ESSE – Page 348 – Dielli

HOMAZH PËR MËSUESIN TIM TË SHKOLLËS FILLOERE ABAZ SINANI

September 11, 2016 by dgreca

Esse Nga Faslli Haliti/

Kur mësova se mësuesi im i klasës katër fillore do të ishte Abaz Sinani, s’di pse u bëra vetiu krenar; mbase nga që ishte nga kodrat të cilat mua atëherë më dukeshin mal Tomori dhe ai, vinte të na jepte mësim duke zbritur prej tyre përherë kokëlartë, por pa krijuar asnjëherë përshtypjen e fodullit.

Ç’ishte e vërteta ai kishte një pamje krenare, krenari me burim lartësish. I ri, i bukur, shtatlartë, (kështu më dukej mua atëherë), me flokë të trazuar nga erërat e grykave kodrinore të cilët ai i shtronte me gishtat e duarve, sapo i afrohej oborrit të shkollës. Gjithnjë me cigare në buzë. Autoritar.

Flitej se ishte i fortë në matematikë. Mbase kjo ia rriste edhe më shumë autoritetin, pasi ishte lënda më e vështirë dhe më e vlerësuara nga ministria e arsimit, mësuesit, prindërit, nxënësi

Pastaj ai kishte mbaruar Zosimean e Janinës. Kështu flitej. Edhe po të mos ishte e vërtetë ne nxënësve të tij na pëlqente të ishte kështu dhe mburreshim para nxënësve të klasave të tjera me mësuesin tonë zosimeist. Kishte dhe një arsye tjetër më shumë që e bënte mësues Abazin të dukej krenar e të binte sy para ne nxënësve, para kolegëve të tij, prindërve tanë: ai ishte djali i patriotit Tallah Sinani, i njohur e i respektuar, jo vetëm nga zona e Karbunarës së Vogël, por edhe në mbarë trevën e Myzeqesë.

Nuk më pritej deri sa të fillonte shkolla, ta shihja nga afër, pasi e kisha parë gjithmonë nga larg në oborrin e shkollës; t’i thosha mirëmëngjesi, me leje mësues, ta them unë,kur ai të na pyeste që t’i përgjigjeshim në mësim.

Ditën e parë ai na pyeti se të kujt ishim, si i kishim kaluar pushimet duke mos lënë pa pyetur asnjë nxënës, po thuaj. Me përjashtim të Elpiza Pjetrit, Afrim Çeços, Mitat Topolës që i kishin kaluar pushimet tek të afërmit e tyre në qytete të ndryshme, të gjithë ne të tjerët kishim ruajtur lopët apo dhentë ose kishim, rralluar e prashitur apo korrur misër.

Edhe ju që keni punuar, keni bërë pushime aktive, na tha mësues Abazi, duke përkëdhelur tre- katër nga ne. Atë ditë unë mësova fjalën «aktiv» dhe s’lija rast pa e përdorur me vend e pa vend.

Ditët, javët e para u dalluan në matematikë dy nxënësit çamë të klasës sonë: Afrim Çeço që do të diplomohej me rezultate të shkëlqyera e do të kishte një bagazh shkencor mjekësor që i kalonte caqet e dijeve të universitetit, siç do t’i shënohej në dokumentin përcjellës të fakultetit, kur ai u dërgua të fillonte punën si mjek në Berat, në të njëjtin spital me mjekun e famshëm Maksut Dërrasa; kurse nxënësi i dytë çam i dalluar në matematikë Qani Xhevizi

( Sheme) gjithashtu do të diplomohej shkëlqyeshëm në agronomi e do të emërohej në Institutin e Kërkimeve Bujqësore «Ivan Miçurin».

Kur mësuesi na dha notat e semestrit të parë të klasës së katër, tha, ja, këta do të na nderojnë dhe, mësues Abaz Sinanit do t’i dilte fjala për të dy: si për mjekun Çeço dhe agronomin Qani Xhevizin e talentuar në matematikë që meritonte të ndiqte studimet e larta për matematikë, por që për arsye bixarre të asaj kohe, studioi për agronomi.

Mësues Abazi, kishte një zakon që kur klasa fillonte punën e pavarur, ai vente e vinte midis rreshtave të bangave, shikonte se cilin nxënës duke punuar dhe thoshte, ja disa do na nderojnë me shkrimin e tyre, disa me vizatimin, disa në histori…Çdo vlerësim i mësuesit i adresohej dikujt, secili e kuptonte dhe lumturohej, nxitej, ngulitej në mësim.

Mbaj mend, edhe pse kanë kaluar 61 vjet, se kur mësues Abaz Sinani filloi të na shpjegonte mësimin mbi shumëzimin, shkroi në dërrasë të zezë: 2+2+2+2+2= 10, dhe pastaj 5 x 2 = 10, e shihni, pra, na tha, se, shumëzimi nuk qenka tjetër veçse shkurtimi i mbledhjes. Kjo më mbeti gjithë jetën në kokë.

Karakteristikë e mësues Abazit ishte entuziazmi. Atij i gufonte gjoksi kur dëgjonte nxënësit të përgjigjeshin me mençuri e rrjedhshëm në gjeografi e lëndë të tjera, ende pa mbaruar përgjigjen nxënësi, thoshte: ja një gjeograf i ri, një historian, matematikan, muzikant, recitues, këngëtar, poet, fizkulturist, sportist…dhe, ishte tepër kujdesshëm në çaste, kur nxënësi gabonte apo bënte gafë. Më ka mbetur në mend e s’e kam harruar as sot pas gjashtëdhjetë vjetësh gafa që bëri një nxënëse thënies përmendësh të një poezie të një poeti sovjetik për luftën në të cilën glorifikohej Stalini:

«Me plumba, me hekur

Me flak’ e me zjarr,

Ushtari Stalinin e hodhi në varr».

Uuuu, ia bëri klasa dhe shpërtheu në të qeshura. Jo ushtari Stalinin e hodhi në varr, moj, nuk është ashtu, por ushtari i Stalinit e hodhi në varr, thanë nxënësit njëzëri.

E di ajo e di që ushtari i Stalinit e varrosi, e hodhi nazizmin në varr, por meqë fjala «ushtari» është me apostrof, u duk sikur ajo tha «ushtari Stalinin e hodhi në varr», Ju e dini që Nadirja reciton bukur, apo jo?

Pooo, u përgjigjën nxënësit e klasës dhe gafa e Nadires që recitonte bukur me ton dramatik, u harrua në çast. Vura re që mësuesi u qetësua. E keqja ishte kaluar me finesë…

Mësuesi im fliste ngadalë, por vepronte shpejt, nuk linte asnjë nxënës të përhumbej, por e zgjonte, të mefshtin e aktivizonte, i vinte në provë kujtesën, dikë që s’u linte radhë të tjerëve të përgjigjeshin e frenonte butë, pa e prekur, të pasigurtit i mundësonte sigurinë, i forconte guximin.

Duke qen tepër autoritar e serioz, mësues Abazi, nuk bënte humor veçse shumë rrallë. Një të diel, klasa ( kompania) jonë bëri një ekskursion në korën e qytetit. Të gjithë nxënësit paguan lekë dhe komandanti i kompanisë tonë Azis Manka, bleu një arkë me marmelatë. Kur komandanti i kompanisë që ishte nxënës i klasës së shtatë, hapi arkën prej dërrase dhe u duk marmelata, Çeliku i Danes, thirri me gëzim, doli mur-mu la-ta ! Të gjithë ne qeshëm.

Të nesërmen, ditën e hënë, mësues Abazi, çuditërisht u fut në klasë i qeshur, gjithë humor the na pyeti me buzë në gaz: hë, ju pëlqeu mur-mu-la-ta?

Pooo, mësues, na pëlqeu.

Po ty Çelik të pëlqeu?

Dhe Çeliku e kuptoi që mësuesi e kishte marrë vesh që fjalën mur-mu-la-të, e kishte thënë ai dhe duke vënë i ndrojtur buzën në gaz.

iu përgjigj, po mësues, më pëlqeu…

Atë ditë ora e parë e mësimit u përshkua me një humor të gëzuar.

Po ju them edhe diçka që nuk do të ma besoni. Unë nuk mbaj mend që mësues Abazi t’i ketë bërtitur qoftë edhe një nxënësi, pa le pastaj t’i ketë hequr dikujt ndonjë pëllëmbë. Me zë të lartë, madje, gati me britmë, ai na thoshte vetëm vlerësimet. Gjithashtu ai nuk na qortonte, por vetëm na sqaronte. Vetëm sqarimi i shtruar, i butë, ishte qortimi i tij. Si ai mekaniku i mirë që nuk e thyen vidën e ndryshkur, por e vais e pastaj e zbërthen butë-butë.

Abaz Sinani, pinte shumë duhan. Qëllova pranë tij një mëngjes, kur ai po bisedonte me një kolegun e vet në oborrin e shkollës, para se të binte zilja për mësim. Unë pi shumë duhan Andon, i tha ai kolegut të tij, sidomos në mëngjes pi edhe më shumë. Pi aq sa e deh trurin e pastaj qetësohem e jam gjithë energji gjatë orëve të mësimit. Ky rrëfim i mësuesit më mbeti në mendje. Truri i fëmijës regjistron gjithë mençuritë dhe çuditë e jetës, ndaj dhe unë nuk e harrova këtë rrëfim e vetëqortim të sinqertë, këtë përpjekje për vetëpërsosje të mësuesit tim të fillores.

Thashë se mësuesi im Abaz Sinani ishte serioz, shtatlartë, autoritar, me karakter të fortë pozitiv, i bukur, ai zbriste nga kodrat që mua si fëmijë më dukeshin mal Tomori dhe ecte kokëlartë, jo me fodullëk, por me krenari e fisnikëri. Nuk vinte kurrë në shkollë me këpucë me baltë. Sapo i afrohej xhadesë, hiqte çizmet, i lante në Lunjën e Karbunarës dhe i linte në shtëpinë e një miku të tij.

Më kujtohet se kur mësuesi im ecte me kokën lart sikur të shikonte pëllumba në fluturim, në çaste të tilla e përqas tani me Ettoren, aktorin e filmit italian serial që shoh të shfaqet sot e prej gati pesë viteve, Cento vitrine, ose e gjej të ngjashëm me Agimin, djalin e tij të madh, ndërsa kur ai ecte i menduar, me kokën pak të ulur si të kërkonte diçka në thellësirat e tokës e gjej të ngjashëm me djalin e tij të dytë, Petritin. Bëmë baba të të ngjaj, thotë populli, dhe vërtet dy djemtë i ngjanë babait të tyre, jo vetëm në aparencë, por edhe në karakter, dinjitet, fisnikëri, si intelektualë me performacë të çmuar në fushën e arsimit; urtan si babai, e të vlerësuar si ai në qytetin e tyre e më gjerë.

Unë ruaj edhe sot librin Aleksandri i madh, shishen me bojë të jeshile, penën dhe një fletore shkrimi që m’u dhanë nga mësuesi në mbarim të vitit të katër të shkollës fillore, së bashku me dëftesën e lirimit, të shoqëruar me një fletëlavdërimi.

Por ajo që nuk do të harroja kurë ishte çasti i ndarjes, kur në dallim nga disa kolegë mësues, në mbarim të shkollës ndaheshin me nxënësit duke iu thënë me cinizëm: hajt tani shkoni, të ruani lopët, dhentë, kurse mësues Abazi urtan e diellor u nda me ne, nxënësit e tij duke na thënë:

Suksese tani e tutje, në shkollën shtatëvjeçare e, na nderofshi si ç’na nderuat në fillore.

Pastaj duke qeshur më tha mua: besoj se ti, “piktori” i klasës, do t’i zmadhosh një fotografi mësuesit tënd e t’ia dhurosh, apo jo? dhe më përqafoi me mall.

Kënga e Petro Markos për Halim Xhelon dhe dy vjersha të Halimit

September 10, 2016 by dgreca

Shkruan:MSc. Albert Habazaj/

Kur ishim të vegjël, në vitet 1967-1974, nxënës në shkollën 8-vjeçare “Halim Xhelo” të vendlindjes time, në Tërbaçin e dashur, drejtori i shkollës, mësuesi madh, që vërtet e meritonte të ishte Profesor, poeti popullor i teksteve të këngëve të grupit të madh të Tërbaçit, dragoi i këngës labe Kujtim MICI, punonte si ai edhe me folklorin. E veçanta e tij qe puna në sistem zinxhir me grupet e të rriturve, të burrave, të grave, me grupin miks, të pionierëve dhe të fatosave.

Kënga e Petro Parkos për Halimin. Mbaj mend, qysh nga klasa e parë deri në të tetën, që këngën “Halim Xhelo trim, o trim” e këndonte grupi i madh, ai miks dhe grupi i vogël, yni, i shkollës, vit pas viti (me variantet përkatëse). E dinim këngë të popullit, kur krijuesi rrjedh në përroin e përjetshëm të anonimatit. Në fakt ajo qe bërë këngë e dashur e popullit. Kur u rritëm, morëm vesh që ky tekst kishte një autor. Autor i këngës, aq të dashur edhe sot e kësaj dite në Tërbaç, në Labëri dhe në Vlorë është Kalorësi Rebel i Lirisë, i pamposhturi dhe i pavdekshmi Petro Marko Dhërmiu, që e adhuroj aq shumë, sa do të doja të qe lindur në Tërbaçin tim. Tekstin e këngës e kam lexuar më vonë në librin e parë me poezi të Petros “Horizont” (Tiranë, “Naim Frashëri”, 1959). Ja teksti i këngës: “Të kish rritur Labëria,/ Djalë i popullit Halim,/ Halim Xhelo trim o trim,/ (vargjet 2, 3 janë refren, shën. im – A. H) Të kish pritur Shqipëria,/ Të prit të delje në Vlorë,/ Me flamur të kuq në dorë,/ Po ti u trete i mërguar/ Në Francë, në vend të huaj,/ Shqipërinë për ta shpëtuar./ Ti vdiqe, njeri s’të qau,/ Mau djalëria, mau/ (ashtu është shkruar në tekst, është dialekt.: mbahu, shën im – A.H) Halimi rrugën e çau,/ Hall e popullit e qau”. Kjo këngë, sa e thjeshtë, aq e bukur, në shtratin e shtruar të labërishtes, është thurur si një këngë e përvajshme qysh në vitin 1937, sepse Petro Marko qe adhurues idealist i shpirtzjarrtit për atdhe Halim Xhelo Tërbaçi. (Dhe i ngjante në karakter, në dinjitet). Vetëm një lexues i vëmendshëm mund të merrte informacion dhe tepër shkarazi, që këtë tekst e ka bërë P. Marko. Tek vepra përgjithësuese “Historia e Letërsisë Shqiptare” 1983, kur trajtohet P. Marko si një nga poetët dhe prozatorët kryesorë të brezit të viteve ’30 të shek. XX, shkruhet: “Poeti do t’i këndonte Halim Xhelos, një nga komunistët shqiptarë të shquar të kohës, dhe vjersha do të bëhej më pas popullore” (Shih: “Historia e Letërsisë Shqiptare që nga fillimet deri te Lufta Antifashiste Nacional Çlirimtare”, Akademia e Shkencave e RPSSH, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë 1983 f. 577).

Mjeshtri i madh Muhamet Tartari për Halim Xhelon. I mirënjohuri i Vranishtit të valleve së vetëtimave, Muhamet Tartari ka bërë disa këngë për Halim Xhelon, të cilat i ka kënduar grupi i Tërbaçit. Po prezantojmë vetëm pak vargje, që të japin imazhin e një pikture poetike të peizazhit epik të vendlindjes së Heroit: “Po rrjedh ujë nga burimi,/ Ujë mali, ujë bore,/ Po ushton një këngë labe,/ Këngë trimash, burrërore./ Ja fillon e para Çika,/ Iso Çipini, Stogoi,/ Ja hedh bukur Bogonica/ Për Halim Xhelo dragoin./ Nga balt’ e Tërbaçit doli,/ E ushqeu toka labe,/ Mori forcën dhe qëndresën,/ Trimërin’ në këto male”.

Kënga për Halimin e mësuesit krijues, të paharruarit Zaim Hoxha: Mësues e bir mësuesi, Zaimi jepte gjuhë e letërsi në shkollën 8 vjeçare “Halim Xhelo”, Tërbaç. Gjatë gati dhjetë vjetëve, që punoi në vendlindje, ai krijoi edhe një këngë shumë të bukur me vlera artistike, estetike dhe emocionale “Veshur Bronx e ballë lartë” kushtuar tërbaçiotit të madh Halim Xhelo, këtij burri të lartë kombi, kësaj figure demokratiko-revolucionare për pavarësi, liri e përparim, e rangut kombëtar. “Flet Halimi, ësht’ i gjallë,/ Për atë s’ka vdekje./ Do sikur të thot’ ca fjalë/ Bashk’ me ne në mbledhje./ Rri e do të puthë dheun,/ Rri, po nuk i rrihet…” janë disa vargje që thuri mësues Zaimi për grupin e shkollës, që ngriti drejtor Kujtimi dhe mësues Rexhepi me ne, që kur u bë kjo këngë, më 1973, ishim në klasë të shtatë. Si e përjetësuar në bronx na vjen portreti i Halimit në këngën recitative të mësuesit veteran, dritanit i arsimit në Vlorë, fisnikut Zaim Nuro Hoxha
Vjershërimi dhe kënga, një anë pak e njohur e Halim Xhelos. Pak e dinë që Halimi ka shkruar dhe poezi. Gjithashtu ai e këndonte shumë bukur këngën labe. Ka ngritur edhe vetë këngë. Këtë fakt na e kanë thënë e na e kanë lënë në memorien tonë ata lisat e moçëm që u rrëzuan me kohë e një nga një, duke transmetuar pas kujtesën individuale e atë sociale brezave, ata pleq të mençur të fshatit, qysh në vitet ’70 të shekullit të kaluar si Sali Lusho, Rustem Xhaka, Hairo Laze etj., të cilët e njihnin nga afër Halimin. Është një këngë për Luftën e Vlorës. Si praktikë folklorike, kanë qenë raste të rralla aktivizimet e njerëzve të arsimuar, të cilët kanë krijuar vargje e i kanë kënduar së bashku me banorët, luftëtarët, kuvendarët etj. Të tillë, pra, mund të përmendim Halim Xhelon, i cili më 9 maj 1920, kur bobla mblodhi tërbeçtë në Bregun e Bragjine (që nga ai çast mori emrin Bregu i Alarmit), në ballë të fshatit Tërbaç të Lumit të Vlorës thuri dhe këndoi në mes të bashkëfshatarëve të tij këtë njësi folklorike të regjistruar dhe të memorizuar në kujtesën sociale të komunitetit që e pranoi dhe e përcolli tek të pasmit e gjakut. Kënga. Ja vargjet e këngës që improvizoi Halimi, si pasqyrim të atypëratyshëm të shfaqjes së dukurisë apo nevojës së menjëhershme për t’u bashkuar në luftë kundër armikut për lirinë e Atdheut të pushtuar: “Shqipëri e dashur/ Je në robëri./ Jamte buzëplasur/ Se ti s’ke liri./ Un’ për ty do des,/ I dashur Atdhe,/ I gjall’ të mos jes,/ Ndryshe pse më ke?/ Ngrihi burra trima,/ Armikun përzëmë/ Porsi vetëtima/ këtu mos ta lëmë!/ Shqip’ria thërret-ë/ lirinë kërkon-ë,/ nga nevej e pret-ë/ mvetësi dëshron-ë./ Nevej të bashkuar/ O për një qëllim-ë./ Me flamur në duar:/ Vdekje për shpëtim-ë”. E shënuam këngën siç e kemi dëgjuar atje ku është kënduar, sikurse është praktikuar, me të folmen dialektore të Tërbaçit, duke respektuar parimin fonetik detyrimisht. Ky krijim foklorik ka një fillesë krijuese individuale. U paraqit, u pranua, u përfshi në praktikim, në qarkullimin folkorik të bashkësisë përkatëse. Individi krijues është Halim Xhelo. Banorët që e pranuan dhe e bënë të tyren janë tërbaçiotët. Data e krijimit është 9. 05. 1920. Këtë këngë të H. Xhelos e kemi gjetur të botuar në gazetën “Mbrojtja Kombëtare”, gjatë gërmimit në arkivat e shtypit periodik të Bibliotekës Kombëtare, Tiranë. Gjithashtu, memorja na e sjell si në ekran, ngaqë në vitet 1967-’70, kur ndihej një situatë sa festive, aq solemne në Tërbaç, sepse gëzonin njerëzit, tek prisnin 50 vjetorin e kujtimit të fitores së bujshme që kishin arritur në Luftën e Vlorës, më Njëzetën, “kur hodhën talanin në det”, siç thoshnin ish-vullnetarët e kësaj lufte çlirimtare. Parë në rrafshin krahasimtar me njësitë e tjera folkorike, kjo këngë mund të jetë edhe akretipi i ciklit të këngëve të Epikës historike të Luftës së Vlorës.

Vjersha. Nga Parisi, më 17 Prill 1936, Halim Xhelo, me frymëzim atdhetar, bën vjershën “Të njëmbëdhjetë xhandarët”, me 6 strofa 12 rrokëshe (edhe pse nuk respektohet fort metri), e cila është shkruar nën përshtypjen e thellë të shtypjes mizore që iu bë Kryengritjes së Fierit nga regjimi. Vjersha i referohet faktit të vrasjes pa gjyq të 11 xhandarëve antizogistë që morën pjesë në atë kryengritje: “Përtej nga lëndinat, mu për nënë shelgje/ Dëgjohen ca bërtima, po bien ca dyfeqe,/ Ç’është andej, mor djema, or ju udhëtarë?/ Mos pyet xha Nako, njëmbëdhjetë xhandarë./ Me plumba i qëndisnë, mu në zëmër e në ballë/ Po syri s’iu përënt sa qenë të gjallë,/ Me kryet përpjetë, thirrën me një zë:/ Të bëni ju popull, atë që dot s’u bë./ Njëmbëdhjetë varre, njëmbëdhjetë qivurë/ U ngrehnë në Fier, ndën arat me grurë/ Ju nënat e tyre, pushoni pak ligjet,/ O nuset e reja, që xhani po ju digjet./ Djemt e burrat t’uaj vdiqën për liri,/ I qan gjithë populli, tër një Shqipëri./ Me xha Nakon, bujk, Lalë Myzeqeje,/ Që s’ka hi në vatër, as çull e mbuleje./ Do ngrihet vegjëlia, si një trup më këmbë,/ Sulltanin e Tiranës, ta çqepë me dhëmbë,/ Për vete të fitojë male e vërri,/ Çifliqet e grabitur, nder e burrëri./ Në Fier një Pantheon mermeri të skalisur,/ Me krejt martirët t’anë, tejpërtej stolisur./ Do vemi haxhilerë të hedhim trëndelinë,/ Mbi varret e atyre, që ranë për lirinë.”. Duke bërë pelegrinazh në varret e të rënëve, autori shfryn gjithë urrejtjen kundër regjimit dhe i bën thirrje popullit për ta përmbysur atë. Vjersha është botuar pas vdekjes së Halimit në gazetën “Bashkimi Kombëtar”, nr. 6, më 15 Shkurt 1937. Pa u futur në analizë të hollësishme, nuk mund të flasim për nivel artistik, sepse është më tepër një vjershë kushtruese, deklaratë e këngëzuar me duf, është një poezi e përkushtuar, e angazhuar, deklarative, por e mbushur me dashuri për atdheun, me adhurim për lirinë, me nderim për martirët.

….SHKO E PUNO NDËRMJET ATYRE QË PO VDESIN

September 8, 2016 by dgreca

MË SHIKON E MË THOTË : MOS SHKRUAJ MË, POR NDËRMJET ATYRE QË PO VDESIN/

Shkruar nga Tiziano Terzani/

(Po botojmë pjesë nga artikulli i shkruar për “Corriere della Sera” nga Tiziano Terzani më 1996, mbasi kishte kaluar dy javë në Kalkutë me Nënë Terezën, duke e ndjekur në zhvendosjet e saj ndërmjet të varfërvet.)/

PERKTHEU PER DIELLIN: EUGJEN MERLIKA/

Kalkutë Sapo kisha fikur regjistruesin e po e falënderonja për kohën që më kishte kushtuar, kur ajo, duke më parë ngultas me sytë e saj të kaltërt, të skuqur nga mosha, më pyeti : “Po pse gjithë këto pyetje ?”. “Sepse dua të shkruaj për juve, Nënë”. “Mos shkruaj për mua. Shhkruaj për Atë…..”, tha duke ngritur sytë drejt qiellit. Pastaj u ndalua, mori duartë e mija në mes duarve të saj të mëdha, topolake e pak shëmtake e, sikur të donte të më besonte një të fshehtë të madhe, vazhdoi : “….. madje pusho së shkruari dhe shko e puno në qendrat tona…. shko e puno pak në shtëpinë e atyre që po vdesin”. Nënë Tereza ishte e gjitha aty.

(….) Desha të krijonja një ide timen për veprën e saj dhe, duke ditur se për të kuptuar Nënë Terezën, duhej kuptuar Kaligath-i, fillova që aty për të ribërë në etapa të mëdha rrugën e saj të jashtzakonëshme. Që në hyrje njeriu mund të bllokohet i pështirosur. “Shtëpi për të braktisurit në fill të jetës” thotë një tabelë e çngjyrosur përmbi derë. (….) Kaligath-i është në rrethinën e jugut të Kalkutës, është një qytet, në vetvete dëshpërues e tragjik, sa që duket herë herë i vënë nga Zoti mbi faqen e Tokës, për të vërtetuar se Ai nuk ekziston (….) Këtu më 1952, Nënë Tereza, mbasi kishte lënë urdhërin e Loretos, me të cilin kishte arritur në Hindi që më 1928, filloi të kujdeset për ata fatkeqë të cilët, të braktisur liheshin të vdisnin nëpër rrugë. (…..)

“Një herë më rastisi të merrnja një burrë të mbuluar nga krimbat – më tregonte – M’u deshën orë të tëra për t’a larë e për t’i hequr krimbat një nga një prej mishit. Së fundi tha : “Kam jetuar si një shtazë rrugëve, por tani vdes si një engjëll” e, duke vdekur më dha një buzëqeshje shumë të bukur. Kjo është puna e jonë : dashuri në veprim. Thjeshtë.”

(….) Dhe a nuk është një mrekulli që kjo grua, e cila filloi misionin e saj me pesë rupie në xhep, të ketë ngritur në këmbë një perandori me afër 600 shtëpi në 122 Vende të botës ? A nuk është një mrekulli që ajo të ketë mobilizuar një ushtri prej më shumë se 4.000 murgeshash e murgjish e që e mbarështon këtë “shumëkombëshe” pa kompiuter nga një zyrëz në katin e parë të Shtëpisë Nënë ku, simbas rregullit të varfërisë të kongregacionit, nuk ka një radio, një televizor, një aparat freskues ajri, as dhe një ventilator, por vetëm dy makina të vjetra shkrimi ?

“Një bejleg botës bashkëkohore, Nënë ? Si zgjedhja për t’i dhënë më shumë rëndësi dashurisë se barnave ? Lutjeve më shumë se ilaçeve kundër dhimbjes ?”, e pyeta.

“Po, nuk jemi infermiere, nuk jemi ndihmëse shoqërore, jemi murgesha. Qëndrat tona nuk janë spitale ku gjindja kurohet, janë shtëpi ku njerëzit që askush nuk i don gjejnë dashuri”.

“Një herë juve, Nënë, keni thënë se nëse do të kishte ende zgjedhje mes Kishës e Galileut, Ju do t’ishit përsëri në anën e Kishës. Por a nuk është ky një mospranim i shkencës që është sot feja e madhe e Perëndimit ?” e pyeta.

“Atëherë përse Perëndimi i le të vdesin njerëzit rrugëve ? Përse ? Përse na takon neve në Washington, në New York, në të gjitha këto qytete të mëdha, të hapim vënde për t’i dhënë me ngrënë të varfërvet. U japim ushqim, veshje, strehim, por mbi të gjitha u japim dashuri, sepse të ndihesh i refuzuar nga të gjithë, i padashur është më keq se të kesh uri e të ftohtë. Kjo është sot sëmundja e madhe e botës, edhe e asaj perëndimore”.

Flasim për dështimin e për faktin që Nënë Tereza e ka përcaktuar si “kërcënimin më të madh paqes në botën e sotme”. “…. është e keqja, e keqja. Dështimi është e keqja”, më ndërpret. “Nëse një grua ësht’e aftë të vrasë birin e saj çfarë na pengon neve të theremi me njëri tjetrin ? Asgjë!”.

“Po a nuk ju duket se në një Vend si Hindia problemi i shtimit të popullsisë është një nga shkaqet e varfërisë e të vuajtjes që ju kërkoni të lehtësoni ? ngul këmbë. Nënë Tereza nuk dëgjon “arsye”. Thotë që jeta është e shenjtë, që nuk na takon neve të vendosim e që një çift i martuar, nëse nuk don fëmijë, mund të zbatojë metodat “natyrore” të planifikimit familjar.

Sa i përket varfërisë, shpjegimi i saj në këtë çast më duket më bindës se ai i shumë ekonomistëve dhe ekspertëve të zhvillimit : “ Zoti na ka krijuar neve dhe ne kemi krijuar varfërinë. Problemi do të zgjidhet kur ne të heqim dorë nga makutëria jonë”.

Më sjell ndër mënd Gandhin. (….) A thua edhe mesazhi i Nënë Terezës do të mbarojë si ai i Gandhit, i harruar mbas ikjes së saj ?

“E ardhmja nuk është çështje e imja”, m’u përgjigj.

“As edhe ajo e Urdhërit tuaj ?”

“Jo. Ai do të marrë masa. Ai më zgjodhi mua e në të njëjtën mënyrë do të zgjedhë dikë që të vazhdojë punën “.

I kujtoj një ëndërr që ajo vetë e ka treguar. Nënë Tereza i paraqitet Shën Pjetrit dhe ai, i ndalur tek dera, i thotë : “Ik, ik. Ky nuk është një vend për ty. Në Parajsë nuk ka të shkretë e të strehuar në baraka”. “Atëherë po e mbush këtë vend me atë gjinde, kështu do të kem edhe un të drejtë të vij”, i u përgjigj Nënë Tereza.

“Tani besoni se keni çuar mjaft prej tyre, për të fituar atë të drejtë, Nënë ? A ndjeheni pranë?”, e pyeta.

“Pres të më thërresë”.

“A nuk keni frikë nga vdekja ?”

“Jo, përse duhet të kem frikë ? Kam parë shumë njerëz të vdesin dhe askush për rreth meje ka vdekur keq”.

Ishte bërë vonë dhe këmbana kishte rënë dy herë për të thirrur në faltoren e katit të parë murgeshat dhe vullnetarët që mblidheshin për të thënë lutjen e mbrëmjes dhe Ajo donte të zinte vendin e saj, në gjunjë mbi një copë thesi. Duke e parë atë herë të fundit, ndërmjet gjindes së saj, më dukej se shqetësimet e shumë “arsyetuesve” që kanë për “Misionaret e Mëshirës” ishin të kota. Nëse puna që ajo dhe murgeshat bëjnë nuk është “e tyre”, por e “Atij”, ajo punë nuk mund veçse të vazhdojë. Të besuarit është ai që vlen.

“Corriere della Sera”, 5 shtator 2016

MALET MBETUR JETIMË

September 8, 2016 by dgreca

Ese nga Xhevair Lleshi/

Aa, këtu jam në shtëpinë time tani! Mbajeni gojën. Malet janë drita ime, vera që pi përditë, shakaja që bëj me veten time dhe me miqtë e mi, janë kryelartësia e çdo njërit prej nesh, buzëqeshja intime dhe e ngrohtë që ta përndrit shpirtin, janë guximi që na përmbledh forcat dhe na bën të ecim vetë përpara. Malet… Kushdo i sheh sipas mënyrës së tij. Por, thjesht, malet janë lartësi, që kush ka lindur atje ka parë që sa hapi sytë një horizonte të gjerë, të pakrahasueshëm me këdo tjetër. Malet janë eleganca e shpirtit njerëz. Të lindurit në male janë Sizifë dhe kjo vuajtje i bën njerëz të vërtetë, të pastër e të ndershëm. Më gjeni një njeri prej malit (të paktën e të paktave një!) që të jetë dhjamur. Kurrë! Mali të bën qefull, pikë dhjami s’të lë, të hollon linjat, të detyron të ecësh si duke vallëzuar. Vetiu je një artist, një valltar i lindur. Eh, sa do doja ta zhvilloja këtë temë. Sepse me këtë frymë gjithsecili do të donte të ishte i vendosur për të ecur përpara në trajtën e tij më të bukur. Ndaj dhe kalarinjtë në qytetin e mrekullueshëm të Beratit, për shembull, janë aq të përsosur në trup! Nuk gjej dot fjalë t’i përshkruaj. Më gjeni një malësor të shkurtër, më gjeni një malësore të mos jetë perri, më gjeni një malësor që të lypë, më gjeni një malësore që të prostituojë. Jooo! Nuk e kam fjalën për ato që i kanë rrëmbyer nga shkolla dhe i kanë çuar në oborret me drita të kuqe në Evropë. Nuk mundet askush t’i bëj ballë sfidës sime për malin… Ju ftoj të gjithëve t’u gjeni të kundërtat! Jo nga ato që ju i përdorni aq shpesh nga foltoret tuaja të allasojta, të bëra nga druri i pyjeve të maleve tona! S’ka antitezë më të poshtër, qoftë edhe nga kjo fjali. Lisi i gjallë sulmon qiejt, pi verë të kuqe me jashtëtokësorët (fjala vjen) dhe s’ka nge të merret me morrat e me pordhacët, fjalamanët e dokraxhinjtë. Lisat rrinë e flasin me diellin dhe grinden me retë. S’ mund të përfliten dot fjalët e urta që lisat u tregojnë gjithë atyre që prehen përkohësisht dhe përjetësisht nën hijet e tyre të bryllëta. Hidhu pjergullën lisave, ta shijosh verën a rakinë. Ndërto shtëpinë me zemër lisi dhe e gjen rrojtjen e bukur dhe aromën e mirë. Ajo zemër nuk kalbet kurrë!…

Eci me një gëzim të papërmbajtur drejt maleve dhe me bisht të syrit shoh turistët e mi, që kam vendosur t’i gjezdisë nëpër male, paçka se ndonjë prej jush s’i ka qejf, madje i shan e i batërdis si malësorë, madje duke i përdhosur si malokë! Kurrë në jetën time nuk kam mallkuar e as sharë një njeri të fushës, të luginës, apo të bregut e gropës. Kurrë! Askush nga ne të malit nuk di të shajë e të mallkojë! Gjithë atë fjalor të ndyrë e kemi mësuar duke ndenjur në pellgjet me bretkosa dhe nëpër ferrat e fushës! Nuk ka ferra mali! Mali ka lisa, ahe, pisha e bredha! Të gjitha rrahin qiejt! Malet e bëjnë drurin të këndojë. Uji brisk i ftohtë i maleve ua pret buzën atyre që s’i duan. Mali i mbulon me djersë e me turp ata që s’i pëshpëritin fjalën e duhur malit, ua rrallon frymëmarrjen, i bën të vuajnë. Malet mbajnë zotat, perënditë. Atje është froni i lartë i tyre. Ndaj dhe ndihesha krenar që i shoqërova në male turistët e mi. Sigurisht malin duan ta bëjnë pis. Ecën dhe shikon plastmas, copa letre, hedhurina plastike, shishe lloj-lloj. Që të gjitha vijnë o nga pellgjet, o nga fushat, nga qytetet. Turp e marre! Autobusi ndërkohë ndalet në Ko-man. S’kini qenë asnjëherë deri aty? Ah! E tmerrshme. Merreni njëherë guximin, se do të mrekulloheni. Mos e shtini në sy lodhjen e rrugës, mbyllini sytë para hedhurinave, lini pasdore fjalët e këqija që mund të keni. Ejani me mua! Unë nuk shaj askënd. Vetë përplas të vërteta në fytyrat e kujtdo. Duhet gjetur një që t’i thotë troç. Dhe më keni gjetur mua. Unë meditoj pak dhe pas pak ia marr këngës. S’dua vegla që të më shoqërojnë, s’dua saze si u thonë në jug, dua vetëm zërin të buçasë! Se s’gjen, është e pamundur të gjesh një njeri të malit me zë të ulët e të çjerrë! Përkundrazi malësorja e malësori ka zë gurgullues, të kthjellët, të lartë dhe imponues. Dhe kjo është një krenari më vete. Edhe kur i këndon dashurisë, shoqëruar me çifteli, drithërima e zërit përfton një oqean me drita dhe vera e rrëkëllyer mbi gjoks bëhet një lojë e kërthndezët plot e-mocion. Mali s’ngre mure, po shkëmbinj. Jemi njerëz ne të malit…

Hyni kështu në liqenin e Komanit. Udhëtoni me malet mbi kokë, jeni bashkë me zanat e shtojzovallet, soditni ujëvarat, guvat, kishat e harruara nga shekujt, retë, duke përcjellë histori të lashta dhe këngë majëkrahi. Më është e pashlyeshme pamja e kësaj kështjelle gjigante që shqyen e gris gjithë hapësirë e ç’të sheh syri, ndërsa turistët e mi, si-kur qenë mbledhur kutullaç e qenë zvogëluar papritur e pa kujtuar! Ç’t’ju them o njerëz. Se kushdo prej nesh ashtu mblidhet kur është përfund tyre. Këtë e them me një lloj mërie, sepse më vjen keq që mali edhe shtyp kaq egërsisht. Po ama kur i çova, siç qenë, në Korab u mrekulluan. Ishin mbi mal. Preknin dëborën. Shikonin hapësirën pa skaj të fushëtirës mbi majën e malit, duke mbajtur në gjumë gipset e arta dhe mermerin e rrallë. Atje do të ishte ndërtuar kampingu më i rrallë në botë. Dhe banorët e vjetër thërrasin në telefon të rinjtë që (të gjithë e pa përjashtim) punojnë e jetojnë në Londër dhe një ditë, thonë, do të bëjmë mbi Korab Lojërat Olimpike Botërore të Dimrit. Le ta marrë vesh e gjithë bota sa janë se djemtë e Korabit, më të bukurit nga racat e kësaj bote, dinë dhe duan, dashuroj-në dhe qajnë me ligje, respektojnë dhe kur vjen puna të bëjnë grusht e të rrish sus. Krenari e pakrahasueshme! Krenari e bukur dhe që të imponohet. S’gjen kund tjetër. Edhe në Selishtën time të mrekullueshme nuk gjen të tillë. Më ka ardhur inat që vajzat e Korabit mund të krahasoheshin me vajzat e Lurës e të Selishtës. Por m’u desh t’i përulesha. E, në këto bukuri të hatashme ka rënë sharra elektrike (ose me bateri) dhe sëpata. S’gjen dot aq lehtë drurë! Dhe nuk jemi vetëm ne fajtorë, por vijnë nga larg kopilët e djallit, na cytin, na japin helm, na prishin vetëdijen që të shfarosim pyjet, ajrin, jetën! Dhe në këmbim të ca letrave që kanë vlerë, për të mbajtur shpirtin gjallë, ne u turremi me hanxhar në dorë, si hordhi të huaja e fa-mëkeqe dhe presim drurët e mjerë. Shtatë ditë e shtatë net vajtojnë trungjet për trupat e prerë dhe të mbajtur po atë çast. Tani që s’do pikët e mundimit? Gjetëm një mëngjes një prej atyre soj vrasësish, nën trung me sytë hapur, duke iu ankuar zbrazëtirës së molepsur! Kishte mbetur aty dhe trungjet vajtonin me ligje! Zot o Zot!

Turistët e mi janë buzëhollë. Nuk i lë të shajnë malet, as edhe kur kanë shumë të drejtë. Sepse edhe në një lëndinë të Lladomericës ua shtroj nën hijen e kumbullave e të arrave dhe atje ku gjej një shpellë dhe pllakë e madhe me foton dhe emrin e Agron Elezit, u them cili ishte, se ç’bëri i vëllai. Dhe, ku-ku, profesor, ata ishin nga Berati! Nuk më ndahet ky qytet mua. Edhe në këtë formë më del për-para. Por, ani, edhe kështu vlen. Pastaj i lë më poshtë të shijojnë buzës së Drinit të Zi në Gjoricë, nëpër hijet e mrekullueshme të shelgjeve të varur mbi ujin aq të kulluar. Si nuk turbullohet njëherë ky ujë, ë? E kullon Radika thonë, po edhe shkëmbinjtë e murrëtyer nëpër të cilët kalon. Zë e shoh drejt Maqellarës, vrojtoj rrugën ende të paprekur me dorë. «Rruga e Arbrit» që me këtë vonesë kush e di në ç’ shekull do të përfundojë. Edhe rruga nga Shupenza në Bulqizë që përfundoi ca kohë më parë Berisha dhe kompania e tij, po prishet. E prish koha vetiu. Kjo është trandja e parë nga e vërteta. Ca thonë se kjo rrugë turbullon ujërat e Zallit të Bulqizës, të Matit dhe të Lumit të Tiranës. Por unë mezi pres që të ngrihet edhe njëherë Elez Isufi i Dibrës dhe majë kalit të jetë Tiranë, si atëherë kur ia bëri tetë me dy mbretit Zog! Kështu e duan qeveritë që të mbledhin mendjen. Se kështu bëhet më mirë, vjen ora kur këndojnë malet dhe ata ta presin me zallahinë e tyre refrenin tënd të mallkuar. Kushdoqofsh! Talljet e ustallarëve të rinj në qeveri nuk kanë të sosur. Malet dëgjojnë, zënë sytë me duar dhe brejnë mendime.

Presin të shpërthejë stuhia. A do të shpërthejë vallë?

Ndoshta. Vijnë dhe ikin kohët e stuhive. Pastaj mbretëron qetësia. Se turistët, të themi të drejtën, s’para i duan stuhitë!…

Pranoj të vete në kishë e në xhami të falem. Vijnë me mua edhe turistët e mi. Më çojnë kumt kudo që të jenë dhe e dinë saktë që i pres. Kanë shkruar në SMS «Nëpër Shqipëri». Dhe itinerari dihet. Koman – Valbonë – Grykat e Prizrenit (ose në Rugovë – çfarë madhështie! E paparë!), kthehem drejt Korabit (eh, Korabi!) – Gollobordë – Pogradec – Shën Naum – Volorekë – Prespë – Voskopojë – Dardhë – Kolonjë (e bukura Kolonjë!) dhe ndalem në Leskovik! Një përrallë. Ndalu, pusho, valle, këngë, tregime gojore, pleq të llahtarisur, dreka e darka madhështore midis njerëzve që i duaj aq shumë njerëzit, papritur mes ulërima resh e ujqish, qengja e keca të pjekur në hell, nga hojet e shpirtit. Këtu dua të mbetem ca. More, po sa e kuptojnë malësorin dhe gruan e tij këta turistët e mi! Po që kanë një dëshirë të papërmbajtur të jenë kullat e tyre, të bujtin si kohë e kohë parë, të shëtisin në male, nëpër shtigjet e njeriut, të gjejnë motivin e dashurisë hyjnore e pastaj të luten në të parën kishë dhe t’u këndojnë të vdekurve. Se të vdekurit janë një racë e vetme dhe një barazi për ta pasur zili, ndaj dhe u këndohet njëlloj në gjithë botën. Në botë varret ledhatohen njëlloj… Vetëm të kesh t’i shohësh si ulen mbi varre. Femra e meshkuj njëlloj, sikur ndjellin jetën që jetojnë. Vihen e të vënë në merak të madh. I dua, i dua, i dua turistët e mi, se janë njerëz, ndonëse të parfumuar për ibret, edhe me shije delikate po, por natyra e bukur ua heq trurin, ua largon aromat e çuditshme dhe i kthen me këmbë në tokë. E mbajnë fjalën ata, turistët, të njohur e të panjohur. Vijnë, dërgojnë motmot më vonë të njohurit e tyre. Shkoni, u thonë, vend i magjishëm, ndonëse ca i egër, po edhe dashuria sikur do spërkatur me ca egërsi, se fundja qulli as ka dashuruar dhe as mund të dashurojë. Dashuri eprane kjo për ne. Unë e ndiej. A na shajnë, më thua? Po or mik, po. Të kërdisin e jo të shajnë. Unë bëhem vrer, por s’kam ç’bëj. Ma kanë zënë fytin zyrtarët e qeverisë me ata të turizmit me ngjyra artificiale. Pse kanë turp ta thonë të vërtetën? Ja, edhe fjala që shkruan edhe ti, lum miku, s’të ka lezet nëse s’është e sinqertë, e ndjerë dhe e pastër. Sa të futësh (fute po të duash!) del menjë-herë që është ndryshk i gjallë! Ka luks të madh ajo e uruar fjalë e bukur! Po natyra?…

I ke parë trëndafilat në Shën Naum, ë? Jo? Mëkat! Zoti të mbrojttë, s’kam ç’them tjetër. S’ka më bukur! S’them, edhe Driloni (Voloreka, de!), është në po atë majë, një këngë e shtruar romantike. Ku nuk të shkon mendja! Kur je në Drilon te vajzat e bukura (të bukurat e dheut!) atje të shkon mendja! I ka bërë Zoti që të na marrin mendjen malukatkat! Kështu sevdallinjtë e Korçës e ngrysin në Voskopojë e në Vithkuq, në Dardhë e në Prespë! Pse doli kaq shpejt vera sivjet, djem? Pse? Na i bën tym mendjen vajzat tona! Dhe, edhe ai i humburi atje, i kruspullosur në mjerimin e vet, ngre kryet sapo ndien aromën e vajzave. Dhe Sefer Bodini dhe e gjithë njerëzia në autobus, pasi ka lënë shoferin e dytë ia merr valles së shtruar, duke grykuar vargje të rreptë, e duke përdredhur si një mrekulli. Kam ndjekur kursin për balerin. Sikur ta dija se do të merresha me turizëm dhe doemos me femra! Kjo është një mrekulli më vete, por jo si harresa!…

A e dini si pushohet duke parë diellin që lind në Gramoz dhe si perëndon tutje në malet e Skraparit? E kini përjetuar një natë të vetme të jeni duke lundruar një natë të vetme në Maligrad, mbi Prespë? A i jeni lutur Zotit mbi majën e Tomorit, i cili rënkon nga pllakat që ia vjedhin pa të keq fare? Jeni grindur ndonjëherë shiun apo dëborën në Dardhë? A ia keni marrë ndonjëherë këngës në livadhet e Leskovikut? Jetë o jetë! Por, më besoni, përveç dashurisë sime të verbër, maleve, vëllezër e motra ua kanë hequr të gjitha. Kanë ngelur pa njerëz malet, jetimë. Janë thinjur e-dhe më. Vetëm kur vete Simon Vrusho në Velçan, ndanë Shpiragut për të parë lisat e tij. Ose kur i teket Skënder Rusit të gjuajë ndonjë peshk në Shadicë! Ja, edhe atëherë kur i rrëmben malli poetët Buçpapaj e vijnë në Valbonë. Atëherë do të shohësh se malli është bërë mal më vete dhe shfryn si vullkan. Jo si vullkanet artificialë, vërtet madhështore që shpërthen Berluskoni i famshëm në vilën e tij në Sardenjë! Është tjetërsoj shpërthimi i mallit. Presim vepra të mëdha prej tyre, duket! Ua them unë që s’jam poet. Në Valbonë, vëllezër, është përrallë që ta tregon Jezerca mbi kokë, duke të mbajtur në pëllëmbë të dorës! E, mendoni, është privilegj i madh, i papërshkruar kund, ndërsa e sheh spektaklin e Bajlozit me Mujin e Halilin. Dëgjohej nëpër smeraldin e Valbonës bubutima e legjendës. Do ta shijoni shumë, edhe pse u është dashur që katër kilometra të ecni në rrugë të pashtruar! Epo, fundja, katër kilometra janë! E nëse jeni ngopur me pamjet groteske të Alpeve nëpër Koman, do t’ju duhet të ktheheni nga Kosova dhe aty vendosni vet nëse do të preheni në Rugovë, në Pllavë e Guci, apo të përjetoni hatanë e shkëmbinjve dhe guvave kaliforniane të Lumbardhit të Prizrenit në prehër të Sharrit. Zgjidhni e merrni. Ndoshta ju do të dëshironit Mirushën, Llapin, Drenicën Caralevën, Anamoravën, Grykën e Kaçanikun, ballkonin e Ballkanit mbi vetull të Tetovës! Bëhem keq edhe prej mjerimi të fjalëve, më zënë të rejat mbi të vjetrat, ndihem më zi edhe kur flirtojnë apo për-leshen të rejat midis vedit. Ç’të them! Ishte një madhështi e pa treguar, e rrëmbyer, që të mbush plot jetë, kaq e ma-dhe, sa më vjen çudi kur e sheh dhe pastaj me siguri përhumbesh duke vënë përpara piskamën e një zëri që s’di-het se nga buron: Dil moj dil me diellin mbi mal, dil se më trete e më le pa varr… Mu atë çast gratë u plakën në çast dhe fara nuk është më farë, shpirti m’ u përvëlua në zjarr, bukuria na u bë kallkan… Një puthje në vetull të malit, ma nxirr o shpirt buzën all, dhe shpirtin mos ma merr, më lër të digjem në mall…

Kush ia di të mirën kaut! Ndryshe nuk do ta thernin ditëzinë. Mbi lëndinat e Leskovikut vijnë gratë e bukura, të gjata e sevdallesha të Leskovikut. O, o, o, ç’kam parë, mos pafsha kurrë më! Leskovik o gur’ i thatë ku o ku m’i ke prurë gratë, për një plak për një gjak, ma dogje shpirtin or farmak… Nuk gjej dot pamje tjetër më të pjekur: burrat marrin një veshul qershi dhe krijojnë skena të papara, të gjalla, plot humor e shpërthim të fshehur në gji, ja gratë më tej qeshin e këndojnë, me sytë e ndezur të bëjnë të fundosesh me gjithë ç’ke! Humbet, or burrë, humbet në këtë humbellë të marrosur Leskoviku. Fët ia bëjnë në Greqi, i ndezin brigjet Sarandoporosit, i çmendin vërtet, të mjerat, i ndjekin pas, se s’ka më keq kur bukuria bëhet xhind… Po pse, mos është muaji i mushtit, apo i mjaltit që presim nga hojet. Mushti të ndez, mjalti të harbon. Se, miku im, edhe në Lurë të jesh, tek ata liqenet që vajtojnë pyjet e prerë, e di kush këndon nëpër male? Jo? Vetëm malli. Se malet kanë mbetur jetimë. Sirenat e Drinit janë ngjitur në Lurë dhe lahen nudo, bashkë me zanat e pyjeve që kanë ngelur pa shtëpi! T’i shohësh, aman o Zot, vdes në këmbë, po ama ngjallesh prapë, mbyll sytë dhe përfytyron pamjen e llahtarisur të shpirtit dhe i hap menjëherë nga frika: nuk di më ku je, në Lurë apo në parajsë… Dhe qahen djemtë që vijnë më të rrallë: na i morën të bukurat e dheut, na humbën e u tretën të puthurat e zjarrta (ato që i japin shpirt parajsës hyjnore e tokësore), e ne kemi vetëm ç’gjetëm dhe ç’na mbeti…

Unë miku im, s’mund ta harroj një natë mbi mal, në Kuç. Hë këtu, hë atje dhe mbeta gjithë ditën nëpër re. Herë i shihja shtëpitë, malet përreth, dëgjoja larg psherëtimën e detit dhe krismat e rrëmujës vinin prej të qeshu-rave në Fterrë. E sheh? Jam i bredhur. Dhe turistët e mi në autobus s’i mbante vendi. U tërbuan. Ta bën natyra këtë, është hall i madh! Rri pak në Kallarat, pastaj ulesh në Vranisht. Kockë e fortë. I thonë Lumi i Vlorës me nam. Edhe turistët e mi kishin ngelur pa e parë. Kur u gjendën aty sa u largua reja u pataksën. Po kjo? Guri i madh peshonte mbi dy karthje dhe rrinte hosh. I madh guri sa një shtëpi. Sofra e Zotit i thoshin. E fotografuan, sa i nxorën zinë. Bënë sellfi, u përmorën në brekë nga bukuria e hatashme, iu shtruan byrekut me tre petë që lundronte në gjalpë dhie aty mbi Sofrën e Zotit dhe u zhdëpën. Harruan dietat, harruan linjat dhe pastaj lëpinin gishtërinjtë. S’ kishte më petanik, as lakror me tri petë. Ishte ç’ishte. Dhe kënduan labçe. Pa u mblodh i madh e i vogël, u tund dynjaja. Dasmë e shkuar dasmës. Po ku i mësuan këngët labçe, e ta dridhnin zërin që ndryshe bëhej hataja! Ja kjo të ndodh aty ku s’ta pret mëndja. Dhe kur të jenë në anët e tyre, mrekullisht do tregojnë përralla nga Lumi i Vlorës, nga Labëria. Fyelli, mishi në hell, ushqimi si në kohët e lumturisë së për-folur njerëzore. Dhe pyesnin këtu ku jemi: More mos janë të droguar? Mos rrisin hashash? Mos na bën lakror me hashash? Bëhet? Vërtet? Pash perëndinë, ç’ thua! Ndodh. Po, po, ndodh. Se, e kam thënë, s’ka argëtim e festë më të madhe për fshatarin, se në rastet kur ia hedh një njeriu tjetër, të ditur apo qytetar! Vë dhjamë, ta them unë! Ç’na ra dhe s’e hoqëm, thuaj!

Sefer Bodini merr frymë thellë dhe qesh, po menjëherë ngryset si malet që kanë mbetur jetimë!

DY LUFTËTARË MARTIRË NGA PLAVË-GUCIA

September 8, 2016 by dgreca

SELMAN FAKU PRELVUKAJ E PULEC HIMA AHMETAJ, DY LUFTËTARË MARTIRË NGA PLAVË-GUCIA
-Në 70 vjetorin e vrasjes së tyre nga serbo-malazezët në bjeshkën e Memës /

NGA RAMIZ LUSHAJ/

1.Historia i njef të asht’ e të palctë Kasemçukajt. Rrem genetik i Prelvukajve, bark më veti i tyne.

Nga kjo derë e fisme është gjyshja e Bruno Selimajt të Nokshiqit. Bjeshka i thoshin, një emën burimor shqiptar. Ajo është motra e legjendave të trimnisë, Selman Faku Kasemçukaj. Ky luftëtar i Shqipërisë Etnike është pesë herë i njoftun: si Selman, si i Kasemçukaj, si i Prelvukaj, si i Martinaj, si Plavë-Gucias.

Një fakt: i fismi Jakup Jahelezi i Dragobisë, mbi 90 vjeç, i emigruem në Nju Jork, e përveçon Selman Fakun me thanien e thuktë: “S’kam pa djemë ma trima në jetën teme”.[1]

2.Kasem Çukaj i trimnisë, sipas pemës gjenealogjike, ishte vet i katërti vlla, sëbashku me Metën, Latifin e Omerin. Tre prej tyre pjesmarrës ballor në Luftën panshqiptare e ndërkombëtare të Nokshiqit (1879-1880).

Vet Kasem Çukaj i pati gjashtë djemë: Butin, Salihin, Brahimin, Rekun, Elkun e Fakun. Gjashtë kreshnikë. Si në Eposin e Kreshnikëve. Secili histori e lavdi të shkruar me mend e pushkë, me sakrifica e gjak.

Tre prej tyre: Brahimi, Buti e Salihi, janë martirë të kombit shqiptar.

Prof. dr. Zekeria Cana ishte në shtator 1995 në fshatin Martinaj, në kullën e të moçmit mbi shekullor, Sylë Prelvukajt, i cili e kishte përjetue pushtimin sllav genocidial të Plavë-Gucisë nga tetori i 1912-tës deri në nëntorin e 1913-tës, kohë e njohur në histori edhe me emrin e tragjedisë “Masakra e Previsë”. Ky i rrëfen historianit edhe për një nga dajët e Bruno Selimajt: “Brahim Kasemi dhe dy burra të tjerë që nuk pranuan ndrrimin e fesë u pushkatuan në vend. Varret i kanë mbi fshat pranë themeleve të kishës së vjetër katolike”.[2]

Historiani tjetër, i vuthjani R. Dedushaj, tek vepra “100 Vjet Luftë” dëshmon se djalin e Kasemçukajve, Brahimin – vet i tretë, e kanë vrarë Vasojeviçët si hakmarrje shovene ndaj trimave e trimnive të Prelvukajve në mbrojtje të Plavë-Gucisë në vitet 1854-1880.

Dy djemtë e tjerë të Kasem Çukajt, Butin dhe Salihin, i kanë pushkatue malazezët në Masakrën e Previsë.[3] Nuk iu dihen as vorret.

Kësokohe, në Previ, në këtë masakër ende të pazbardhur plotërisht dhe të padënuar ndërkombëtarisht u pushkatua nga Martinajt edhe Arif A. Balidemaj, Hysen Delia, Mujë Gali, Bajram Haxhia e në Greben Nezir Cufi e Zekë Haxhia. Ka edhe të tjerë. Ne kaq dijmë. Trolli i vet Martinajve mund të dëshmojë ma tepër.

Një telegram i 27 marsit 1913 i nënshkruem nga Krahinari i Pejës, J. Plamenac, drejtue për në Çetinën e Krajlit, direkt për ministrin e Brendshëm Plamenac, i ban atij me dije se “sot në Martinaj iu vu zjarri 11 shtëpive kaçake” (Dok. nr. 488). Historianët listojnë se u dogj edhe kulla e Kasemçukajve të Prelvukajve. Krimineli i atij zjarri të përflakshëm e të përgjakshëm ishte kapiteni Vuksan Dragoviq, antar i Gjykatës Ushtarake në Plavë-Gucinë e sapopushtuar nga mbretnia e Malit të Zi, një mbretni – protektoriat i kahershëm i Perandorisë Ruse.

Kësokohe, Selman Faku i Kasemçukajve, përndryshe: vllai i gjyshes së Bruno Selimajt, ishte vetëm dy vjeç. Djalë i vetëm. Një grua e atyhit e mori në mbrojtje deri në vetsakrificë. E fshehu në një kullë, në dimit e saj. Ai iu shpëtoi kontrollit e ndëshkimit sllav dhe asaj jete shumë të vështirë të kohës së Masakrës së Previsë, një nga masakrat ma të mëdha ë ma tragjike në historinë e botës antike e moderne. Ndoshta kjo situatë e rëndë e me rrethana të ashpra në vite rritje e lanë atë disi trupshkurtër.

Selman Faku Prelvukaj i Martinajve, banor i Gucisë, luftëtar i lirisë për Plavë-Guci, për Shqipëri Etnike, veçanarisht gjatë Luftës së Dytë Botërore e në vitet e para të sundimit të shumëfishtë komunist në Malin e Zi (Jugosllavinë Avnjoiste) e në Shqipërinë Londineze, u shqua si Luftëtar i Lirisë Kombëtare Shqiptare.

Ai, Selman Faku i Martinajve kishte me veti edhe një shok të pa shoq, Pulec Hima Ahmetaj i Vuthajve. Si rrinë shqiponja me dy krena në Flamurin Kombëtar Shqiptar ashtu qëndruan këta të dy sëbashku në Plavë e Guci me rrethina vrrini e bjeshke deri në Malësi të Gjakovës (Tropojë), Malësi të Madhe, Shkodër, Deçan, etj.

Ata kishin edhe një “Grup të Rezistencës Shqiptare Kundër Sllavëve” (1941-1947).

Shqiptarët prej nga liqeni i Plavës tek ai i Shkodrës dhe nga lumi i Limit deri tek rrjedhat e Drinit, si dhe ardhacakë e okupues sllavë në Alpe, e thirrnin “Grupi i Selmanit e i Pulecit” apo “Grupi i Pulecit e i Selmanit”.

Këta, të dy, nuk u ndanë kurrë në jetë në vitet e rezistencës së tyre. Ata i kishin idealet kombëtare shqiptare të përbashkëta. Për ma tepër, ishin edhe baxhanak ndërveti, i kishin gratë motra. Edhe vdekjen e patën bashkë: në të njëjten ditë, në të njëjtin vend. Edhe varret iu mbetën pranë njëri-tjetrit në Bjeshkën e Memës.

Historiani tjetër i Plavë-Gucisë, Sulejman B. Ahmeti, ndër të tjera, konkludon: “Këta dy trima i patën rrugët e hapura. Ka qënë shumë e vështirë për t’u dalur atyre përpara. Tek pushtuesit serbë ishte krijuar bindja se ata nuk i merr pushka”.[4]

Në këto vite, në krejt krahinën e Plavë-Gucisë, në burime të ndryshme dokumentare thuhet se vetëvepronin përkohor disa luftëtarë edhe në grupe nacionaliste.

Këta kishin lidhje të dyfishtë ndërveti: nga gjaku e nga ideali kombëtar, si grupi i Rrustem Mulajt e i Adem Shaban Gjonbalajt (ky i fundit, daja i Bruno Selimajt nga ana e nanës së tij), i Prelë Kolë Shytit, i Haxhajve të Hotit të Plavës, i Shemso Ferrit të Plavës, i Sali Ismail Nikoçit dhe i Hasan Isuf Kukajt, i Man Zekë Qosajt e i Ram Tole Hasangjekajt, i Imer Maliqit e i Mustaf Haxhisë, i Smajl dhe Haxhi Metë Martinaj, i Belo Hamëz Ahmetajt, të cilat përndiqeshin me hjekësi e pushkë nga tana anët: edhe nga Jugosllavia (Serbia e Mali i Zi), edhe nga Shqipëria Londineze.

Grupi nacionalist i Selmanit e i Pulecit ishte tejet i veçantë, ma aktivi ndër të gjithë, veprimtar e qëndrestar deri në kufij të legjendave të kohës.

Selman Faku Prelvukaj, trim i maleve që rriten trimni, kishte vra në përpjekje e atentate gjithato shkije me cene e akte antishqiptare, ndaj pas ripushtimit të egër sllav nga Jugosllavia e Dytë e Titos, tue kanë thep e ferkem në luftë të pandalune me ta, si shumë plavë-gucias të tjerë çohet e kapërcen kufinin e padrejtë të 1913-tës e 1945-ës dhe hyn në Shqipërinë Londineze, Republikën Popullore të Enverit, sistem e fytyrë kthyeme kah Beogradi e Moska e atëherit, dy nga kryeqëndrat prej kah i erdhën përjetësisht të kqijat e derisotme kombit shqiptar.

E lypte gjithkund Jugosllavia. Selmanit ia kishte ruejt qelinë e torturave e plumbin jetëmarrës.

Diku i ra në fije edhe Shqipëria. E kapën në kambë, në rrethin e Shkodrës. Ia lidhën duert, e mbyllën për disa ditë në burg. Ia dorëzuen palës jugosllave, sipas një Marrëveshje të përbashkët në mes qeverive komuniste të Shqipërisë të (pa)varur e të Jugosllavisë federaliste.

Vetë Selmani, për realitetin zyrtar shqiptar plot mbrapshti helmtë të asaj kohe me pabesi shtetërore shqiptare e ortaknitë me sllavët, shprehej: “Ne ishim të detyruem të kërkonim strehim në vendin tonë. Komunistët e Enverit nuk na pranonin, ata na thonin tradhtarë, reaksionarë. Ata na prenë në besë. Na lidhën dhe na kthyen te vllaznit e tyne jugosllav”.[5]

Sigurimi oktapod shqiptar, fijelidhun edhe me sllavët e Beogradit e të Çetinës dhe prej 1946-tës me të Titogradit (Podgoricës), nuk harrojnë asnjë detaj të bashkpunimit ndërveprues.

Në Han të Hotit, teksa ua dorëzonin Selmanin ashtu të lidhun e të lodhur nga burgu i vështirë, i amanetojnë palës jugosllave: “Kujdes! Mos e shihni kështu trupshkurt se është njeri shumë i rrezikshëm…”.

Ia caktojnë një ushtarë sllav trupfortë me e përcjell përkrye maleve deri në Guci, i cili iu thotë eprorëve të vet e shoqëruesve shqiptarë të deriatyshëm: “Kush, ky i lidhun e unë me pushkë në dorë, me i pasë krahët nuk mundet me më ikë mue…”.

Rrugës për në Podgoricë Selmani ishte dhe hiqej si tepër i lodhur, ndaj ky ushtari shoqërues po i ndal hapat tek një farë ure me ujë të vrulltë e po gjuen në shenjë thëllanxat e malit. Selmani gjen rast e i thotë: “Ah, trim te je! Si i mbyll burri sytë kur rrudh me gisht në pushkë?!” Fjala ndjek fjalën. Selmani nuk ndal bisedë: Të kallzoj unë qysh me gjuejt kryeshenjë. Ndale frymën, mbylle një sy, qetësohu…”

Trupgjati ushtar merr huti çasti. Selmani mendje e sy mprehtë i avitet shpejt e i shkallmohet me prangat e duarve e t’i jep plastim e rreknim teposhtë në zallishtë. E vret ushtarin, dekun e në tokë. Ia merr atë armë.

Ik’ tue u ruejt aq fort sa mos me e pa as zogjtë. Ecte tue ngatrrue ferkem. E kalon për të dytën herë brenda asaj dite kufinin shqiptaro-shqiptar.

Kur hyn në Hot trupi i merr krahë. I troket një dere hotjane. Kish pasë mikpritje, besë e burrni. E presin shqiptarisht, pa frikën e kohës. Aty merr ma shumë forcë e shpresë. Ia hjekin prangat duarve, që i kishin lanë shenja ajtjeje. Ia vlerësojnë idealin kombëtar e trimnitë. E mbajnë për nja dhjetë ditë si ma të mirin mik në kullën e tyre e, mbasandejna, mashkujt e fortë e bestar të saj e përcjellin deri tek Shtegu i Dhënve.

8.Luftëtari kombëtar Selman Faku Prelvukaj prej atyhit shkon drejt e në krahinën e tij të Plavë-Gucisë, drejt e në malet e lirisë të pafjetun atë ditë e sot.

Prapë me grupin e tij, me “Grupin e Rezistencës Shqiptare kundër Sllavëve”. Ky grup prej kryeherit kishte deri në mbi dhjetë antarë: Pulec Hima Ahmetaj i Vuthajve; Zenel Mehmeti Ahmetaj i Vuthajve – një burrë i shkolluar e i sprovuar për mend e pushkë; Ibrahim Smajli Prelvukaj i Martinajve; Shaban Sadria Hasanaj i vllaznisë Gjonbalaj të Vuthajve; Kadri Salihi Ulaj i Katundit Sirm të Vuthajve; Mehmet Mustafa Kukaj i Kukajve të Vuthajve, dy rugovas, e të tjerë.

9.Shenjat e natyrës tregonin se dimni i atij viti 1946-‘47 po vinte tepër i egër. Grupit të Selmanit e Pulecit iu duhej me i ba konak vetes në jetesen plot me sakrifica sfide deri në vetmohim.

E kishin gjet vendin krejt të sigurt: përmbi Jasenicë, në afri të Hotit të Plavës, bash në Sjapicë të Haxhisë, në një shpellë tek “Buni i Shtjerrave”.

Po një dimën tjetër antishqiptar ma i madh e ma i egër po vinte edhe në Plavë-Guci nga regjimi jugosllav i Titos, nga vet Beogradi i Serbisë me kryeministrin serb Blagoje Neskoviç dhe nga dy kryeqëndrat e Malit të Zi, nga Çetina e vjetër e fronit e nga Titogradi i ri me kryeministrin malazez Blazho Jovanoviçin.

Cilido shqiptar etnik që ishte me rezistencën antisllave e luftonte për liri kombëtare në male, i cilësuar “kaçak”, “i arratisur”, “tradhtar”, etj., UDB-ja jugosllave ua torturonte e masakronte familjet me të madh e të vogël.

10.Sapo kishte hy’ viti 1947. Dikush nga të afërmit e grupit, që fatalisht ishte thirrë ndihmatar në përgaditjen e konakut të atij dimni të ashpër, nuk mujti me iu durue gatë torturave antinjerëzore e me shpirt ndër dhambë iu kallxoi pabesisht armiqve të kombit “shtëpinë e dimnit” të luftëtarëve të Lirisë Kombëtare, të Shqipërisë Etnike.

Ky njeri i besuar i preu në besë, i tregoi UDB-së ku ndodhej i strehuar Grupi i Selmanit dhe i Pulecit…

Shteti jugosllav u ngrit në kambë sikur do të mësynte kufinin drejt Shqipërisë Londineze e jo drejt një shpelle tek “Buni i Shtjerrave” në Sjapicë, ku thuhej se ishin vetëm 14 luftëtarë plavë-gucias e të rrethinave. Sidoqoftë nuk merr aq randësi numri i atyre luftëtarëve po fakti se kësaj here po sulmohej ajka e qëndresës luftarake lavdiplote në kit’ krahinë etno-historike shqiptare, vatra e fundit e qëndresës së organizuar antisllave në Alpe nga lumi i Vermoshit e ai i Valbonës deri në Lim.

UDB-istë të atyhit e të ardhun nga larg, shumkush nga komunitete etno-kulturore ardhacake në krahinë, mjaft njerëz përtej kureshtisë, lëviznin gjithandej në dy qytetet Plavë e Guci, në Ultinën e Epërme të Limit, luginat e Jasenicës e të Plavës…Gjithkah.

Forcat policore të rendit e të ndjekjes dhe ato ushtarake, të cilat rrinin përditë në survejim e kryenin terror e genocid në Plavë-Guci, u shtuan me përforcime të reja.

Fjala e zezë cegmoi mbi borën e bardhë, ajo doli para krismave të pushkëve: I kanë rrethue Selman Fakun e Prelvukajve e Pulec Himën e Ahmetajve…”.

Forcat e Sigurimit Jugosllav – UDB-ja, sëbashku me ato të policisë e të ushtrisë republikane e federale, ua kishin frikën një përballje luftarake me grupin e Selmanit e të Pulecit, prandaj shkuan tek vendstrehimi i tyre në shpellë tek Buni i Shqerrave tue përdorë për mburojë trupa njerëzore civile të Plavë-Gucisë. I kishin mobilizue me forcë, me dhunën e kohës. Kishte aty burra e gra me autoritet në fshatra e krejt krahinë dhe deri në Malësi të Madhe e Rrafshin e Dukagjinit. Disa sish edhe pa lidhje të afërt genetike gjaku me të rrethuarit në atë shpellë.

I kishin sjellë edhe nga të trungut familiar, të afërm e miq të këtyre luftëtarëve kombëtar në rrethim të plotë. Në mes tyre, në ballë të tyre, ishte edhe Bjeshka, motra e Selman Fakut e gjyshja e Bruno Selimajt. Ajo kishte me veti edhe djalin e saj, Ymerin e të tjerë. Aty ishin edhe të familjes së Pulec Himës. Edhe të tjerëve.

Në disa burime dokumentare thuhet se ishin mbi 100 civilë plavë-gucias të moshave të ndryshme, të thyer në moshë e të rinj, burra e gra, etj., që shumë prej tyre i kishin sjellë aty edhe si “pengje” për të rrethuarit. Një numër tejet i madh.

Diku, në një pjesë të rrethimit, në pjesën ballore, ku komunikohej edhe me luftëtarët në shpellë, ishin vendos deri në mbi tre rradhe me civil. I shtyjnë t’i afrohen konakut, shpellës.

Prej nga afër iu thërrasin të dorëzohen, po ka qëndresë. Kurrkush nuk po don me ra në dorë të shkjaut i gjallë. Situata e tensionuar fort, keq, e paparishikueshme zgjati bukur shumë.

11.Civilët, realisht, ishin “pengje”. Në koft se patriotët e rrethuar do të kundërpërgjigjeshin me luftë, atëherë do të kryhej një masakër e madhe mbi gjithë ata njerëz të ndershëm, të pafajshëm, të gatshëm edhe për vetsakrifikim.

I pari nga ajo shpellë si shtëpi e kështjellë po del Zenel Mehmeti Ahmetaj i Vuthajve, që shpesh printe me fjalë e shembullin e tij. Po dvet si është puna. I thanë se qëndresa e tyne do të sillte masakrën e përgjakshme. Ai e lëshoi armën përtokë tue thanë sheshit: “Jo, jo, ma mirë ma shumë se 10 se sa ma shumë se 100”.

Pas tij, dolën të gjithë. Në intervale kohe. Njani pas tjetrit. 12 luftëtarë.

12.Të fundit, nga shpella, dolën Selman Faku Prelvukaj dhe Pulec Hima Ahmetaj. Ia kanë qit’ pushkën njani-tjetrit në gjoks gati me dhanë jetën dhe u besatuan ndërveti e përballë të gjithëve se nuk dorëzohemi të gjallë. Ia kanë nis kuvendimit nga larg.

Selman Faku po iu selamet i pari:

-Ju e keni fitue Luftën e Dytë Botnore, po ne Shqiptarët luftojmë për tokën tonë…Ju e keni ditë se jena në shpellë. Pse na i keni marrë në qafë familjet tona e i keni pru deri këtu. Pse nuk erdhët me luftue me ne e me e pa se qysh zihen burrat rob…

I shtymun nga antishqiptari barbar, Mikail Bullotovi, naçallnik në Beranë, një shqiptar, i thirrun aty, po ia përcjell fjalët e tij kah dera e shpellës:

-Selman e Pulec, mos e vrani njani tjetrin, se nuk keni nevojë. Luftë a kanë…

Atëherë Selmani po dvet prej larg shqiptarin ndërlidhës:

-A asht Bullatoviçi ende në fuqi si naçallnik në Beranë. Në koft se asht ai atje nuk dorëzohem i gjallë, sepse e di se ka me më vra për hakmarrje. Në besë të shqiptarit po të them: mos më merr në qafë…

Shqiptari u fut me trina nëpër mal. I ktheu përgjigje sikur Mikail Bullatoviçi nuk ishte naçallnik në Beranë.

Selmani i besoi atij.

U dorëzue sëbashku me Pulecin.

13.Menjëherë i nisën 14 luftëtarët e Lirisë Kombëtare Shqiptare drejt qytetit të Plavës. Ashtu të lidhun dy e nga dy. Me dhjetra tyta armësh të drejtuara drejt tyre.

U shkrehën armë zjarri në ajër si sinjal fitorjeje për kapjen e tyre robër. Në fakt ata ishin ma shumë se robër lufte.

Iu del para Bullatoviçi.

Selmani e Puleci e kqyrën njani-tjetrin: A thue kanë ndonjë shteg me ik?! E panë se ishin të premë në besë si na “dikushi” që ua kishte tregue UDB-së vendstrehimin e tyre dhe tashti nga ky shqiptari nderlidhës që nuk iu tha të vërtetën për Bullatoviçin. Ata do të kishin vrarë veten e nuk do të ishin dorëzue të gjallë tek shpella te Buni i Shtjerrave.

-Ndani veç ata të dy – iu tha Bullatoviçi. -Mos i çoni poshtë me të tjerët…

Ashtu ndodhi: i ndalën aty ata të dy: Selmanin e Pulecin.

Sllavët ishin të etur për vrasjen e tyre.

Në bjeshkën e Memës, mbi dyqind metra poshtë shpellës i mbështetën për një pishë të madhe e derdhën mbi ta breshëri armësh.

I pushkatuan pa gjyq.

Një vrasje politike, barbare, shovene.

Një urrejtje bio-politike e etnike ndaj tyre, pasi ata ishin e mbetën shqiptarë të vërtetë, të rrallë, legjendar.

Naçallniku Bullatoviç e shpiku një farsë sikur gjoja ata donin të arratiseshin e qëlluan mbi ta pa paralajmërim.

Në fakt e vërteta qëndron ndryshe: edhe sot pas 70 vitesh në koft se ua përmend shkijeve këta dy emra të lavdisë shqiptare atyne ua prish në çast humorin e me kanë pramje i lenë pa gjumë.[6]

14.Pulec Hima Ahmetaj i Vuthajve ka lanë trashëgimtarë. Një nga djalë të tij, Shemunin, e kam njoft personalisht. Ishte mësues emigrant në Elbasan. Mjaft i lidhun me tre djemtë e hallës time, Dadës Razë, djemtë e Sherif Dedushajt nga Vuthajt, edhe ata emigrantë në Elbasan.

Një herë në vitet ’80 teksa shetisnim me Shemunin e Avdyl Dedushaj, bash aty tek hotel “Skampa” po ndal hapin Shemuni e vikati me tanë forcën e shpirtit të tij: “Kosova Republikë”…Duart i mbante të lidhuna lart në formë shqiponje, simbol i bashkimit kombëtar. Ky nuk ishte rasti i parë e as i fundit. Ai kishte në gjakun e tij genin e martirit të kombit, Pulec Hima Ahmetaj.

Selman Faku Prelvukaj, i derës së Kasemçukajve, i lindur në Martinaj e jetues në Guci, i ka lanë dy çika, po geni i këtij martiri të kombit jeton edhe tek gjithata nipa të tij nga Selimajt e Nokshiqit. Një prej tyre është edhe Bruno Selimaj, një emër i kohës shqiptare, një njeri simbol për kontributet e tij për kombin shqiptar.

[1] Rexhep Dedushaj. 100 Vjet Luftë. NY. 1999.

[2] Zekeria Cana. Gjenocidi i Malit të Zi mbi popullin shqiptar 1912-1913” (Dokumente). IAP. Prishtinë. 1997, fq. 34.

[3] Z. Cana. Po aty. f. 34.

[4] Sulejman B. Ahmeti.: “Plava dhe Gucia – Ngjarje që nuk duhen harruar…”. Monografi. Tiranë, 2002, f. 78.

[5] S. B. Ahmetaj. Po aty. f. 81.

[6] Ramiz Lushaj: Referime dhe nga Dosja ime “Plava e Gucia” (Dokumente arkivore, shënime, dorëshkrime, takime e biseda, etj.)