëm dhe neologji. Shkrimtari Taip Sulko i përket prirjes për pastrim leksikor, duke zgjedhur fjalë shqip dhe renditje sintaksore që prodhojnë nganjëherë një tingëllim origjinal. Ky insistim nuk është thjesht purizëm. Ai shërben për të krijuar ritëm rrëfimtar, për ta afruar prozën me ligjërimin oral, pa e sakrifikuar densitetin poetik. Rezultati tek romani “I arratisuri“ i këtij autori është një gjuhë që bart njëkohësisht thjeshtësi dhe erudicion, duke mbajtur lexuesin në vigjilencë semantike.

Dua të theksoj se vetë diskursi i këtij narrativi më obligon të gjej anën më sublime të tij dhe ta shoh këtë vepër si një roman i ndërgjegjes moderne shqiptare. Kjo sepse “I arratisuri“ shfaqet si një vepër ku ndërthuren tre trajektore, trajektorja e kujtesës personale, ajo e përjetimit kolektiv, dhe dimensioni metafizik i kohës. Duke thyer linearitetin dhe duke përdorur poetikën e mozaikut, romani arrin të krijojë një diskurs të ri për “veten shqiptare”, jo si objekt historik, por si fushë e hapur reflektimi. Në këtë mënyrë, vepra kontribuon në konsolidimin e një estetike bashkëkohore shqiptare, ku historia ndjehet, por nuk sundon; ku arratisja pranohet si kusht i njeriut, por shndërrohet në mundësi për vetëdije.

Referenca orientuese:

Teoria e rrëfimit modern (Joyce, Faulkner, Calvino, Proust).

Poetika e realizmit konceptual (Garcia Marquez; Rushdie).

Konceptet e kujtesës kulturore (Assmann).

Tradita moderne shqiptare (Kadare, Xoxa).

Nga Karakasi në Ballkan: fuqia amerikane si faktor stabiliteti dhe ndalues i krimit shtetëror

January 6, 2026 by s p

Prof. Dr. Muhamet Racaj

Universiteti “Nënë Tereza”, Shkup/

Operacioni amerikan në Venezuelë nuk përfaqëson një akt arbitrar force, por vazhdimësi të një doktrine të provuar historikisht: ndërhyrja vendimtare për të ndalur regjime të kapura nga krimi, represioni dhe destabilizimi rajonal. Ky veprim duhet parë në të njëjtin kontekst strategjik dhe moral me ndërhyrjen e NATO-s të udhëhequr nga SHBA-ja në vitin 1999 kundër Serbisë, kur u ndal spastrimi etnik, vrasjet masive dhe shkatërrimi sistematik i popullsisë civile në Kosovë.

Ashtu si atëherë, edhe sot, Shtetet e Bashkuara veprojnë mbi parimin se sovraniteti nuk mund të shërbejë si mburojë për krimin shtetëror. Kapja e Nicolás Maduro dhe transferimi i tij për gjykim nuk është shkelje e rendit ndërkombëtar, por rikthim i përgjegjësisë personale për liderët që e kanë shndërruar shtetin në instrument të karteleve dhe represionit.

Precedenti i vitit 1999: kur forca ndaloi gjenocidin

Historia e Kosovës e dëshmon qartë se veprimet e SHBA-së nuk kanë qenë as aventurë politike, as dominim imperial, por ndërhyrje shpëtuese. Në vitin 1999, pa leje nga Këshilli i Sigurimit, por me legjitimitet moral dhe historik, NATO ndali spastrimin etnik dhe vrasjet masive të shqiptarëve të Kosovës. Pa atë ndërhyrje, Ballkani sot do të kishte një realitet krejt tjetër, shumë më të errët.

Ky precedent është thelbësor për të kuptuar Venezuelën: kur mekanizmat ndërkombëtarë bllokohen dhe kur krimi institucional bëhet kërcënim rajonal dhe global, veprimi amerikan shndërrohet në faktor stabiliteti.

Energjia, siguria dhe përgjegjësia globale

Është e vërtetë që Venezuela ka rezerva kolosale të naftës, por reduktimi i ndërhyrjes amerikane vetëm në aspektin energjetik është analizë sipërfaqësore. Në një botë të përballur me krim transnacional, narkotrafik dhe financim të destabilizimit përmes shteteve të dështuara, kontrolli mbi regjime kriminale është pjesë e sigurisë globale. Administrata amerikane, ashtu si në vitin 1999, nuk e fshehu vendosmërinë e saj. Mesazhi ishte i qartë: shtetet që shndërrohen në platforma të krimit ndërkombëtar nuk mund të mbrohen pas parullës së sovranitetit.

Mesazh për Ballkanin: sovraniteti nuk është alibi

Prononcimet analitike të kohëve të fundit e lexojnë rastin e Venezuelës si paralajmërim edhe për hapësira të tjera problematike, përfshirë Ballkanin. Kjo nuk është kërcënim për shtetet demokratike, por sinjal për regjimet që burojnë nga zgjedhje të manipuluara dhe që mbijetojnë përmes lidhjeve me krimin dhe propagandës pseudo-sovraniste.

Në Ballkan, tentativa për të mbrojtur struktura të komprometuara duke përdorur narrativën e “ndërhyrjes së huaj” bie ndesh me përvojën historike të Kosovës. Pikërisht ndërhyrja amerikane ishte ajo që shpëtoi popullin shqiptar dhe krijoi bazën për stabilitet afatgjatë.

Fuqia amerikane si garanci e rendit të ri

Rendi ndërkombëtar nuk ka rënë; ai është riformatuar. SHBA-ja vazhdon të jetë faktori kyç që vendos vijat e kuqe ndaj krimit shtetëror, qoftë në Evropë, Amerikën Latine apo gjetkë. Në këtë kuptim, veprimet amerikane nuk minojnë stabilitetin global, por e ruajnë atë.

Përfundim

Nga Kosova e vitit 1999 te Venezuela e sotme, veprimet e Shteteve të Bashkuara tregojnë një vijë të qartë: kur diplomacia dështon dhe krimi shtetëror kërcënon jetën e njerëzve dhe stabilitetin rajonal, forca bëhet mjet i domosdoshëm për mbrojtjen e paqes. Për shtetet e vogla, përfshirë ato të Ballkanit, mesazhi është i qartë: aleanca me SHBA-në nuk është rrezik për sovranitetin, por garanci për mbijetesë, siguri dhe stabilitet.

1962 / RRËFIMI I EDWARD BEHR, KORRESPONDENTIT TË “TIME” NË PARIS, RRETH VIZITËS SË TIJ NË SHQIPËRI

January 6, 2026 by s p

Berhr përpara ambasadës sovjetike të papërfunduar në Tiranë — Burimi : TIME Magazine, 10 gusht 1962, faqe n°7

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 6 janar 2026

Revista “TIME” ka botuar, me 10 gusht 1962, në faqet n°7, 19 dhe 20, rrëfimin e korrespondetit të saj Edward Behr, rreth vizitës së tij asokohe në Shqipëri, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Shqipëria : Komb në terr

Burimi : TIME Magazine, 10 gusht 1962, faqe n°19–20

Shqipëria është vendi më i mjerë në Evropë. Pothuajse askush nuk dëshiron të hyjë, dhe shumica e njerëzve të saj, po t’u jepej një mundësi e vogël, do të dëshironin të dilnin.

Megjithatë, për të fituar valutë të huaj aq të nevojshme, drejtuesit komunistë të vendit mbajnë një shërbim zyrtar turistik, Albtourist, i cili mburret me “plazhet e pakrahasueshme të Adriatikut” (të gjitha të ruajtura nga anije policie që patrullojnë) dhe me “rrënojat shumë-shekullore”. Biznesi për Albtourist është bërë i dobët në vendet e tjera satelite që prej prishjes me Hrushovin. Agjencia ka dërguar me shpresë broshurat e saj edhe në një agjenci të vogël udhëtimesh në Këln të Gjermanisë Perëndimore. Korrespondenti i TIME, Edward Behr, vendosi të aplikonte si turist. Ai priti gjashtë javë për vizë dhe më në fund hyri në Shqipëri me një fluturim hungarez që niset vetëm një herë në javë nga Budapesti — për të parë nga afër vendin që vetë Nikita Sergejeviç Hrushovi e kishte përshkruar si “më të përgjakshëm e më reaksionar se sa carët.”

Numërimi i çorapeve

I ndarë nga miku i vetëm në botë, Kina e Kuqe, me 3,000 milje largësi, Shqipëria jeton në një izolim njëherësh sfidues dhe të trishtueshëm. Më shumë se 70% e 1,700,000 banorëve të saj nxjerrin bukën e gojës nga toka e kolektivizuar; shumica e fshatrave dhe qyteteve malore kanë mbetur pothuajse si në shekullin e kaluar. Plehrat rrjedhin nëpër një kanal të hapur në mes të rrugëve të ngushta; burra me hundë shqiponje pinë kafe turke në kafene të errëta, ndërsa gratë e tyre mbajnë mbi supe dru ose fuçi me ujë të rrallë. Përkrah varfërisë tradicionale shfaqen posterët komunistë që shpallin parullën e diktatorit Enver Hoxha : “Ndërto socializmin në njërën dorë me kazmë dhe në tjetrën me pushkë.”

Edhe përpara prishjes me Hrushovin, siguria e brendshme ishte ndër më të rreptat në botë; që atëherë është kthyer në mani. Vizitorët e huaj duhet të plotësojnë formularë ku përshkruajnë përmbajtjen e bagazhit deri në numrin e këmishave, shamive dhe çorapeve që sjellin. Batanijet e mira janë aq të rralla, sa duhen regjistruar veçmas si “objekte me vlerë.” Shqiptarët, të shkëputur nga bota, besojnë se kufizime të tilla janë diçka krejt normale kudo.

Në mbërritje në Tiranë, korrespondenti Behr u mor nën kujdes të rreptë nga një udhërrëfyes shtetëror i Albtourist, i cili e shoqëronte kudo, madje përpiqej ta çonte nëpër “ekskursione” me autobusë të mbyllur me çelës. Ai bënte sikur dërgonte kërkesa për intervista me zyrtarë, aktorë apo gazetarë vendas — por gjithmonë përgjigjja ishte e njëjtë: “janë të sëmurë, me pushime ose në zi për ndonjë të afërm të ndjerë papritur.”

Meqë asnjë i huaj nuk mund të marrë taksi, guida ishte e domosdoshme. Ndihmë më të madhe i dha një gazetar japonez që udhëtonte me të dhe që shqiptarët e përshëndetnin rregullisht, duke e ngatërruar për kinez. Të dy gazetarët, duke qenë më shumë se një përfaqësues i Albtourist, ndonjëherë ndaheshin me qëllim për t’u “humbur” dhe për të shijuar disa minuta lirie — por këto arratisje nuk zgjatnin shumë, falë policisë sekrete “Sigurimi” dhe trupave të shumta (një e katërta e burrave të rritur janë nën armë). Zyrtarët madje i paralajmëruan se, nëse nuk silleshin siç duhej, mund të mos merrnin vizë daljeje — kërcënim shumë i efektshëm në Shqipëri.

Plazhi me mur

Një repart i armatosur me mitraloza në Tiranë patrullon zonën që diplomatët e pakët të huaj e quajnë “Blloku”: lagjen e rehatshme ku krerët komunistë kanë vilat e tyre. Edhe në plazhin e Durrësit, 25 milje në perëndim të kryeqytetit, një mur ndahet nëpër rërë e zbret deri në det për të ndarë zonën e privilegjuar nga ajo e punëtorëve, familjet e të cilëve banojnë në baraka prej teneqeje në anën tjetër të murit.

Notuesit proletarë nuk mund të kalojnë vijën e bojave rreth 30 metra nga bregu; nëse e bëjnë, një anije policie i urdhëron të kthehen, për të shmangur ndonjë arratisje drejt një anijeje greke apo italiane që mund të ndalojë në port. Kur një anije gjermane mbërriti me grurë kanadez të paguar nga Pekini, asaj nuk iu lejua të hynte në port — ngarkesa u shkarkua me varka. Edhe pse Shqipëria ka 250 milje vijë bregdetare në Adriatik, peshku është i rrallë, pasi vetëm disa peshkatarë “politikisht të besueshëm” lejohen të dalin në det, nga frika se mos ikin në Itali, vetëm 50 milje larg.

Megjithatë, shqiptarët nuk janë në uri dhe përfitojnë nga arsimimi, mjekimi dhe shërbimet e tjera falas. Behr nuk pa shenja rebelimi — dhe edhe po të kishte, pasardhësi i Hoxhës s’do të ishte më i mirë, pasi krerët kryesorë të partisë janë pothuajse të gjithë të afërm me Hoxhën ose me kryeministrin Mehmet Shehu.

Simbolet e statusit

Në Tiranë burokracia shtetërore është e ndërlikuar në mënyrë të pabesueshme; për të blerë çdo gjë, nga ilaçet deri te vaktet në hotele, kërkohet leje zyrtare. Së paku këmbësorët nuk e kanë të vështirë: në gjithë vendin ka vetëm rreth 400 makina (të vjetra ruse dhe çeke, përveç një flote “Mercedesësh” të ambasadës kineze). Megjithatë, në çdo kryqëzim të madh rrinë deri në tre policë me shkopinj të zinj e të bardhë.

Si qendër tregtare, Tirana ngjan më shumë me një pazar të improvizuar. Në dyqanet pothuajse tërësisht të shtetëzuara, një kostum i keq kushton 7,000 lekë — rreth 140 dollarë me kursin zyrtar — pothuajse dy paga mujore të një punëtori. Përpjekjet për industrializim morën fund kur Moska braktisi ambasadën e saj gjysmë të ndërtuar dhe tërhoqi mijëra ekspertët sovjetikë. Fabrika e vetme e madhe e pambukut qëndroi e mbyllur për tre muaj; planet për fabrika të reja mbetën në letër. Nga 22 avionët MIG sovjetikë që kishte Shqipëria, vetëm pesë mund të fluturojnë. Kina, Koreja e Veriut dhe Vietnami i Veriut dërguan rreth 500 teknikë, shumica bujq që mësojnë kultivimin e orizit dhe organizojnë punishte në modelin e Pekinit.

Kinezët jashtë orarit rrinë të izoluar. Hanë në një sallë më vete në hotelin italian Dajti, dhe jetojnë në një kompleks ambasadorësh të rrethuar vazhdimisht nga roje. Simbolet më të fundit të statusit në Tiranë — të veshura nga zyrtarët shqiptarë që kanë vizituar Kinën — janë një kapelë e thjeshtë prej pëlhure bezhë, si ajo që preferon Mao Ce Duni, dhe syze dielli të errëta të stilit aviator, po aq të modës në Pekin.

Varfëria e zymtë, shtypja politike dhe dyshimi maniak ndaj të huajve nuk e bëjnë udhëtimin në Shqipëri as të këndshëm, as tërheqës. Kur erdhi koha për t’u larguar, avioni i Behr u vonua një orë — dhe madje edhe udhërrëfyesi i Albtourist e kuptoi sa të lumtur ishin vizitorët që po iknin.

“Gjërat e mira vijnë ngadalë,” tha me një ngritje supesh, dhe me përshëndetje me dorë u dha lamtumirën.

Një Letër nga Botuesi

10 gusht 1962

TIME

Korrespondenti i TIME, Edward Behr, 36 vjeç, ka shërbyer në ushtrinë britanike në Indi, ka punuar si gazetar për Reuters në Londër dhe Paris, dhe si pjesë e redaksisë sonë në Paris ka udhëtuar në shumicën e vendeve të Evropës. Për katër vjet ai mbuloi luftën në Algjeri dhe vitin e kaluar botoi një libër për të.

Me pak fjalë, Behr ka qenë në mjaft vende të njohura dhe të largëta për ta ditur se nuk duhet t’u besohet broshurave turistike. Por gjatë një turneu 13-ditor në Shqipërinë komuniste — për të cilin ai raporton këtë javë — Behr zbuloi se hendeku midis realitetit dhe fantazisë së paraqitur ishte edhe më i madh se sa kishte menduar.

“Vizita në Shqipëri,” tha ai, “është si të kthehesh pas në kohë dhe të zgjohesh në Ballkanin e shekullit të 16-të, me disa tela telefoni, armë moderne dhe pak automjete shtesë.”

Behr e kuptoi prapambetjen e Shqipërisë që në fillim të qëndrimit të tij. Duke u nisur për të zëvendësuar briskun e rrojës (kishte humbur valixhen në Budapest), ai zbuloi se i vetmi brisk i disponueshëm ishte vendas — dhe vdekjeprurës. Ai funksiononte vetëm duke hequr edhe copa të mëdha lëkure. Behr ia përmendi këtë rastësisht udhërrëfyesit të tij shqiptar, i cili u përgjigj thjesht: “Gjithmonë kemi ndonjë problem me briskun tonë.”

Megjithatë, ky udhëtim për pazar pati një përfitim: Behr arriti të fliste për pak minuta i vetëm me një shqiptar vendas — një farmacist që kishte qenë në Paris vite më parë dhe që e pyeti me mall : “A është ende njësoj Bregu i Majtë?”

Udhërrëfyesi i Behr-it ishte plotësisht i vetëdijshëm se ai nuk ishte turist i zakonshëm, por vendosi se ta dëbonte nga vendi do të ishte e kotë. Nga ana tjetër, Behr e dinte se shoferi i makinës së tyre turistike ishte anëtar i policisë sekrete. Për të shpërqendruar vëmendjen e udhërrëfyesit ndërsa fotografi bënte disa foto, Behr (duke folur në gjermanishte të çalë) përpiqej ta mbante të zënë me biseda.

Njëherë, kur udhërrëfyesi përmendi se kishte përkthyer në shqip dramën e Bertolt Brecht-it Nëna Kurajo, Behr e shpërqendroi duke i treguar gjatë për një takim që kishte pasur me Brecht në Paris në vitin 1953. Behr e gjeti udhërrëfyesin — i cili nuk kishte dalë kurrë jashtë Shqipërisë — pothuajse tragjikisht kureshtar për botën e jashtme. Dhe për ata që, nga ana e tyre, janë kureshtarë për Shqipërinë — vendin më të vështirë për të mbijetuar në gjithë Evropën — lexoni raportin e Behr në rubrikën “THE WORLD”.

Vlora, dy tallje, një gala dhe një javë pa u la

January 6, 2026 by s p

Fejton nga Rafael Floqi

Ka mungesa që duken në statistika dhe ka mungesa që ndihen në trup. Uji bën pjesë tek të dytat. Kur mungon uji, nuk mungon thjesht një shërbim; mungon normaliteti, higjiena, qetësia, dinjiteti. Dhe kur kjo ndodh për katër apo pesë ditë rresht, nuk kemi më të bëjmë me një defekt teknik, por me një provë të karakterit të pushtetit.

Vlora që ka ujë sa mund ta eksportojë në Itali. Vlora që ka Ujin e Ftohtë s’ka ujë pёr nevojat më elementare. Bashkia punonjësit e së cilës që nga kryetarja i caktoi vetë Rama bën gala (gallatë) Fshati digjet e bashkia socialiste krihet.

Në Vlorë, këtë fund dhjetori, qytetarët e mësuan se sa e gjatë mund të jetë një ditë pa ujë dhe sa e shkurtër është durimi i atyre që qeverisin vetëm nga kolltuku. Në shtëpitë e zakonshme, bidonët bosh u bënë orë matëse e ditëve. Në zyrat e pushtetit, ora vazhdoi të ecte normalisht, mes planifikimesh festive, ftesash elegante dhe mbrëmjesh gala.

Kontrasti ishte brutal: nga njëra anë, njerëz që pyesnin “kur do vijë uji?”; nga ana tjetër, institucione që silleshin sikur pyetja nuk ekzistonte. Sepse në Shqipëri, shpeshherë, pushteti nuk e sheh mungesën e ujit si emergjencë, por si zhurmë.

Në vend që të shpallej gjendje emergjence, në vend që të kishte komunikim të përditshëm, transparencë dhe mobilizim serioz, Bashkia e Vlorës zgjodhi një rrugë tjetër: normalitetin artificial. Një gala në mes të thatësirës urbane. Një festë në mes të ankesës. Një shfaqje në mes të mungesës.

Mbrëmja gala nuk ishte thjesht një aktivitet kulturor i keqvendosur. Ishte një mesazh. Një mesazh i qartë, edhe nëse i pavetëdijshëm: “Ne vazhdojmë jetën tonë. Ju rregullohuni vetë.” Dhe kur pushteti dërgon këtë mesazh, nuk ka më rëndësi se sa ditë do zgjasë defekti teknik; dëmi tashmë është politik dhe moral.

Qytetarët e Vlorës, për herë të rrallë, vendosën ta prishin këtë normalitet të rremë. Me bidonë bosh në duar, ata hynë aty ku pushteti po festonte dhe sollën brenda sallës atë që ishte lënë jashtë: realitetin. Nuk ishte një akt dhune. Ishte një akt simbolik. Një përplasje mes dy botëve që zakonisht nuk takohen: asaj të qytetarit që pret dhe asaj të pushtetit që feston.

Pamjet ishin të mjaftueshme për të kuptuar gjithçka: drita, muzikë, kostume dhe përballë tyre, bidonë plastikë bosh që përplaseshin në dysheme. Një simfoni e çuditshme, ku heshtja e përgjegjësisë mbyste çdo tingull tjetër.

Por nëse gala ishte tallja e parë, e dyta erdhi nga më lart. Më e rafinuar në formë, më e rëndë në përmbajtje.

Nga Tirana, kryeministri vendosi të flasë. Jo për të kërkuar ndjesë. Jo për të marrë përgjegjësi politike. Jo për të treguar empati. Por për të shpjeguar gjithçka me një fjali që do të mbetet gjatë në kujtesë: “plasi më në fund edhe syri i keq”.

Kjo nuk ishte thjesht një shprehje popullore e përdorur pa menduar. Ishte një zgjedhje fjalori. Dhe fjalori, në politikë, nuk është kurrë i pafajshëm. Ai tregon se si e sheh pushteti qytetarin.

Kur një kryeministër shpjegon mungesën e ujit me “syrin e keq”, ai nuk po flet si drejtues i një shteti modern. Ai po flet si dikush që mendon se qytetarët e tij i besojnë tersit më shumë se përgjegjësisë institucionale. Si dikush që supozon se një shpjegim gjysmë-magjik është i mjaftueshëm për të mbuluar një dështim konkret.

Në atë fjali kishte ironi, por jo humor. Kishte folklor, por jo ngrohtësi. Kishte një nëntekst të qartë: “Mos kërkoni llogari. Këto gjëra ndodhin.” Dhe kur pushteti i normalizon dështimet, ai i përsërit ato.

E gjithë kjo arrogancë nuk vjen rastësisht. Ajo ka një shpjegim të thjeshtë politik: sigurinë elektorale. Vlora ka qenë për dekada bastion i së njëjtës forcë politike. Në një territor ku rotacioni nuk ekziston, pushteti fillon të sillet jo si shërbëtor, por si pronar. Dhe pronari nuk ndien nevojën të justifikohet.

Në këto kushte, qytetari nuk trajtohet si sovran, por si zakon. Si diçka e dhënë. Si dikush që do të ankohet sot, do të harrojë nesër dhe do të votojë sërish pasnesër. Prandaj edhe tallja bëhet e mundur. Prandaj edhe mungesa e ndjeshmërisë nuk ndëshkohet.

Por bidonët bosh janë kujtesë e fortë. Ata nuk mbushen me fjalë. As me statuse. As me shprehje popullore. Ata mbushen vetëm me ujë. Dhe uji vjen vetëm kur institucionet funksionojnë, jo kur festojnë.

Në fund, defekti teknik do të riparohet. Tubacioni do të rregullohet. Uji do të vijë. Por pyetja që mbetet nuk është teknike. Është politike: çfarë mbetet pas?

Mbetet një qytet që pa se si trajtohet kur ka nevojë. Mbetet një pushtet që u zbulua më shumë se ç’do të donte. Dhe mbetet një fjali – “plasi syri i keq” – që do të kujtohet si simbol i një distance të rrezikshme mes qeverisjes dhe qytetarit.

Sepse krizat nuk tregojnë sa të forta janë tubacionet. Ato tregojnë sa i fortë është karakteri i pushtetit. Dhe në Vlorë, këtë herë, uji mungoi, por arroganca ishte me tepri.

Dhe tubi tha Rama do na vijë nga Turqia, he po elbete “mall turk” të gjitha të këqijat nuk vijnë nga turqit , ja aeroporti, ja tuneli…tani të besojmë të mbajë.

Fan Noli dhe VATRA – Dritë e Pavdekshme e Kombit Shqiptar

January 6, 2026 by s p

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Me rastin e ditëlindjes së të madhit Fan S. Noli, është një privilegj i veçantë të shpreh përshëndetjet më të përzemërta dhe respektin e thellë për Federatën Panshqiptare “VATRA”, SHBA – institucionin e shenjtë ku kam nderin dhe krenarinë të jem pjesë dhe anëtar aktiv.

Fan Noli: Një jetë e shenjtë për komb dhe liri

Fan Noli nuk ka qenë thjesht një figurë historike, por një simbol i pavdekshëm i përkushtimit për lirinë dhe identitetin shqiptar. Si kryeministër, diplomat, poet, shkrimtar dhe intelektual, ai i dha kombit shqiptar një vizion të qartë për kulturë, atdhedashuri dhe unitet kombëtar. Themelimi i Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare, veprimtaria e tij politike dhe diplomacia ndërkombëtare janë dëshmi të përkushtimit të tij për një Shqipëri të lirë dhe të bashkuar. Fjala e tij dhe veprat e tij mbeten sot burim frymëzimi për brezat e rinj.

VATRA – Nderi dhe identiteti i shqiptarëve në diasporë

Federata Panshqiptare “VATRA”, e themeluar në vitin 1912, ka qenë gjithmonë temeli i qëndrueshëm i identitetit dhe krenarisë shqiptare në Amerikë. Si pjesëtar aktiv i këtij institucioni, kam nderin të kontribuoj në ruajtjen dhe përhapjen e trashëgimisë së Nolit, duke organizuar aktivitete që lidhin shqiptarët kudo në botë me kulturën dhe historinë e tyre.

Një shembull i gjallë i kësaj veprimtarie është “Dita e Fan Nolit” në Boston, ku çdo vit zhvillohen ligjërata, ekspozita dhe performanca kulturore që rikujtojnë jetën dhe veprën e tij të madhe. Ky aktivitet ka fuqinë të bashkojë të gjithë komunitetin shqiptar, duke ripërtërir dashurinë për gjuhën, letërsinë dhe historinë tonë kombëtare.

Po ashtu, programet edukative të Vatrës për shkollat shqipe në diasporë kanë bërë të mundur që brezat e rinj të njohin thelbin e identitetit kombëtar dhe të kuptojnë rëndësinë e unitetit dhe bashkëpunimit ndër shqiptarë. Iniciativat për botimin e librave shqip dhe promovimin e kulturës shqiptare janë dëshmi se VATRA nuk është vetëm një organizatë historike, por një institucion aktiv, frymëzues dhe jetësor për çdo shqiptar në Amerikë dhe kudo në botë.

Fryma e pavdekshme e Nolit dhe përkushtimi i Vatrës

Si pjesëtar i këtij institucioni të shenjtë, ndihem i thellë i përkushtuar që të ruaj dhe të mbaj gjallë frymën e pavdekshme të Fan Nolit. Çdo aktivitet, ligjëratë, takim dhe iniciativë kulturore është një mundësi për të forcuar dashurinë për kombin dhe respektin për traditat tona. Fan Noli dhe VATRA janë më shumë se histori – ato janë një dritë udhërrëfyese që nuk shuhet kurrë, një inspirim për të gjithë shqiptarët, kudo që ndodhen.

Mesazh për brezat e rinj dhe komunitetin shqiptar

Në këtë ditë të shënuar, le të kujtojmë se trashëgimia e Nolit dhe veprimtaria e Vatrës nuk i përkasin vetëm të kaluarës. Ato janë mision, përgjegjësi dhe privilegj për çdo shqiptar që dëshiron të mbajë gjallë identitetin dhe krenarinë kombëtare. Le të punojmë me pasion, guxim dhe përkushtim për të mbajtur gjallë këtë trashëgimi të shenjtë, duke e bërë çdo veprim të vogël një hap drejt unitetit dhe fuqizimit të kombit shqiptar.

Lavdi Fan Nolit! Lavdi Vatrës së shenjtë!

Ata janë themeli i përjetshëm i krenarisë shqiptare, drita që ndriçon rrugën e brezave të rinj dhe frymëzim për çdo shqiptar në botë. Në këtë ditë, le të nderojmë jetën, veprën dhe vizionin e tyre të madh, duke ripërtërir dashurinë për kombin, kulturën dhe historinë tonë të shenjtë.