Nga Prof. Asoc. Dr. Bledar Kurti
(Alumni i Departamentit Amerikan të Shtetit)/
Zgjedhjet e 3 nëntorit 2026 për Kongresin e Shteteve të Bashkuara sollën një ndryshim të rëndësishëm në ekuilibrat politikë të Uashingtonit. Partia Demokratike siguroi kontrollin e të dy dhomave të Kongresit, duke hapur një kapitull të ri në politikën e brendshme amerikane. Ky ndryshim është pjesë e natyrshme e funksionimit të demokracisë amerikane, ku rotacioni politik dhe balancat institucionale janë elementë thelbësorë të sistemit.
Për shumë vende të botës, zhvillimet politike në Uashington përbëjnë një arsye për të rishikuar pritshmëritë dhe për të vlerësuar ndikimin e tyre në marrëdhëniet ndërkombëtare. Por, për Shqipërinë përgjigjja duhet të jetë besimi dhe vazhdimësia, jo pasiguria. Marrëdhënia shqiptaro-amerikane nuk është një marrëveshje e përkohshme politike dhe as një partneritet i varur nga fati elektoral i një partie, i një presidenti apo i një shumice në kongres. Ajo mbështetet mbi një histori më shumë se një shekullore, mbi interesa strategjike të përbashkëta dhe mbi një vizion të përbashkët për sigurinë, lirinë dhe stabilitetin demokratik.
Themelet e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane u hodhën në fillim të shekullit XX. Në Konferencën e Paqes në Paris, më 1919, presidenti amerikan Woodrow Wilson mbrojti parimin e pavarësisë së Shqipërisë, në një moment kur ekzistenca dhe integriteti territorial i vendit tonë ishin të kërcënuara. Qëndrimi i tij u shndërrua në një simbol të mbështetjes amerikane për një komb të vogël që kërkonte të siguronte vendin e vet mes shteteve të pavarura të Evropës.
Më 28 korrik 1922, Shtetet e Bashkuara njohën zyrtarisht Shqipërinë, duke vendosur marrëdhëniet diplomatike që do të shndërroheshin në një nga shtyllat më të rëndësishme të orientimit ndërkombëtar të vendit tonë. Ky akt nuk ishte thjesht një formalitet diplomatik. Ai përfaqësonte mbështetjen për një shtet që përpiqej të konsolidonte pavarësinë dhe të afirmonte identitetin e tij në arenën ndërkombëtare.
Marrëdhëniet u ndërprenë pas pushtimit italian të Shqipërisë në vitin 1939 dhe mbetën të pezulluara gjatë gjithë periudhës komuniste. Por, pas rënies së komunizmit, Shtetet e Bashkuara u bënë një nga partnerët më të rëndësishëm të rikthimit të Shqipërisë në botën demokratike dhe në komunitetin ndërkombëtar.
Marrëdhëniet diplomatike u rivendosën më 15 mars 1991. Vizita e sekretarit amerikan të Shtetit, James Baker, në Tiranë, më 22 qershor të po atij viti, u shndërrua në një moment përcaktues të historisë sonë postkomuniste. Pritja madhështore që populli shqiptar i rezervoi atij ishte një dëshmi e qartë e orientimit perëndimor të shoqërisë shqiptare dhe e dëshirës për t’u rikthyer në familjen e demokracive.
Këto zhvillime tregojnë se marrëdhënia mes dy vendeve ka mbijetuar sisteme politike rrënjësisht të ndryshme, ndërprerje historike dhe transformime të mëdha në të dyja anët e Atlantikut.
Ndoshta në asnjë moment tjetër rëndësia strategjike dhe morale e kësaj marrëdhënieje nuk është shfaqur më qartë sesa gjatë krizës së Kosovës në vitin 1999. Kur lufta dhe fushata e spastrimit etnik kundër popullsisë shqiptare të Kosovës arritën fazën më tragjike, Shtetet e Bashkuara luajtën një rol qendror në ndërhyrjen e NATO-s. Shqipëria, pavarësisht burimeve të kufizuara dhe sfidave të brendshme, hapi territorin, portet, aeroportet dhe dyert e shtëpive të saj për qindra mijëra njerëz që largoheshin nga dhuna dhe përndjekja.
Në fjalimin e tij drejtuar popullit shqiptar më 21 qershor 1999, presidenti Bill Clinton vlerësoi publikisht kontributin e jashtëzakonshëm humanitar të Shqipërisë, e cila kishte strehuar me qindra mijëra persona të dëbuar nga Kosova. Fjalimi i Presidentit Clinton mbetet një dokument domethënës historik. Ky nuk ishte thjesht një shkëmbim diplomatik. Ishte një moment në të cilin lidershipi amerikan dhe solidariteti shqiptar u bashkuan rreth një parimi themelor: mbrojtjes së jetës njerëzore dhe të drejtës së popujve për të jetuar në liri dhe dinjitet.
Përvoja e Kosovës krijoi një lidhje që nuk mund të matet vetëm me marrëveshje apo deklarata zyrtare. Ajo u bë pjesë e kujtesës historike të të dy kombeve.
Më pas, marrëdhënia mori një dimension të ri përmes anëtarësimit të Shqipërisë në NATO, në prill të vitit 2009. Ky anëtarësim ishte një arritje historike për vendin tonë dhe një investim strategjik në sigurinë dhe stabilitetin e Ballkanit Perëndimor.
Partneriteti nuk u kufizua vetëm te përfitimi i Shqipërisë nga garancitë e sigurisë së Aleancës. Shqipëria u bë gjithashtu kontribuese aktive në misionet ndërkombëtare. Ushtarakët shqiptarë shërbyen përkrah forcave amerikane dhe të NATO-s në Afganistan dhe Irak, duke dëshmuar se vendi ynë ishte i gatshëm të merrte përgjegjësi konkrete si aleat.
Bashkëpunimi u forcua edhe përmes Kartës së Adriatikut, modernizimit të Forcave të Armatosura, nismave kundër terrorizmit dhe angazhimeve për sigurinë rajonale. Në vitin 2015, dy vendet nënshkruan Deklaratën e Partneritetit Strategjik, duke vendosur një kuadër më të gjerë bashkëpunimi mbi bazën e vlerave demokratike, shtetit të së drejtës, të drejtave të njeriut dhe sigurisë.
Historia ofron edhe një mësim tjetër të rëndësishëm: marrëdhëniet shqiptaro-amerikane kanë ruajtur vazhdimësinë e tyre nën presidentë dhe administrata që u përkisnin të dyja partive kryesore politike në Shtetet e Bashkuara. Nga lidershipi i Bill Clinton gjatë krizës së Kosovës, te vizita historike e George W. Bush në Tiranë, në qershor 2007, vizita e parë e një presidenti amerikan në detyrë në Shqipëri, partneriteti vijoi të thellohej. Ai ruajti drejtimin strategjik edhe gjatë presidencave të Barack Obama-s, Donald Trump-it dhe Joe Biden-it, pavarësisht ndryshimeve në prioritetet politike dhe në qasjet ndaj zhvillimeve ndërkombëtare.
Vizita e sekretarit amerikan të Shtetit, Antony Blinken, në Tiranë, në shkurt 2024, ishte një tjetër dëshmi e dukshme e rëndësisë që Uashingtoni i kushton Shqipërisë dhe rolit të saj në rajon. Kjo vazhdimësi është domethënëse. Ajo tregon se partneriteti nuk është pronë e një partie politike në Uashington. Themelet e tij janë shumë më të gjera sesa ciklet zgjedhore.
I njëjti parim vlen edhe për ndryshimet e fundit në Kongresin amerikan. Një shumicë e re në Dhomën e Përfaqësuesve dhe në Senat do të sjellë prioritete të reja legjislative, drejtues të rinj komisionesh dhe debate të ndryshme politike. Ky është funksionimi normal i demokracisë amerikane. Por ndryshimi i shumicës parlamentare nuk nënkupton automatikisht ndryshim të interesave strategjike themelore të Shteteve të Bashkuara në Evropën Juglindore.
Zhvillimet ndërkombëtare e bëjnë partneritetin SHBA–Shqipëri tejet të rëndësishëm sot. Ballkani Perëndimor mbetet një rajon ku konkurrenca gjeopolitike, sfidat e sigurisë dhe çështjet e pazgjidhura politike kërkojnë angazhim të vazhdueshëm ndërkombëtar. Anëtarësimi i Shqipërisë në NATO, pozicioni i saj strategjik gjeografik, angazhimi për stabilitetin rajonal dhe synimi për anëtarësim në Bashkimin Evropian e bëjnë atë një partner të rëndësishëm për Shtetet e Bashkuara.
Ekzistojnë edhe mundësi të mëdha për zgjerimin e bashkëpunimit në sigurinë energjetike, infrastrukturën kritike, sigurinë kibernetike, mbrojtjen, arsimin, investimet dhe zhvillimin teknologjik. Kontributi i Shqipërisë në sigurinë ndërkombëtare dhe mbështetja e saj për nismat që lidhen me Ukrainën gjatë anëtarësimit në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, në vitet 2022–2023, dëshmuan gjithashtu gatishmërinë e vendit tonë për të vepruar si një partner i përgjegjshëm ndërkombëtar.
Për Shqipërinë, Shtetet e Bashkuara janë më shumë se një partner i rëndësishëm diplomatik. Ato janë një aleat historik, një aleat në NATO dhe një partner strategjik, kontributi i të cilit për lirinë, sigurinë dhe integrimin euroatlantik të vendit tonë ka qenë thelbësor. Për Shtetet e Bashkuara, Shqipëria është një aleat i angazhuar në një rajon me rëndësi strategjike, me një histori bashkëpunimi që shkon përtej deklaratave dhe dëshmohet përmes kontributeve konkrete.
Zgjedhjet e 3 nëntorit kanë ndryshuar përbërjen politike të Kongresit amerikan. Ato nuk kanë fshirë historinë e miqësisë shqiptaro-amerikane dhe as nuk kanë ndryshuar arsyet themelore që i kanë afruar dy kombet.
Qeveritë ndryshojnë. Shumicat në legjislativ ndryshojnë. Debatet politike evoluojnë. Por partneritetet strategjike mbijetojnë kur ndërtohen mbi interesa të përbashkëta, respekt të ndërsjellë dhe një histori që dëshmon se dy vende kanë qëndruar së bashku në momente vendimtare.
Marrëdhënia shqiptaro-amerikane është më e fortë se politika e momentit, sepse është ndërtuar nga breza të tërë, është vënë në provë nga historia dhe është mbështetur nga një vizion i përbashkët për lirinë, sigurinë dhe përparimin demokratik. Kapitulli i saj i ardhshëm duhet të shkruhet me të njëjtin besim, përkushtim dhe ambicie strategjike.