Nga Elmi Berisha

Nga programi im gjithëpërfshirës për udhëheqjen e “Vatrës” në mandatin e ardhshëm, do të fokusohem në dymbëdhjetë prioritete programore me të cilat synoj ti çoj përpara, të rris kapacitetet vepruese e ndërvepruese dhe të masivizoj në aspekt shumëdimensional organizmin patriotik më të vjetër të shqiptarëve në SHBA.

1. Do të vazhdoj të promovoj vlerat e kultivuara nga “Vatra” brez pas brezi që nga themeluesit e saj në avansimin e çështjes shqiptare dhe trojeve etnike gjithandej, duke u mbështetur në parimet e vlerave demokratike dhe civilizuese mbi të cilat veprojnë institucionet dhe shteti amerikan;

2. Do të reformoj dhe freskoj  “Vatrën” duke u hapur ndaj brezit të ri të bashkëkombasve tanë në SHBA, ndaj ideve të reja, alternativave kreative që promovojnë kombin tonë dhe vlerat e tij në institucionet amerikane qoftë politike, ekonomike, edukative, shkencore dhe kulturore;

3. Me ngritjen e këtyre kapaciteteve me brezin e ri të edukuar në SHBA, duke ofruar profesionist të fushave të ndryshme, do të vazhdojmë forcimin e lidhjeve shumëdimenzionale me institucionet vendimarrësë të SHBA-ve si Senatin, Kongresin dhe Stejt – Departamentin amerikan në funksion të avansimit të cështjes shqiptare, në rrafshin politik, ekonomik, edukativo – shkencor, kulturor dhe afirmativ për kombin tonë;

4. “Vatra” do të jetë institucion avangard i shqiptarëve në SHBA, duke ruajtuar parimet e neutralitetit, duke mbajtur pozicione të forta apartiake dhe duke përcuar mesazhin se ne jemi të të gjithëve dhe se misioni ynë është zhvillimi dhe avansimi në të gjitha fushat i kombit tonë dhe të gjitha trojeve etnike pa përjashtim;

5. “Vatra” do të bashkëpunojë ngushtë me Qeveritë e Republikës së Shqipërisë, Republikës së Kosovës dhe përfaqësuesit e zgjedhur nga vota e lirë të shqiptarëve në Maqedoni, Luginë të Preshevës dhe Mal të Zi, do kërkojë drejtësi për Çamerinë, do luftojë për të mirën e të gjithë bashkombasve, në funksion të bashkërëndimit, bashkëpunimit dhe koordinimit të përbashkët për avancimin e gjithmbarshëm në rrafshin politik, ekonomik, arsimor e kulturor të gjithë kombit tonë.

6. Dixhitalizimi i Gazetës Dielli dhe gjetja e sponsorëve me qëllim që gazeta të rritet në staf, rubrika, cilësi dhe siguria financiare e vazhdimësia  të jetë e padiskutueshme.

7. Seli e re qëndrore për Federatën Panshqiptare “VATRA” me qëllim që ndërtesa e re të jetë multifunksionale dhe të përmbushë nevojat dhe kërkesat e kohës. 

8. Krijimi i Bibliotekës Shkencore të Vatrës dhe pasurimi me tituj shkencor më qëllim që kjo Bibliotekë të kthehet në njësi kërkimore për të gjithë studiuesit dhe studentët shqiptarë në USA dhe jo vetëm. 

9. Krijimi i Degëve të reja të Vatrës në shtetet kryesore të Amerikës dhe në Kanada.

10. Bashkëpunime të frytshme me Akadaminë e Shkencave të Shqipërisë e Kosovës, me Institutet Kërkimore e Shkencore në Shqipëri e Kosovë dhe të gjitha Institucionet e Arsimit të Lartë në këto dy shtete dhe në mbarë hapsirën shqipfolëse.

11. Krijimi i një fondi të veçantë për botimet me qëllim që Vatra të mbështesë studiuesit, shkrimtarët dhe botuesit e rinj.

12. Rritje e Fondit të Studentëve, gjetja e sponsoreve e mbështetësve të fuqishëm me qëllim që Vatra të mbështesë vit pas viti me Bursa sa më shumë studentë shqiptarë. 

Sot mbushen 16 vite që Presidenti i parë historik i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, u largua prej nesh duke na lënë një boshllëk të pa zëvëndësueshëm si mendimtar dhe filozof, vizionar dhe lider perëndimor, shtetndërtues dhe diplomat i shkelqyer. Kombi shqiptar e kujton Doktor Rugovën si udhëheqësin dhe udhërrëfyesin e Kombit që me mençuri përgatiti rrugën drejtë pavarësisë së Kosovës dhe realizimit të objektivave kombëtare në arenën kombëtare dhe ndërkombëtare. Doktor Rugova zë vend të veçantë në politike elitën shqiptare të shekullit qe jetuam. Presidenti historik i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova do të mbetet përjetë shembulli ideal i dijetarit, intelektualit dhe humanistit, Atit themeltar të shtetit të Kosovës. Presidenti Rugova ishte vizionari dhe udhërrëfyesi i epokës moderne të kombit tonë. Sot e kujtojmë në 16 vjetorin e ndarjes nga jeta si udhëheqësin, shtetarin, filozofin dhe themeluesin e Kosovës së pavarur e moderne. Krenar gjithmonë që jetuam dhe punuam me Doktor Rugovën dhe vazhdojmë të palëkundur në këtë rrugë dhe filozofi. Angazhimi i Presidentit Rugova ishte i pa ndalur për zgjimin kombëtar, vizioni shtetformues për Kosovën Republikë.

Përjetë mirënjohës.

Elmi Berisha

Donika Tasimi mësuese e shkollës shqipe në Komunitetin Mysliman Shqiptaro Amerikan në Waterbury, flet për Diellin e Vatrës në New York rreth organizimit të Shkollës shqipe në AAMC ku kjo shkollë ka patur klasa ku është mësuar gjuha, këngët, vallet, traditat dhe besimi. Në një rrëfim dhënë Editorit të Diellit Sokol Paja, mësuese Donika Tasimi shprehet se shkolla Shqipe në Waturbury vazhdon me të njëjtin organizim ku u ndërthur me sukses të mësuarit e gjuhës, kulturës, historisë dhe folklorit shqiptar me besimin dhe moralin.

SHKOLLA SHQIPE NË KOMUNITETIN MYSLIMAN SHQIPTARO AMERIKAN (AAMC) NË WATERBURY, CONNECTICUT

Shkolla shqipe në AAMC është prej traditave të vyera të komunitetit tonë. Që prej themelimit të qendrës sonë ka patur klasa ku është mësuar gjuha, këngët, vallet, traditat dhe besimi. Ali Demirali i mësonte këngë e valle, Bujar Demirali, Rustem Demiraj, Bale Kulla ishin mesuesit e tjere, ndërsa Timi Manti(Xhaferri) i mësonte mësimet fetare. Ishte brezi i parë i cili la një traditë të vyer të një pasurie me vlera të mëdha si Shkolla Shqipe. Nga ky aspekt, mund të thuhet se shkolla shqipe në Waturbury është nga më të vjetrat në SHBA. Të rinjtë e komunitetit, sidomos pas viteve 1990-2000 vazhduan aty ku e lanë themeluesit e komunitetit. Nën udhërrëfimet e tyre, shkolla Shqipe në Waturbury vazhdoi me të njëjtin organizim ku u ndërthur me sukses të mësuarit e gjuhës, kulturës, historisë dhe folklorit shqiptar me besimin dhe moralin. Një nga vlerat e shkollës shqipe në Waterbury është se të gjithë mësuesit dhe mësueset historikisht kanë kontribuar si vullnetarë. Kjo tregon dashurinë për atdheun dhe dëshirën për të përçuar vlera. Aktualisht mësueset aktive të shkollës shqipe janë Donika Tasimi, Mira Lame, Zira Barolli, Liliana Lico, Bela Qosja, Besa Gjolle. Mesuesit e besimit jane Endrit Himaj dhe Imam Gazmend Aga, i cili njekohesisht eshte edhe drejtues i shkolles. Një risi e këtij viti është edhe të mësuarit të Coding ku mësues është Erjon Domi.

ORGANIZIMI I MËSIMIT SHQIP

Organizimi i Shkollës Shqipe nuk ishte një detyrë e lehtë. I gjithë stafi u mblodh për të vendosur se si do ta kryenim detyrën e mësimdhënies. Bashkëpunimi ndërmjet stafit dhe prindërve të komunitetit ndihmoi që shkolla jonë të jetë e suksesshme. Shkolla shqipe është e ndërtuar me klasa sipas moshës dhe klasës së nxënësve tanë. Për momentin kemi 3 klasa, njëra me kopsht fëmijësh deri klasë të parë, një me klasë 2-4 dhe e fundit 5-8. Ne kemi marrë parasysh edhe nivelin e njohurive të studentëve për gjuhën shqipe. Ka studentë fillestarë, të mesëm dhe të avancuar. Nxënësit e avancuar çiftohen me fillestarët në mënyrë që ata të mund t’i ndihmojnë studentët gjatë mësimeve. Në çdo klasë ka 2 mësues në mënyrë që nxënësit të ndërveprojnë vazhdimisht me njëri-tjetrin dhe me mësuesit. Ne bashkë-mësojmë gjatë mësimeve tona, një mësues mund të qarkullojë ndërsa tjetri jep mësim. Ne kemi blerë shumë mjete me fondet tona së bashku me shumë donacione nga komuniteti ynë. Ambasada shqiptare ka dhuruar shumë nga librat që ne i përdorim për zhvillimin e mësimet.  Librat janë përgatitur për diasporën duke marrë parasysh nevojat reale të studentëve tanë. Gjuha, historia, kultura, këngët dhe legjendat, janë disa nga temat që trajtojmë gjatë mësimeve. Stafi mësimdhënës janë të gjithë mësues të certifikuar që punojnë në Connecticut. Shumica e mësuesve ishin profesionistë nga Shqipëria. Shkolla jonë fillon në orën 10:00. dhe përfundon në orën 12:00. Në fund të shkollës hamë drekë të gjithë bashkë. Studentët që duan të ndjekin mësimet fetare do të qëndrojnë deri në orën 1:30. Janë dy semestra, një në vjeshtë dhe një në pranverë.

GJUHA SHQIPE SI IDENTITET KOMBETAR

Gjuha shqipe është gjuha e të parëve tanë dhe është pjesë e trashëgimisë sonë kulturore.

Njohja e gjuhës amtare mund t’u japë fëmijëve një ndjenjë të identitetit të tyre. Do t’i ndihmojë ata të lidhen me rrënjët kulturore. Gjuha është çelësi i identitetit.  Si do të ndihen fëmijët tanë nëse nuk kuptojnë shqip kur takohen me të afërmit e tyre? Ne promovojmë identitet pozitiv kulturor në mënyrë që studentët tanë të ndihen të vlerësuar, të kenë vetëbesim, të kenë krenari për familjet e tyre dhe të kenë një identitet social pozitiv. Në botën e sotme globale, fëmijëve shpesh u mungon ndjenja e përkatësisë ose identitetit. Studentët tanë janë kaq krenarë të thonë se kanë gjithashtu një shkollë të së dielës si shoqeria e tyre amerikane. Qëllimi ynë në Shkollën  Shqipe është t’u japim studentëve tanë aftësinë për të mësuar gjuhën shqipe në mënyrë që të kenë besim në identitetin e tyre kulturor, gjë që çon në pranimin dhe vlerësimin e kulturave të tjera që në fund çon në marrëdhënie harmonike në jetë.

BASHKËPUNIMET DHE E ARDHMJA E SHKOLLËS SHQIPE

Siç e përmenda më herët, ne punojmë së bashku me prindërit tanë për të arritur të gjitha qëllimet tona. Prindërit tanë janë gjithmonë të gatshëm të ndihmojnë në çdo mënyrë që munden. Ata kanë ndihmuar duke vullnetarizuar kohën e tyre për të ndihmuar mësuesit duke qëndruar në klasë dhe duke ndihmuar me mësimet. Prindërit gjithashtu gëzojnë ndihmën në mësimin e vallëzimit. Vijnë me byrek dhe petulla shqiptare që nxënësit tanë të shijojnë ushqimet tona kulturore. Udhëtimet tona në terren organizoheshin gjithashtu nga prindërit tanë. Në fund të vitit prindërit koordinuan festën e fundvitit. Qëllimi ynë është të vazhdojmë dhe shpresojmë të inkurajojmë më shumë familje të ndjekin Shkollën Shqipe. Komuniteti e kupton se sa e rëndësishme është që të rinjtë tanë të mësojnë shqipen, historinë dhe kulturën tonë. Duke qenë në New England, ne jemi në gjendje të takohemi me shkolla të tjera në Nju Jork dhe Boston. Ndarja e kurrikulës së bashku me përvojat do t’i lejojë shkollat ​​tona të jenë të suksesshme. Besoj se duhet të punojmë që të kemi një samit veror me të gjitha shkollat ​​shqipe në të gjithë Shtetet e Bashkuara. Shpresojmë që kjo të mund të organizohet në të ardhmen.

SFIDAT E MËSIMIT SHQIP NËPËRMJET TEKNOLOGJISË

Ka vështirësi në mësimin e një gjuhe, por në botën e sotme të teknologjisë, kjo detyrë është bërë më e lehtë, sepse mësimi është më i arritshëm. Teknologjia luan një rol shumë të rëndësishëm në arsim. Gjatë pandemisë, shkollat ​​kaluan në klasën e google ku vazhduan arsimimin e tyre. Gjatë pandemisë, shkolla jonë shqipe zhvilloi takime me zoom për të marrë vendime për rihapjen e programit tonë. Natyrisht ne nuk shkuam personalisht derisa ishte e sigurt. Ne u kthyem personalisht shtatorin e kaluar me studentët tanë. I njëjti protokoll i mbajtjes së maskës dhe distancimit social është ajo që ndjekin stafi dhe studentët tanë. Nxënësit më të vjetër kanë një orë teknologji të quajtur kodim. Ata e shijojnë shumë atë dhe presin me padurim të avancojnë në programe të tjera. Ne i referohemi teknologjisë në të gjitha mësimet tona, që nga netët e filmave me Beni iken vet, te mësimet e gatimit dhe sigurisht dëgjimi dhe mësimi i këngëve të bukura shqipe. Studentët tanë përdorin internetin për të hulumtuar materiale për Shqipërinë dhe më pas ua prezantojnë bashkëmoshatarëve të tyre.

ROL I KOMUNITETI MYSLIMAN SHQIPTARO AMERIKAN, AAMC NË WATERBURY, CT

Shqiptarë ka kudo në SHBA, por veç në vendet ku ka një organizim institucional shihen fryte të shëndosha dhe të vazhdueshme për sa i përket integrimit të suksesshëm me vlerat amerikane dhe të mësuarit e gjuhës shqipe në brezat e lindur dhe rritur këtu. Në këtë prizëm, roli i AAMC është jetik për mbarëvajtjen dhe vazhdimësinë e kësaj shkolle. E gjithë infrastuktura e AAMC është në shërbim të shkollës shqipe. Qendra jonë e vlerëson si një prej projekteve më të rëndësishme dhe jetike organizimin dhe suksesin e shkollës shqipe. Shkolla Shqipe ka një mbështetje të pakursyer nga bordi dhe anëtarët.

KUSH ËSHTË DONIKA TASIMI

Jam lindur dhe rritur në Michigan nga emigrantë shqiptarë të Maqedonisë. Prindërit e mi janë të dy nga Prespa e Maqedonisë dhe rrënjët tona familjare janë nga Kolonja dhe Devolli. Kam studiuar në Prishtinë, Kosovë -degën e Anglishtes (Edukim). Kam dhënë mësim ne shkollë fillore dhe si ligjëruese Amerikane në Universitetin e Prishtinës për dy vjet. Karrieren time e vazhdova në Shtetet e Bashkuara si arsimtare.  Punova per njëzet e katër vjet si mësues i anglishtes si gjuhë e dytë (English as a Second Language) në Waterbury, Connecticut. Në shtator të 2021, u pensionova nga City of Waterbury. Tani jam gjyshe dhe i jam dedikuar niperve. Vitet e fundit, unë kam punuar vullnetarisht si një nga mësuesit në shkollën Shqipe. Shpresoj se do të vazhdoj të ndihmoj komunitetin tonë duke vazhduar të punoj me fëmijët tanë të bukur.  

Gazetarja Dafina Buçinca, autorja e librit “Fëmijë në luftë”, në një rrëfim të dhimbshëm rreth luftës së Kosovës dhe masakrave të regjimit serb mbi popullsinë shqiptare dhe mbi të gjitha përjetimet e fëmijëve mbi genocidin që serbët ushtruan në Kosovë. Në rrëfim e saj dhënë Editorit të Dielli Sokol Paja, gazetarja Dafina Buçinca analizon detaje dhe fakte sesi regjimi e terrori serb i ushtruar ndikoi mbi fëmijët ua ndryshoi jetën përgjithmonë.  

“FËMIJË NË LUFTË”…NJË DËSHMI E TERRORIT E KRIMEVE SERBE NË KOSOVË

Unë kisha lindur në kohën kur situata në Kosovë filloi të trazohet. Atë kohë filluan ato tubimet serbe që kishin për qëllim marrjen e autonomisë së Kosovës. Gjë që ndodhi dy vjet më vonë me ardhjen në pushtet të Sllobodan Millosheviçit. Pastaj largimi i dhunshëm i Babës nga puna, që na e vështirësoi shumë jetën, për të vazhduar me ato vitet e tensionuara në pritje të asaj që do të ndodhte. Ishim të privuar nga çdo e drejtë, madje ishim të detyruar t’i fiknim dritat në mbrëmje, të mos e ndeznim zjarrin në shtëpi, në mënyrë që të mos bëheshim shënjestër; shto terrin informativ, mungesat e ushqimit, shkuarjen në shkollë fshehurazi e shumë të tjera, derisa një ditë shpërtheu edhe lufta, që filloi me vrasjen e mësuesit, për të vazhduar me daljen në skenë të UÇK-së, largimin nga shtëpia, kthimin, largimin në male, jetën aty e deri te dita e çlirimit. Pra, e gjithë fëmijëria ime lidhet ngushtë me luftën. Kjo fjalë më ka përcjell gjatë gjithë jetës. Ja, edhe tash, pas kaq vitesh ne po flasim prapë për të, për luftën. Lufta filloi në Drenicë dhe duke qenë se unë jam lindur e rritur në Zabel, një fshat i vogël ky në mes të Drenicës, patjetër që ajo na përfshiu edhe neve, për të kaluar pastaj në tërë Kosovën. Për mënyrën se si e kujtoj unë atë dhe shumicën e atyre që e kemi përjetuar, flet romani im.  

LUFTA NË SYTË E FËMIJËVE… PËRJETIME TË GJALLA

Është diçka që shpesh e mendoj, si do të isha unë, po të mos kaloja nëpër ato që kam kaluar, apo edhe si do të isha unë nëse do të lindesha në një vend krejt tjeter? A do të isha kjo që jam? Besoj se nuk do të isha kjo që jam. Femijëria lë gjurmë të pashlyera te secili dhe ndikon fort në formimin e individit e fëmijëria ka ndikuar edhe në krijimitarinë time, sepse në vend që të shkruaja p.sh., një roman dashurie, unë krijimtarine time lertrare e nisa me një roman autobiografik që flet për luftën.

MASAKRA E POKLEKUT, KRIM DHE GJENOCID SERB NË KOSOVË

Drenica ishte një nga zonat më të prekura nga lufta. Kur ndodhi masakra e Poklekut, ishim të tmerruar.  E dinim se kjo po na priste edhe neve. Nga çasti në çast kjo mund të na ndodhte edhe neve. Por, për fat, në Zabel nuk ndodhi ndonjë masakër e tillë, ani pse ishim të rrethuar për shtatë javë radhazi. Ne arritëm të shpëtonim duke u organizuar dhe duke u larguar fshehurazi gjatë natës. Më vonë dëgjuam se po atë natë ishte planifikuar një masakër mbi ne. ”Shpëtuam për një fije floku”, kjo shprehje e përkufizon më së miri atë natë të tmerrshme plot ankth e frikë. 

FIGURA E NËNËS DHE BABAIT NË ROMANIN “FËMIJË NË LUFTË”

Nëna dhe Babai janë prindër tradicionalë shqiptarë, janë të vërtetë sado që kjo mund të tingëllojë vrazhdë, por nuk do të isha e sinqertë më lexuesit nëse do t’i paraqisja ndryshe. Nëna paraqet femrën e nënshtruar, të përkushtuar 100% ndaj familjës dhe fëmijëve të saj, femrën që nuk ka as ëndrra as dëshira, edhe nëse i ka nuk guxon t’i shfaqë. Ajo është simbol i dashurisë dhe përkushtimit ndaj familjes. Ndërsa babai ishte njeri josentimental, ai i shfaqte ndjenjat e tij shumë rrallë dhe atë vetëm ndaj nesh fëmijëve, por jo edhe ndaj nënës. Ai madje as nuk e përqafoi atë në ditën që u ndanë për të mos u takuar kurrë më. Ai ishte i angazhuar në çështjen e çlirimit të vendit. Atdheu ishte mbi çdo gjë tjetër, atdheu ishte para familjes së tij. 

FËMIJËT NË LUFTË SI MEMORIE E KOHËS, SI HISTORI… 

Tragjedia jonë e shikuar me sytë e fëmijës flet shumë, fëmijët nuk flasin për luftën në piedestal, me diskurs e stil të lartë siç jemi mësuar të lexojmë e shohim deri tani, fëmijët nuk flasin për heronj, flasin për njerëz të zakonshëm që lufta, regjimi e terrori serb i ushtruar mbi ta ua ndryshon jetën përgjithmonë.  

“FËMIJË NË LUFTË”, NJË HOMAZH PËR TË GJITHË FËMIJËT E KOSOVËS

Romani im është zëri i fëmijëve të luftës kudo në botë, veçanërisht është zëri i fëmijëve të vrarë gjatë luftës në Kosovë, të cilët kanë mbetur pa zë në liri. Për të cilët edhe 23 vjet pas luftës nuk është ndërtuar një memorial kushtuar atyre. 

“FËMIJË NË LUFTË” NJË AKUZË NDAJ REGJIMIT SERB DHE KRIMEVE NË KOSOVË

Romani im “Fëmijë në luftë” është roman që përmes rrëfimit dëshmon për atë që ka ndodhur gjatë atyre viteve. Është ajo që unë dhe familja ime kemi përjetuar gjatë atyre viteve të tmerrshme për popullin tonë. Por, jo vetëm familja jonë, në roman janë të përfshirë edhe një numër i madh personazhesh, të cilët janë të vërtetë, janë historitë e tyre, jetët e tyre të humbura, për të cilat dikush duhet të japë llogari para drejtësisë.

Sokol PAJA/

Federata Panshqiptare e Amerikës VATRA dhe shteti i Kosovës nderuan dy mësuesit legjendarë që hapën shkollat shqipe në Kosovë, Ndue Zef Markaj-Reçi dhe Pretash Zef Kaçaj. Në një ceremoni madhështore në Michigan të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, me pjesëmarrjen e dhjetëra familjarëve, miqve, të ftuarve, vatranëve, patriotëve të spikatur në diasporë, personaliteteve të komunitetit, mediave shqiptare në Michigan, mësuesit e pendës e të pushkës u vlerësuan për kontribut të jashtëzakonshëm në zhvillim të mësimit shqip, shkollës e kulturës, identitetit e trashëgimisë së shkëlqyer të popullit e kombit shqiptar. Në një ceremoni patriotike të zhvilluar në Imperial House, nën përkujdesjen e veçantë të Gjergj Markajt dhe Gjon Kaçajt, të gjithë të pranishmit mbetën të impresionuar nga roli dhe kontributi i jashtëzakonshëm që dy mësuesit Ndue Zef Markaj-Reçi dhe Pretash Zef Kaçaj kanë dhënë për shkollën shqipe në Kosovë e në vise të tjera të Shqipërisë.Ceremonia e nderimit filloi me himnin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Republikës së Shqipërisë të kënduara nga Mikela Nonaj. Kryetari i Vatrës Elmi Berisha shpalosi për të pranishmit peshën që dy mësuesit kanë pasur në Kosovë, Kryetari i Vatrës dega Michigan Mondi Rakaj foli rreth rëndësisë së figurave dhe personaliteteve në arsimin shqip, ndërsa nënkryetari i Vatrës Alfons Grishaj sqaroi pozicionin e Vatrës në raport me zhvillimet e kohës në Shqipëri e Kosovë duke theksuar rolin patriotik dhe kombëtar që ka luajtur e do luajë gjithmonë Federata Vatra. Në ceremoninë e nderimit Gjon Kaçaj shpjegoi për të pranishmit aspejte të veçanta dhe të panjohura më parë nga jeta e dy mësuesve. Në takim përshëndetën edhe Luigj Stërbyqi si sekretar i Shoqatës Dukagjini, Prek Camaj si ish-student i Kolegjës Franceskane në Shkodër dhe Nikollë Pepaj bashkëveprimtar i Presidentit Rugova. Në ceremoninë e përkujtimit dhe nderimit ishte shumë emocionues recitimet nga Kejsi Markaj dhe Roberta Markaj. Ceremonia e nderimit e moderuar prej Editorit të Diellit u përmbyll nga Gjergj Markaj i cili falenderoi të gjithë pjesëmarrësit në ceremoninë madhështore të nderimit të mësuesëve Ndue Zef Markaj-Reçi dhe Pretash Zef Kaçaj. Mirënjohjen për familjen Markaj e tërhoqi Dr. Zef Markaj, ndërsa për familjen Kaçaj, Gjon Kaçaj.

Nderimi nga Vatra dhe shteti i Kosovës

NDUE ZEF MARKAJ – REÇI (Pas vdekjes) dhe PRETASH ZEF KAÇAJ (Pas vdekjes) u nderuan me MIRËNJOHJEN E ARTË: “Për kontributin intelektual e atdhetar dhe humanizmin e pashembullt të treguar në ushtrimin e profesionit dhe misionit të tij fisnik si mësues dhe patriot në hapjen e shkollave shqipe në Kosovë. Në vlerësim të veprës së tij të lartë patriotike për zhvillimin e arsimit, kulturës, gjuhës e shkollës shqipe në trojet shqiptare”.

“Nderimi i mësuesëve të pendës e të pushkës”

Ndue Zef Markaj-Reçi – U shkollua në Liceun Françeskan “Illyricum”. Zotërues i Latinishtes dhe Italishtes. Ishte përkthyes për të plagosurit gjatë luftës nac-çlirimtare në spitale. Nga perkthyes ikuadrohet në Brigadën 24 sulmuese. Në dhjetor 1945 bashkohet me 42 arsimtarë vullnetarë për hapjen e shkollave shqipe në Kosovë në zonat e Suharekës, Pejës, Trestenikut, Brudisale e në veçanti hapi shkollen në Kraçevën e Epërme të Gjilanit nga ku ashtë larguar në vitin 1947 ku edhe sot mbahet komunikimi i familjes Markaj-Reçi me stafin e shkollës. Sapo u kthye në Shqipëri e burgosin në Koplik me akuzën agjitacion e propogandë kundër instalimit të diktaturës dhe lirohet me kushtin e përhershëm: mësues në zonat e thella malore dhe paraqitje të detyrueme një herë në muaj në postën policore. Nga viti 1992 ka qenë kryetar i veteranëve të luftës Malësi e Madhe.

Pretash Zef Kaçaj –U shkollua në Liceun Françeskan “Illyricum”. Zotërues i pesë gjuhëve të huaja. Gjatë luftës antifashiste nac-çlirimtare ka qenë përkthyes i të plagosurve nëpër spitale. Nga përkthyes ka kaluar në Brigadën 24 sulmuese nga ku bashkohet me 42 mësues vullnetarë për hapjen e shkollave shqipe në Kosovë duke dhënë mësin klasëve nga e pesta deri tek e teta në lëndët matematikë, gjuhë, histori e gjeografi në shkollat: Suharekë, Pejë, Trestënik, Budisale….etj. Nga Dhjetori 1945 deri në Mars 1947 dhe nga muaji shtator 1847 ishte i emëruar sekretarë në komunën e Ulqinit dhe arrestohet në Dhjetor të këtij viti kur ishte kthyer për festat me familjen. E burgosin në burgun e Koplikut duke i dhënë dënimin me kusht: mësues në zonat e thella malore dhe detyrim paraqitje në postat policore dy herë në muaj. Mbas që e detyronin me dhënë mësim në klasa kolektive që nga Pajajt në Rrjollë në Malësi e deri në Mirditë i ndodhi edhe ajo që priste: E arrestuan para nxanësve në Kalivaç të Mirditës tre agjentë policorë dhe pasi e prangosën e kthyen mbas 10 orë ecje në burgun e Lezhës dhe mbas tre muajve e dërguan në burgun e Shkodrës ku i komunikuan masën e i nternimit pa afat në Bënçe Tepelenë.