Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

“Shqipëria një histori e mentaliteti juridik”

by

Ndriçim Kulla/

Ky libër më tepër vjen si një zgjatim në raport me me tërë punën që unë kam bërë si studiues dhe hulumtues i literaturës së mendimit shqiptar sidomos atij mendimi që ka qënë kryesisht i ndaluar nga sistemi komunist për arsye politike.

Mund të them sa për kuriozitet se, është nga librat më vitegjatë që puna hulumtuese dhe leximet e shumta më kanë mbushur me informacion por gjithashtu edhe me frymëzim.Për dekada me radhë gjatë leximeve dhe studimeve të mia me objekt shpesh edhe të pa përcaktuar jam “detyruar” që me dashje ose dashje të prekja gjurmët e mentalitetit juridik shqiptar. Që nga thellësia e shekujve, madje edhe deri para kohëve mesjetare kur nuk kishte kurrfarë informacioni edhe për europën e cila sapo kishte filluar të zgjohej ngadal ngadal vijnë gjurmët e qarta të këtij mentaliteti.Përtej krrau krraut të sorrave që nxijnë dhe fshijnë gjithçka ku, në biseda të ndryshme madje edhe në debatet publike , se ne qenkërkajemi jemi një popull pa trashëgimi qeverisëse dhe juridike dhe se kemi jetuar gjithmonë pa ligje dhe pa rregulla më rikthenin thirrje zgjimi dhe me argumenta të kundërta të këtij trishtimi të krijuar ,se ne jemi popull me koncept të qartë juridik.

Natyrisht që pushtimet e huaja të herë pas hershme kanë lënë pasojet e tyre shkatërruese në prishjen e rendit juridik që kishte vendosur populli ynë për tu vetë administruar dhe bashkëjetuar.

Besa,fjala e dhënë,kodi juridik zakonor, kanunet, që nga ai i Lekë Dukagjinit ,deri tek ai i Idriz Sullit,statutet, që nga ai i Drishtit deri tek ato të Shkodrës,korporatat dhe marrveshjet e Esnafëve,kodikët e shumtë të disa qyteteve,kuvëndet i pleqësisë etj janë dëshmi të forta dëshmuese se si paraardhësit tanë kanë rregulluar mardhëniet e jetës dhe të paqes sociale në jetesën e tyre.

Ne jemi një popull që ndryshe nga të zezat me të cilat na kanë paraqitur në mënyrë cinike fqinjët tanë kemi kulturën tone të trashëguar qeverisëse dhe juridike që është unikale .

Këtë kam synuar që të provoj unë në këtë liber nëpërmjet referencave të shumta që kam përzgjedhur për ta arsyetuar.Libri ֝është shkruar në stilin midis gjinisë së esesë dhe distertacionit.

Ka një strukture voluminoze prej 456 faqesh, format i madhB5 në të cilin përfshihen 56 kapituj, hyrjen, parathënien dhe një kapitull në vend të epilogut.

Kryetari i Parlamentit Glauk Konjufca: Ushtria është e shtetit e shteti është i popullit

by

Kryetari i Kuvendit të Republikës së Kosovës, Glauk Konjufca, mori pjesë në ceremoninë e betimit të 311 rekrutëve të rinj të Forcës së Sigurisë së Kosovës, të mbajtur sot në Kazermën “Adem Jashari” në Prishtinë.
Në këtë ceremoni ishin të pranishëm edhe zëvendëskryeministri Besnik Bislimi, ministri i Mbrojtjes Armend Mehaj, Komandanti i FSK-së, Bashkim Jashari, deputetë, oficerë të FSK-së dhe ushtarakë të NATO-s.

Me këtë rast, kryetari Glauk Konjufca përgëzoi rekrutët e rinj për marrjen e detyrës, ndërsa shtoi se ushtria po rritet e po forcohet në Kosovën sovrane dhe demokratike.

Kreu i Kuvendit tha se ushtria është e shtetit e shteti është i popullit. Ai shtoi se për këtë shtet është dashur shumë mund, sakrificë dhe përpjekje, që kulmuan me luftën e drejtë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës për mbrojtjen e vendit, çlirimin e atdheut dhe largimin e okupatorit serb.

“Shteti ynë është i barabartë për të gjithë qytetarët tanë, pa dallim etnie, gjinie, feje apo përkatësie tjetër. Dhe kjo është një vlerë që u arrit me vështirësi dhe mençuri. Por për ta mbrojtur lirinë e shtetit tonë e kemi FSK-në, e cila po ndërtohet sipas principeve të një ushtrie moderne e profesionale”, tha kryetari Konjufca.

I pari i Kuvendit tha se Kosova është e vetëdijshme se çdo arritje e saj është bërë bashkë me miqtë tanë të çmuar, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe shtetet tjera të botës demokratike evropiane e perëndimore.

“Prandaj orientimi ynë është i qartë. Ne duam të jemi pjesë e Aleancës Ushtarake të Atlantikut Verior – Aleancës më të fuqishme në botë, e cila përfshin ushtritë e vendeve demokratike. 23 vite më parë ishte pikërisht NATO-ja e cila me bombardimet e saj ndali gjenocidin e Serbisë mbi popullin tonë”, tha kryetari Konjufca, duke shtuar se Kosova nuk është shtet që ka pretendime territoriale, por ndihet e kërcënuar nga pretendimet e Serbisë.

Në fjalën e tij kryetari Konjufca përmendi edhe agresionin rus në Ukrainë, duke potencuar se Kosova është rreshtuar përkrah popullit ukrainas dhe luftës së tij të drejtë kundër okupimit rus. Ai shtoi se nuk mund të ketë paqe dhe stabilitet të qëndrueshëm në tokën evropiane pa hequr dorë Rusia nga Ukraina dhe Serbia nga Kosova.

Shkencëtari ndërkombëtar nga Drenica e Shqiptarisë, në modelin e tij Çitaku, zbulonë kompetencat e Lidershipit për botën perëndimore (USA, CA, UK, A, D, CH) në Mjekësi dhe Shëndetësi

by

Pra ca javësh Prof. Dr. Fadil Çitaku, PhD, MME (Unibe), i lindur dhe i rritur në Drenicë të Shqiptarisë, i cili jetonë në Zvicër dhe ligjeronë në shkollimin e lartë të Zvicëres qe 23 vite, ka botuar librin “LEADERSHIP COMPETENCIES IN MEDICINE AND HEALTHCARE: Scientific based development of 63 leadership competencies, which can be learned and applied”.

Bazuar në teorinë e shkencës së lidersipit sipas Çitakut (Çitaku et al. 2012, et al. Çitaku et al. 2020, Çitaku, 2022), rreziku më i madh që i kanoset botës sot janë liderët që udhëheqin dhe nuk posedojnë kompetenca të lidershipit. Profesor Çitaku në studimin e tij shkencor, për të zbuluar kompetencat e lidershipit investigoi gjashtë shtete përndimore, tri gjermano-folëse (Austria, Gjermani dhe Zvicera) dhe tri anglo-folëse (Kanda, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Britania e Madhe). Në studimin e tij ishin të përfshirë njerëz në pozitat kryesore në fushat ku ata vepronin. Të gjeturat e këtij studimi u publikuan në revistën prestigjioze shkencore British Medical Journal (BMJ, 2012) dhe zbulimi i këtij modeli i dha shkencës së lidershipit një ngritje të madhe duke dëshmuar se, kompetencat e lidershipit mund të studiohen empirikisht.

Modeli i kompetencave të lidershipit Çitaku përmban pesë komponente: përgjegjësia sociale, inovacioni, menaxhimi i vetvetes, menaxhimi i punës dhe orientimi i drejtë. Në këto pesë komponentë janë të përfshira 63 kompetenca të lidershipit, të cilat janë të operacionalizuara dhe mund të mësohen. Profesor Çitaku para ca javësh e publikojë Libribrin“LEADERSHIP COMPETENCIES IN MEDICINE AND HEALTHCARE: Scientific based development of 63 leadership competencies, which can be learned and applied” në të cilin pëfshihen 63 kompetenca të lidershipit, të bazuara në shkencë, të cilat mund të mësohën nga lideret/lederët aktual dhe oto/ata që aspirojnë pozita të lidershipit në mjekësi dhe shëndetësi. Duke marrë parasyshë së mjek¨sia/shëndetësi në tër botën ka sfida të mëdha lideret/liderët e kësajë fushe janë të pa pregaditur ti përballojnë këto sfida. Ky libër është publikuar enkas për këta adresatë dhe është 100% i bazaur në shkencë. Ky libër është duke u blerë më shpejtësi të madhe nga liderët e mjekësisë dhe dhe shëndetësisë dhe është pritur mjaftë mirë nga kritikët shkencor nga e tër bota. Një nga shkenctarët eminet të fushës së lidershipit, nga Kanada për librin e profesor Çitakut shkruan si vijonë “” Dr. Fadil Çitaku, Ph.D. — An interesting read that brought my curiosity and passion for healthcare leadership to terms with my rekindled appreciation of statistics. Some interesting parallels between this model (social responsibility, innovation, self management, task management, and justice orientation) with the LEADS framework developed by the Canadian College of Health Leaders. (Leads Self, Engages Others, Achieves Results, Develops Coalitions, Transforms Systems)….Yours is a serious, well-designed, thoughtful study. I especially enjoyed the tables in section 4 (pp 165 – 171) that suggest what warning signals to consider in leaders. I hope you plan to build a broader curriculum or commercialize some of these ideas. Too often, financing, system structure, regulation, or policy are the focus of reform instead of the leadership competencies themselves. Best regards, ML”

Libri “LEADERSHIP COMPETENCIES IN MEDICINE AND HEALTHCARE: Scientific based development of 63 leadership competencies, which can be learned and applied” mund të porositet në Amazon, duke klikuar këtë link: https://www.amazon.com/-/de/dp/B0B6XKV94P/ref=sr_1_1…

At Ilia (Katre) Nuk e Ndante Ortodoksinë nga Meshimi Shqip, Tani kjo i Takon Pasuesve të Tij

by

Rafaela Prifti/

Mitropoliti Ilia (Katre) (1937-2022) kreu i Dioqezës Shqiptare Ortodokse të Amerikës i kishte të pandara përkushtimin ndaj besimit kristian nga edukimi teologjik dhe meshimin në gjuhën shqipe, detyrë e cila tani u takon pasuesve të tij.

Kur At Ilia ndërroi jetë në 6 tetor 2022 në moshën 85 vjeçare, shërbimet fetare të riteve ortodokse nisën nga data 10 në kishën shqiptare të Shën Trinisë në Boston vazhduan te mesha e funeralit, e cila u transmetua nëpërmjet platformës elektronike nga kisha ortodokse greke Shën Joan Pagëzori në Las Vegas dhe përfunduan në datën 15 me një ceremoni private të përcjelljes për në banesën e fundit nga kisha greke e Shën Gjergjit në Sault Ste. Marie në varrin e familjes Katre në vendlindjen e tij në Miçigan. Udhëtimi i fundit nëpër këto vende përfaqëson një hartë të pjesshme të shërbesës dhe jetës së tij në Amerikë sepse Hirësia e tij meshonte gjithashtu në Kanada dhe në Shqipëri. Hierarkia më e lartë klerike ia bëri nderet e duhura dhe e quajti ndarjen e tij nga kjo botë “humbje të rëndë për Ortodoksinë në Amerikë.” Dielli online botoi njoftimin mortor shoqëruar me një biografi shumë të përmbledhur dhe më pas një kronikë të zgjeruar. Për ta plotësuar portretin e Atit Ilia por edhe për të menduar për orientimin e mëtejshëm për kishën, ky shkrim përqendrohet në disa momente të karrierës së tij.

Mitropoliti Ilia i Shën Trinisë së Bostonit të poshtëm (South Boston) ishte i vetëdijshëm për efektin që ka gjuha në mbrujtjen e vlerave shpirtërore dhe kombëtare. Në biografinë e tij komponenti edukativ është i pranishëm në rolin e tij si këshilltar shpirtëror i trupit studentor në Universitetin Northeastern (NEU), si drejtues e prezantues i një programi radiofonik në shqip si edhe kontribues në gazetën shqipe Drite e Vertet. Kaq shumë i jepte rëndësi gjuhës dhe aq mirë e kishte përvetësuar shqipen, ndonëse ishte lindur dhe arsimuar në Amerikë, sa i bënte besimtarët të mendonin se atë e kishte “gjuhën e parë”. Rev. At Andrew (Rubis) i Kishës së Shën Joan Gojartit në Filadelfi tregon me humor sesi e mbante të qeshurën kur shqiptarët i thoshin: “Sa mirë e ka mësuar anglishten At Ilia!”

Në një moment reflektimi mendova se është me vend që shkrimi kushtuar Hirësisë së ndjerë të jetë në shqip në vend të anglishtes. Më shumë se nderim ndaj tij është njohje e një komponenti identifikues me misionin e At Ilias, të cilën e ka shprehur me rrjedhshmëri në ceremoninë përkujtimore të 100 vjetorit të meshës në gjuhën shqipe të Imzot Nolit në Boston. (Xhirimet dhe videoklipi nga gazetari Ardian Murraj) https://youtube.com/…/UgkxdKsxsdhAJo4mx-MEgHD3yNIA-cUm9Hbg

At Ilia nuk kishte qenë në ndonjë meshë të Nolit dhe ishte takuar me të vetëm një herë, por e quante meshimin në shqip “një akt të një rëndësie të pazëvendësueshme” “aq sa ta festojmë pas 100 vjetëve,” vërente ai. Tek përkthimet e Nolit të librave teologjike origjinale nga greqishtja, ai vlerësonte jo vetëm bukurinë e veçantë të tyre në gjuhën shqipe, por edhe edukimin me ortodoksizëm të brezave të tjerë. Si fëmi ai dhe vëllai binjak, të lindur në një familje emigrante shqiptare, ishin frymëzuar nga prifti i kishës ortodokse greke Shën Gjergji në Sault Ste. Marie, në Miçigan, ku mësuan shqip dhe greqisht. Të dy u bënë priftërinj, me tituj Mitropoliti Makarios i Torontos dhe Mitropoliti Ilia i Filomelionit dhe meshuan në të dy gjuhët.

Ilia Katre ndiqte studimet në Seminarin teologjik Kryqi i Shenjtë në Brukline, Masaçusets në kohën kur Noli, pak i shtyrë në vite, meshonte në Boston. At Ilia shprehte adhurim për figurën dhe veprën e Fan Nolit, sepse “i dha jetë dhe gjallëroi si besimin ndaj fesë ashtu edhe ndjenjat kombëtare patriotike”. Vlerësimi mund të tingëlloj paksa paradoksal duke u nisur nga ndarja kishtare ku Noli mori “përsipër organizimin e kishës shqiptare nën kishën ruse,” për ta shkëputur nga Patrikana greke, ndërsa At Ilia, u hirotonis prift nga Peshkop Marku në Kishën e Trinisë së Shenjtë (Bostoni i poshtëm) në vitin 1962 dhe kur u bë vejan në vitin 2002, u dorëzua peshkop në Dioqezën Ortodokse Shqiptare të Amerikës nën Patrikanën Ekumenike dhe u ngrit në rangun e Kryepeshkopit me titullin Mitropolit në 2019. Megjithatë qysh në vështrim të parë shfaqen disa ngjashmëri që gjenden të renditura tek paraqitja e shkurtër historike që jep vetë Fan Noli në librin Fiftieth Anniversary of the Albanian Orthodox Church in America 1908-1958 (Pesëdhjetë vjetori i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë 1908-1958) ku përshkruan kushtet në të cilat u dorëzua prift nga Mitropoliti Platon në Nju Jork dhe nisi misionin shqiptar në Boston si degë e Kishës ruse në Amerikë. “Programi i tij (Nolit) ishte, së pari, të meshonte në gjuhën që kuptohej nga besimtarët, pra të përdorej shqipja në vend të greqishtes në kishat ku kishte besimtarë shqiptarë, së dyti të kishte priftërinj dhe peshkop shqiptarë në vend të atyre grekë të cilët ishin agjentë politikë të një shteti të huaj, së treti të themelohej Kisha Autoqefale në Shqipëri.” (përkthimi i autores, faqe 5) Noli e quante shkëputjen ose “emancipimin nga Patriku i Konstantinopolit absolutisht të domosdoshëm për shkak se (Patriku) ishte drejtues politik dhe fetar i grekërve nën sundimin turk.” (përkthimi i autores, ibid) Për sa i takon dy pikave të para, Mitropoliti Ilia nën juridiksionin e Patrikanës Ekumenike ishte i vetëdijshëm si për rëndësinë e meshimit në gjuhën shqipe ashtu edhe për përgatitjen e priftërinjve shqiptarë. Mesha e tij e fundit më 17 shtator 2022 ishte dita kur plotësoi një nga dëshirat e tij të shumëpritura, dorëzimin prift të At Andrew (Andrea) (Rubis) në Kishën e Shën Joan Gojartit në Filadelfi. “Ai thoshte “Përpara se të vdes dua të dorëzoj Andrean prift!” dhe ashtu u bë,” tregon At Andrew me një ndjenjë lehtësimi për dëshirën e plotësuar të Hirësisë. Dorëzuar dhjak qysh në gusht 2008, prifti Andrea tregon sesi gjatë meshës, Mitropoliti Katre i ulur në ndenjëse, dukej sikur flinte, por në përfundim të shërbesës, e merrte mënjanë At Andrew dhe i kërkonte shpjegime duke e pyetur “Përse e bëre këtë kështu?”. Kujdesi dhe vëmendja edhe ndaj hollësive në dukje të parëndësishme ishin pjesë e metodës së punës së tij. “Ai kishte zotësinë ta ndiqte mbarëvajtjen e shërbesës me detaje edhe atëherë kur ti mund të mendoje se nuk e kishte mendjen aty. Unë habitesha kur shikoja se nuk i kishte shpëtuar asgjë nga mesha,” pohon At Andrew gjatë bisedës sonë. Pa hyrë në krahasime, ai këtu shpjegon shkurt dallimin e kishës kanunore si një trup këshilltar, në të cilën një peshkop nuk mund të jetë më vete. Është referencë që lidhet me natyrën e ligjit kanunor, strukturën e organizmit dhe juridiksionin e kishës – një pikë e fortë diverguese për klerikët dhe dioqezën sot. “Edhe pse unë dhe ai kishim qëndrime të ndryshme,” thotë shumë i nderuari At Artur Liolini, Kancelar Nderi i Katedrales së Shën Gjergjit në Boston, “At Ila ishte mësues i mirë për pasuesit e tij. Ai kishte kulturë të gjerë në liturgjinë ortodokse ashtu si edhe në trashëgiminë shqiptare.”

Mitropoliti Ilia argumentonte se vlerësimi i figurave duhet të bëhet në kontekstin kohor e historik të kohës, në mënyrë të paanshme dhe me kritere objektive: “Qëndrimet e njeriut mund të shikohen vetëm në raport me rrethanat e kohës kur jetoi dhe jo jashtë atij konteksti.” Ndërsa i shikonte cilësitë e Nolit të trupëzuara në veprën e tij jetëgjatë, parësore midis tyre ishte zotësia e tij si prijës. “Noli ishte njeri i shumëanshëm, me kulturë të jashtëzakonshme dhe i hapur për mundësi të mëtejshme, që e dallon atë si drejtues. Veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në Amerikë, por edhe jashtë, nuk u përqendrua vetëm në një sferë por në disa, si në atë politike, gjuhësore, fetare.” Kontributi i secilit do t’i mbetet kohës dhe brezave që vijnë por sidoqoftë mund të pranojmë se vlerësimi për Fan Nolin është në mënyrë të panshmangshme i ndërlidhur me misionin e kishës atëherë dhe çfarë mesazhi përcjell për orientimin e kishës sot. Mitropoliti Ilia e konsideronte veten pasues të Nolit kur pohonte: “Ne jemi trashëgimtarë të punës dhe veprës së tij, sidomos ne klerikët shqiptar e peshkopë që meshojmë në gjuhën shqipe. Çdo njeri në kohën e tij jep ndihmën e vet për ecurinë e kombit dhe të shtetit gjë për të cilën historia do ta gjykojë më vonë.”

Aurorja falenderon për kontaktet Michael Gregory Comptroller i Dioqezës Shqiptare, Kisha Ortodokse në Amerikë (Albanian Archdiocese – Orthodox Church in America)

Shqiptarët në New York u takuan me “heroin” e lirisë së Kosovës Gjeneralin Amerikan me katër yje, Wesley Clark

by

Alketa Ktona Veshi

30 Tetor 2022 New York/

Shoqata Shqiptaro – Amerikane “Skënderbej’Inc. sot mori pjesë në takimin e komunitetit Shqiptar me “heroin” e lirisë së Kosoves Gjeneralin Amerikan me katër yje, Wesley Clark, I cili ishte Komandant Suprem I Forcave të NATO-s që udhëhoqën bombardimet e ushtrisë Serbe në Kosovë për 78 ditë.

Takimi u zhvillua ne Staten Island shoqëruar me emocione të forta. Sejcili pjesëmarës u përlot nga madhështia e figurës, thjeshtësia njerëzore e fjalët prekëse që dilnin prej thellësisë së zemrës. Fëmijë që I shprehnin mirënjohjen Gjeneralit për mbështetjen dhe çlirimin e Kosovës, mbushnin me lot sytë e heroit që mundi bishën Serbe. Prezantuesja e aktivitetit citoi: “Gjenerali Clark ish Komandanti Suprem I Aleances për Europen, ju jeni ushtaraku më I dekoruar në rang kombetar por dekorimi më I lartë që ju u dedikohet është “hero” I kombit shqiptar. Heroit të lirisë që shpetoi kombin tonë nga zgjedha e eger Serbe nuk ju thanë sytë nga lotët përgjatë gjithë takimit. Kombi ynë shquhet për virtytin e mirënjohjes, dhe atë e tregoi sot e më së miri komuniteti në atë sallë. Me gjithë madhështinë e merituar Gjenerali vlerësoi ndihmën e UÇK-së dhe njëherësh dy luftëtarët e lirisë së Kosovës të pranishëm në sallë të cilët janë dhe anëtarë të shoqatës “Skënderbej”Inc. Blerim dhe Qerim Gjocaj u angazhuan familiarisht në luftimet e UÇK-së ku Qerimi humbi njërën dorë. Gjenerali ndau me të pranishmit kujtime të dhimbshme nga lufta e Kosoves dhe Genocidit më të egër të kohës, atij Serb.

Gjenerali vlerësoi ushtarakun e mbrojtjes së paqes dhe lirisë zotin MAX ROSE I cili ka shërbyer në luftën e Afganistanit. Ai kandidoi në vitin 2018 për Kongresin Amerikan dhe kur askush nuk mendonte se ishte e mundour ai suprizoi me fitoren e tij. Max ka dhenë prova se punon zellshën pavarësisht çmimit për zhvillimin e New York-ut dhe Amerikës. Ai ka marë medaljen nga Sekretari I Mbrojtjes për shërbim të shquar publik I cili është çmimi I dytë më I lartë dhënë nga Sekretari I Mbrojtjes për punonjësit federalë jo në karierë.

Gjenerali Clark kërkoi mbështetjen nga komuniteti shqiptar, për ti mundesuar sërisht vendin në Kongresin Amerikan zotit MAX ROSE, “Ne duhet ti japim mundesinë sërisht njerëzve që punojnë”, citoi Ai. MAX ROSE ka qënë pranë dhe ka kontribuar për komunitetin shqiptar përgjatë gjithë karierës së tij politike. Mes shkëmbi përqafimesh, mirënjohje e falenderimi u ndamë me heroin e luftës së Kosovës Gjeneralin Clark.