Skënder Karaçica/

“Arsimi është një diell e dytë për njerëzit”-(Platoni).  

Po bëhet një shekull kur shqiptarët nga trevat etnike, për shkak të rrethanave të rënda  historike të regjimit serb dhe të pushtuesve të tokave shqiptare  nga fqinjët  tanë, u detyruan të marrin udhën e gjatë të mërgimit kendej Atlantikut  në Amerikën e largët. Ardhja  e tyre në këtë vend të lirë sikur iu kthye fryma e jetës dhe, parakalimet në të gjitha qytetet urbane amerikane. Në këto vite të mërgimit, u bënë disa breza të shqiptarëve, që, u lindën, u rritën, u shkolluan në arsimin dhe edukimin e shkollave, të universiteve të këtij vendi me një fidanishte të demokracisë dhe të njeriut të lirë.

Në këtë qershor, në të gjitha shkollat fillore, të mesme dhe në universitete, parakaluan më botën e librave të dijes, më qindra të rinjë e të reja shqiptare nga të gjitha trevat etnike dhe, me rezultate ata qendronin në rreshat e parë ndër më të mirët. Në këtë qershor, prindërit shqiptarë në Çikago, në të gjitha tubimet e maturimit u bënë shend verë me përmasën e dijes të brezit të ri shqiptar, që, në udhën e arsimit e të edukimit premtojnë të ardhmën e Shqipërisë Etnike.

Në të dyja shkollat Jerling Junior High(Class of 2025)dhe Carl Sandburg High Schol në Orland Park, Illinois, prindërit nga Drenasi Driton dhe Diana Leku, ishin mbushur me emocione të gëzimit, ku fëmijët e tyre Drini dhe Dea, me rastin e maturimit u shpallën nxënësit më të mirë të shkollës. Diplomat e dijes do të vazhdojnë në shkollimin e mesëm dhe universitar, thoshte Drin Leku, i cili ka përzgjedhur shkencat teknike në universitetin në Çikago dhe, synimet e tij në botën e shkencës teknologjisë shkencore të shekullit të ri, në shenjë hareje na thoshte se, do të bëhet në të ardhmen inxhinier  në NASA!

Pas shkollimit universitar të rinjët shqiptarë në Amerikë, tashmë janë sistemuar në kompanitë më të njohura  të fushës së biznesit, të tekonologjisë, të mjekësisë, të administratës, të bankave dhe në armatën amerikane. Për këtë pasuri të dijes universitare e të rinjve shqiptarë në Amerikë, Shqipëria zyrtare dhe Shqipëria tjetër Kosova, do të ishte mirë që të hedhin dritë përmes programit shtetërorë për rikthimin në atdhe të rinisë shqiptare me diploma të universiteve amerikane, që për të ardhmen e Shqipërisë Etnike, në fillim të këtij shekulli do të bëhej një krah i fortë i zhvillimit të gjithmbarshëm në fushë të ekonomisë shqiptare.

Nuk duhet lënë në harresë ketë pasuri të supërstrukturës së dijes universitare shqiptare në Amerikë, tashti janë krijuar kahet e reja, ku populli shqiptar me tërë resursët e pasura tokësore dhe njerëzore, do të bëjnë të zhvillaur shtetin dhe kombin,duke tejkaluar gjeografinë shekullore të varfërisë.

Përgatiti Rafael Floqi

Senatorët Ron Johnson, R-Wis.; Lisa Murkowski, R-Alaska; dhe Susan Collins, R-Maine. Getty Images; AP

UASHINGTON — Ndërsa udhëheqësit republikanë të Senatit shtyjnë përpara një projektligj masiv për axhendën e Presidentit Donald Trump deri më 4 korrik, ata po përballen me një mori kërkesash konkurruese.

Disa senatorë janë kërcënime të vërteta për të votuar kundër legjislacionit, ndërsa të tjerë pritet ta mbështesin atë në fund pasi të përdorin kërkesat e tyre për ta formësuar atë. Disa prej tyre kanë konsiderata politike të ndërlikuara. Republikanët që po flasin më me zë të lartë tregojnë një sërë mënyrash se si projektligji i miratuar nga Dhoma e Përfaqësuesve mund të ndryshojë në Senat, ndërsa udhëheqësit e partive kërkojnë të lehtësojnë mjaftueshëm shqetësimet e tyre. 

Me të gjithë demokratët që pritet të votojnë kundër paketës, republikanët do të kenë nevojë për të paktën 50 vota për ta miratuar atë, pasi Zëvendëspresidenti JD Vance mund të barazojë votat.

Këtu janë shtatë senatorë kryesorë për t’u ndjekur.

Rand Paul

Senatori Rand Paul, R-Ky., është i vetmi senator republikan që ka votuar kundër këtij legjislacioni në çdo hap të procesit. Ai ka kritikuar rritjen e madhe të shpenzimeve ushtarake, rritjen e madhe të deficiteve dhe, në veçanti, rritjen e limitit të borxhit prej 5 trilion dollarësh. Paul mbështet një pjesë kyçe të paketës – një zgjatje të shkurtimeve të taksave të Trump në vitin 2017 – por ai dëshiron ta kompensojë atë me triliona dollarë në shkurtime shtesë të shpenzimeve, për të cilat republikanët nuk kanë shpresë të gjejnë konsensus.

Paul zakonisht nuk luan lojëra me vijat e tij të kuqe. Përveç një ndryshimi të pazakontë të fytyrës, prisni që ai të votojë kundër projektligjit.

Susan Collins

Senatorja Susan Collins, R-Maine, është e vetmja senatore republikane që përfaqëson një shtet që demokratët fitojnë vazhdimisht në nivelin presidencial. Dhe ajo përballet me rizgjedhje këtë vit. Trajektorja e saj ka qenë zbuluese, nga mbështetja e rezolutës fillestare të buxhetit deri te votimi kundër versionit të rishikuar. Një arsye kryesore për kundërshtimin e saj? Shqetësimet se shkurtimet e Medicaid do të dëmtonin zgjedhësit me të ardhura të ulëta dhe të moshuarit.

Ajo gjithashtu shprehu rezerva në lidhje me ndjekjen e shpërdorimit dhe mashtrimit në Medicare, siç kanë filluar të marrin në konsideratë udhëheqësit republikanë. Përveç kësaj, Collins dhe të tjerë si senatori John Curtis, republikan nga Utah, do të kundërshtonin me vendosmëri rrëzimin e parlamentares, gjyqtarit të brendshëm të Senatit që zgjidh mosmarrëveshjet për rregullat, nëse ajo skualifikon disa politika.

Collins votoi për ligjin e taksave të partisë për vitin 2017, por ajo ka qenë e gatshme të votojë kundër projektligjeve të mëdha republikane në të kaluarën. Udhëheqësit e partisë do të duhet t’i marrin seriozisht kërkesat e saj për të fituar votën e saj.

Lisa Murkowski

Kur senatorja Lisa Murkowski, republikane nga Alaska, votoi për planin e buxhetit në prill që nisi procesin e shkrimit të legjislacionit, ajo shpejt e pasoi atë me një sërë ankesash që do të duhet të adresohen, përndryshe ajo nuk do të jetë “në gjendje të mbështesë” produktin përfundimtar. Ndër të tjera, ajo ngriti shqetësime për shkurtimet e Medicaid dhe një truk kontabël që partia e saj po përdor për të fshehur koston e shkurtimeve të taksave.

Dy muaj më vonë, shqetësimet e saj vazhdojnë. E pyetur të enjten nga NBC News se çfarë dëshiron të ndryshojë në projektligjin e ri, Murkowski u përgjigj thatë: “Oh, do t’ju jap një listë.”

Murkowski kritikoi heqjen graduale dhe shfuqizimin e kredive tatimore për energjinë e pastër që përfitojnë shtetin e saj, duke shkruar një letër në prill me tre kolegë të saj – senatorët Jerry Moran, republikan nga Kansas, Thom Tillis, republikan nga Karolina e Veriut dhe Curtis – duke theksuar rëndësinë e pavarësisë energjetike të Amerikës, të cilën ata argumentuan se mund të dobësohej si rezultat i këtij projektligji.

Murkowski ka treguar një prirje të pavarur dhe një gatishmëri për të pranuar shigjeta politike kur mban qëndrimin e saj.

Mike Crapo

Senatori Mike Crapo, republikan nga Idaho, është kryetar i Komitetit të Financave të Senatit dhe do të ndihmojë në… me disa nga pjesët më të mëdha dhe më të diskutueshme të projektligjit – duke përfshirë uljet e taksave dhe uljet e Medicaid. Pavarësisht stilit të tij të butë dhe jo-konfrontues, Crapo nuk do të jetë në gjendje t’i bëjë të gjithë të lumtur.

Dhe çdo ndryshim që ai bën në Senat do të duhet të jetë i pranueshëm për shumicën shumë të hollë republikane në Dhomën e Përfaqësuesve, e cila u angazhua në negociata të mundimshme përpara se të miratonte versionin e saj të projektligjit me një diferencë prej një vote.

Një shembull i shkëputjes është kufiri i zgjeruar prej 40,000 dollarësh për zbritjet e taksave shtetërore dhe lokale, për të qetësuar një grup republikanësh të Dhomës së Përfaqësuesve të shteteve blu. Por nuk ka senatorë republikanë që përfaqësojnë shtetet blu ku kjo është një çështje e madhe. Crapo tha se “nuk ka një humor të fortë në grupin republikan të Senatit tani për tani” për të zgjeruar SALT.

Projektligji përfaqëson provën e tij më të madhe që nga marrja e çekiçit të fuqishëm.

Thom Tillis

Senatori Thom Tillis, republikan nga Karolina e Veriut, tha se dëshiron të përshtasë heqjen graduale të kredive tatimore të energjisë së pastër me një qasje më të “synuar” për të mbrojtur bizneset amerikane që tashmë janë investuar në projekte ekzistuese. Ai tha se ekziston “konsensus i përgjithshëm se gjuha e propozuar e Dhomës së Përfaqësuesve do të modifikohet”. Kryetarja e Senatit për Mjedisin dhe Punët Publike, Shelley Moore Capito, republikane nga Virxhinia Perëndimore, u pajtua, duke i thënë NBC News se disa heqje graduale ka të ngjarë të shtyhen.

Një anëtar i Komitetit të Financave, Tillis është dukur përgjithësisht pozitiv në lidhje me drejtimin e projektligjit, duke e bërë atë një votë të mundshme “po”. Por ai është skeptik se Senati do të përmbushë afatin e Ditës së Pavarësisë: “Ka shumë gjëra që duhet të shkojnë në mënyrë perfekte për të përfunduar të gjitha këto dhe për të qenë gati deri më 4 korrik.”

Tillis përballet me një akt të vështirë balancimi politik: Ai është kandidat për rizgjedhje vitin e ardhshëm në një shtet që demokratët do ta synojnë; por së pari ai duhet të kalojë nëpër një zgjedhje paraprake republikane, që do të thotë të qëndrojë në anën pozitive të Trump.

Ron Johnson

Senatori Ron Johnson, republikan nga Wisconsin, është ankuar kundër projektligjit dhe kontributit të tij të vlerësuar prej 2.4 trilion dollarësh në deficit, duke këmbëngulur se nuk mund të votojë për të siç është shkruar. Ai e ka kritikuar idenë e një mega-projektligji, duke bërë thirrje për shpërbërjen e tij dhe kufizimin e rritjes së tavanit të borxhit.

Trump i kërkoi atij të ishte “më pak negativ” gjatë një takimi në Shtëpinë e Bardhë të mërkurën, tha Johnson.

“Mendoj se patëm një diskutim të mirë dhe të gjallë midis nesh të dyve,” tha Johnson për NBC News. “Ai padyshim do të donte që unë të isha pak më pak negativ, pak më pozitiv, gjë që jam i lumtur ta bëj.” 

Johnson tha se nuk po përpiqet ta vështirësojë punën e Trump dhe udhëheqësve të republikanëve. Dhe senatori eci me zigzag drejt “po”-së për ligjin e taksave të vitit 2017 pasi fillimisht doli kundër tij, kështu që udhëheqësit e partisë kanë arsye të jenë optimistë se ai nuk do ta rrëzojë këtë legjislacion.

Josh Hawley

Senatori Josh Hawley, R-Mo., ka qenë kundërshtari më i zëshëm i Senatit Republikan për shkurtimin e “përfitimeve” të Medicaid – dhe ai ka qenë specifik në lidhje me pjesët e projektligjit të Dhomës së Përfaqësuesve për të cilat është i shqetësuar, duke përmendur dispozitat e taksës së ofruesit të Medicaid dhe ndarjes së kostove.

Veçanërisht, Hawley tha se është dakord me humbjet e mbulimit që vijnë nga kërkesat e punës së Medicaid dhe dispozitat e zgjeruara të provës së pranueshmërisë. Këto përbëjnë pjesën më të madhe të kursimeve të projektligjit të Dhomës së Përfaqësuesve.

Hawley ka shprehur gjithashtu rezerva në lidhje me përfshirjen e çdo dispozite në projektligj që lidhet me Medicare, të cilën republikanët kohët e fundit thanë se do ta diskutonin në lidhje me kursimet e lidhura me të ashtuquajturat “shpërdorim, mashtrim dhe abuzim”. Hawley e quajti këtë “një ide të tmerrshme”, duke u thënë gazetarëve të enjten: “Nëse nuk doni të fitoni kurrë më zgjedhje, thjesht luani me Medicare-in e njerëzve për të cilin ata kanë punuar shumë, për të cilin kanë paguar shumë”.

Artan Nati/

“Për të mbrojtur demokracinë, populli duhet të ketë një ndjenjë të fortë pavarësie, vetërespekti dhe uniteti” thotë  Mahatma Gandhi. Shumë mendimtarë kanë vënë në dukje se demokracia është e brishtë dhe nuk duhet besuar si një libër i shenjtë. Në një demokraci, votohet përpara se të ndiqen urdhrat, ndërsa në një diktaturë, votimi është i panevojshëm, thonë mendimtarë të tjerë. Shpesh e vërteta e vërtetë është e negociueshme për sa kohë që miratohet nga turma Kështu frenohet mendimi intelektual dhe fiton mediokriteti. Të njëjtat argumente, të njëjtat cikle, të njëjtat rituale të veshura me iluzionin e progresit. Dhe ngadalë në heshtje një pyetje fillon të marrë formë. Po sikur demokracia, kjo shtyllë e shenjtë e qytetërimit modern, të mos jetë ajo që mendojmë se është? Po sikur të mos jetë një fener lirie, por një iluzion i bukur ku pushteti rishpërndahet, por nuk çmontohet, dhe ku manipulimi mban maskën e zgjedhjes? Po sikur inteligjenca, që të jetë inteligjenca e vërtetë, lloji që guxon të vërë në dyshim ëndrrën kolektive jo vetëm që injorohet, por përjashtohet sistematikisht? Na është thënë se demokracia është sistemi i popullit nga populli për popullin. Por shikoni përreth? A janë këta vërtet njerëzit që do t’u besonim të vërtetën? Po sikur vetë struktura që na premton një zë, të jetë e njëjta që siguron që të mos e përdorim kurrë? Po sikur demokracia në formën e saj aktuale nuk e lartëson mençurinë, por e zbeh atë dhe ndoshta pyetja më shqetësuese nga të gjitha: Po sikur njerëzit e zgjuar të ndalojnë së besuari në demokraci jo sepse janë cinikë? Po sikur sistemi të mos ishte projektuar për të kultivuar njohuri, por për ta neutralizuar atë? Ne nuk jemi rritur për të bërë këto pyetje. Në fakt, ne dolëm nga komunizmi dhe besonim se demokracia si sistem do të zgjidhte çdo problem. Ne harruam se në qendër të çdo sistemi shoqëror është njeriu. 

Demokracia është e mirë, por njeriu ka evoluar që të bindet dhe të jetë tribal dhe mbi të gjitha të mos jetë skeptik. Të vësh në dyshim është e rrezikshme. Dyshimi është i barabartë me ekstremizmin. Por diku thellë brenda jush, ju keni ndjerë se diçka nuk shkon. Pas 35 vitesh duket qartë se diçka është gabim me demokracinë, me partitë politike dhe me ata që na udhëheqin dhe ne shpesh i besojmë verbërisht. Dhe kur fillon ta dëgjosh, demokracia nuk ndihet më si një strehë. Ndihet si një lojë ku të gjithë pretendojnë dhe askush nuk dëshiron të pranojë se rregullat janë thyer. Pra, tani pyetja bëhet se çfarë fshihet nën ritualet e votës, sloganet e rrugës dhe iluzionin e vullnetit kolektiv? Për t’iu përgjigjur kësaj pyetje, ndoshta duhet të shkojmë më thellë. Jo në strukturën e politikës, por në strukturën e mendjes. Sepse rrënjët e vërteta të këtij zhgënjimi nuk janë politike. Ato janë psikologjike. Ato janë filozofike. Ato janë ekzistenciale. Dhe sapo t’i kuptosh, nuk mund ta harrosh kurrë. Demokracia në idealin e saj më të pastër është ëndrra e mençurisë kolektive. Por e vërteta e pakëndshme është se mençuria kolektive është rrallë kolektive dhe akoma më rrallë e mençur. Jean Paul Sartra besonte se liria ishte një mallkim aq sa një dhuratë, se të jesh vërtet i lirë do të thotë të mbash peshën e zgjedhjes, përgjegjësisë dhe izolimit. Dhe shumica e njerëzve, pavarësisht asaj që pretendojnë, nuk duan liri. Ata duan drejtim, siguri, dikë për të fajësuar kur gjërat shkojnë keq. Dhe demokracia, ashtu siç ka evoluar, i përshtatet kësaj dëshire. Nuk u kërkon njerëzve të mendojnë, por u kërkon të zgjedhin. Dhe zgjedhja, kur është e lirë nga vetëdija, bëhet një lloj hipnoze. Jep iluzionin e pushtetit, ndërsa fsheh mekanizmat e kontrollit.

Shikoni se çfarë ndodh në vendin tonë. Jetojmë në demokraci, por në ndryshim nga diktatura, ne kemi dy diktatorë që funksionojnë si një i vetëm. Ata funksionojnë si dy anë të së njëjtës monedhë. Shqiptarët mendojnë se janë të lirë dhe kanë mundësi për të zgjedhur, por në fakt gjithmonë kemi në pushtet të njëjtën elitë, të njëjtët oligarkë dhe të njëjtën makinë propagandistike në shërbim të tyre. Demokracia jonë na jep iluzionin se ne kemi mundësi të vendosim për fatet tona, por fsheh mekanizmat e kontrollit. Rama dhe Berisha çimentojnë pozicionet e tyre me listat e mbyllura dhe hedhin në luftë si gladiatorë, kundështarët e tyre. Ata që nuk binden, njerëzit që guxojnë të mendojnë ndryshe, do të përfundojnë në fushë beteje. Aq më tepër nqs nuk binden, do të përfundojnë si ushqim për turmat që brohorasin këtë spektakël absurd.

Votimi është kthyer në një ritual përkatësie, një mënyrë për të thënë “Unë jam në anën e duhur”. Por kush e përcakton të drejtën dhe çfarë ndodh kur shumica zgjedh jo më të mirën, por më të njohurin, më qetësuesin emocionalisht? Friedrich Niçe na paralajmëroi se: “Çmenduria tek individët është e rrallë, por në grupe, parti dhe epope është rregulli.” Votuesit votojnë për interpretuesin më të aftë, siç ishte Zegjineja, e cila lexonte me zell prozën e shkruajtur nga Balluku. Ndërsa në malësinë e Shkodrës vota jepej si shpërblim ndaj miellit dhe gurëve të hedhur në rrugët e zonës. Në pjesët e tjera të vendit vota hidhej nga frika e ardhjes në pushtet të Berishës apo si pasojë e frikës ndaj korrupsionit galopant të Ramës. Demokracia atëherë tek ne bëhet një teatër i turmës. Dhe turmat nuk drejtohen nga logjika, por nga infeksioni. Idetë përhapen si viruset jo sepse janë të vërteta, por sepse ndihen mirë. Demokracia u jep të gjithëve një zë. Po, por jo të gjithë zërat flasin nga llogjika. Shumica flasin nga frika. Se votimi për të keqen më të vogël është ende votim për të keqen. Për këtë arsye dialogu mbytet nga spektakli emocional se llogjika është ndëshkuar dhe mashtrimi shpërblehet. Rama e Berisha e dinë shumë mirë se njerëzit reagojnë më shumë nga frika dhe emocionet e së kaluarës dhe gjithmonë jetojnë si krijesa, mbijetesa e të cilëve kërcënohet nga kundështarët.  

Vota nuk është kurrë pushtet për votuesin, por një qetësues dhe iluzion se kemi të drejtë zgjedhje. Skena e debatit nuk është kurrë e vërtetë. I gjithë teatri është projektuar për të të mbajtur të besosh mitin se vota jonë është një zgjedhje. Debatet dhe debatuesit në televizionet e blera e të financuar nga elita jonë politike e ekonomike, eksitojnë masat dhe japin idenë se ne kemi mundësi reale të zgjedhim. Por tani pas 35 vitesh duket qartë. Tani e shohim se demokracia ashtu siç ekziston në formën e saj moderne nuk është arritja kurorëzuese e qytetërimit. Është kompromisi i një specieje të frikësuar që shpesh e quajnë sovran. Një sistem i ndërtuar jo mbi mençuri por mbi numra, jo mbi të vërtetën, por mbi konsensus, jo mbi drejtësi por mbi dobi. Dhe konsensusi nga natyra e tij përkulet te emëruesi më i ulët i përbashkët.

Çfarë është liria në të vërtetë dhe më e rëndësishmja, a jemi mjaftueshëm të fortë për ta duruar atë? Ne donim liri,pa e ditur se  ç’është ajo. Tani e shohim se çfarë në të vërtetë është, por ndryshe si e mendonim dikur. Nuk është siguri as rehati. Liria e vërtetë është e tmerrshme sepse heq iluzionin se dikush tjetër është në kontroll. Vret fantazinë se dikush atje jashtë do t’i rregullojë gjërat për ne. Ajo vret fantazinë se ka një parti, ose një udhëheqës, ose një sistem të projektuar për të na shpëtuar nga problemet. Jo, kur perdja më në fund bie, kur të gjitha zhurmat shuhen, mbetemi në këmbë në heshtjen brutale të pronësisë së vetes tonë. Dhe atëherë na godet mendimi se ne jemi më përgjegjës sesa na është thënë ndonjëherë.

Tani pyetja përfundimtare mbetet: Jo kush duhet të na udhëheqë, por kush po bëhesh kur nuk ke më nevojë të udhëhiqesh. Ky është rebelimi përfundimtar. Kjo është e vërteta që asnjë votë nuk mund ta përmbajë. Dhe ky është fillimi i një jete të jetuar jo në sisteme, por… në sovranitet Mirë se vini në lirinë tuaj

Marko Kepi/

Thank you to all the Albanian American community organizations who attended the first Albanian Roots Parade meeting. Your presence, unity, and dedication to our culture are truly inspiring. We are excited and confident that, together, we will make the parade on Saturday, June 21, 2025, a celebration to remember!

Faleminderit të gjitha organizatave të komunitetit shqiptaro-amerikan që morën pjesë në takimin e parë për Paradën Albanian Roots. Pjesëmarrja dhe bashkëpunimi juaj na japin shpresë dhe forcë. Jemi të entuziazmuar dhe të bindur se, së bashku, do të realizojmë një paradë madhështore të shtunën, 21 qershor 2025!

Prof.Asc.Dr. Gëzim MUSTAFAJ/

Kosovës i nevoitet një zgjedhje e menjëherëshme pas zgjedhjeve të mbajtura më 9 shkurt 2025.

Procesi i integrimit përfundimtar të Ballkanit në strukturat euro-atlantike do të ndikoj drejpërsëdrejti në krijimin e kushteve të reja dhe frymës së bashkëpunimit rajonal që do të jetë një garanci për paqe dhe stabilitet në këtë rajon. Kjo ka gjasa të jetë e largët, në radhë të parë nga vetë qëndrimet e këtyre vendeve, por edhe nga situata e turbullt në vetë Bashkimin Europian.

Kjo do të mund arrihet vetem kur Bashkimit Europian e sidomos SHBA-së përcaktojnë një strategji të qartë globale për Ballkanin. Ajo që na intereson ne si komb, janë Shqipëria dhe Kosova.

Zoran Lutovac, studjues në Institutin për Shkencat Shoqërore në Universitetin e Beogradit në gazetën “Nezavisna  Svetlost” e  Kragujevacit në  10 Maj 1997  jep 12 propozimet për  zgjidhjen e çështjes së Kosovës, të cilat u paraqiten për debat publik. Aty  përfshin  të  gjitha propozimet zyrtare dhe jozyrtare dhe  kanë  nivele të ndryshme të  mbështetjes publike. Unë shkurtimisht do ti citoj ato, pa hyrë në komente.

1.Autonomia

Krijimi (vendosja) i statusit të autonomisë për Kosoven, i ngjashëm  me atë në vitin 1974, i përmendur  si zgjidhje e dëshirueshme nga “Komuniteti Ndërkombëtar”, me mbështetës të fuqishëm. Nën influencën e “Komunitetit Ndërkombëtar”,  Shqipëria ka pranuar zyrtarisht autonominë si një zgjidhje kompromisi, ose si “një zgjidhje e pranueshme minimale”, apo një “pikë nisje” për bisedimet Serbo-Shqiptare rreth Kosovës. Propozimi i lart përmendur kishte dy versione. Versioni i parë, “autonomi minus e vitit 1974” që do të pakësonte autonominë e vitit  1974 duke hequr elementët e krijimit të shtetit. Regjimi serb, si dhe shumica e opozitës, e shikonin  në favor këtë  propozim. Versioni tjetër i këtij propozimi ishte “autonomi plus e vitint 1974” e cila shkon një  hap më tej në lidhje me autonominë ku Kosova ishte pjesë e ish Jugosllavisë.

2.Ballkania.

Shtojca ose federalizimi i ri i Republikës Federale të Jugosllavisë (FRY), e cila ishte inkurajuar nga disa intelektualë “të pavarur” me orientim qytetërimi, do t’i jepte Kosovës statusin e një  njësie të re federale, atë të një Republike. Kjo në mënyre të saktë përputhej me kerkesën e shqiptarëve të Kosovës gjatë demonstratave të vitit 1981; megjithatë, pas shpërberjes së ish-Jugosllavise shumica e tyre e panë këtë kërkesë si të “vjetëruar”.   

3.Rajonalizim.

Akademiku  Miodrag Joviçiç ka zhvilliuar dhe justifikuar konceptin e regjionalizimit të RFJ-së. Siç thotë ai, në përpjekje për të bashkuar “avantazhet përkatës si të shtetit unitar ashtu dhe shteteve federale dhe në të njëjtën kohë për të hequr dobësitë përkatëse të këtyre koncepteve”, Joviçiç propozoi konceptin e një shteti të regjionalizuar. Ai propozoi ndarjen e RFJ në trembëdhjetë regjione, ku Kosova dhe Metohia [pjesë të regjionit aktual autonom të Kosovës dhe Metohisë,(një ndarje e tillë e Kosoves ekziston vetëm në konceptin Serb)], do të jenë dy regjione të veçante. Të dy këto regjione (krahina) do të ndryshonin nga të tjerat, sepse asambletë e tyre regjionale do të kishin dy dhoma: një dhomë e zgjedhur “në zgjedhje direkte dhe të përgjithshme bazuar në sistemin miks maxhoritaritar proporcional, ndërsa dhoma tjetër do të kishte numër të barabartë të përfaqësuesve Shqiptarë, nga  njëra anë , dhe nga ana tjeter qytetarët e tjerë nga regjionet, serbet, muslimanët, turqit dhe romët”…  

4.Shtet Unitar. 

Transformimi i RFJ-së në shtet unitar klasik,  njëri nga  propozimet i cili nuk kishte mbështetje të rëndesishme publike dhe politike. Përveç Partisë Radikale Serbe (SRS) udhëhequr    nga Vojislav Shesheli, e cila i përket ekstremit të djathtë për politikën kombëtare të ndjekur, asnjë parti politike tjetër në RFJ me përfaqesim në parlament nuk  shprehte mbështetje për këtë propozim. 

5.Kosova e pavarur.

Opsioni për pavarësinë e Kosovës nuk është hedhur poshtë nga komuniteti ndërkombetar si krejtësisht i papranueshëm, por është vlerësuar se kufijtë mund të ndryshohen vetëm në mënyrë paqësore, në marrëveshje të plotë me gjithë të interesuarit. Megjithatë, duke patur parasysh prirjen e faktorëve kryesorë publik dhe politike në Serbi, të cilët hedhin poshtë vendosmërisht një opsion të tillë, pavarësia e Kosovës mund të arrihet vetëm  nëpermjet një konflikti të armatosur, ku të gjithë palët po përpiqen ta shmangin atë.  

6.Kosova në Shqipëri. 

Aneksimi i Kosovës nga Shqipëria ishte ide që mbështetej nga krahu i vijës së ashpër brenda lëvizjes nacionaliste Shqiptare, pasuesit e akademikut Rexhep Qosja. Sipas kësaj ideje, Kosova do të behët pjesë e shtetit të vetëm shqiptar në Ballkan. Të quajtur të gjitha “toka Shqiptare”, p.sh. territoret me popullsi të madhe shqiptare ( siç janë Maqedonia Perëndimore, një pjesë e Malit të Zi, komunat Bujanovc, Presheve dhe Medveq në jug të Serbisë, një pjesë e Greqisë) do të bashkoheshin me Shqipërinë.

7.Ndarja e Kosovës.

Ndarja e Kosovës e bazuar në kriteret etnike, ekonomike dhe kulturore-historike është propozim i cili nënkupton një sërë problemesh konceptuale dhe praktike në krijimin e kufirit, një skenar me rrezik të lartë. Një propozim tjetër i ngjashëm është krijimi i dy entiteteve, si në  “Dejton Bosnja”. Të dyja, partia në pushtet dhe opozita kanë kundërshtuar ndarjen duke i kushtuar vëmendje votuesve dhe zgjedhjeve iminente federale e lokale (Nëndor 1996). Udhëheqësit e shqiptarëve të Kosovës kanë dhënë një vlerësim pozitiv për këtë propozim; megjithatë, në interpretimin e tyre Kosova do të shkëputej me kufijt aktual administrativ, me modifikim të vogel e të mundshëm të kufijve të bazuar  në parimin ” pjesë e Kosovës si një pjesë e Serbisë së jugut”.

8.Protektorat.

Protektorati Ndërkombetar si ” modus vivendi” është një zgjidhje kalimtare (përkohëshme) i cili do të lejonte integrim pa dhimje, ndarje ose diçka tjetër, zgjidhje permanente. Kjo zgjidhje deri tani ka qënë e propozuar kyesisht nga shqiptarët e Kosovës. Sipas kësaj ideje, Kosova duhet të jetë e çmilitarizuar dhe të vendoset  nën administrimin civil  të një organi ndërkombëtar të përshtatshëm për një periudhë të kufizuar kohe; pas mbarimit të kësaj periudhe popullsia e Kosovës do të vendose rreth statusit të saj të ardhshëm.

9.Bashkëkzistenca (bashkëjetesa)  

Ato që propozojnë bashkëjetesën, zakonisht teoricienët me orientim qytetërimi demokratik, besojnë se pluralizmi politik  duhet të pasurohet me demokraci të bashkëjetesës në shtetet multinacionalë dhe ato heterogjene, ku partitë politike, institucionet arsimore, mas media, organizatat joqeveritare dhe shoqatat jopolitike janë formuar gjatë vijave të ndarjeve në shoqëri. 

Megjithkëtë duke patur parasysh objeksionet e këtij propozimi duhet të përmendet se karakteristika dominuese e ish Jugosllavise ishte mungesa e demokracise: elitat në republikat anëtare nuk ishin konstituuar nga dëshira e popullit të shprehur në zgjedhje të lira; prandaj kjo do të ishte më e përshtateshme të karakterizonte sistemin e vjeter si “autokraci bashkëjetese” se sa demokraci bashkëjetese. 

10.Ndërtimi eklektik.

Kombinimi eklektik i decentralizimit (provincat), regjionalizimi dhe bashkëjetesa (autor i këti propozimi ishte Dragoljub Popovic, profesor në departamentin juridik të Universitetit të Beogradit), mbështeten në dy anëtarët e federatës, Serbisë dhe Malit të Zi dhe përqendrohet në riorganizimin e Serbisë. Ideja kishte të bënte me krijimin e 5-7 krahinave autonome në Serbi. Krahinat do të përbeheshin prej bashkive të cilat duhet të ishin shumë më të vogla se ato ekzistuese. Disa institucione bashkëjetese duhet të ishin gjithashtu pjesë e këtij ndërtimi eklektik, p.sh. opsioni për vetot e minoritetit, i cili duhet të përdorej në nivele të ndryshem të organizimit territorial, dhe në mënyrë shumë të kufizuar, vetëm në rajonet që përcaktohen në kushtetutën serbe, ose në mënyrë alternative, në një akt legal regjional. Autori gjithashtu parashikon përfaqësimin proporcional në qeverisjen lokale dhe regjionale për çdo listë e cila fiton më shumë se 20% të votave në zgjedhjet lokale ose rajonale.

11.Lufta.

Një konflikt i armatosur konsiderohet i fundit, jo si më i vogli i mundshëm, por më tepër si përfundim i vogel i dëshirueshëm. Të dy palët, si ajo serbe dhe ajo shqiptare do të preferonin të shmangnin një luftë, përjashtuar ekstremistet në të dy palët të cilët prej natyrës së tyre janë të prirur për konflikte të tillë. “Komuniteti ndërkombëtar”  gjithashtu do të donte të shmangte një luftë. Megjithatë, lufta do të jetë pothuajse e pashmangshme edhe sikur vetëm njera nga palët të trajtoi problemin e Kosovës në mënyrë të papërgjegjëshme. Në fakt edhe pse nga shumë gjykohej se ishte e pamundur, kjo ndodhi dhe në vitin 1999 Kosova me ndihmen edhe të SHBA-së dhe NATO-s fitoi luften dhe u nda përfundimisht nga Serbia. 

12.Dialogu.

Duke u treguar autoriteteve në Serbi çfarë ata kanë nevojë të bëjnë me qëllim që t’u hiqen plotesisht sanksionet. Sa më shpejt që ky kuadër të pranohet si një realitet politik, aq më shpejt marrëdhëniet midis shqiptarëve dhe serbeve dhe elitave të tyre politike do të normalizohen, të cilat gjithashtu do të drejtonin në stabilizimin e marrëdhënieve politike në Serbi dhe rajon në përgjithësi. Kjo do mund të krijonte kushtet për tolerancë dhe dialog. Sigurisht, presioni ndërkombëtar do të ketë një rol pozitiv. Gjëja më e rëndësishme në këtë moment në Kosovë është një autonomi funksionale ose vetdrejtim. Një metode “hap pas hapi” është më e përshtateshme për problemin e Kosovës se sa metoda “nga abstraktja te konkretja”.  Prandaj, zgjidhja graduale e problemeve të përditshme do të drejtojë drejt zgjidhjes të globales.

Kushdo mund të pyes; Çfar lidhje kanë këto tani? Eshtë budallallek, të diskutohen tani, kur Kosova është shtet i pavarur dhe nuk mund të vihet në diskutim. 

Në ngerçin politik të krijuar, kur po bëhen katër muaj nga zgjedhjet e mbajtura më 9 shkurt, me 24 mbledhje të Kuvendit dhe duke mos arritur asgj, ku të gjitha partitë politike të Kosovës janë vendosur në istikamet e tyre dhe nuk lëvizin. Lëvizja Vetëvendosje (LVV), e cila doli fituese në këto zgjedhje, nuk ka arritur të sigurojë numrin e nevojshëm të votave për ta emëruar Albulena Haxhiun si Kryetare të Kuvendit. Deri më tani, në votimet e zhvilluara, ajo ka marrë vetëm 57 vota, ndërkohë që për ta marrë postin i duhen së paku 61 vota. Partitë opozitare, përkatësisht, Partia Demokratike e Kosovës (PDK), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK), kanë kundërshtuar kandidaturën e Haxhiut, ku në fakt në gjykimin tim dhe shumë të tjerëve, ata problemin e kanë me Albinin dhe jo me Albulenen. Kur Ambasada e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Prishtinë në një përgjigje për mediat në Kosovë ka përsëritur qëndrimin e saj zyrtar, duke theksuar se përgjegjësia për zgjidhjen e ngërçit institucional bie mbi udhëheqësit politikë të vendit. Një zëdhënës i ambasadës në përgjigjen e dhënë thekson se u takon qytetarëve të Kosovës të vendosin se cili duhet t’i përfaqësojë ata. “E ritheksojmë deklaratën tonë nga java e kaluar: U takon qytetarëve të Kosovës të vendosin se kush duhet t’i përfaqësojë ata. Kosova është një vend sovran, demokratik dhe i pavarur. Është përgjegjësi e lidershipit politikë të formojë një Kuvend dhe një qeveri stabile në përputhje me Kushtetutën”, thuhet në përgjigje. Kur BE ka filluar të heq sanksionet e vendosura ndaj Kosovës.

Në këto kushte ku asnjë nuk lëviz nga pozicioni! Në një situatë mosmarveshjesh dhe gjuhe të acaruar midis SHBA dhe BE, ku po luhet fort për një rend të ri të cilin askush nuk e di si do përfundojë. Ku zakonisht referuar të kaluares, në situata të tilla kusuret i paguajn të vegjlit, dhe historia me keqardhje ka vërtetuar se ne kemi qënë jo në pak raste i keqi i vetes tone. Për të larguar “kokçarjet” nuk është çudi, sepse praktika e ka vërtetuar edhe më parë që Fuqitë Europiane kanë qënë gjithmonë kundër kombit tonë, dhe pro fqinjëve dhe veçanërisht Serbisë, me një të rënë të lapsit ndonjë nga këto opsione të vihet në tavolinë. Asgjë nuk ka të pamundur! Aq më tepër në një situate tej të turbullt dhe të paqartë ku edhe vetë Amerika me politikat e pa qarta të Trump për rajonin, do dëmtojë shtetin dhe objektivat strategjike të Kosovës. Ku lufta politike midis vet shqiptareve i ka krijuar hapësirë Serbisë të punojë siç ka punuar dhe po punon për destabilitetin politik të institucioneve të shtetit të Kosovës duke synuar dështimin e tij. Gjithmonë kur kemi patur mosmarrveshje të huajt kanë thënë; “Zgjidheni vet problemin, në të kundërt, do ta zgjidhin të tjerët, por me pasoja për vendin Tuaj”. Nuk është çudi që ndonjë nga opsionet e mësipërme të dale në prapaskenë, pasi Vuçiqi është i gatshem.  Prandaj jo pa qëllim i hodha në kujtesen e çdo politikani në radhë të pare në Kosovë dhe pastaj pse jo edhe në shtetin amë.

Çfar duhet bërë? Në fakt të drejtë nuk ka asnjëra pale! Të gjithë duhet të dalin nga istikami dhe për hirë të Kosovës të bëjnë lëshime. Kosova ka vetëm një rrugë: Të gjithë bashkë për të forcuar shtetin dhe zhvilluar atë. Qeverisje me bazë të gjerë, asnjë zgjidhje tjetër nuk është në interesin e shtetit të Kosovës dhe kombit tone e më gjërë. I pari duhet të jetë Kurti! Ai të mos dërgoi letra, por të ulet në tavolinen e bisedimeve dhe të tregoi veten burr shteti, duke bërë atë që i takon si fitues i shumices, por jo për të qeverisur. Të gjithë bashkë të hyjnë në koalicion duke krijuar qeveri me bazë të gjerë për të krijuar stabilitet politik dhe për të përballuar të gjitha sfidat me te cilat do të ballafaqohet shteti i Kosovës. Në fund të fundit ti tregojnë botes se jemi shtet që dimë të qeverisim dhe dimë të ndertojmë institucione shtetrore të besueshme.