Sa më shumë shqiptarët e trajtonin Perëndimin si fat historik dhe garanci ekzistence, aq më shumë një pjesë e elitave maqedonase e shihnin atë si proces që duhej kontrolluar, modifikuar dhe zvarritur. Nëse shqiptarët flisnin me gjuhën e idealit, elitat maqedonase flisnin me gjuhën e interesit. Nëse të parët besonin se integrimi do të shndërronte shtetin në hapësirë të barazisë qytetare, të dytët e përdornin integrimin si makijazh politik për të shmangur transformimin real. 

Nga Prof.dr.Skender ASANI

Në historinë moderne të Maqedonisë, euro-integrimi nuk ka qenë kurrë vetëm një proces teknik; ai ka qenë projekt identiteti, akt legjitimimi dhe shpesh instrument i pushtetit. Por pas kësaj fasade të retorikës evropiane, janë shfaqur dy realitete të kundërta: njëri idealist, që e pa Evropën si horizont emancipimi dhe barazie; tjetri pragmatik, që e përdori atë si mburojë për ruajtjen e status quo-së së brendshme. Kjo dykuptimësi e procesit ka prodhuar një histori kontradiktore, ku shqiptarët u shfaqën si shtytës të pandalur të orientimit perëndimor, ndërsa elitat maqedonase si administruese me hezitime, kalkulime dhe frikë nga barazia e brendshme që Evropa nënkupton.

Sa më shumë shqiptarët e trajtonin Perëndimin si fat historik dhe garanci ekzistence, aq më shumë një pjesë e elitave maqedonase e shihnin atë si proces që duhej kontrolluar, modifikuar dhe zvarritur. Nëse shqiptarët flisnin me gjuhën e idealit, elitat maqedonase flisnin me gjuhën e interesit. Nëse të parët besonin se integrimi do të shndërronte shtetin në hapësirë të barazisë qytetare, të dytët e përdornin integrimin si makijazh politik për të shmangur transformimin real. Kështu, çdo krizë, çdo kompromis, çdo vonesë u shpjegua si “çmim për Evropën”, ndërsa në thelb shërbeu për ruajtjen e asimetrisë së pushtetit dhe të mendësisë hegjemoniste.

Në këtë lojë të gjatë të perceptimeve, shqiptarët nuk hynë si spektatorë, por si garantë të kursit perëndimor. Ata investuan më shumë se kushdo tjetër në arkitekturën e këtij orientimi nga Marrëveshja e Ohrit e deri te anëtarësimi në NATO, duke mbajtur mbi supe peshën e reformave dhe stabilitetit, shpesh në dëm të vetvetes. Subjekti politik shqiptar që lindi nga Marreveshja e Ohrit nuk ishte thjesht një parti; ishte kolona e shtetit, ura midis paqes dhe transformimit, garancia që Maqedonia do të qëndronte në kursin euro-atlantik. Por ky mision, sa historik aq edhe tragjik, pati një kosto ekzistenciale: sa më shumë ky subjekt mbronte proceset shtetërore, aq më shumë zvogëlohej politikisht; sa më shumë siguronte paqen, aq më shumë akuzohej për stagnim; sa më shumë gar synonte Perëndimin, aq më shumë rrezikonte të mbetej pa vend në brendësinë e tij. Historia, në mënyrë ironike, i ndëshkon ata që mbajnë urën, para se të kalojnë mbi të.

Kështu, euro-integrimi, që u shpall si projekt i përbashkët, u shndërrua në projekt me barrë të pabarabartë. Shqiptarët investuan besim, energji dhe durim; elitat maqedonase shpesh investuan taktika vonese, krizash të simuluara dhe premtime që zhdukeshin në mjegullën e tranzicionit. Integrimi u përdor për të shtyrë reformën, jo për ta përshpejtuar; për të mbuluar asimetrinë, jo për ta shëruar atë. U krijua një doktrinë e heshtur: “stabiliteti sot, barazia nesër” por “nesër” u bë formula e përhershme e mosbarazisë.

Shqiptarët nuk e sfiduan asnjëherë orientimin perëndimor; ata sfiduan padrejtësinë brenda tij. Sepse një shtet nuk evropianizohet duke u njohur nga Brukseli, por duke njohur vetveten në frymën e vlerave të Evropës: në respektin për barazinë, në reciprocitetin e të drejtave dhe në dinjitetin qytetar të paprekshëm. Kjo është arsyeja pse euro-integrimi i Maqedonisë sot nuk mund të matet vetëm me nënshkrime marrëveshjesh, por me sinqeritetin e brendshëm për ta bërë shtetin pjesë të Evropës së vlerave, jo vetëm të Evropës së institucioneve.

Dhe sot, kur procesi integrues përplaset me lodhjen politike, me rikthimin e nostalgjive sllave dhe me instrumentalizimin e retorikës evropiane për qëllime të brendshme, bëhet e qartë se rreziku më i madh nuk vjen nga jashtë, por nga brenda: nga mungesa e vullnetit për ta bërë Perëndimin pjesë të ADN-së institucionale të shtetit.

Kjo është koha për ta thënë me zë të lartë: Evropa nuk është më premtim i ardhshëm, është provim i tashëm. Dhe Maqedonia nuk mund të kalojë këtë provim duke ruajtur logjikën e vjetër të dominimit etnik e institucional. Shqiptarët e kanë dhënë provimin e tyre me stabilitetin, me besimin, me përkushtimin ndaj kursit perëndimor. Tani është radha e tjetrit, e shtetit, që ta provojë se nuk kërkon integrim për legjitimitet të jashtëm, por për transformim të brendshëm.

Sepse pyetja nuk është më: “A do të shkojmë drejt Perëndimit?”, por: “A do të guxojmë të bëhemi Perëndim brenda vetes?”

Nëse kjo pyetje mbetet pa përgjigje, atëherë procesi euro-integrues rrezikon të shndërrohet në një referendum moral për të ardhmen e shtetit: midis idealit që frymëzon dhe politikës që devijon; midis Perëndimit si fat dhe instrumentalizimit të tij si alibi. Dhe në këtë referendum të heshtur, shqiptarët për të disatën herë në histori do të jenë përsëri busulla që e mban anijen në drejtim, edhe atëherë kur spiranca e së vjetrës përpiqet ta ndalojë lëvizjen.

Ky është alarmi i kohës: Euro-integrimi nuk është më strategji; është provë ekzistence.
Dhe kush dështon ta kuptojë këtë, rrezikon të mbetet jo vetëm jashtë Evropës, por edhe jashtë historisë.

Prof. Dr. Sylë Ukshini/

Ambaasadorin austriak Wolfgang Petritsch të gjithë e kujtojmë për angazhimin e tij në çështjen e Kosovës që përkon me luftën e armatosur dhe emërimin e tij me 1997 si i dërguar i Posaçëm i BE-së për Kosovën. Gjatë atyre viteve 1997/1998 ai së bashku me të dërguarin amerikan ambasadorin Chriss Hill, intensifikuan të ashtuquajturën “shuttle diplomacy” në kërkim të një zgjidhje për konfliktin midis forcave serbe të sigurisë dhe UÇK-së që po përshkallëzohej me shpejtësi.

Tani Petritsch vjen edhe në shqip me një libër tejet interesant “Ndërrimi i epokave- Rikthimi i luftës në shekullin autoritar-digjital”. Në këtë botë që po ndryshon me shpejtësi marramendëse, Wolfgang Petritsch analizon kthimin e luftës si mjet në shekullin autoritar-digjital.

Nga Ukraina deri në Lindjen e Mesme, nga përplasjet gjeopolitile deri te luftërat e informacionit, autori shtron pyetjen thelbësore: a po hyjmë në një epokë të re ku teknologjia, propaganda dhe autokracia bashkohen për të riformësuar rednin botëror?

Me përvojën e tij të gjatë diplomatile dhe analizën e hollë politike, Petritsch na udhëheq përmes kontradiktave dhe autoritarizmit, progresit teknologjik dhe rrezikut të manipulimit total.

“Ndërrimi i epokave” është një libër i guximshëm, aktual dhe i domosdoshëm për ta kuptuar shekullin ku po jetojmë.

Në një nga netët më të veçanta për komunitetin shqiptar në Shtetet e Bashkuara, më 7 nëntor në rezidencën historike Gracie Mansion në Nju Jork, artistja shqiptare Linda Lupi arriti një moment të paharrueshëm në karrierën e saj artistike, prezantimin e veprave të saj përpara Kryetarit të Bashkisë së Nju Jorkut, Eric Adams, në kuadër të eventit “Albanian Diaspora Night”.

Në këtë mbrëmje të mbushur me emocione, art dhe krenari kombëtare, Linda Lupi, e njohur për stilin e saj të veçantë ekspresiv dhe për mënyrën si përzien simbolikën shqiptare me estetikën bashkëkohore, i dhuroi një nga pikturat e saj Kryetarit Adams – një gjest i ngrohtë që u prit me entuziazëm dhe respekt nga të pranishmit. Eventi mblodhi emra të njohur shqiptare të diasporës nga bota e politikës, artit, sportit dhe biznesit.

Në fjalën e saj, Lupi theksoi rëndësinë që ky moment ka për një artiste shqiptare që përfaqëson vendin e saj në një qendër si Nju Jorku, simbol i diversitetit, mundësive dhe bashkëjetesës kulturore. “Të ekspozosh veprat e tua në shtëpinë historike të Kryetarit të Bashkisë së Nju Jorkut nuk është vetëm një nder personal, por një dëshmi se arti shqiptar ka zë dhe vend në skenën ndërkombëtare. Kjo për mua është një ftesë për të vazhduar të krijoj me pasion e përkushtim ndaj identitetit tim kulturor,” – shprehet Lupi.

Mbrëmja u karakterizua nga një atmosferë e ngrohtë, ku arti, muzika dhe fryma e bashkimit të diasporës shqiptare krijuan një mozaik të vërtetë të shpirtit tonë kombëtar. Pjesëmarrja e Lindës në këtë ngjarje madhështore përbën një arritje të rëndësishme jo vetëm për karrierën e saj, por edhe për artin shqiptar në diasporë, duke dëshmuar se krijimtaria e lindur nga pasioni dhe rrënjët kulturore mund të prekin edhe skenat më prestigjioze të botës.

Linda Lupi vazhdon të afirmohet si një nga zërat më të spikatur të pikturës bashkëkohore shqiptare, duke bartur me krenari ngjyrat, emocionet dhe historinë e Shqipërisë në çdo ekspozitë ku ajo përfaqëson vendin e saj. Në fund të mbrëmjes, Linda Lupi u shpreh me emocion: “Ishte një natë që do ta mbaj mend gjithë jetën, një natë ku ndjeva se arti im nuk flet vetëm për mua, por për gjithë shpirtin shqiptar që udhëton, krijon dhe mbetet gjithmonë krenar për origjinën e vet.”

Faton Bislimi/

Pas një angazhimi të gjatë që nga viti 2015 me Sister Cities International – organizatën historike me seli në Washington, D.C., të themeluar nga Presidenti amerikan Dwight D. Eisenhower për të ndërtuar ura miqësie mes popujve – sot ndihem thellësisht i nderuar të ndaj me ju lajmin që jam zgjedhur Përfaqësues Kombëtar (Country Representative) për Kosovën, Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut pranë kësaj organizate të njohur botërisht.

Ky vendim, i miratuar nga Bordi i Sister Cities International në Washington, për mua është më shumë se një emërim formal — është njohje dhe vlerësim i punës sime ndër vite për forcimin e lidhjeve mes kombit tonë dhe miqve tanë amerikanë.

Në këtë rol të ri, do të punoj me përkushtim që qytetet dhe komunitetet tona shqiptare të kenë më shumë shkëmbime kulturore, arsimore dhe ekonomike me qytetet e Shteteve të Bashkuara. Sepse diplomacia publike është forca që ndërton miqësi të qëndrueshme, dhe e ardhmja e kombeve tona ndërtohet mbi ura bashkëpunimi, jo mbi mure ndarjeje.

Në ditët në vijim, Presidentja e Sister Cities International do t’i dërgojë letrat kredenciale të emërimit tim Ambasadave Amerikane në Prishtinë, Tiranë dhe Shkup – një hap që formalizon fillimin e këtij kapitulli të ri.

Ky është edhe një moment që dëshmon se lidhjet e mia të ndërtuara me vite në Washington, D.C., mbeten marrëdhënje të besimit dhe respektit të ndërsjellë mes Amerikës dhe kombit tonë shqiptar.

Bashkë do të bëjmë edhe më shumë – për Kosovën, për Shqipërinë, për gjithë shqiptarët, dhe për miqësinë tonë të përjetshme me Amerikën!