Nga Rafael Floqi/

Një javë pasi Donald Trump fitoi një mandat të dytë në Shtëpinë e Bardhë, konturet e presidencës së tij të re kanë filluar të marrin formë. Presidenti i zgjedhur ka shpallur gati një duzinë të emëruar, hapat e parë drejt plotësimit të stafit të Shtëpisë së Bardhë dhe departamenteve kryesore të qeverisë. Ai gjithashtu bëri komente në media dhe në rrjetet sociale që nxjerrin në pah se cilat do të jenë prioritetet e tij me marrjen e detyrës në janar, me fokus të veçantë tek imigracioni dhe politika e jashtme. Pas një fillimi ndonjëherë kaotik të mandatit të tij të parë, Trump po hedh bazat për administratën e tij të ardhshme me një plan më të përcaktuar qartë – dhe personel të gatshëm për ta zbatuar atë. Ja një vështrim në atë që kemi mësuar deri tani.

Ekziston një ekip i vijës së ashpër të imigracionit

Disa nga emërimet e sapo zbuluara të Trump sugjerojnë se premtimi i fushatës së presidentit të zgjedhur për të dëbuar miliona emigrantë pa dokumente që jetojnë në SHBA nuk është ekzagjerim.

Stephen Miller, i cili ka qenë këshilltar i ngushtë dhe shkrimtar i fjalimeve të Trump që nga viti 2015, është zgjedhja e Trump për zëvendës-shefin e stafit të Shtëpisë së Bardhë për politikë. Ai ka të ngjarë të krijojë çdo plan për dëbime masive – dhe të ndalojë imigracionin pa dokumente dhe legal. Gjatë mandatit të parë të Trump, Miller ishte i përfshirë në zhvillimin e disa prej politikave më të rrepta të imigracionit të administratës.

Thomas Homan, ushtrues detyre i drejtorit të Agjencisë së Zbatimit të Emigracionit dhe Doganave në mandatin e parë të Trump, mbështeti politikën e presidentit për ndarjen e familjeve pa dokumente të ndaluara në kufirin SHBA-Meksikë. Tani ai është kthyer me një portofol edhe më të gjerë, si “cari i imigracionit” i Trump.

“Unë do të drejtoj forcën më të madhe të dëbimit që ka parë ndonjëherë ky vend,” tha Homan në një konferencë konservatore në korrik.

Kritikët kanë paralajmëruar se plani i dëbimit masiv i Trump mund të kushtojë mbi 300 miliardë dollarë. Në një intervistë me NBC News javën e kaluar, megjithatë, presidenti i zgjedhur tha se kostoja nuk ishte një problem.

“Kur njerëzit kanë vrarë dhe vrarë, kur bosët e drogës kanë shkatërruar vende, dhe tani ata do të kthehen në ato vende sepse nuk do të qëndrojnë këtu,” tha ai. “Nuk ka asnjë etiketë çmimi.”

Skifterët anti kinezë fluturojnë

Shumë konservatorë besojnë se Kina përbën kërcënimin e vetëm më të madh për dominimin e vazhdueshëm global të SHBA-së, si ekonomikisht ashtu edhe ushtarakisht. Ndërsa Trump ka qenë më i kujdesshëm, duke kufizuar shumicën e kritikave të tij ndaj Kinës në fushën e tregtisë, ai po e mbush ekipin e tij të politikës së jashtme me kritikë të zëshëm të Kinës.

Presidenti i zgjedhur zgjodhi kongresmenin nga Florida, Mike Waltz, një kolonel i pensionuar i ushtrisë, si këshilltarin e tij të sigurisë kombëtare – një post kyç i politikës së jashtme brenda Shtëpisë së Bardhë. Waltz ka thënë se SHBA është në një “luftë të ftohtë” me Kinën dhe ishte një nga anëtarët e parë të Kongresit që bëri thirrje për bojkotimin e SHBA-së për Lojërat Olimpike Dimërore të Pekinit 2022.

Në tetor, kongresmenja Elise Stefanik, e zgjedhura e Trump për ambasadoren e SHBA-së në OKB, akuzoi Kinën për “ndërhyrje të hapur dhe me qëllim të keq në zgjedhje” mes raporteve se hakerat e mbështetur nga Kina u përpoqën të mblidhnin informacion nga telefonat e ish-presidentit.

Ndërsa Trump ende nuk e ka emërtuar zyrtarisht zgjedhjen e tij për sekretarin e shtetit, senatori i Floridës, Marco Rubio, një tjetër skifteri kinez, duket të jetë pretenduesi kryesor për postin e lartë diplomatik. Në vitin 2020, Rubio u sanksionua nga qeveria kineze pasi ai mori masa për të ndëshkuar kombin për shtypjen e tij ndaj protestuesve pro-demokracisë në Hong Kong.

Marrëdhëniet SHBA-Kinë ishin shpesh të vështira gjatë mandatit të parë të Trump, mes mosmarrëveshjeve tregtare dhe pandemisë Covid. Administrata Biden, e cila mbajti shumë nga tarifat e Trump për Kinën dhe vendosi disa të reja, vetëm sa i qetësoi disi ujërat. Tani duket se administrata e ardhshme e Trump do të vazhdojë aty ku e la e fundit.

Roli i ri i Musk

Ndërsa lista e të emëruarve politikë të Trump rritet, ka një grup tjetër që mbetet i vogël – dhe jashtëzakonisht me ndikim.

Elon Musk, njeriu më i pasur në botë, ka qenë prezent me kohë të plotë në selinë e tranzicionit të Trump në Mar-a-Lago. Sipas raporteve të mediave, ai po këshillon presidentin e zgjedhur për kandidatët e kabinetit dhe madje iu bashkua një bisede midis Trump dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky javën e kaluar.

Të martën mbrëma, Trump njoftoi se po caktonte Musk të punonte me sipërmarrësin e teknologjisë dhe ish-kandidatin republikan presidencial Vivek Ramaswamy në një “departament të efikasitetit të qeverisë” i ngarkuar me identifikimin e shkurtimeve të reja buxhetore.

Musk ka ofruar rregullisht opinionet e tij politike në platformën e tij të mediave sociale X, duke përfshirë mbështetjen e ofertës së senatorit të Floridës Rick Scott për të qenë udhëheqësi i ardhshëm i shumicës në Senat.

Komiteti i veprimit politik i Musk shpenzoi rreth 200 milionë dollarë për të ndihmuar fushatën presidenciale të Trump dhe ai premton të vazhdojë të financojë përpjekjet e grupit për të çuar përpara axhendën e presidentit të zgjedhur dhe për të ndihmuar kandidatët republikanë në zgjedhjet e ardhshme të Kongresit.

Ndërkohë, mbetet për t’u parë se ku zbret Robert F Kennedy Jr, një tjetër figurë kyçe. Trump ka thënë se ka në plan t’i japë ish-demokratit dhe skeptikut të vaksinës, i cili braktisi pavarësinë e tij ofertën dhe miratuan republikanin, një rol për ta bërë Amerikën përsëri “të shëndetshme”.

“Ai dëshiron të bëjë disa gjëra dhe ne do ta lëmë të shkojë drejt kësaj”, tha Trump në fjalimin e tij të fitores në zgjedhje.

Prioriteti i pushtetit presidencial ndaj Kongresit

Ndërsa Trump merr detyrën, republikanët kanë kontrollin e Senatit dhe ende mund të marrin Dhomën, megjithëse me një diferencë të vogël. Megjithatë, veprimet e hershme të presidentit të zgjedhur sugjerojnë se ai është më i shqetësuar për të ushtruar pushtetin e tij presidencial sesa për të punuar me degën legjislative.

Javën e kaluar, ai postoi në mediat sociale se udhëheqja republikane e Senatit duhet të qetësojë rrugën për më shumë “emërime pushimi” presidenciale – duke e lejuar atë të plotësojë postet e larta të administratës pa miratimin e Senatit kur Kongresi nuk është në seancë. Masa do të forconte pushtetin presidencial duke nënvlerësuar rolin kushtetues të dhomës për të “këshilluar dhe miratuar” të emëruarit politikë.

Ndërkohë, presidenti i zgjedhur vazhdon t’i largohet atyre shumicës së ngushtë të Kongresit. Senatorët që kalojnë në rolet e administratës mund të zëvendësohen shpejt me emërim nga guvernatori i shtetit të tyre. Por çdo vend i lirë i Dhomës së Përfaqësuesve – të tilla si ato të krijuara nga largimet e Stefanik dhe Waltz – kërkojnë zgjedhje të posaçme që mund të zgjasin muaj për t’u planifikuar.

Disa nga këshilltarët e Trump, duke përfshirë Musk, kanë paralajmëruar se presidenti i zgjedhur mund të rrezikojë axhendën e tij legjislative nëse ai heq shumë më shumë republikanë nga dhomat.

Edhe në rrethanat më të mira, legjislacioni i Kongresit kërkon kohë, përpjekje dhe kompromis. Veprimet ekzekutive, të tilla si zbatimi i ri i imigracionit, mund të bëhen me goditjen e një stilolapsi presidencial.

Veprimet e Trump tregojnë se ai është, të paktën për momentin, më i fokusuar tek kjo e fundit.

Besnikë të shpërblyer

Trump sapo ka filluar të plotësojë mijëra vende pune që hapen me një administratë të re presidenciale, duke mos përfshirë burokratët e karrierës së nivelit të lartë që ai ka thënë se do të zëvendësojë.

Në vitin 2016, si një i sapoardhur politik, atij iu desh të mbështetej në më shumë republikanë të krijuar për role kyçe. Këtë herë, ai ka një mori kandidatësh të mundshëm me histori të dëshmuara për mbështetjen e tij dhe pas tetë vjetësh, besnikët e Trump janë establishmenti republikan.

Të martën, Trump emëroi guvernatorin e Dakotës së Jugut, Kristi Noem, si sekretare të sigurisë së vendit dhe nikoqirin e Fox News dhe autorin konservator Pete Hegseth si sekretar të mbrojtjes.

Kjo e fundit ka qenë veçanërisht e diskutueshme, duke pasur parasysh mungesën e përvojës së tij për të lundruar në burokracinë e përhapur ushtarake amerikane dhe prirjen për komente nxitëse. Për Trump, megjithatë, statusi si një i huaj dhe gatishmëria për t’u anuar në çështjet e nxehta kulturore janë një forcë, jo një e metë.

Dhe mbi të gjitha, Hegseth dhe Noem kanë qenë mbrojtës të ashpër të Trump që në fillim.

Disa nga zgjedhjet e tjera të Trump, si Rubio dhe Stefanik, ishin kritikë të Trumpit në fillim të kandidaturës së tij të parë presidenciale, por ata tani kanë shpenzuar vite duke demonstruar se fjalët e tyre të ashpra i përkasin së shkuarës.

Rubio, i cili kandidoi për president kundër Trump në 2016, mund të ketë ende ambicie të Shtëpisë së Bardhë. Trump shpesh u hidhërua me të emëruarit që dukeshin të tërhequr në qendër të vëmendjes gjatë mandatit të tij të parë, dhe madje edhe marrëdhëniet më të ngrohta mund të shkojnë keq.

Presidenti i zgjedhur i SHBA, Donald Trump zgjodhi republikanin Matt Gaetz për të shërbyer si Prokurori i Përgjithshëm, një zgjedhje që mediat amerikane e konsiderojnë si surprizë.

“Është nderi im i madh të njoftoj se kongresmeni Matt Gaetz, nga Florida, është nominuar për të qenë Prokurori i Përgjithshëm i Shteteve të Bashkuara”, shkroi Trump në një njoftim të Truth Social.

“Do të jetë një nder të shërbej si Prokuror i Përgjithshëm i Presidentit Trump!” u përgjigj Gaetz në X.

Gaetz, 42 vjeç, ka qenë një mbështetës besnik i presidentit të 45-të dhe është përpjekur të ndikojë në zgjedhjet e administratës që po bëhen në Mar-a-Lago.

Pozicioni i Prokurorit të Përgjithshëm do të kërkojë miratimin e Senatit. Me republikanët që kanë një shumicë, Gaetz mund të kalojë pa miratimin e demokratëve

Trump mund të jetë duke i dhënë një premium besnikërisë me njoftimet e tij të hershme të stafit, por presionet e qeverisjes përfundimisht do të zbulojnë nëse katër vitet e tij të dyta në detyrë përfundojnë ndryshe nga të parët.

Shkruan: Mustafë Krasniqi

Mërgimtarët shqiptarë për atdheun janë brumosur me idealet e larta kombëtare duke e ruajtur gjuhën, kulturën dhe traditën kombëtare shqiptare, ashtu siç e ndien dhe e duan. Mbi të gjitha dëshira për ta parë Shqipërinë në rrugën e suksesit dhe në tërësinë e saj të natyrshme, Shqipërinë Etnike.

Për Shqipërinë e bekuar zgjohen ndjenjat e  atdheut, duke i rikujtuar atdhetarët e kombit, ata që na e sollën lirinë dhe shpallën pavarësinë e tërësisë, të ngritur flamurin e lirisë në Vlorën heroik e deri te Prekazi i Jasharave. Këtij rrugëtimi të ndritur i dha një kuptim të plotë lufta e UÇK-së, me idealin e lartë se një ditë tërësia e Shqipërisë do të bëhej!

Për 28 nëntorin- Ditën e Flamurit Shoqata Kulturore Humanitare “Iliria”në Passau, më 02.11.2024,  mbajti një program të pasur kulturo- artistike, nën drejtimin e dr.Hamit Manxholli.  Në këtë manifestim e pranishme ishte Konsullja e Përgjithshme e Republikës së Shqipërisë, Gentiana Mburimi, kryesia dhe mësimdhënësit e LAPSh-it, bashkëkombës e aktivistë të dalluar, të cilët ndoqën programin me këngë e valle. Krahas atmosferës, me muzikë profesioniste, zgjoi një ndjenjë shpirtërore programi i nxënësve të klasave të gjuhës shqipe, që vinin nga shkollat: Passau, Vilshofen dhe Pocking.

Salla, përpos shkëlqimit që i jepnin portretet e heronjve, flamuri kuqe zi, ishte e mbushur përplot me bashkëkombës, prindër e gjyshër të cilët me ëndje duartrokitnin për fëmijët, nipa e mbesa-nxënës të shkollës shqipe dhe në fytyrat e tyre të ndezura sikur ua lexonim gëzimin e shpërthyer në thirrje: “atdheun e nderojmë duke i dërguar fëmijët në shkollën shqipe e duken e ruajtur gjuhën amtare”!

Kryetari i Shoqatës “Iliria” e.V. Passau dr. Hamit Manxholli  e falënderoj kryesinë dhe mësimdhënësit e LAPSh-it në Bavari, të cilët me sakrifica të mëdha për ruajnë vlerën më të çmuar të kombit, gjuhën amtare. Manxholli për humanizëm LAPSh-it i dhuroi një çek monetar prej 500 ero dhe i falënderoi të gjithë ata që kanë kontribuar e po kontribuojnë në ruajtjen e gjuhës amtare, gjuha e bukur e Naimit të mos harrohet te fëmijët tanë mërgimtarë! 

Urime 28 Nëntori-Dita e Flamurit brohoriste dhe vet salla!

Të dashur bashkatdhetarë!

Heroi ynë kombëtar Gjergj Kastriot Skënderbeu, krenaria e një kombi që shtrihet në gjithë hapsirën ku flitet shqip do të përjetësohet edhe në Filadelfia. Në datën 17 Nëntor 2024, do të zhvillohet Ceremonia e Emërtimit të Rrugës Willits Rd- GJERGJ KASTRIOTI SKENDERBEU – Emër Nderi. Ky projekt u realizua në saj të nismës së Këshillit Drejtues të Shoqatës “ Bijtë e Shqipes” me Zyrën e Këshilltarit të Qytetit të Filadelfias Councilmember Mike Driscoll.

Bashkë të gjithë në këtë ceremoni! Të respektojmë dhe nderojmë historinë, Heroin tonë Kombëtar dhe bashkëjetesën me komunitetin e madh të USA. Kuq e zi rruga Willits Rd – Gjergj Kastrioti Skënderbeu, në datën 17 Nëntor!

E Diel, 17 Nentor, 2024

Orari 11:00am-1:00pm

BIJTE E SHQIPES

3322 Willits Rd

Philadelphia, PA 19136

Përgatiti Rafael Floqi

Çdo vit, 31 tetori është një ditë për të festuar të gjitha gjërat që përplasen gjatë natës. Por nga vijnë traditat tona të Halloween? Le eksploron historinë, nga gdhendja e kungullit deri tek lutjet e shkëmbyera me tortë…

Teksa vjeshta po shpaloset, duke sjellë me vete gjethe të rrëpira dhe netë më të gjata, shumë prej nesh përgatiten për natën më drithëruese të vitit – Halloween. Kungujt janë gdhendur, shfaqen dekorime dhe fëmijët (dhe të rriturit) bëjnë gati kostumet e tyre.

Por ku filluan këto tradita? 

Kur filluam të festojmë Halloween?

Origjina e Halloween-it mund të gjurmohet në shekullin e shtatë, kur Papa Bonifaci IV krijoi Ditën e të Gjithë Shenjtorëve më 13 maj, për të nderuar shenjtorët që kishin arritur në parajsë. Megjithatë, në shekullin e tetë, kjo ditë feste u zhvendos në 1 nëntor. Pas këtij ndryshimi, një ditë para tij – 31 tetori – u bë e njohur si All Hallows’ Eve, ose Halloween.

Zhvendosja në këtë datë të krishterë nga maji në nëntor kishte të ngjarë të zëvendësonte festën pagane të Samhain, një festë e lashtë kelte që shënon fundin e korrjes dhe fillimin e dimrit.

“Në kohët e mëparshme [Samhain] i referohej një prej katër festivaleve të mëdha të vitit tradicional gale,” shpjegon historiani Mark Williams, autor i “Mitet Keltike që formësojnë mënyrën se si mendojmë” (Thames & Hudson, 2021).

Më shumë si kjo

“Në zonat e mesme të Irlandës, pa dalje në det, shpesh do të kishte përkuar me ngricat e para. Nuk e dimë saktësisht se si festohej, por tubimet e grupeve fisnore, gostitë dhe ndezja e zjarreve pothuajse me siguri luajtën një rol.”

Ishte gjithashtu gjatë kësaj kohe që kufiri midis të gjallëve dhe të vdekurve besohej të ishte më i hollë, i treguar nga praktikat e përhapura kulturore. Për shembull, gjatë periudhës mesjetare, njerëzit ndiznin një qiri në mesnatë për të drejtuar fantazmat në shtëpinë e tyre, duke besuar se shpirtrat ecnin në tokë.

Pse gdhendim kunguj?

Gdhendja e kungujve është një nga traditat më ikonike të Halloween-it, por zakoni e ka origjinën nga një perime krejtësisht e ndryshme – rrepat.

Në Irlandën e 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të, njerëzit gdhendën rrepa për të nderuar përrallën popullore irlandeze të një burri të quajtur Stingy Jack, që e kishte origjinën nga fillimi i viteve 1600. Historia thotë se ai e futi në kurth djallin dhe do ta lironte vetëm me një kusht: që të mos shkonte në ferr pas vdekjes së tij.

Megjithatë, kur Jack zbuloi se qielli nuk do të lejonte që shpirti i tij të hynte kur të vinte koha, ai ishte i dënuar të endej në tokë përgjithmonë. Legjenda thotë se djalli i dha Xhekut një qymyr të ndezur për të ndriçuar rrugën e tij dhe Jack gdhendi një rrepë për ta mbajtur atë.

Gjatë shekullit të 19-të, kur një numër i madh irlandezësh emigruan në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ata zbuluan se kungujt vendas ishin shumë më të lehtë për t’u gdhendur sesa rrepat. Dhe kështu, lindi jack-o’-fanar modern.

Sot, këto fytyra të ndezura janë gdhendur për të shmangur shpirtrat endacakë në natën e Halloween-it, duke shtuar gjithashtu një dhunti festive në pragjet e shtëpive që dëshirojnë të marrin pjesë në festime.

Pse lakuriqët e natës janë simbole të Halloween?

Gjatë Samhain, zjarret u ndezën për të nderuar hyjnitë e adhuruara nga Keltët. Nxehtësia nga këto zjarre të shenjta tërhoqi lakuriqët e natës, duke i bërë ata të bëhen një simbol i lidhur me festivalin. Folklori i mëvonshëm më pas krijoi bestytni rreth tyre duke qenë paralajmërime të vdekjes.

Pasi të digjeshin zjarret e festimeve, njerëzit do t’i ndiznin përsëri zjarrit në shtëpitë e tyre nga zjarri i shenjtë jashtë, për të sjellë mbrojtje dhe ngrohtësi gjatë dimrit që po vinte.

Cila është historia e trick and treat?

Praktika moderne e Trick and treat i ka rrënjët në festime të ndryshme historike.

Një ndikim kyç ishte tradita britanike e ‘shpirtit’, në të cilën njerëzit – zakonisht më të varfërit në shoqëri – shkonin derë më derë duke ofruar lutje për të ndjerin në këmbim të ushqimit. Nga periudha viktoriane, njerëzve u jepeshin ‘torte shpirti’.

Në pjesë të Yorkshire, 31 tetori u quajt “Nata e tortës” për shekuj me radhë, për shkak të respektimit të këtyre traditave dhe zakonit të bërjes së tortës në këtë natë të fundit të muajit.

Tradita e ‘marrëveshjes’, në të cilën njerëzit visheshin dhe performonin shtëpi më derë në këmbim të ushqimit ose parave, ishte gjithashtu e përhapur në pjesë të Skocisë dhe Irlandës të paktën nga shekulli i 16-të. Kur emigrantët irlandezë dhe skocezë mbërritën më vonë në Amerikë, kjo praktikë evoluoi në atë që ne tani e njohim si mashtrim ose trajtim.

Por, ç’të themi për ‘mashtrimin’ në trick-or-treat? Nata e keqe, e cila ndodhi më 30 prill dhe më vonë u zhvendos në 4 nëntor, u regjistrua për herë të parë në 1790 kur Një drejtor i shkollës i udhëzoi nxënësit e tij të viheshin në skenë një dramë me titullin Një Ode për Argëtimin, e cila vlerëson truket e fëmijëve në Natën e Keqpërdorimit në terma shumë miratues.

“Në këtë kohë, të rinjtë i zgjidhnin inatet me shaka të tilla si çrrënjosja e gardheve, shkelja e kopshteve dhe lirimi i bagëtive,” shpjegojnë specialistët e folklorit, Kris dhe Karen Allen. “Në vitin 1865, një Uilliam Banks na thotë: ‘Djemtë… dikur shkonin për të dëmtuar pronën, duke besuar se ligji i lejonte në këtë natë’.

Nga mesi i shekullit të 20-të, kjo e keqe, e kombinuar me praktika më të pafajshme, krijoi traditën moderne në të cilën fëmijët shkojnë derë më derë duke mbledhur ëmbëlsirat duke bërtitur, “trick and treat “.

Ndërsa ky zakon u vendos më shumë, kompanitë e ëmbëlsirave kuptuan se mund ta përdornin festën në avantazhin e tyre – duke bërë ëmbëlsira të vogla, të mbështjella individualisht, posaçërisht për këtë rast. Prandaj lindi tradita që njohim sot.

Pse macet e zeza janë simbole të Halloween?

Macet e zeza janë konsideruar prej kohësh si pararojë të fatit të keq, një besim që daton që nga Mesjeta kur ato shoqëroheshin me djallin. Besëtytnitë evoluan në shekujt e mëvonshëm në idenë se macet e zeza ishin familjarët e shtrigave, krijesa të mbinatyrshme që ndihmuan magjinë e tyre duke ofruar maskim.

Ndërsa Halloween përqendrohet rreth të mbinatyrshmes, macet e zeza janë bërë një nga simbolet e tij të qëndrueshme, duke përfaqësuar magjinë dhe misterin.

Pse vishemi me kostume në Halloween?

Tradita e veshjes së kostumeve në Halloween vjen nga keltët e lashtë.

Gjatë Samhain, ata besonin se shpirtrat bredhin në tokë dhe, për të mos u njohur nga këto qenie keqdashëse, ata do të mbanin maska. Duke veshur kostume, ata shpresonin të ngatërronin shpirtrat dhe të shmangnin dëmtimin.

Kjo praktikë ka evoluar gjatë shekujve në veshjen lozonjare të kostumit që shohim sot. Qoftë duke u veshur si shtriga, fantazma apo ikona të kulturës pop, tradita e veshjes së kostumeve në Halloween mbetet një pjesë kryesore e festës.

Cila është historia e erëzave të kungujve?

Erëza e kungullit tani është sinonim i veshjeve të vjeshtës, por nuk është përdorur gjithmonë për të shijuar latte.

Përzierja e parë komerciale e erëzave të kungujve daton në vitin 1933, me Thompson & Taylor Spice Co të parat në treg. Përzierja me të cilën jemi më të njohur sot u publikua në vitin 1934, nga McCormick & Company.

Me synimin për të thjeshtuar procesin e përgatitjes së byrekut me kungull, një ëmbëlsirë klasike amerikane, kjo përzierje kanelle, xhenxhefili, arrëmyshk dhe speci speci siguroi një zgjidhje të lehtë – dhe më ekonomike – për mbledhjen e erëzave individuale.

Në vitin 2003, Starbucks popullarizoi erëzën e kungullit në formën e latte-së tani-ikonë të erëzave të kungujve, ndërsa ishte në kërkim të një pije që do të ishte po aq e suksesshme sa moka e tyre me nenexhik. Kjo pije sezonale u bë shpejt një fenomen kulturor dhe së shpejti shija u zgjerua në gjithçka, nga qirinjtë te kremrat e trupit, madje edhe ato të padëshiruara!

Në vitin 2022, ‘erëza e kungullit’ pumkin spice u fut edhe në fjalor, duke e çimentuar vendin e saj mes traditave të vjeshtës.

Prof. Milazim KRASNIQI/

Në kujtimet e Herman Nojbaherit, emisarit special të Rajhut të Tretë (Hitlerit) në Ballkan, përvijohet edhe figura Xhafer Devës, krahas edhe disa figurave të tjera të rëndësishme shqiptare, sidomos Mehdi Frashërit dhe Anton Harapit. Opinionet dhe vlerësimet e Nojbaherit janë shumë interesante dhe historiografia jonë do të duhej t’i kishte një burim të rëndësishëm për informim dhe hulumtim të mëtejshëm. Pozita e lartë e Nojbaherit në vitet 1943-1944 si emisar special i Hitlerit në Ballkan (Juglindje) i ka mundësuar të jetë jo veëtm hartues i politikave po edhe njohës i akterëve kryesorë të atyre ngjarjeve.Me këtë rast po kufizohem vetëm në vlerësimet e tij për Xhafer Devën, për arsye të aktualitetit.

E para, vendimin për ta formuar Shqipërinë e pavarur, pas kapitullimti të Italisë, e kanë marrë autoritetet gjermane. Në vitin 1943, për shkak të rritjes së valës së lëvizjeve komuniste në Ballkan, Hitleri e ndryshon qasjen ndaj vendeve ballkanike, duke tentuar të krijojë shtete të pavarura, të cilat do të mund të përballonin rrezikun komunist. Pra, Shqipëria futet në këtë skemë, jo për ndonjë privilegj, po për të krijuar një mekanizëm që të frenohej komunizmi. Xhafer Deva ishte person i përshtatshëm për atë koncept, si nacionalist shqiptar dhe antikomunist i vendosur. Pra, në asnjë rast nuk bëhet fjalë për ndonjë botëkuptim nacist të Devës po për një botëkuptim nacionalist e antikomunist të tij. Përafrimi në këtë rast ndodhë sepse Deva kishte synim Shqipërinë etnike dhe luftimin e komunizmit. Në asnjë rast dhe me asnjë fjalë Nojbaheri nuk e paraqet Xhafer Devën si ndonjë njeri me simpati për nacizmin, po si njeri me ambicie në politikën shqiptare. Kur ftohet Deva që të vinte në Tiranë (pra nuk kishte fare i informuar më herët për vendimin) Nojbaheri ia dërgon avionin që ta merrte: “Xhafar Devës, në Mitrovicën e Kosovës, ia lashë në dispozicion avionin e vogël të tipit “Storch.” Kishte ardhë çasti i tij i madh politik”, shprehet Nojbaheri. Pastaj Nojbaheri i përshkruan përpjekjet e Xhafer Devës e të Ibrahim bej Biçakut për formimin e një komiteti për shpalljen e Shqipërisë së pavarur. “Dy shqiptarë, në fillim secili për vete, u munduan të formonin një komitet nacional reprezentativ, i cili do të kishte legjitimitet për ta shpall pavarësinë e Shqipërisë dhe qeveria e përkohshme të merrte pushtetin. I pari ishte shqiptar nga Shqipëria, Ibrahim bej Biçaku, nga Elbasani, i dyti Xhafer Deva, nga Mitrovica e Kosovës. Negociatat zhvilloheshin natë e ditë.” Nojbaheri paraqet vështirësitë që patën liderët shqiptarë në negociatat e brendshme në të cilat ai pohon se nuk u përzie. Pastaj informon se ishte arritë të formohej qeveria në formën e një Komiteti nacional, kryesues i të cilit ishte Ibrahin bej Biçaku, ndërsa Deva ministër i brendshëm. Sipas Nojbaherit, “ e vetmja gjë që posedonte Shqipëria në atë moment (kur u formua qeveria, plotësim imi) ishin format tradicionale të shoqërisë së saj: familja, klanet dhe fiset.” Pra, Nojbaheri nuk thotë në asnjë rast se u imponua ndonjë ligj nazist, madje asnjë vendim i Rajhut të Tretë. Bile edhe për ushtarët gjermanë thotë se aty ishin vetëm “mysafirë kalimtarë.”

Lidhur me formimin e divizionit “Skenderbeg”, të dhënat e Nojbaherit janë me rëndësi të madhe. Ai tregon se ka qenë kundër formimit të atij divizioni, por Himleri kishte arritë ta bindte Hitlerin për formimin e atij divizioni. Nojbaheri pohon se “detyra kryesore ishte shkatërrimi i aktiviteteve lokale partizane dhe këtë në kufijtë e Shqipërisë.” Nojbaheri tregon se ai personalisht nuk ka lejuar që divizioni të shkonte më Mitrovicë, nga frika se do të ndodhte hakmarrje ndaj serbëve. Sipas tij, qeveria shqiptare nuk ka pasur të bëjë me formimin e divizionit “Skenderbeg”. Sipas Nojbaherit “qeveria shqiptare nuk kundërshtoi.” Shpresa e saj ishte që të përdorej më vonë si themel për formimin e ushtrisë e të xhandarmerisë, pra si kalkulim në politikat e brendshme e aspak si motivim për ta ndihmuar nazizmin. Veprimet e divizionit “Skenderbeg”, sipas tij nuk kanë të bëjnë me qeverinë shqiptare. Me rëndësi në këtë kontekst është angazhimi i Nojbaherit që të pengohej shkuarja në Mitrovicë, e cila në atë kohë ishte nën Serbinë e Nediqit. (Rrëfimi më interesant i Nojbaherit është pikërisht për Nediqin.)

Për më tepër, Nojbaheri dëshmon se Xhafer Deva e ka ndaluar dhunën ndaj serbëve! “Xhafar Deva, i cili në Kosovë ishte me ndikim, më premtoi se do të intervenonte që të ndalej përndjekja e serbëve. Ai në këtë pati sukses.” Pra, sipas fjalëve të protagonistit kryesor të atyre ngjarjeve, Xhafer Deva e ka ndalë dhunën ndaj serbëve!

Nojbaheri jep një të dhënë poashtu me interes për aktivitetet e Deves: “Xhafar Deva në korrik 1944, për shkak të sëmundjes, paraqiti dorëheqjen. Shkoi në Gjermani për mjekim. Ndërsa pas shërimit kishte si synim t’i përkushtohej tërësisht Kosovës dhe atje ta forconte pozitën e vet.” Bile sipas tij, Deva nuk planifikonte të largohej ng Kosova as pas kapitullimit të Gjermanisë. “Xhafar Deva kishte për qëllim që pas largimit të trupave gjermane, të qëndronte në vend dhe të vazhdonte luftën guerile. Pala gjermane lëshoi rastin t’i jipte pajisjet e domosdoshme teknike, prandaj nuk i mbeti tjetër vetëm se ta lëshonte vendlindjen .” Konkluzioni që del është se ai donte të vazhdonte ta mbronte Kosovën nga serbët dhe nga komunistët, pavarësisht se po largoheshin gjermanët. Pra, kauza e tij ishte lokale, shqiptare, nuk kishte lidhje me ideologjinë naziste.

Për të kuptuar sa më mirë realitetin e asaj kohe, është me interes edhe ky konstatim i Nojbaherit: “në mesin e shteteve ballkanike, në të cilat gjatë Luftës së Dytë Botërore isha aktiv, Serbia, Mali i Zi dhe Greqia ishin vende të okupuara. Ai që thotë që Rumania e Bullgaria ishin të okupuara, ai gënjen pafytyrësisht. Ato pohime bien në fushën e propagandës. Por as në Shqipëri armata gjermane, Vermahti, nuk kishte në duart e veta as aparatin ushtarak, as gjyqësinë. Shkurt, në ato vende as gjermanët e as unë, nuk mund të ishim okupatorë. Prandaj është gënjeshtër që njerëzit në ato vende janë pushkatuar pse kanë bashkëpunuar me okupatorin.” Sipas kësaj i bie që edhe veprimet e dhunshme që kanë ndodhë gjatë asaj kohe në Shqipëri (ku hynte edhe Kosova) janë përgjegjësi e qeverisë shqiptare dhe e lëvizjeve shqiptare, por qeveria nuk ishte qeveri kuislinge. Nëse Shqipria nuk ishte e okupuar në mënyrë klasike, i bie që e gjithe historiogarfia jonë duhet të rivlerësojë ngjarjet e asaj periudhe (1943-1944) nga e para. Sidoqoftë e vërteta e plotë duhet të hulumtohet në shumë dëshmi e dokumente të tjera. Dëshmia e Nojbaherit mund të shërbejë si indikacion, për t’u orientuar më mirë në hulumtimet që duhet të bëhen në arkivat gjermane, britanike, amerikane, etj.