s p – Page 87 – Dielli

Shoqata Kraja dhe Ana e Malit festuan 113 vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë – Fjala e Venera Gjenashaj dhe Albert Sala

November 30, 2025 by s p

Shoqata Kraja dhe Ana e Malit festuan 113 vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë dhe ditën e flamurit kombëtar në Staten Island në një ceremoni madhështore ku u bashkuan shqiptarë nga të gjitha trevat etnike shqiptare dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Fjala përshëndetëse e kryetares së shoqatës Kraja znj. Veterani Gjenashaj: “Mirë se vini të gjithëve dhe gëzuar Ditën e Flamurit Shqiptar. Ju falenderojmë që jeni këtu për të festuar një ditë krenarie, historie dhe uniteti. Sot nderojmë guximin dhe qëndrueshmërinë e popullit shqiptar, si dhe flamurin e kuq me shqiponjën e zezë dykrerëshe, që përfaqëson identitetin tonë. Gjithashtu duam të shprehim një falenderim të sinqertë për të gjithë mbështetësit dhe të ftuarit tanë—prania dhe përkrahja juaj kanë shumë vlerë për komunitetin tonë. Le ta shfrytëzojmë këtë moment për të reflektuar mbi trashëgiminë tonë, për të vlerësuar vlerat që na bashkojnë dhe për të shijuar këtë rast të veçantë së bashku. Jemi mirënjohës që jeni me ne

gezuar festa e flamurit”.

Fjala përshëndetëse e kryetarit të shoqatës Ana e Malit z.Albert Sala: ” Të dashur bashkatdhetarë, miq dhe të ftuar të nderuar, Me së pari, dua të përshëndes me shumë respekt dhe mirënjohje komunitetin tonë Anamalas dhe Kranjan, si edhe të gjithë shqiptarët kudo që ndodhen. Kjo mbrëmje është festë e bashkimit, e traditës dhe e krenarisë sonë kombëtare.

Sot jemi mbledhur për të festuar ditën më të shenjtë të historisë sonë – 28 Nëntorin, Ditën e Flamurit dhe Ditën e Pavarësisë së Shqipërisë. Kjo ditë na kujton rrugën e gjatë të popullit tonë, sakrificat, atdhedashurinë dhe përkushtimin e brezave që luftuan për identitetin dhe lirinë tonë. Sonte, është nder i veçantë për Shoqatën Ana e Malit dhe Shoqatën Kraja që kemi në mesin tonë mysafirë të rëndësishëm dhe miq të komunitetit tonë.

Është kënaqësi e madhe që sonte kemi të pranishëm:

• Ministrin e të Drejtave të Njeriut dhe të Pakicave në Mal të Zi, z. Fatmir Gjeka,

• Sekretarin në Ministrinë e të Drejtave të Njeriut dhe të Pakicave, z. Astrit Hoxha.

Prania juaj është një vlerësim i madh për komunitetin tonë në New York dhe një mesazh i fortë bashkimi për shqiptarët në Mal të Zi. Gjithashtu, dua të përshëndes me respekt Presidentin e Komunës së Staten Island, z. Vito Fosella, mik të komunitetit tonë shqiptar. Një falënderim i posaçëm shkon për aktivistët e komunitetit tonë, të cilët me punën dhe përkushtimin e tyre e mbajnë të gjallë dhe të fortë bashkësinë tonë.

Përshëndetje të veçanta për:

• Dr. Bari Ceka,

• Dr. Ilka Ceka,

• Aktivistin N. Nika,

• Dhe të gjithë të pranishmit që e nderojnë këtë mbrëmje.

Po ashtu, dua të përshëndes me respekt Shoqatën Atdhetare Dibra, së bashku me kryetarin e saj, Hakim Budzaku, për kontributin e vazhdueshëm në ruajtjen e traditave, kulturës dhe bashkimit të komunitetit dibran në Diasporë.

28 Nëntori është dita kur kujtojmë Ismail Qemalin dhe burrat e Vlorës që ngritën flamurin tonë të shenjtë kuqezi. Është dita e krenarisë kombëtare, e sakrificës dhe e unitetit që na ka mbajtur gjallë ndër shekuj.

Ne, si komunitet në mërgatë, kemi detyrë ta ruajmë këtë trashëgimi dhe ta përcjellim me krenari nga brezi në brez. Bashkimi ynë është forca jonë më e madhe.

Në emër të Shoqatës Ana e Malit dhe Shoqatës Kraja, ju falënderoj për pjesëmarrjen dhe për mbështetjen e vazhdueshme.

Gëzuar 28 Nëntorin!

Rroftë flamuri kuq e zi!

Rroftë kombi shqiptar!”.

Në shërbim të ruajtjes dhe promovimit të trashëgimisë sonë kulturore, shpirtërore dhe kombëtare…

November 30, 2025 by s p

Me një motivacion të thellë dhe frymëzim të palodhur nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit,shoqat e posathemeluar Lidhja eshte gjalle e cila ka një histori të pasur më shumë se dy dekada aktiviteti, ne sot jemi krenarë të njoftojmë themelimin zyrtar të kësaj shoqate nga pasardhësit e familjeve të mëdha të kombit shqiptar. Përfaqësuesit e shoqates: Në këtë ngjarje historike, ata që kanë marrë përsipër të çojnë përpara këtë trashëgimi janë:

Z. Mehmet Prishtina, përfaqësues i trungut familjar Hasan Prishtina

Fatmir Idrizi, përfaqësues i familjes Idriz Seferi

Z. Qamil Sahiti, sternipi i Azem Bejt Galicës

Xhavit dhe Zahir Kastrati, nipat e Shaban Polkuzhës

Vizioni dhe Misioni i Lidhja eshte Gjalle:

Lidhja eshte gjalle do të vazhdojë të jetë një trup i gjallë, që angazhohet në shërbim të ruajtjes dhe promovimit të trashëgimisë sonë kulturore, shpirtërore dhe kombëtare. Kjo shoqatë do të veprojë si një gardian i interesave tona, duke qenë aktiv në kuvendet e tri kryeqendrave shqiptare dhe më gjerë, atje ku shqiptarët jetojnë, por edhe në ato vende ku zëri i shqiptarëve nuk është gjithmonë i pranishëm.

Thirrje për intelektualët dhe shoqërinë:

Në këtë periudhë të zhvillimeve të shpejta dhe ndarjeve të thella politike, na duhet të kthejmë sytë dhe mendjet tek vlerat më të thella të kombit tonë. Thirrja jonë është për trurin intelektual shqiptar, shkencëtarët, akademikët dhe intelektualët që të mos përfaqësojnë vetëm interesat e ngushta të individëve apo grupeve, por të kthejnë kokën drejt atdheut, për të kontribuar në ruajtjen e identitetit tonë kombëtar dhe për të shërbyer si udhërrëfyes për të ardhmen tonë të qëndrueshme dhe të bashkuar.

Është koha që gjithsecili nga ne të përqafojë detyrën për të kthyer shikimin tek atdheu dhe për të shëndrruar çdo pasiguri dhe zhvillim negativ në një mundësi për të forcuar kombin tonë. Asnjëherë nuk është vonë për të denoncuar dhe kundërshtuar praktikat e gabuara që na rrethojnë, brenda atdheut dhe qeverisjes së tij. Ne duhet të vlerësojmë çdo kontribues të kombit tonë, dhe po ashtu të jemi të gatshëm të korrigjojmë dhe të ndihmojmë në largimin e asaj që është keq dhe e dëmshme për të ardhmen e tij.

Forca e Bashkimit dhe Shembujt e Heroizmit:

Le të nxjerrim forcën tonë nga historia e lavdishme e bashkimit, ashtu siç u shpreh ajo në Kuvendin e Lezhes,Kuvendin e Lidhjes së Prizrenit. Njëherësh, duhet të kujtojmë se angazhimi dhe sakrifica për të mirën e kombit janë ideali që duhet të na udhëheqin. Për këtë, një shembull i paepur është Hasan Prishtina, i cili gjithmonë e pati përparësi unitetin dhe fuqinë e kombit. Në një tjetër nivel të angazhimit për lirinë dhe drejtësinë, shembulli i Adem Jasharit dhe familjes Jashari do të mbetet gjithmonë një simbol i sakrificës dhe vetmohimit për atdheun.

Konteksti politik dhe thirrje për veprim:

Në këtë Milenium të Tretë, struktura politike në trojet tona shpesh janë të përqendruara në interesa ideologjike dhe personale. Ndaj, është koha që shkencëtarët, akademikët dhe intelektualët tanë të ngrihen dhe të udhëheqin për të orientuar popullin shqiptar drejt një të ardhmeje më të qëndrueshme, të bashkuar dhe të fuqishme.

Thirrja për Akademinë dhe Institucionet:

Si pasardhës të atyre që dhanë jetën për kombin tonë, Lidhja eshte Gjalle i bën thirrje Akademisë së Shkencave, Institucioneve të Historisë, Albanologjisë dhe Universiteteve që të ndërmarrin hapa të vendosur për të ruajtur identitetin dhe unitetin tonë kombëtar.

Mesazhi për popullin shqiptar:

Të gjithë ne duhet të jemi një popull të bashkuar, duke mos lejuar që ndarjet dhe interesat e ngushta të na shkatërrojnë atë që kemi ndërtuar me mund dhe sakrificë

Urime 28 Nëntori, Dita e Pavarësisë së Shqipërisë!

Le të bëjmë që shpirti i Lidhjes të jetë gjithmonë i gjallë, duke i qëndruar besnik idealeve të bashkimit dhe forcës kombëtare!

Bashkë, jemi të pathyeshëm!

Shkrimi i Poetit Belg Roland de Marès për Ismail Qemal Vlorën

November 30, 2025 by s p

Dr. Evarist Beqiri/

“Njeriu i zgjuar i përket të gjitha vendeve, sepse atdheu i një shpirti të madh është bota mbarë.” – Karl R. Popper

Në pranverën e vitit 1900, në moshën 56-vjeçare, Ismail Qemal Vlora mori vendimin që t’i jepte fund karrierës në Perandorinë Osmane. Në këtë mënyrë, ai do të kishte mundësi që ta shfrytëzonte më tepër lirinë vetjake për të bërë diçka të dobishme për vendlindjen e tij, Shqipërinë. Nëse, më parë ai e kishte fshehur luftën për kauzën shqiptare nën petkun e dhënies, së më shumë lirive e të drejtave popujve të ndryshëm të Perandorisë Osmane, duke filluar që nga ky moment ai luftoi haptazi për idenë e shtetit shqiptar.

Në vitet 1900-1908, Ismail beu e vendosi vendbanimin e tij në Bruksel, në Avenue Louise. Aty, ai jetoi me shumë sakrifica së bashku me tre djemtë e tij, të cilët vijonin studimet. Ndërkohë, bashkëshortja e tij Kleoniqi Vlora dhe gjashtë fëmijët e tjerë jetonin në Turqi. Në kryeqendrën europiane, Ismail Qemal Vlora realizoi një veprimtari të jashtëzakonshme patriotike. Kjo periudhë ishte një gur i rëndë themeli në përgatitjen e Pavarësisë së Shqipërisë.

Nga kjo periudhë na vjen sot, një përshkrim i jashtëzakonshëm i poetit dhe publicistit të njohur, belg Roland de Marès (1874-1955). Ja çfarë shkruan ai më, 14 Prill 1909, në një artikull për të famshmen “Le Matin” (*shkrimi u përkthye nga frëngjishtja nga Evarist Beqiri): “Një figurë tjetër që del në pah është ajo e Ismail Qemal Beut, i cili kaloi tetë vjet në mërgim në Bruksel. Pa u ndikuar nga miqësia shumë e vjetër që na lidh, mendoj se nuk po shkoj shumë larg duke thënë se Ismail Qemal Beu është një politikan i klasit të parë. Ai kishte marrë tashmë pjesë shumë aktivisht në lëvizjen e vitit 1876. Ai kishte qenë vali i Bejrutit dhe guvernator i Tripolit. Një administrator i shquar, një njeri me parime. Ai vuajti shumë për idetë liberale. Ishte ai që, duke e ditur se kishte gjithçka për t’u frikësuar nga rrethimi i ngushtë i Sulltanit, u strehua një ditë në bordin e anijes stacionare angleze. Atij iu ofrua e mundura dhe e pamundura për ta bindur të mos largohej nga Perandoria, por Ismail Qemal Beu u largua nën mbrojtjen e topave anglezë dhe nuk u kthye më në vendin e tij deri ditën pas rivendosjes së regjimit kushtetues.

Ai është një burrë kurioz, me një inteligjencë jashtëzakonisht të gjallë. Pavarësisht flokëve dhe mjekrës së tij të bardhë, fytyra e tij ka ruajtur një shprehje të bukur rinore. Brukseli ishte, si të thuash, porti i tij i ankorimit, por ai ishte kudo, në Paris, Londër, Berlin. Ndonjëherë zhdukej për një javë, pastaj një mbrëmje shfaqej papritur në shtëpinë time dhe për orë të tëra më tregonte për shpresat e tij për një triumf të afërt. Ai ishte në kontakt me të gjithë ata që kishin një emër në politikën ndërkombëtare. Ai korrespondonte miqësisht me ministra dhe ish-ministra, gjithmonë me një aktivitet disi të ethshëm, duke e mbushur ekspozimin e ideve të tij me anekdota të këndshme rreth burrave të kohës së tij. Ai shpjegonte me një saktësi të habitshme anën e fshehtë, ndonjëherë zbavitëse të ngjarjeve më serioze politike.

Kur ndodhën incidentet e para ushtarake në Maqedoni, drejt fundit të regjimit të vjetër, kur askush nuk kishte guxuar ende të dyshonte për një revolucion, ai më bëri të kuptoj me një fjalë të thjeshtë se “kaq ishte”. Me përvojën e tij të gjatë në politikën lindore, njohuritë e tij për njerëzit dhe ndjenjat atje, ai e kishte parë menjëherë se fundi i absolutizmit, kundër të cilit kishte luftuar kaq shumë, kishte ardhur. I zgjedhur deputet i Beratit, i adhuruar nga bashkatdhetarët e tij shqiptarë, ai menjëherë e vendosi veten si udhëheqës i partisë liberale konstitucionale. Tani ai është kryetar i Dhomës. Së shpejti, pa dyshim, ai do të jetë Ministër i Punëve të Jashtme. Këto janë surprizat e politikës lindore: dje armik, sot udhëheqës partie, nesër vezir. Ajo që mund të thuhet pa frikë se do të kundërshtohet nga ngjarjet është, se kauza liberale është në duar të mira nëse i besohet udhëheqjes së Ismail Qemal Beut. Dhe unë, që e kam parë atë nga afër në punë në ditët më të errëta, jam i sigurt se ky luftëtar i shkëlqyer do të dëshmohet i aftë për detyrën e rëndë që i ka rënë mbi krye.”

“Fake news osman“ – Ismail Qemali, në Egjipt dhe oferta princit “pёr fronit shqiptar“

November 30, 2025 by s p

Nga Rafael Floqi/

Në fillim të shekullit XX, Perandoria Osmane po përballej me sfida të thella: territoriale, politike dhe morale. Shumë historianë e kanë quajtur këtë periudhë si fundi i epokës së stabilitetit perandorak, duke e identifikuar Perandorinë si “i sëmuri i Europës”. Në këtë kuadër, figura e Ismail Kemal Vlora (1897–1903) shfaqet si një nga intelektualët më të rëndësishëm shqiptarë të kohës, i cili përpiqej të krijonte lidhje ndërkombëtare për kauzën shqiptare, duke sfiduar direkt autoritetin e Sulltan Abdülhamid II.

1. Arratisja dhe Arsyet Politike

Në maj 1900, Ismail Qemali u caktua guvernator i Tripolit nga Abdülhamid II. Sipas dokumenteve osmane, kjo emërim u perceptua si një mënyrë për ta larguar Qemalin nga qendra politike e Perandorisë, duke e konsideruar një “internim politik të lehtë”. Megjithatë, I Qemali nuk pranoi të nënshkruhej ndaj këtij vendimi. Ai u arratis në Greqi, ku qëndroi në Athinë dhe u përfshi në aktivitete politike për të mbështetur kauzën shqiptare, duke kërkuar edhe mbështetje ndërkombëtare.

Arkivat osmane tregojnë se Ismail Qemali kishte filluar të ndërtonte lidhje me Greqinë për një Shqipëri të pavarur, duke përmendur “vëllazërinë greko-shqiptare” në disa memorandume të botuara dhe duke u përpjekur të themelonte një Union Greko-Shqiptar. Po ashtu, ai kontaktoi komunitetin e krishterë shqiptar në Janinë, duke synuar një konsensus mes krishterëve dhe myslimanëve për kauzën shqiptare. Megjithatë, Ferid Pasha, kushëri dhe Grande Vizier, u përpoq ta minimizonte rrezikun që Qemali mund të përbënte për interesat osmane, duke e konsideruar atë “një figurë të parëndësishme”.

2. Botimet dhe aktiviteti publik në Evropë

Pas arratisjes, Ismail Qemali u përfshi në botime gazetare dhe publicistike. Në Bruksel, ai botoi gazetën Albania, së bashku me Faik Bej Konicën. Konflikti me Konicën e detyroi më vonë të botojë Le Salut de l’Albanie në tre gjuhë: shqip, turqisht dhe greqisht. Botimet shërbyen si instrument për të komunikuar idetë e tij mbi pavarësinë shqiptare dhe reformimin e Perandorisë Osmane. Shkrimet e tij trajtojnë kryesisht çështjen e zgjimit të ndërgjegjjes kombëtare shqiptare në prag të rrëzimit të Perandorisë Osmane.

Kësaj periudhe i përket edhe një libër i shkruar nga Ismail Qemali. Ai u botua në osmanisht në vitin 1900, dhe u përkthye në frëngjisht, anglisht dhe arabisht një vit më vonë, çka tregon ndikimin e tij të rëndësishëm. Vlera e këtij botimi theksohet edhe në një letër të ambasadorit britanik në Kostandinopojë, Sir Nicholas R. O’Conor, dërguar kryeministrit Lord Salisbury. Një version i shkurtuar në anglisht u botua gjithashtu në “The Fortnightly Review”, një nga periodikët më të rëndësishëm britanikë të kohës.

Në botimet e tij, I .Qemali theksonte rëndësinë e ndërhyrjes së Britanisë së Madhe. Ai e shihte Britaninë si fuqinë më të madhe koloniale dhe shembullin e administrimit modern, duke argumentuar se një mandat britanik mbi territoret osmane do të sillte civilizim dhe progres, në kontrast me fuqitë rivale që shpesh përfaqësonin regres dhe shfrytëzim.

3. Egjipti dhe Shoqata “Şafak”

Në vitin 1901, diaspora shqiptare në Egjipt e ftoi Ismail Kemalin në Kajro. Kolonia shqiptare në Egjipt, e vendosur kryesisht në Kajro dhe Aleksandri, përbënte një komunitet të ngushtë dhe mjaft të organizuar, i përbërë nga ish-ushtarakë, administratorë dhe tregtarë shqiptarë që kishin shërbyer nën Perandorinë Osmane. Ky komunitet luante një rol të rëndësishëm në jetën politike dhe kulturore të diasporës shqiptare, duke mbështetur iniciativat për autonomi dhe pavarësi të Shqipërisë. Në fillim të shekullit XX, koloninë e karakterizonte një aktivitet intelektual i lartë, ku zhvilloheshin diskutime mbi politikën osmane, reformat evropiane dhe mundësitë e mbështetjes ndërkombëtare, veçanërisht nga Britania e Madhe.

Në Egjipt, ai themeloi shoqatën “Şafak”, një organizatë që përfshinte shqiptarë, armenë dhe disa xhonturq. Mbështetja e Khedivit Abbas Hilmi II ishte e rëndësishme, pasi lejonte Qemalin të zhvillonte aktivitetin politik në një territor që, megjithëse formaliteti i tij i nënshtrimit ndaj Portës ishte i qartë, praktikisht vepronte në ndikim britanik. Fjala “Şafak” vjen nga turqishtja dhe do të thotë “Agim”.

Khedivi Abbas Hilmi II u paraqit si një figurë intrigante dhe e paqëndrueshme: ndihmonte aktivitete që nuk e kërcënonin drejtpërdrejt autoritetin e tij, por shpesh lejonte përdorimin e pozicionit të tij si fasadë për lojëra politike ndërkombëtare. Khedivi nuk ishte iniciator i intrigave, por figura e tij shërbente si mburojë politike. Ai ofronte një nivel mbrojtjeje dhe legjitimiteti ndaj Qemalit, duke i lejuar këtij të ndërtonte rrjetin e tij. Megjithatë, raportet arkivore e paraqesin Khedivin si të paqëndrueshëm dhe të manipulueshëm: “Ambicioz pa ambicie, i manipulueshëm nga kushdo që i flet me autoritet”, thuhet në raportin britanik të Kajros. Kjo e bën figurën e tij të errët, por gjithsesi të rëndësishme për kuptimin e rrjetit politik të I. Qemalit.

Në një raport të vitit 1901, një zyrtar osman shkruante: “Egjypti është strehë e komplotistëve; Vlora atje gjen mbështetje, para dhe aleatë.” Një tjetër dokument e cilëson Ismail Qemalin si: “abuzim i britanikëve dhe helm i racave të pakënaqura të Perandorisë.”

Khedivi Abbas Hilmi II ishte i lindur në Kajro më 1874 dhe ishte trashëgimtari i fundit i Egjiptit dhe Sudanit nga dinastia e Muhamed Aliut. Ai kishte origjinë shqiptare, pasi familja e tij, e themeluar nga Muhamed Ali Pasha nga Kavalla, vinte nga Shqipëria. Megjithëse ishte rritur në ambientin egjiptian dhe ishte pjesë e elitës osmane, rrënjët etnike të dinastisë mbetën shqiptare. Khedivi Abbas Hilmi II Pasha, përkundër rolit të tij dytësor, ishte një instrument i rëndësishëm për platformën operative të Qemalit, duke ofruar një fasadë legjitimiteti dhe mbrojtjeje të pjesshme.

4. “Oferta e Fronit shqiptar”

Mehmet Ali Pasha, vëllai i Khedivit, më vonë denoncoi Ismail Qemalin për ofertën e pretenduar të fronit shqiptar, gjë që solli aktgjykimin e Qemalit në mungesë nga gjykata osmane dhe konfiskimin e të gjitha të drejtave civile dhe pronave të tij. Një nga episodet më të diskutueshme është pretendimi se Ismail Qemali i kishte ofruar fronin shqiptar Mehmet Ali Pashës, vëllait të Khedivit. Denoncimi u përdor nga Pallati për të justifikuar gjykimin e I. Qemalit në mungesë dhe për të eklipsuar reputacionin e tij politik. Historianë modernë dhe burime britanike argumentojnë se ky skenar ishte i ekzagjeruar dhe shpesh i trilluar për qëllime politike, duke reflektuar tensionin midis interesave osmane dhe aspiratave të Qemalit për autonomi shqiptare.

Për pallatin osman, ky denoncim ishte shumë i rëndësishëm, sepse: Tregonte se Ismail Qemali po përpiqej të ndërtonte aleanca ndërkombëtare, duke përfshirë edhe figura të familjes sunduese të Egjiptit. Shqipëria shihej nga Stambolli si një krahinë strategjike, dhe çdo tentativë për t’i dhënë një princ të huaj ishte një akt i hapur rebelimi. Përfshirja e britanikëve (të cilët kishin influencë të plotë në Egjipt) ishte një element që i frikësonte shumë autoritetet osmane.

Si rezultat, Ismail Qemali u akuzua për tradhti të lartë, u gjykua në mungesë në Stamboll dhe u dënua me vdekje. Vendimi parashikonte jo vetëm ekzekutimin e tij, por edhe humbjen e të gjitha të drejtave civile, gradave, nderimeve dhe pasurive. Pas këtij vendimi, dokumentet osmane filluan ta përshkruajnë vazhdimisht me etiketime si “müfsid” ( komplotist), “arratisuri i rrezikshëm Ismail Qemal Vlora dhe banda e tij” apo edhe “vegël e intrigave britanike”.

5. Lidhja me xhonturqit dhe tentativat “për grusht shteti”

Ismail Qemali kishte kontakte të ngushta me Xhonturqit e arratisur në Evropë. Në Paris, Komiteti i Bashkimit dhe Përparimit diskutoi situatën e Perandorisë dhe plane për grusht shteti. Grupi i Qemalit synonte të përdorte Tripolin si bazë për marshimin drejt Stambollit dhe për të shpallur ndryshime politike, përfshirë mbrojtjen e një sistemi më liberal. Megjithatë, guvernatori i Tripolit, Rexhep Pasha, e ndryshoi qëndrimin në momentin vendimtar, duke bllokuar realizimin e planit.

Në shkrimet dhe memorandume e tij, I. Qemali shfaqej si reformist liberal dhe mbështetës i një monarkie kushtetuese. Ai argumentonte për një ndërhyrje të Britanisë në çështjet osmane, duke e shikuar si mundësi për të sjellë liri, rend dhe progres. Kjo poziciononte I. Qemalin në një vijë ideologjike pro-britanike, ndryshe nga minoritetet e tjera dhe disa Xhonturq që ishin më skeptikë ndaj ndërhyrjes direkte të fuqive të huaja.

Ismail Qemal Bej Vlora përbën një nga rastet më interesante të historisë osmane dhe shqiptare të fillimit të shekullit XX. Ai kombinon vizionin politik, aktivitetin ndërkombëtar dhe kapacitetin organizativ, duke shfrytëzuar situatën e pasigurt të Perandorisë Osmane dhe statusin e paqartë të Egjiptit.

Arratisja e I. Qemalit, botimet ndërkombëtare, përpjekjet për grusht, pretendimet e fronit shqiptar dhe lidhjet me Britaninë formojnë një rrjet të ndërlikuar politik dhe diplomatik, që tregon kompleksitetin e marrëdhënieve të kohës dhe sfidat e një intelektuali reformist në një perandori në krizë.

6. Ideja e fronit shqiptar pas Pavarësisë

Edhe pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë më 1912, ideja e një princi mysliman nuk u braktis plotësisht. Shumë intelektualë dhe politikanë shqiptarë, duke përfshirë Ismail Qemalin, mendonin se një mbret mysliman do të mund të shërbente si garanci për stabilitetin politik dhe ruajtjen e lidhjeve me fuqitë e jashtme, sidomos me Perandorinë Osmane dhe fuqitë e mëdha evropiane. Kjo linjë politike synonte të shmangte përplasjet fetare në vend dhe të siguronte njohje ndërkombëtare për shtetin e ri shqiptar.

Disa burime evropiane dhe raportet e arkivave osmane tregojnë se ideja e fronit mysliman u diskutua edhe gjatë periudhës së negociatave të formimit të institucioneve të shtetit shqiptar. Edhe pse nuk u realizua, koncepti ilustron vizionin pragmatik të I. Qemalit dhe disa bashkëpunëtorëve të tij, të cilët synonin të lidhin legjitimitetin e një institucioni monarkik me nevojat e stabilitetit dhe marrëdhënieve ndërkombëtare.

*Ahmed Bedevi Kuran, Osmanlı İmparatorluğunda İnkılap Hareketleri ve Milli Mücadele, ed. by Ali Berktay (Istanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012), 306.

“Proklamimi i Pavarësisë së Shqipërisë”

November 30, 2025 by s p

Prof. Dr. Sylë UKSHINI/

Gjatë hulumtimeve të mia në Bibliotekën e Përgjithshme të Universitetit të Vjenës, në vitin 2009, pata mundësinë të konsultoja koleksionin e revistës së ilustruar vjeneze Das Interessante Blatt, një burim i rëndësishëm mediatik që ka pasqyruar me vëmendje të veçantë zhvillimet politike dhe shoqërore në Shqipëri gjatë dhe pas Shpalljes së Pavarësisë. Ndër materialet më domethënëse të këtij koleksioni veçohet një skicë historike jashtëzakonisht e vlefshme, e botuar më 12 dhjetor 1912, vetëm dy javë pas aktit të Pavarësisë së Shqipërisë.

Kjo skicë përfaqëson një nga vizualizimet më të hershme europiane të kësaj ngjarjeje madhore dhe shërben si një dëshmi vizuale e rëndësishme mbi mënyrën se si opinioni publik austriak dhe më gjerë e perceptonte themelimin e shtetit shqiptar, duke reflektuar interesimin e kohës për rolin gjeopolitik të Shqipërisë në Ballkan. Kjo është një skicë historike shumë e vlefshme, e botuar në revistën austriake “Das Interessante Blatt”, më 12 dhjetor 1912, vetëm dy javë pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë. Ajo paraqet një nga vizualizimet më të hershme europiane të kësaj ngjarjeje.

Përshkrimi i skicës

Skica paraqet momentin solemn të Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në Vlorë më 28 Nëntor 1912. Në qendër të kompozicionit shfaqet Ismail Qemali, me mjekër të bardhë dhe i veshur me kostum europian, ndërsa po ngrit flamurin shqiptar – flamurin e Skënderbeut, të cilin e tund mbi turmën e mbledhur.

Rreth tij qëndrojnë disa figura të njohura të kohës, përfaqësues të viseve të ndryshme shqiptare, të veshur me kostume tradicionale, me plis, tirqe dhe elemente të kulturës shqiptare. Aty shihen edhe klerikë, atdhetarë dhe delegatë të Kuvendit të Vlorës, të cilët dëshmojnë për pluralizmin dhe unitetin kombëtar që karakterizoi këtë moment historik.

Poshtë tribunës ndodhet një turmë e madhe njerëzish, e cila brohoret me gëzim, mban flamuj, përshëndet dhe feston. Skica jep atmosferën entuziaste të ditës së pavarësisë: njerëz me kapele tradicionale, luftëtarë të armatosur, qytetarë, të rinj e të moshuar — të gjithë të bashkuar për të përshëndetur lindjen e shtetit shqiptar.

Në sfond vihen re ndërtesat e Vlorës së fillim shekullit XX – shtëpi me çati të ulëta, minareja e xhamisë dhe rrugicat e qytetit të vjetër bregdetar.

Titulli i revistës është:

“Proklamimi i Pavarësisë së Shqipërisë”.

Nën titull shkruhet:

= “Formimi i një qeverie të përkohshme në qytetin port të Vlorës.” Revista shënon se Ismail Qemali, i rrethuar nga përfaqësues të viseve të ndryshme shqiptare, shpall pavarësinë e vendit dhe krijon qeverinë e përkohshme shqiptare.

Vlera historike e skicës

Është një nga dokumentimet e para vizuale europiane të shpalljes së pavarësisë. Tregon perceptimin e Austro-Hungarisë, një fuqi e interesuar për çështjen shqiptare. Dëshmon vëmendjen që perandoria i kushtonte zhvillimeve në Shqipëri dhe Ballkan.

Reflekton simbolikën e unitetit kombëtar dhe atmosferën e gëzimit të asaj dite historike

Në rrafshin historiografik, kjo skicë ka vlerë të shumëfishtë. Së pari, ajo dëshmon interesimin e vazhdueshëm të opinionit publik dhe institucioneve kulturore austriake për ngjarjet në Shqipëri, në një periudhë kur Austro-Hungaria luante një rol aktiv në çështjen shqiptare dhe në arkitekturën politike të Ballkanit.

Së dyti, vizualizimi i momentit të Shpalljes së Pavarësisë në një revistë të gjerë të Perandorisë tregon se çështja shqiptare nuk ishte thjesht një zhvillim lokal, por një ngjarje me peshë ndërkombëtare, e vëzhguar nga qendra të rëndësishme politike dhe kulturore të kohës. Së treti, skica ofron një perspektivë të jashtme mbi ceremoninë historike të Vlorës, duke dokumentuar jo vetëm figurën qendrore të Ismail Qemalit dhe bashkëpunëtorëve të tij, por edhe atmosferën popullore që e shoqëroi aktin e pavarësisë. Si e tillë, ajo përbën një burim të çmuar për studimin e ikonografisë së pavarësisë dhe të mënyrës sesi lindja e shtetit shqiptar u reflektua në hapësirën mediatike europiane të fillimshekullit XX.