Artan Nati/

Nuk ka dyshim se çdo person, në përgjithësi, është më pak i mirë nga sa imagjinon se është ose dëshiron të jetë. Të gjithë kanë një anë të errët. Dhe sa më shumë të përpiqeni ta fshihni atë, aq më e zezë dhe më e dendur bëhet. E mira që shohim në botë përcaktohet nga e keqja që ne perceptojmë. Pa të keqen, nuk ka të mirë. Pa errësirë, nuk ka dritë. Pa një antihero të përcaktuar qartë, nuk ka hero. Dhe kjo shpjegon pse ne jemi kaq të shpejtë për të demonizuar ata që mendojnë ndryshe ose që na kundërshtojnë. Tribalizmi është në strukturën e qenies sonë. Kultura jonë aktuale kërkon dëshpërimisht për antiheroin sepse ne duhet të etiketojmë të keqen në mënyrë që të kemi një ndjenjë të mirë. Nëse mund të gjejmë një person negativ, kjo na lejon të ndihemi moralisht superiorë. Nëse nuk ka një antihero, ne do të krijojmë një të tillë. Dhe tani shoqëria jjonë është më e ndarë se kurrë. Me cilëndo palë që të shoqëroheni, pala tjetër duhet të demonizohet. Sa më shumë që i perceptojmë si djaj, aq më të polarizuar bëhemi. Por pyetja është, si mund të jeni i sigurt nëse jeni në anën e së mirës? Edhe personazhet më të këqij në histori mendonin se ishin në anën e së mirës. Shpesh gjërat djallëzore bëhen në emër të drejtësisë dhe të jeni të sigurt se kushdo, i çfarëdo kombësie, qëndrimi politik apo feje, shkon gjithmonë në luftë me një ndjenjë të drejtësisë së plotë. Ana tjetër është djalli. Sigurisht që të gjithë nuk mund të jenë në anën e mirë, përndryshe e keqja nuk do të ekzistonte. E vërteta e çështjes është se e mira dhe e keqja ekzistojnë vetëm në syrin e shikuesit. Nuk ka kufi midis së mirës dhe së keqes. Vija që ndan të mirën nga e keqja nuk kalon midis Kosovës e Serbisë, as midis Shqipërisë e Greqisë, apo midis PS-së dhe PD-së dhe as midis Ramës e Berishës dhe as midis demokratëve dhe socialistëve, por kalon në zemrën e çdo njeriu, në mënyrën se si ne mendojmë e gjykojmë. Hitleri konsiderohet si njeriu më i keq që ka jetuar ndonjëherë, por në fillim të viteve 1930, Hitleri u shpall si një hero, jo vetëm në Gjermani, por në pjesën më të madhe të Evropës. Ai kishte lulëzuar ekonominë gjermane dhe po ndërtonte një shoqëri efikase, të pasur, inovative. Në vitin 1936, Hitleri dhe gjermanët organizuan Olimpiadën, e cila shfaqi prosperitetin gjerman për të gjithë botën. Në vitin 1938, ai ishte Njeriu i vitit i shpallur nga revista prestigjoze ”Time” . Regjimi nazist u mbështet dhe u vlerësua nga intelektualë, ekonomistë, fitues të çmimit Nobel dhe media. Si çoi ky prosperitet në kampe përqendrimi dhe dhoma gazi? Nuk ndodhi brenda natës. U desh një proces hap pas hapi që nazistët të mendonin se po bënin mirë, duke menduar se ishin në anën e fisnikërisë dhe virtytit, duke menduar se çdo veprim që bënin ishte për përmirësimin absolut të njerëzimit. Motoja e Hitlerit ishte, e mira e përbashkët përpara së mirës individuale, dhe përfundimisht ideologjia e tij për të arritur të mirën e përbashkët do të çonte në një holokaust. I njëjti proces ka ndodhur në çdo gjenocid në histori, nga Pol Poti në Kamboxhia te Mao në Kinë e deri te Stalini në Bashkimin Sovjetik. Nuk bën përjashtim as krimineli Enver Hoxha dhe rregjimi i tij komunist. Enver Hoxha u konsiderua si shpëtimtari i kombit, si personi që do të bënte shqiptarët të hanin me lugë të florinjtë, që do të bënte Shqipërinë fanar ndriçues. Dhe ishte pikërisht ky besim, se ideologjia komuniste ishte fitimtare dhe kundështarët ishin djaj dhe armiq, që do ta shndërronte vendin në kamp përqëndrimi dhe ferr në tokë. Ishin komunistët e verbuar nga egoizmi i tyre, se vetëm ata ishin engjëj dhe gjithë të tjerët ishin djaj, që shkatërruan jetën e shqiptarëve dhe pjesës më vitale të vendit. Të gjithë këta njerëz menduan se po rregullonin qytetërimin. Ata të gjithë kishin një vizion për të krijuar një utopi, por për të arritur në atë utopi, vuajtjet masive dhe vrasjet masive u bënë të nevojshme. Fatkeqësisht tragjeditë e vendit tonë nuk mbaruan me zhdukjen e komunizmit, por vazhduan edhe në demokraci, sepse mënyra e të menduarit nuk ndryshoi shumë, sepse komunizmi u zhduk, por mënyra komuniste e të menduarit ishte mes nesh. Pas viteve 90, demokratët erdhën në pushtet (një pjesë e mirë demokratë vetëm në emër) me besimin se ata ishin në anën e drejtë të historisë dhe të pagabueshëm. Ky mentalitet bardh e zi prodhoi tragjedinë më të madhe politike-ekonomike në vend, luftën civile të 97-tës. Kjo tragjedi ishte produkt i mentalitetit komunist, edhe në krye të PD-së, e cila u uzurpua nga ish komunistët në kurriz të klasës së persekutuar në vend . Por hallet e Shqipërisë duket se nuk mbarojnë këtu, biles edhe me ardhjen në pushtet të një brezi më të ri, të përfaqësuar nga Edi Rama e Erion Veliaj, me premtimin e madh se ata janë e ardhmja dhe kuptojnë përkatësinë europiane të vendit. Shumë shpejt u kuptua se ata kishin trashëguar egoizmin dhe besimin se ishin të pagabueshëm dhe armiqtë po i sabotonin kudo. Kjo ka sjellë në vend korrupsion galopant, degjenerim social si edhe krim të organizuar. Ky është kuptimi i fjalës së urtë të lashtë, rruga për në ferr është e shtruar me qëllime të mira. Në mënyrë që të shpëtojmë botën nga e keqja, ne duhet të shkëputemi nga egoja dhe të njohim demonët tanë të brendshëm. Kuptimi nga kjo është se e mira dhe e keqja nuk janë gjë tjetër veçse konstruksione mendore. Të gjithë ne, por veçanërisht politikanët tanë, duhet të kuptojnë se ata si të gjithë ne, janë krijesa kapriçoze dhe me kujtesë të kufizuar dhe mbi të gjitha me një talent për vetëshkatërrim.

========================================================================

Në dramën e Shekspirit “Julius Cesar” në dialogun midis dy fisnikëve Casius dhe Brutus thuhet : “Faji, i dashur Brutus, nuk është tek yjet tanë, por tek ne”

Cassius vazhdon duke i kujtuar Brutit se Cezari është thjesht një njeri, jo një zot, dhe se ata janë njerëz të barabartë me Cezarin. Ata kanë lindur të gjithë njëlloj të lirë, dhe pse do t’u duhej papritur t’i përkuleshin një politikani tjetër? E aplikuar në politikën bashkëkohore shqiptare, fare mirë mund të themi se faji në Shqipërinë e sotme nuk është në fatin tonë, por në veten tonë, sepse kemi zgjedhur të jemi mediokër në të menduarit tonë, të paqartë në këndvështrimet tona dhe dritëshkurtër në pikëpamjet tona për gjërat që ndodhin rreth nesh.

Duket sikur Shqiperia është ndarë në dy popuj, atë demokratik dhe socialist,të cilët jetojnë në egoizmin e tyre dhe mendojmë se ata janë engjëj dhe kundeshtarët djaj . Pjesa tjetër mendojnë se ky vend është e thënë se nuk bëhet dhe se kjo është e shkruajtur,ndoshta mallkim, osé yjet apo astrologjia thonë se këtu nuk ka të ardhme gjë që na kujton Shekspirin se fati yne nuk varet nga yjet por nga ne. Ashtu si Brutus duhet të shkëputemi nga egoizmi ynë dhe të mendojmë se besnikëria jonë është ndaj demokracisë dhe përkatësisë europiane të vendit dhe jo ndaj monarkëve të rinj, që ashtu si Jul Çezari, duan ta kthejnë vendin në perandorinë e tyre.

Nga Keze Kozeta Zylo/

Do të marr një fjongo Dielli,

Që t’ja lidhë foshnjës në djep,

Dritë t’i bej botës ku jemi,

Kuq e zi cep më cep.

Sa bukur të mblidhesh dhe të nderosh Ditën e Shenjtë të Flamurit Kombëtar!

Ne jemi në vitin e 18-të që e festojmë së bashku filluar me Shkollën Shqipe në Staten Island që është dhe fidanishtja e Alba Life. E pamundur të përmbledhësh gjithë programet e shumta nga shkollat nëpër New York. Ka qenë një vit plot sfida dhe suksese. Por për këtë vit do të ndalem vetëm në ditët historike në Parlamenin e Nju Jorkut në Albany dhe në Parlamentin e Kosovës. Për herë të parë në historinë e Diasporës, në historinë e politikës amerikane dhe në institucionet më të larta qeveritare vlerësohen dhe çmohen Shkollat Shqipe “Alba Life”, çka na bën të ndihemi krenar, por dhe për Amerikën, shtëpinë tonë të dytë që na mirëpriti dhe vlerësoi punën tonë si shqiptarë. Shkollat tona kanë kryer një sërë aktivitetesh gjate gjithe këtyre viteve që kulmuan me Rezolutën për TV dhe Shkollat Shqipe “Alba Life” të miratuar nga Parlamenti dhe Senati Amerikan.

Në korrik të këtij viti stafi i Shkollave Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit në New York dhe në Online u mirëprit në Kuvendin e Republikës së Kosovës me ftesë nga Kryetari i saj z. Glauk Konjufca. Ishte krenari për ne si shkollat të vlerësohemi nga Kryetari i Kuvendit të Kosovës. Dukej një udhëtim i bukur i ëndërrt brenda disa muajsh, nga Parlamenti i Nju Jorkut tek Parlamenti i Kosovës martire. Këto takime dhe vlerësime na shtojnë përkushtimin tonë më shumë si misionarë dhe janë shumë frymëzuese.

Në emër të gjithë stafit, mësueseve, prindërve dhe nxënësve të Shkollave Shqipe “Alba Life” i shprehim mirënjohjen e thellë Zotit Konjufca dhe i urojmë punë të mbarë në vitet në vazhdim në Kuvend.

Sot le të festojmë me krenari Diten e Shenjtë të Pavarësisë së Shqipërisë ku plaku i urtë Ismail Qemali së bashku me Is Boletinin dhe popullin mbarë kombëtar ngritën Flamurin në Vlorë.

Me duatrokitje u mirëpriten në disa shkolla hyrjet e nxënësve të shkollave nën tingujt e këngës së famshme Për Mëmëdhenë, Për Mëmëdhenë shkruar nga Mihal Grameno viti 1907, 117 vjet më parë: Të gjithë u çuan në këmbë për të intepretuar Himnin e Flamurit Kombëtar dhe Amerikan

Ne Bronx Zoti Qemal Zylo themelues dhe drejtues i TV dhe Shkollave shqipe “Alba Life” i cili mban titullin e lartë: Kalorësi i Urdhrit të Flamurit dhënë nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë falënderoi të gjithë të pranishmit dhe iu uroi nxënësve, mësueseve, prindërve dhe të ftuareve Ditën e Shenjtë të Flamurit.

Në Bronx ishin disa miq të ftuar si znj.Ornela Beshiri, një zonjë inteleketuale e nderuar e cila përshëndeti në emër të Ansambleistit John Zaccaro Jr. Është nder dhe privilegj për gjithë Shkollat Shqipe “Alba Life” që z. John Zaccaro Jr. na ka mbështetur vazhdimisht. Ai është një politikan i mirënjohur amerikan dhe që shërben si anëtar i Asamblesë së Shtetit të New York-ut për distriktin e 80-të.

Programi ka vazhduar në të gjitha shkollat me Himnin e Shkollës Shqipe kompozuar nga prof. Petrika Melo dhe tekst nga K. Zylo.

Në emër të Konsullatës së Shqipërisë në Manhattan përshëndeti zonja Valentina Loka Konsulle e Republikës së Shqipërisë në New York të cilës i shprehim mirënjohjen tonë të vazhdueshme.

Nga Konsullata e Përgjithshme e Republikës së Kosovës në Manhattan përshëndeti diplomati Besim Berisha, ku shteti i Kosovës gjithmonë ka qenë i vëmendshem për Shkollat Shqipe “Alba Life”, midis tyre do të ngelet historike vizita e Kryeministrit të Kosovës Albin Kurti.

Në Bronx në këtë ditë të shenjtë ishte gazetari i shquar dhe ikona e skenës televizive, ish Ambassador në Suedi z. Virgjil Kule, shoqëruar nga bashkëshortja e tij znj. Mimoza Kule demokrate e orëve të para dhe një aktiviste e mirënjohur në Diasporë.

Z. Kule punoi për një kohë të gjatë në Televizionin Shqiptar si gazetar, folës dhe drejtor i këtij institucioni. Ka drejtuar televizione private dhe një studio komplekse multimediale. Zëri brilant I Kules është i pranishëm në dokumentarët televizivë. Ndërsa iu drejtua skenës u mirëprit nga moderatorja Zylo duke intepretuar vargjet e poetit të shquar Ali Asllanit shkruar në vitin 1919 si:

Jam vlonjat e jam burrë/ s’duron burri zgjedhë kurrë/ jam vlonjat e si vlonjat/ di t’bëj luftë me të shtat’/ Vlora, Vlora, Vlora, Vlora/ Bjer, moj, t’u lumtë dora/ Jam vlonjat dhe trim me besë, rreth flamurit di e vdesë/a me hir, a me pahirë/ doemos do rroj i lirë!

Z. Kule i përshëndeti të gjithë të pranishmit dhe midis të tjerash tha se shumë hymne kombëtare në botë, janë me luftra, gjak, heroizma, por shpresoj që të mos kemi më luftra, por paqe. Me pëlqen Himni i Europës që është paqësor dhe me vargje gëzimi. Himni i Evropës i njohur ndryshe edhe si Himni i Gëzimit ose Ode Gëzimi (Titulli origjinal Gjermanisht: “An die Freude”) është himni i Këshillit të Evropës dhe Bashkimit Evropian, e ku që të dyja i referohen asaj si Himni i Evropës.

Mësueset profesioniste si Helena Ujkaj, Albana Lazri dhe Erinda Isufaj të cilat janë plot përvojë, përkushtim, atdhetarizëm besnike të Misionit Kombëtar drejtuar nga Shkollat Shqipe “Alba Life” sollën nxënësit në skenë duke interpretuar poezi të ndryshme nga autorë të shquar. Ndersa i prezantoja në skenë këto mësuese në mendje më vinin vargjet nga poeti i shquar i Kombit Agim Shehu i cili shkruan: Dorën e vogël, mësuesi në klasë/ folé zogu ma mbante në dorën e vet…/ Ngjita këmbët e vogla te këmba e “A”-së/ dhe u nisa në jetë…

Në Brooklyn mësueset e nderuara, të interesuara, patriote, të talentuara si Fatlinda Bajcinca Gashi e cila vjen me përvojën e Prishtinës dhe nga Komuniteti Europian dhe Rozeta Hyseni me përvojën e Tiranës me asistente Sarah Bandilli dhanë një program serioz bashkë me nxënësit për Atdheun, Flamurin dhe Gjuhën Shqipe.

Ndërsa në Staten Island nxënësit e mësuese Entela Mudes, Elona Shkretës me asistente Aida Hajrin nderuan sot Flamurin Kombëtar me këngë e valle patriotike. Këto mëuese të dashura sjellin përvojën e tyre profesionale dhe asistojnë me kulturë dhe devotshmëri pranë klasave për të realizuar Misionin Kombëtar. Në këtë ditë të shtunë, programi festiv u ndoq dhe u përshëndet nga Dr. Valbona Zylo Watkins.

Në Queens nxënësit interpretuan poezi të ndryshme dhe kërcyen valle tradicionale përgatitur nga mësuesja profesioniste Vjollca Skënderi.

Himni i Flamurit u intepretua aq ëmbël dhe nga vogëlushja Besa Bexheti, Lulja e Dukagjinit nga Eliona Shala, vallet nëpër shkollat, si vallja e Drenicës, Vallja Kuq e Zi, Vallja e Tropojës, Valle e Pogonishtes, “Sot ka festë Kosova, Vallja e Flamurit, Vallja e Katjushkës etj, tundën skenat nëpër New York.

Kenga aq popullore si “Xhamadani vija vija” solli në skenë gjithë nxënësit, prindërit, mësuesit interpretuar mjeshtërisht nga artistja e shquar Valbona Peraj, e cila drejtoi artistikisht gjithë programin.

Sipas traditës u nda torta e Pavarësisë, Pavarësinë që festuam së bashku në 112 Vjetorin e saj. Faleminderit Mirela Arifaj për përgatitjen e tortës, mirënjohje Albana, Meri, Gjergji, Restjald nxënëses së talentuar Sarah dhe shumë të tjerë për mbështetjen, gjithmonë!

Në këto ceremoni të nivelit të lartë, surprizë e këndshme ishte ardhja e dy ish asistenteve Blenda Shehut dhe Erlinda Shala të cilat sot janë studente në Manhattan dhe na bëjnë krenar që nuk i harrojnë vitet që kaluan dhe rrënjët në këto shkolla prestigjioze në gjithë Diasporën.

Filmimi i aktivitetit në Bronx u realizua nga media e famshme “Alba Pro” me pronar Amir Suka me pesë cmime Emmy ku kameraman ishte profesionisti i talentuar Shug Dule, ne DJ ishte mjeshtri Odise Salillari, anëtar i stafit të TV “Alba Life”. Në këtë koncert nderoi me pjesëmarrjen e tij z. Qazim Doda nga TV A A Vision.

Flamuri kuq e zi u valëvit për të 18-in vit nëpër gjithë Nju Jorkun nga Shkollat Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit, kuq e zi cep më cep.

23 Nëntor, 2024

New York

Dr. Dorian Koçi/

Zhvillimi i shpejtë i lëvizjes kulturore pas vitit 1908, kërkoi si nevojë të ngutshme caktimin e një alfabeti të vetëm për shkrimin e shqipes. Nismën për thirrjen e tij e mori klubi “Bashkimi” i Manastirit. Në një thirrje të klubit “Bashkimi” thuhej: ” Ora e Lumtur erdhi, kur ne fillojmë punojmë të lirë dhe të papenguar pë lumturinë e kombit tonë, jo me armë dhe barut, por me penë dhe me letër. Ne duhet të fillojmë me çështjen e alfabetit- sepse ndryshe nuk do të arrijmë qëllimin e lartë-përparimin e gjuhës sonë.” (Peter Bartl, Myslimanët shqiptarë në lëvizjen për pavarsinë kombëtare (1878-1912), Dituria, Tiranë: 2006, fq. 201.)

Më 14 nëntor 1908 hapi punimet Kongresi i Alfabetit ose ndryshe Kongresi i Manastirit, në të cilin morrën pjesë 50 delegatë, ku 32 ishin me të drejtë vote dhe 18 të tjerë si pjesmarrës, të cilët nuk e gëzonin të drejtën e saj. Kongresi i Manastirit u shndrua në një kuvend të vërtetë mbarëshqiptar, në të cilin morrën pjesë delegatë nga të gjitha krahinat e Shqipërisë, nga qytetet e të katër vilajeteve, si edhe nga shoqëritë shqiptare të Bukureshtit, të Sofjes, të SHBA-së, të Egjiptit, etj.Ndërmjet delegatëve ishin edhe patriotët e intelektualët e shquar si: Luigj Gurakuqi, Mid’had Frashëri, Gjergj Fishta, Mati Logoreci, Hilë Mosi, Shahin Kolonja, Sotir Peci, Fehim Zavalani, Gjergj Qiriazi etj.Kongresi i Manastirit i zhvilloi punimet në shtëpinë e patriotit Fehim Zavalani.Kryetar i Kongresit të Manastirit u zgjodh Mid’had Frashëri, i cili u caktua edhe në Komisionin e alfabetit.Kongresi kishte si qëllim kryesor forcimin e unitetit kombëtar, njësimin e alfabetit, njohjen e të drejtave për shqiptarët dhe organizimin e veprimtarisë arsimore e politike në shkallë kombëtare.( Nuri Dragoi, Arsimi në Përmet, West Print, Tiranë: 2015, fq. 29).

Gjatë dy ditëve të para të Kongresit u caktuan mbledhje të gjera e të hapura për popullin, ku përveç intelektualve morrën pjesë edhe nxënës shkollash, si edhe banorë të qytetit të Manastirit. Këto mbledhje u shndruan në manifestime kombëtare, në të cilat u mbajtën fjalime patriotike, për nevojën e bashkimit të të gjithë shqiptarëve , gegë e toskë, myslimanë e të krishterë.( Akademia e Shkencave, Historia e Popullit Shqiptar, vëll II, Toena, Tiranë: 2002, fq. 392.)

Vendin kryesor në punimet e Kongresit e zuri çështja e caktimit të një alfabeti të përbashkët për të gjithë shqiptarët.Gjatë diskutimeve të zhvilluara pjesa më e madhe shfaqi mendimin se alfabeti që duhej të vendosej duhej të kishte si bazë shkronjat latine.Alfabeti latin shihej nga shumë përfaqësues liberalë si mënyrë për ti bashkuar shqiptarët dhe që do t’i bënte më të ndërgjegjshëm ata për trashëgiminë e tyre.( Miranda Vickers, Midis Serbëve dhe Shqiptarëve, Toena, Tiranë: 2004, fq. 92.).

Edhe Mid’had Frashëri ishte për një alfabet latin. Pas diskutimeve të shumta, lidhur me alfabetin, u krijua edhe një komision prej 11 vetësh, me patër Gjergj Fishtën si kryetar (Peter Bartl, Myslimanët shqiptarë në lëvizjen për pavarsinë kombëtare (1878-1912), Dituria, Tiranë: 2006, fq. 201), i cili nuk arriti të konklundonte në një përfundim për njësimin e alfabetit.Vendimi kryesor i Kongresit ishte miratimi i dy alfabeteve: ai i Stambollit dhe i alfabetit të përbërë vetëm me shkronja latine.

Vendimi për të përdorur bashkarisht dy alfabete u mor për të mos shkaktuar përçarje në rradhët e delegatëve dhe të shqiptarëve në përgjithësi. Kongresi ndonëse nuk caktoi një alfabet të vetëm ishte një hap i rëndësishëm përpara në rrugën e zgjidhjes përfundimtare të çështjes së alfabetit dhe ushtroi një ndikim të fuqishëm në bashkimin politik dhe përparimin e mëtejshëm kulturor të popullit shqiptar. Atë që nuk e çoi dot deri në fund Kongresi i Manastirit, e zgjidhi përfundimisht vetë jeta e popullit shqiptar. Alfabeti latin duke qënë homogjen e më i lehtë e praktik për shtyp, u përhap gjithnjë e më shumë dhe nga fundi i Luftës së Parë Botërore u bë alfabeti i përbashkët e i vetëm për të gjithë shqiptarët. Ai miratoi edhe një program kombëtar prej 18 pikash, që përmbante kërkesa me karakter politik, ekonomik dhe kulturor. Kërkesa të tilla ishin njohja zyrtarisht e kombësisë shqiptare dhe e gjuhës shqipe, përhapja e arsimit në Shqipëri, krijimi i një universiteti etj.Kongresi i Manastirit për çështjet që diskutoi e zgjidhi vlerësohet me të drejtë si kuvendi më i rëndësishëm kombëtar në historinë politike e kulturore të shqiptarëve në fillim të shekullit XX dhe Kongresi kombëtar që i hapi udhën evropianizimit të Shqipërisë.

Nga Frank Shkreli/

Me 1 Tetor, 2004 ka ndërruar jetë Dom Prekë Ndrevashaj, misionari dhe njëri prej udhëheqësve më të dalluar të komunitetit shqiptaro-amerikan dhe të mërgatës shqiptare anti-komuniste të pas Luftës së dytë Botërore, në përgjithësi.  Pas arratisjes në Itali, Dom Preka shërbeu si misionar për komunitetin shqiptar i përhapur nepër kampet e refugjatëve në Itali, duke ndihmuar shqiptarët e arratisur nga komunizmi, pa dallim feje a krahine, të vendoseshin, eventualisht, në vendet perëndimore, kryesisht në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.  Në fillim të 1970-ave, ai vendoset në qytetin e Detroitit, ku edhe themeloi kishën “Zoja Pajtore e Shqiptarëve”, famullinë e parë kishtare për shqiptarët katolikë në atë qytet, kur shërbeu për disa dekada deri në daljen në pension. Përveç se ka shërbyer si prift katolik në Evropë dhe në Amerikë, Dom Prekë Ndrevashaj njihej edhe si njëri prej intelektualëve më të dalluar të kohës së tij në mërgim. Si poet dhe përkthyes i talentuar, Dom Preka ka botuar revistën e drejtuar prej tij në Detroit, “Rreze Shëlbuese” dhe ka bashkëpunuar me gazeta e revista në emigracon, sidomos me revistën e njohur e prestigjoze, “Shëjzat”, të drejtuar nga miku dhe bashkpuntori i tij i ngusht, shkrimtari e poeti i njohur Ernest Koliqi.

Sipas disa burimeve, Dom Preka ka lenë pas një numër dorëshkrimesh, novela dhe përkthimesh fetare. Njëri prej bashkpuntorëve dhe bashkohas i Dom Prekës, studiuesi dhe gjuhëtari Karl Gurakuqi —Frank Shkreli: Karl Gurakuqi, mjeshtër i shqipes, mik dhe bashkpuntor i Avni Rustemit | Gazeta Telegraf — ka shkruar se At Prekë Ndrevashaj, si bir malesh që ishte, në shkrimet e tija, përdorte fjalë të rralla, që janë thjesht shqipe – gjuhën e pastër të maleve tona.  Atje ku “zakonet janë ruejt të paprekuna e gjuha ashtë mbajtun e dlirë’, ndërsa Gurakuqi porosit lexuesit që t’a rilexojnë Dom Prekë Ndrevashajn, sepse do të “vërejnë se sa bukur tingëllon shqipja kur e përdor nji pendë e mësueme”, si Prekë Ndrevashaj. 

Dom Preka ishte pra një figurë e njohur, shumë-dimensionale, atdhetar i fortë, poet e shkrimtar, bashkpunues me të gjithë, pa dallim feje a krahine, për të mirën e komunitetit tonë në mërgim, klerik i dalluar i Kishës Katolike shqiptare, megjithse me veprimtari fetare e patriotike jasht Atdheut.

Por për fat të tij ai jetoi për të parë, më në fund, shembjen e komunizmit në Shqipëri, kur ai dhe të tjerë si ai të brezit të tij, kundërshtarë të komunizmit sllavo-aziatik, që ishin të ndaluar të vizitonin vendin e tyre, si kundërshtarë të regjimit komunist sllavo-aziatik. Më në fund, Atdheu i tyre i pranoi të këtheheshin dhe të shmalleshin pas një mungese prej pothuaj gjysëm shekulli në mërgim. Dom Prekë Ndrevashaj, pas shembjes së komunizmit në Shqipëri, vizitoi shpesh herë vendlindjen, ku sikur të ishte e shkruar — të vdiste në vendin e vet – për të pushuar përgjithmonë në paqe në tokën arbërore.  Dom Prekë Ndrevashaj ndërroi jetë në Shkodër me 1 tetor, 2004: Kleriku shqiptar misionar dhe patriot i zjarrtë i Kombit, Prekë Ndrevashaj, bir i familjes së Sokol Ndrevashaj të Shoshit të Dukagjinit, e njohur, në ato anë, për urtësi e trimëri.

Është pra, pikërisht kjo datë që shënon 20-vjetorin e kalimit në amshim të Dom Prekë Ndrevashajt – një ngjarje që famullia e tij, kisha e parë katolike, që ai themeloi dhe udhëhoqi, për disa dekada –“Zoja Pajtore e Shqiptarëve”, ka vendosur ta kujtojë në nder të tij. 

Po e shënoj, paraprakisht, lajmin se Komuniteti i madh katolik shqiptaro-amerikan në Detroit të Shteteve të Bashkuara, tani nën drejtimin e të nderuarit Dom Dino Çekrezi dhe Komisioni për Shënimin e 20-vjetorit të nderuarit Prenk Ndrevashaj”, kanë vendosur të kujtojnë jetën dhe veprën e këtij burri të madh të Kombit me ceremonitë fetare të rastit dhe me një seminar përkujtimor, titulluar: “Jeta, Vepra dhe Trashëgimia e Dom Prekë Ndrevashaj”, më 8 Dhjetor, 2024. Sipas organizuesve të këtij përkujtimi solemn, përfshir meshën ceremoniale të “Rekuiem-it”, seminariu në nder të këtij burri të madh të shqiptarizmës, do të mbahet në Qendrën Kulturore, “Shën Nënë Tereza”, të kishës “Zoja Pajtore e Shqiptarëve”. Programi përmban një numër folësish të dalluar të komunitetit shquotaro-amerikan dhe më gjerë, të cilët e kanë njohur mirë dhe kanë bashkpunuar me Dom Prekën gjatë viteve e dekadave, por edhe personalitete të tjera që, në një mënyrë ose një tjetër, kanë pasur fatin ta njohin atë sa ishte gjallë, do të sjelelin kujtimet e tyre mbi këtë figurë të dalluar të mërgatës anti-komuniste shqiptare.

Në njoftim-ftesën, të përhapur me këtë rast, organizuesit e këtij seminari dhe të ceremonive fetare kushtuar Dom Prekës thuhet se, “ky përkujtim është mënyra jonë modeste, por më e sinqertë, për të lavdëruar Zotin dhe për të përjetësuar kujtimin dhe trashëgiminë e të paharruarit Primus — të parit ndër të parët — Prekë Ndrevashaj…me Zotin, që pa dyshim, e donte dhe e çmonte, thellësisht, duke ju përkushtuar, plotësisht, Atdheut dhe shqiptarëve anembanë botës”.  

Ftohen të gjithë shqiptarët, përzemërsisht, dhe pa dallime fetare a krahinore, që të marrin pjesë, të nderojnë dhe të vlerësojnë trashëgiminë dhe jetën e jashtëzakonshme misionare dhe atdhetare të nderuarit Dom Prekë Ndrevashaj. Të këtij misionari katolik, por i dashur nga të gjithë pa dallim, një promovuesi dhe mbrojtsi heroik dhe i palodhur i lirisë fetare, antikomunist, në kohën e veprimtarisë së regjimit më brutal të historisë shqiptare. Diktatura e regjimit komunist të Enver Hoxhës ishte nga më mizoret, më të rëndat, më të urryerat dhe më çnjerëzoret, sidomos, kundër klerit katolik, në veçanti, por edhe klerit mysliman e ordodoks shqiptar. Këto akte të turpshme ndaj kundërshtarëve, ishin edhe kundër vëllezërve dhe motrave liridashës të çdo sfere të jetës dhe çdo përkatësie fetare, anë e mbanë trojeve shqiptare, në përgjithësi, thuhet në ftesën drejtuar shqiptarëve të Amerikës dhe më gjërë, për të marrë pjesë në ceremoninë përkujtimore më 8 dhjetor, 2024, në 20-vjetorin e kalimit në amshim të Dom Prekë Ndrevashaj.  

Organizatorët e këtij përkujtimi të denjë për të nderuar Dom Prekë Ndrevashaj ftojnë shqiptarët e Detroit por edhe më gjerë që të marrin pjesë në këtë kujtim – duke premtuar “bukë, krypë e zemër të bardhë”: me falënderime drejtuar Zotit për dhuratën tejet të çmuar të jetës misionare dhe trashëgimisë së Dom Prekë Ndrevashaj, themeluesit të pavdekshëm të kishës dhe komunitetit të parë katolik shqiptaro-amerikan, në shtetin Michigan. Me uratën që në këtë 20-vjetor të kalimit të tij në amshim, Zoti t’ia shpërblejë veprat e tija me jetë të pasosur, por edhe me uratën që Perendia të bekojë dhe të mbrojë gjithmonë Shqipërinë, Kombin shqiptar dhe atdheun tonë të dytë, Amerikën tonë të dashur.  Në kujtim të Dom Prekë Ndrevashaj, mbrojtësit dhe strehuesit të shumë refugjatëve shqiptarë në Shtetet e Bashkuara, në Kanada, në Evropë e Australi, në një periudhë të vështirë të historisë kombëtare, kur me mijëra shqiptarë të arratisur nga komunizmi – si nga Shqipëria ashtu edhe nga Kosova — kishin mbetur rrugëve të botës, të humbur dhe të padëshiruar, të pa shtet për t’i mbrojtur, pa drejtim dhe pa shpresë për të ardhmen. 

Shpresa e të gjithë neve, në atë kohë, ishte tek Dom Prekë Ndrevashaj.  Shpresa dhe bindja jonë se ky burrë i Dukagjinit do të gjente zgjidhjen dhe do hapte rrugën për të gjithë ne — për një numër dërmues të shqiptarëve refugjatë anti-komunistë — rrugën e shpëtimit drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës, përfshir edhe qytetin industrial të Detroit, një komunitet i fortë shqiptaro-amerikan — politikisht dhe ekonomikisht — të cilit i ka shërbyer Dom Prekë Ndrevashaj për shumë vite, me përkushtim e dashuri vëllazërore shqiptare, pa dallim feje as krahine. 

Qëllimi, pra i këtij shënimi pararprak në lidhje me përkujtimin e 20-vjetorit (8 Dhjetor, 2024) të shkuarjes në amshim të Dom Prekë Ndrevashajt është që të lajmërohet komuniteti shqiptaro-amerikan, por jo vetëm, se në atë ditë, “Zoja Pajtore e Shqiptarëve” në Southfield të shtetit Michigan, themeluar dhe drejtuar nga Dom Prekë Ndrevashaj dhe komuniteti më i gjërë shqiptaro-amerikan në Detroit me rrethe do të kujtojnë jetën dhe veprën e Dom Prekë Ndrevashaj — misionarit dhe kapelanit të njohur e të dashur për të gjithë shqiptarët pa dallim feje a krahine.

Frank Shkreli

Kisha “Zoja Pajtore e Shqiptarëve” në Southfield të shtetit Michigan, themeluar dhe drejtuar nga Dom Prekë Ndrevashaj.

                            Dom Prekë Ndrevashaj me Nenë Terezen në Kishën Zoja Pajtore Shqiptarëve

Haxhi Dulla – Varshavë/

Polonia gjithmonë e ka qenë partnere mike e Shqipërisë në kulturë por edhe në ekonomi si dhe në ndërtimin e urave të miqësisë. Këtu tani disa vite me radhë mësohet gjuha shqipe në disa, Universitete, atë të Varshavës, Poznanit, por vlenë të përmendet Universiteti i Nikolla Kopernikut në Toruń ku në kuadër të Katedrës së gjuhëve ballkanike zë vend edhe gjuha shqipe. Në Poloni kanë studiuar shumë personalitete të njohura shqiptare të cilët pastaj kanë qenë përfaqësues zyrtar të Shqipërisë në Poloni në postet me të larta diplomatike.

Kam patur nderin e të bashkëpunoj me disa nga ata, duke vequar profesorin tashmë të ndjerin Enver Faja, profesorin Osman Kraja, të ndjerin Florent Çeliku, gjerë tek ish Ambasadorja dr. Shpresa Kureta. Të gjithë këto personalitete kanë lënë gjurmë të madhe në bashkëpunimin shqiptaro – polak. Sot Shqipëria po vizitohet me të madhe nga turistët e huaj, por thuhet se rreth gjysma e këtyre turistëve vijnë nga Polonia. Kjo padyshim është edhe meritë e përfaqësuesve diplomatike por edhe e komunitetit shqiptarë që me decenie jeton e kontribon në këtë vend.

Promovimi i atdheut është detyrë primare e bashkatdhetarëve tanë në Poloni.

Bashkëpunimi i përfaqësisë diplomatike të Shqipërisë me komunitetin shqiptar është në nivel të lartë.

Sot në Poloni kemi ligjërues shqiptar në disa universitete. Të përmendësh të gjitha aktivitetet e përbashkëta duhet kohë. Këtë herë do veçoja një personalitet polak që meriton vëmendje. Është fjala për Konsullin e Nderit të Republikës së Shqipërisë në Poloni, historianin e humanistin, Paweł Michalak.

Në qytetin me aglomerim më të madh pas kryeqytetit, në qendër të Polonisë, në qytetin Łódź çdo ditë valon krahas flamurit polak edhe shqiponja jonë dykrenare. Në sallat e restauruara e të bukura të pallatit, i cili ka marrë shkëlqimin e tij (dikur ishte Pallati i Dasmave)

falë konsullit Michalak është shendrruar tani në një qerdhe shqiptaro – polake, ku shpesh mbahen takime ku promovohet kultura, gjuha e traditat shqiptare.

Këtë vit duhet vequar koncertin recital të artistes shqiptare nga Kosova, profesoreshës së pianos, Lule Elezi.

Dr. Paweł Michalak si konsull kujdeset për studentët shqiptarë, duke organizuar praktika shkencore për ta, duke siguruar qëndrimin e tyre në Poloni, ndër të tjera. akomodimi, ushqimi, transporti etj. Ai është shumë i ndjeshëm ndaj vuajtjeve të njerëzve të pambrojtur dhe në nevojë. Kujdeset në mënyrë të veçantë për ta, duke ofruar përkrahje dhe ndihmë materiale. Ofron ushqime për familjet në situata të vështira financiare dhe ëmbëlsira dhe pajisje sportive për fëmijët. Ndihmoi një familje të rinovonte banesën e tyre pas një zjarri. Prej shumë vitesh mbështet financiarisht Qendrën Rajonale Vullnetare “Centerko”, synimi kryesor i së cilës është parandalimi i përjashtimit dhe margjinalizimit social.

Ndër aktivitetet e shumta të konsullit Michalak ishte edhe paraqitja e korit të fëmijëve të qytetit Łódź të cilët me rastin e festës së Pavarësisë së Shqipërisë vitin e kaluar kishin përgatitur një koncert me këngë shqiptare duke e hapur atë me himnin e Shqipërisë .

Ndërmjetësoi për krijimin e një linje direkte fluturimi mes Tiranës dhe Varshavës, që ka lehtësuar në mënyrë të konsiderueshme udhëtimin dhe shkëmbimin mes dy vendeve. Meritë e madhe e tij ishte iniciativa dhe dërgimi i vakcinave në Shqipëri gjatë pandemisë së fundit globale.

Kohëve të fundit Paweł Michalak, Konsulli i Nderit i Shqipërisë në Łódź të Polonisë, ka bërë një dhuratë të vlefshme për shkollën 9-vjeçare “Petro Poga” në fshatin Shën Todher të Lunxherisë, Gjirokastër. Dhurata e tij përfshin pesë kompjuterë të rinj dhe pajisjen e një kabineti informatike që do të shërbejë për edukimin e teknologjisë për rreth 100 nxënës të kësaj shkolle. Akti I tillë human shënon një kontribut modest por të vlefshëm për arsimin shqiptar, njëherit vazhdon lidhjet kulturore dhe shoqërore ndërmjet Shqipërisë dhe Polonisë.