Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

KUJTESA-PARA 31 VITEVE, KOSOVA KUNDËR “KUSHTETUTËS SË TANKEVE”

by

-Kosova 31 vjet nga “Kushtetuta e tankeve” serbe deri në 21 vjet Liri e 12 Pavarësi/

-Kundërshtimi i fuqishëm “Kushtetutës së tankeve” serbe – rrënimit të autonomisë në Kosovë ishin demonstratat gjithëpopullore në të cilat vetëm brenda dy ditëve, në 27 e 28 Mars 1989, në shtetrrethimin e hekurt ushtarako-policor të vendosur nga Beogradi u vranë 22 shqiptarë e plagosën qindra të tjerë/

-Në këtë vit – 2020-tën, 12 vjetori i hyrjes në fuqi të Kushtetutës së shtetit të pavarur do shënohet në kohën kur festohet 21 vjetori i lirisë, e cila nisi me Ditën e Paqes e Lirisë – 12 Qershorin e vitit 1999, kur forcat paqeruajtëse shpëtimtare të  NATO-s prirë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës filluan të  hynin në Kosovë/

Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul Jashari/

PRISHTINË, 28 Mars 2020/ Para 31 vitesh, në 28 Mars të vitit 1989, Serbia në Kuvendin e saj miratoi “Kushtetutën e tankeve”, që përgjakshëm, në rrethana tragjike terrori, me forcë e në mënyrë kundërkushtetuese rrënoi autonominë që kishte Kosova me Kushtetutën e vitit 1974 si element konstituiv me të drejtë vetoje i federatës, nga shpërbërja e së cilës pastaj dolën shtatë shtete.

Por, si gjithmonë, Kosova as atëherë dhe kurrë nuk u ndal në lëvizjen e luftën e shqiptarëve drejt lirisë e pavarësisë…

Kundërshtimi i fuqishëm “Kushtetutës së tankeve” serbe – rrënimit të autonomisë në Kosovë ishin demonstratat gjithëpopullore në të cilat vetëm brenda dy ditëve, në 27 e 28 Mars 1989, në shtetrrethimin e hekurt ushtarako-policor të vendosur nga Beogradi u vranë 22 shqiptarë e plagosën qindra të tjerë në Prishtinë, Mitrovicë, Zhur e Dushanovë afër Prizrenit, Podujevë, Deçan, Gjilan e në anë të tjera të Kosovës.

Demonstratat pasonin grevën  e urisë të 1.300 minatorëve të Trepçës, nga 20 deri 28  Shkurt 1989, e cila ishte në mbrojtje nga sulmet e Serbisë kundër Kosovës e mëvetësisë së saj, rezistencë e fuqishme e përkrahur nga populli dhe në kërkim të lirisë, demokracisë e të drejtave të plota për shqiptarët.

Në vijimësi të kundërshtimeve të fuqishme gjithëpopullore dhe institucionale të “Kushtetutës së tankeve” serbe, në rrethana të okupimit, Kosova në vitin 1990 shpalli Deklaratën Kushtetuese për Pavaraësi në 2 Korrik e më pastaj Kuvendi miratoi në 7 Shtator Kushtetutën e Republikës së Kosovës.

Në vitin 1991, nga 26 deri në 30 Shtator u organizua edhe Referendumi ku kosovarët votuan 99,87 për qind për Kosovën shtet sovran dhe i pavarur, i cili pasohej me zgjedhjet e para pluraliste, parlamentare e presidenciale të 24 Majit 1992, kur President i parë u zgjodh Ibrahim Rugova.

 Republika e Kosovës me kushtetutën e vet e institucionet demokratike të zgjedhura atëherë nuk u njoh ndërkombëtarisht, por megjithatë ishte dhe njihej si deklarim i fuqishëm i vullnetit të popullit mbi 90 përqind shumicë shqiptare, si edhe pjesëtarëve të komuniteteve pakicë.

Kosova e lirë, pas përfundimit të luftës në Qershor 1999, prej vitit 2001 deri pas shpalljes së pavarësisë në 17 Shkurt 2008  ka pasur një Kornizë Kushtetuese, të miratuar nga Organizata e Kombeve të Bashkuara, e cila ishte dokument më shumë inicial kushtetues, por ka mundësuar zhvillimin e vendit nga një krijesë defakto e pavarur, ndonëse nën protektorat, në një entitet shtetëror të pavarur, edhe pse nën mbikëqyrje ndërkombëtare për një kohë.

Në 15 Qershor 2008 ka hyrë në fuqi Kushteta e Republikës së Kosovës të njohur ndërkombëtarisht, e cila në nenin 1 e përcakton “shtet i pavarur, sovran, demokratik, unik, dhe i pandashëm”. 

Më parë, më pak se dy maj pas shpalljes së pavarësisë, akti më i lartë  juridik i shtetit ishte miratuar nga Kuvendi i Kosovës në ditën e 9 Prillit, e cila është Dita e Kushtetutës – festë shtetërore, sipas Ligjit për festat zyrtare në Republikën e Kosovës, të miratuar në Kuvend në 21 Maj 2008.

Dekretimi i këtij ligji dhe 40 ligjeve të tjera, të  dala nga paketa e Propozimit Gjithpërfshirës për Zgjidhjen e Statusit të Kosovës të Kryenegociatorit Martti Ahtisaari – Emisarit Special të OKB-së, ishte një nga zhvillimet më të rëndësishme të ditës së hyrjes në fuqi të Kushtetutës, 15 Qershorit 2008. Dekretimin e ligjeve e bëri Presidenti i atëhershëm i Republikës së Kosovës, Fatmir Sejdiu, pasi ato i dërgoi në Presidencë Kryeparlamentari në atë kohë, Jakup Krasniqi.

Deri në hyrjen në fuqi të Kushtetutës ligjet e miratuara në Kuvendin e Kosovës i ka nënshkruar Shefi i UNMIK-ut, Misionit të Organizatës së Kombëve të Bashkuara.

Në këtë vit – 2020-tën, 12 vjetori i hyrjes në fuqi të Kushtetutës së shtetit të pavarur do shënohet në kohën kur festohet 21 vjetori i lirisë, e cila nisi me Ditën e Paqes e Lirisë – 12 Qershorin e vitit 1999, kur forcat paqeruajtëse shpëtimtare të  NATO-s prirë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës filluan të  hynin në Kosovë, nga Maqedonia, e të nesërmen edhe nga Shqipëria,  pas ndërhyrjes me aviacion në fushatën ajrore 78 ditëshe të goditjes së caqeve të forcave serbe që bënin masakra e spastrim etnik duke vrarë më shumë se 12 mijë shqiptarë, zhdukur mëse 6 mijë e dëbuar rreth një million, shumicën drejt Shqipërisë.

What Happens if US Declares a Coronavirus National Emergency

by

Workers from a Servpro disaster recovery team wearing protective suits and respirators are given supplies as they line up before entering the Life Care Center in Kirkland, Wash., to begin cleaning and disinfecting the facility, Wednesday, March 11, 2020. The nursing home is at the center of the coronavirus outbreak in Washington state. For most people, the virus causes only mild or moderate symptoms. For some it can cause more severe illness, especially in older adults and people with existing health problems. (AP Photo/Ted S. Warren)

By Masood Farivar/Voanews/

WASHINGTON – With the World Health Organization classifying the global coronavirus outbreak a pandemic, U.S. President Donald Trump announced late Wednesday a series of emergency measures, including an unprecedented 30-day suspension of all flights from Europe.

But Trump, who spoke from the Oval Office, stopped short of resorting to an even more dramatic measure urged by some members of Congress: a national emergency proclamation under the 1976 National Emergencies Act.  

The administration already has declared the coronavirus outbreak a public health emergency, giving local health officials greater flexibility to respond to the crisis.  A national emergency declaration would put a vast reservoir of additional powers at the president’s disposal by triggering sweeping authorities contained in more than 100 statutes, according to Elizabeth Goitein, director of the Brennan Center for Justice’s Liberty & National Security Program. 

“When a president declares an emergency declaration, he at that moment has access to all of the laws that say in a national emergency the president can do X, whether or not those powers relate to the emergency at hand,” Goitein said.  

Some of the additional authorities allow for a “reasonable and very measured” response to an emergency, according to Goitein. For example, hospitals could receive regulatory waivers in order to set up off-site facilities.  

At the same time, a national emergency declaration also empowers a president to take draconian measures in the name of national security. For example, a president could invoke a 1941 law to shut down the internet and even freeze people’s bank accounts.

Last year, Trump was criticized for declaring a national emergency in order to divert military funds to finance construction of a wall along the U.S.-Mexico border.

A national emergency declaration can only be overturned by an act of Congress.   More than 30 national emergency declarations made over the past four decades remain in effect.    

Although presidents often have a legitimate need to exercise emergency powers, they’ve also faced criticism for using emergencies to curtail civil liberties and civil rights.

History of national emergencies 

During the American Civil War, President Abraham Lincoln famously suspended the writ of habeas corpus, a guarantee against unlawful detentions. During World War II, President Franklin Roosevelt put more than 100,000 Japanese Americans in internment camps. And after the attacks of Sept. 11, 2001, President George W. Bush expanded the government’s surveillance and other national security powers, some of which were later rolled back by Congress.

“The question will be in this moment, how far does the president go or the Congress go, and what is the fallout in the pushback,” said Kimberly Wehle, a visiting law professor at the American University Washington College of Law. “These are areas where the law isn’t clear.”

In addition to exercising emergency powers, the president has certain nonemergency powers he has used during the coronavirus crisis. For example, Trump invoked the Immigration and Nationality Act 1952 in suspending travel from Europe. Another non-emergency power Trump has exercised: the federal quarantine authority, which was last used in 1963. 

“The president doesn’t have to declare an emergency in order to avail himself of that, but we know the president has already done that,” Goitein said.

Locking down communities or otherwise restricting the movements of large groups can conflict with constitutional rights of due process, according legal scholars. 

“The due process clause basically says the government can’t restrict your liberty, which would be your ability to move around without some kind of process,” Wehle said. “That’s the first constitutional provision that will come to mind if we’re talking about quarantining people in their homes.”

As of Wednesday, 22 states representing 196 million Americans have declared some type of COVID-related emergency, according to James Hodge, director for public health law and policy, at Arizona State University.

New York state on Tuesday created a “containment zone” around the town of New Rochelle, the epicenter of the outbreak in the state. Schools, places of worship and other large public spaces within 1.6 kilometers of the town of nearly 80,000 residents will shut down for next two weeks, Gov. Andrew Cuomo announced.

An emergency declaration allows federal and state authorities to put in place a host of so-called “social distancing measures,” including restricting travel, imposing curfews, dismissing schools, restricting public gatherings and implementing quarantines.

The emergency measures raise constitutional questions. While quarantining individuals or groups suspected of exposure to COVID-19 is constitutional, creating “cordon sanitaire” or lockdown of groups of communities within or outside “hot zones,” is not, according to Hodge.

MONUMENTI I HEROIT KOMBETAR VENDOSET ME 6 MAJ NE PRIZREN

by

Monumenti i Gjergj Kastriotit-Skënderbeut do të vëndoset në Prizren në datlindjen e tij më 6 maj 2020/

NGA NUE OROSHI/

Duke e parë faktin se shumë mërgimtarë anë e kënd Evropës e Amerikës edhe shumë shqiptarë që jetojnë në të gjitha trojet shqiptare dëshirojnë të marrin pjesë në vëndosjen e Monumentit të Gjergj Kastriotit Skënderbeut në Prizren,Shoqata “Trojet e Arbrit “njofton të gjithë shqiptarët se vendosja e Monumentit të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut do të bëhet më, 6 maj 2020.

Kjo shtyrje prej dy muajsh ka të bëjë me procesin e përgaditjes së monumentit nga ana e skulptorëve si dhe në përfundimin me sukses të aksionit për grumbullimin e mjeteve nga ana e Shoqatës “Trojet e Arbrit”.Që gjithçka të shkoj mirë e mbarë i ftojmë mërgimtarët shqiptarë si dhe komisionet që kemi formuar nëpër shtetet e Evropës dhe Amerikë që ta shpejtojnë sa më shpejtë që është e mundur grumbullimin e mjeteve financiare.

Ponjashtu falënderojmë të gjitha ata të cilët deri më tani na përkrahën pa kursyer që ky projekt kombëtar të përfundoj me plotë sukses.Të  kontribosh në mbrojtjen e identitetit shqiptar nëpër shekuj është madhështi, ti largohesh këtij kontributi dhe ta mohosh identitetin Kastriotas  është një ligësi dhe atdhemohim që se kemi pasur asnjëherë traditë gjatë tërë historisë sonë.

Ne emër të Shoqatës “Trojet e Arbrit “Nue Oroshi kryetar

TIRANA IME E VOGEL …

by

{sa e vogel ne Universin e madh}/


Nga EGLANTNA MANDIA

TIRANA E VOGËL/
Tirana e vogël/
Papritur një rreze dielli/
Ndriçoi/
Emrin tënd/
Dhe rininë time të herëshme/
E të pashë krejt e habitur/
Dëgjova nëpër ajër,/
Tingujt e lashtë të një melodie/
Që kumbonte/
E shoqëronte këngën/
E muezinit/
Simbolet e para të dashurisë/
Që më ngjitën drejt qiellit/
E një lot/
Ma njomi zemrën/
Të thirra atëherë/
Tirana ime e vogël/

Dhe prita të dëgjoj
Me drithmë jehonën e Dajtit
Po dielli u zu
Dhe ndjeva
Një rrënqethje fantazmash
Gjoksin të ma shtërngonte

NERMIN VLORA,1967
POETJA

Ato ishin vitet e pritjes pa fund të ëndrrave pa shprese. E kur qielli u ça u përballem me një realitet të pa imagjinuar buzë një krateri, llava e të cilit valonte tash sa mot, shpërtheu me një urrejtje e zemërim të frikshëm.

Shpirtëra të trazuar, të shkretë e të humbur, që kërkojnë vetëvehten me delirë të cuditëshme,me sy të marrur,gjysëm të verbër nga errësira e gjatë e jetës. Në një përplasje të egër iluzionesh e diziluzionesh për të vendosur një ekuilibër të ri.
Ne në bulozën e dhjetvjecarit të fundit të shekullit të xx, shqiptarët e gjetën vehten jashtëzakonisht të pafuqishëm të pa mbrojtur, krejtësisht të hutuar.

Vjeshtë Tirane, që cfarëdo të ndodhte ishte aty,si mali i Dajtit dhe përvijimet e detit që duken prej tij,një ngushëllim jo i vogël.

Pikërisht atëherë,u shfaqën nën qielli me re të kryeqytetit,Një Papë,Një Shenjtore dhe Një zonjë e aristokracisë së lartë,POETJA.

Zonja elegante,me një gjerdan perlash në qafën e gjatë si të një mjellme,qe një ëndërr e prekeshme,disi e besueshme,tek zbriste shkallët e hotel Dajtit,me një buzëqeshje gati hyjnore,një vegim yllësie me flokë të bardhë e fytyrën fisnike pa asnjë rrudhë,me sy të zinj ,depërtuse të butë e jashtëzakonisht inteligjente,dukej si një dhuratë nga zoti,si një oaz shlodhje ,pas një rrugëtimi të gjatë.

E ca ëndërrimtare, si puna jonë,që nuk u pat vdekur fare shpresa për mrekulli të rralla,u kuturisëm të bënim një dokumentar në T.V.Sh,për Nermin Vlorën.

Po sikurse ca flluska të tjera,edhe kjo mbeti e tillë,sepse grupi i xhirimit u shpërnda në “drejtime të panjohura” dhe mua më mbeti në dorë shkrimi,me titull:Tirana e vogël,sipas një poezie brilante të saj.
= = =
Ditë me shi në Tiranë.

Shi shi i rrëmbyer tirane.Një vajzë e vogël me emrin Nermin,mbetet befas matanë lumit të Lanës,ndërsa nëna e saj Zonja Belkiz e pret në anën tjetër.Vajza e vogël e përlotur s’di nga t’ja mbajë.Një burrë i moshuar e pyet: – ç’ke moj bijë?
Vajza dëgjon zërin e nënës dhe tregon ,me dorën e vocër,se nuk e kapërxen dot lumin e rrëmbyer,dhe atje, atje është nëna e saj që po e thërret”NERMIN!”……

Ç’qe ky episod i çuditshëm?

Një shenjëzë,një parathënie e viteve të më vonëshme të pritjes së gjatë,tepër të gjatë për takimin e shumëpritur midis nënës dhe bijës?

Asaj cupëze të vogël për vuajtejen dhe pritjen plot durim,fati I fali hapësirat e detrave,oqeaneve,kontinenteve dhe mundësinë e fjalës me yllësitë.

Goca e Tiranës së vogël u bë një zonjë e nderuar,intelektuale e ndritur,që me humanizmin,dijet enciklopedike arrijti të futej në thellësitë e shekujve për të njohur të sotmen dhe parathënë të ardhmen.Forca kreative e Nermin Vlorës ka një opus shumë të gjerë,në fushën e gjuhësisë,prozës dhe vecanerisht poezisë.Me një sensibilitet të rrallë poetik ku dendësohet një mall e brengë njerëzore dhjetravjecare,për Tiranën e vogël, nënën, gjyshen shkollën ,shoqet,shtëpinë ,atdheun e gjithecka shqiptare.
“Muza e poezisë sime lindi në Shqipëri[poezia e parë u botua këtu në moshën 12 vjecare]u rrit në Shqipëri,këndoi për Shqipërinë në masën e një harmonie midis popujve të Europës,si qytetare të Europës që jemi”

Më se e vërtetë ,në këtë KOHË kur thirrja e brendëshme e shpirtit të Kombit kërkon të ketë Shqipëri të bashkuar “Si gjithë Europa”Krijimtaria poliedrike e NerminVlorës është një shembull i forces kreative të këtij populli të lashtë e fisnik,bijtë e të cilit ,sic ka shkruar Barleti”Ndjekin gjurmët e fisit e gjakut të vet”

Poezia “NJË KRIZË’vjen pas pas lajmit të vdekjes së gjyshes në Tiranë.Fytyra e së cilës është vizatuar në poemën”ARRATISJA”që është vjershërimi më i bukur i vëllimit”Nga gjysëm hëna tek Hena,1973”Një ditar i plotë poetik,që lidhet me Atdheun, fëmininë,rininë ,dashurinë,martesën ,arratisjen nga ardhja e nazistëve në Shqipëri me njëmijë rreziqe,poema si një elegji largimi nga lufta shkatërrimtare,e mjaftë për t’i dhënë njeriut që e ka parë në sy për të gjithë jetën të bëhet kundër saj,kundër kasapëve të njerëzisë.

Dhe kudo mesazhe të Atdheut,sado larg që të jetë POETJA,sado që në poezinë e saj të fryjë flladi i kozmosit, i universit, yllësive, misterit të jetës dhe vdekjes, do të dali pa pritur një mall tjetër i largët që të kujton dhimbjen e thellë të ndarjes.sic qe vdekja e gjyshes Mevedet aq të dashur e të respektuar nga Nermini.

Mevedetin,vajzën e madhe të Ismait Qemalit vdekur në një varfëri ekstreme, sa që të bijës,Belkizit i pat mbetur peng në zemër,se nuk pati as sheqer për një caj në castet e fundit,se gjithcka që patën ua rrëmbeu pushteti popullor.
”Në mjegullën e kohës
,ende kujtoj lamtumirën e gjyshes
dhe buzëqeshjen e ëmbël të ngrirë
nga hidhërimi ,që s’e pashë më kurrë!”
Asgjë më tepër.Poezia e Nerminit frymëzon ligjin e mirësisë.
”Vjersha është gjuhë ndërkombëtare.
vjersha nuk pranon dallime klasash.

Vjersha nxirret nga burimi i misterit të krijimit,me forcën e artit duke kaluar nëpër vijat e imëta të fjalës,e cila dhuron atë që i është caktuar për të pushtuar vetveten në kërkesë të vlerave madhështore të shpirtit”shkruan autorja në parathënien e librit me vjersha ’Zotëruesi i kohës’1967.”

Nga Tirana e vogël në hapësirat e pafundme ,shpirtin e etur të POETES nuk e pengon asgjë për të kërkuar misterin e jetës e të gjejë afërsitë shpirtërore në gjithësinë e pamatë.
“Në dritën e rrufesë
sytë e tu pashë
në një natë me stuhi
Pastaj zbardhi
Dita
======
” Oh jo,o diell,
Ti i madh je
Dhe për njerëzimin në lëvozhgë
Cak i pakalueshëm je
Po jo aq fort
për mendmet
Shkëndija të shpirtit
që hapësirën marrin
përtej orbitës sate
thesare duke kërkuar
shekujve përt’u falë”

Poezia është një bukuri që shihet me sy,futet thellë në zemër dhe pasuron shpirtin.Një shpirt i pasur bëhet i mëshirshëm ndaj vuajtjes së të tjerëve.

Poeti edhe kur është i vobektë nuk është kurrë i varfër,me që ka mundësi të përvetësoje si madhështinë e pafundme,ashtu edhe të vuajë për mediokritet dhe padrejtësitë e kësaj botë”-thotë Nermini.
=====
NËNËS,
“TË GJITHË NËNAVE,QË PUSHOJNË NË KOPËSHTIN E KUJTIMEVE”

Kur s’isha,Ti ishe
Kur linda,Ti më buzëqeshe
Kur u rrita,Ti më udhëhoqe
Kur gabova,Ti më qortove
se Ti më deshe
Dashurinë për gjithësinë,Ti ma mësove
Bukurinë e ndjenjave,Ti m’këshillove
Me universin n’harmoni t’jetoj,Ti më urdhërove
Dritën e vërtetë,ti ma tregove
pse Ti më deshe
Ti nënë,vlla,motër,shoqe
Ti në lundrimet e vështira t’kësaj bote
Ti eksperiencën e flokëve t’bardha ma
Dorëzove
Ti n’heshtje përgjithëmonë u largove,
pse Ti më deshe
Në gjirin e universit Ti u ktheve
Por prej meje
Ti kurrë s’u ndave
Në yjtë e qiellit xixëllojnë sytë e Tu
Kudo n’ajër marr frymë shpirtin t’ënd
Sa shumë të paskam dashur!
====
Harku që përshkon dijet e Nerminit,lashtësinë,kulturat e herëshme të botuara në librin e saj të fundit”LASHTËSIA E GJUHËS SHQIPE”Sipas dokumentave epigrafike nga Egjeu deri në Atlantik[BARDI EDITORE-Roma,Gusht 1991],është një nga kulmet e punës së imët hulumtuese prej një shkencëtareje të mirëfilltë.E të duket pak si cudi ku bashkohet Poetja me studjuesen.,ndoshta tek ngulmimi i raportit të njeriut me botën,mesazhet që pret shpirti i etur nga universi.pyetjet e një zëri human,që kërkon të zbulojë misterin e fatit të njeriut,filozofinë dhe të vërtetën,e sa e sa pyetje që kërkojnë përgjigje si kjo:
“ Ku duhet kërkuar misteri i gjuhës Ilire?
Ajo nuk u helenizua,megjithëse përdori shkrimin grek për shumë shekuj,nuk u latinizua pas zaptimit të Romës,nuk u sllavizua,as nuk u turqizua.
Këtë gjë të mrekullueshme e kreu dashuria e shqiptarit për kulturën,traditat,nevojën shpirtërore dhe me ndihmën e maleve vigane,që mbrojtën një popull me të kaluar po aq vigane.
Dhuna dhe egërsia I mshehin kulturat nën shkure të helmatisura.Po kultura është dritë,që edhe kur duket e mshehur,nuk asgjësohet dhe shpejt a vonë del dhe vezullon në një trevë kulture të zhvilluar me finikëri të vërtetë.
Fitimet tokësore të popujve shkojnë e vijnë.fitimet shpirtërore mbesin të vulosura në kohë si dritë e vërtetë që nuk shuhet gjatë shekujve,po bëhet energji,shkencë,dituri.
Si përfundim,e gjithë vepra e kësaj humatiste të shquar,Nermin Vlora –Falaschi ,është thirrje kundër dhunës,cdo lloj mekati e krimi,për të qenë i pastër,kur të përballesh me vehten, përtej Robikonit
Zbrazëtira
Asgjëja
Dhe shpirti që në hapësirë udhëton
I etshëm përdituri
Hapat e parë
Të sigurt
Luhaten
sikur mbështetje t’kërkonin
Por në asgjë mbështetje nuk ka
Zbrazëtira vend nuk zë
Dhe shpirti zhytet në prsosmëri
Në asgjë
Atëherë vezullojnë yjet
Që ndricojnë udhën
Drejt Asgjësë së madhe
Që është gjithcka
Që është ,Dritë Hyjnore

“KUSH KUJDESET PER TE MJERIN”

by

“KUSH KUJDESET PER TE MJERIN” SIPAS PATER PAULIN MARGJOKAJ OFM, FRATI PUKJAN NË REVISTEN JETA KATHOLIKE SHQIPTARE /

SHKRUAN: LEONORA LAÇI/

Ishte viti 1966 kur nisi rrugëtimin buletini Jeta Katholike Shqiptare, dhe mblodhi rreth saj intelektualët e shpërndarë nëpër botë, por duke u përqendruar më shumë tek botime të karakterit fetar, duke pasur parasysh që në Shqipëri në këtë kohë nuk lejoheshin buletinët fetar. Themelues të saj pati Mons. dr. Zef Oroshin që nuk u ndal me kaq, pasi gjeti mbështetjen morale dhe materiale tek komuniteti shqiptar që endej mes shumë vështirësive të jetës së përditshme, pak vite më vonë u hodhën dhe themelet e kishës së parë katolike shqiptare në SHBA. Jetëgjatësia e kësaj reviste i kaloi parashikimet fillestare të botuesit, dhe dita-ditës u përfeksionua me emrat më të njohur të letrave shqipe të kohës.

  Artikujt janë mjaft të vlefshëm jo vetëm për kohën kur shkruan Patër Paulin Margjokaj OFM, por edhe për të sotmen, na evidentohet ajo që ne shpesh e harrojmë, dhe jepemi pas materiales dhe pangopësisë për të pasur më tepër, dhe dalngadal zhveshemi nga vlerat reale njerëzore; ekzistenca, mirënjohja, lumturia, dashuria dhe shkojmë drejt mjerimit shpirtërorë, e bëhemi më të mjerë se të mjerët.

 Ai na sjell përpara nesh njerëzit që janë sakrifikuar dhe kanë lënë shenjën e vet në historinë e krishtërimit e të njerëzimit, po ashtu ai e fillon artikullin duke hedhur poshtë me fakte veprimtarinë e komunistëve që rrihnin gjoksin fortë për përpjekjet e tyre për të lehtësuar jetën të varfërve dhe se mbaheshin si flamurtar të shtresës së varfër, po shkëpus një fragment nga artikulli i parë i tij në Revistën Jeta Katholike Shqiptare: “Me u vû e me pershkrue shka Kisha ka bâ per të vorfnin e per të smundin, per puntorin e per njerz e lanun mbas doret, do të lypeshin libra të trashë. Na duem nder kto pak faqe me prû vetem disá nder ata mâ të permendunt njerz qi me veprimin e tyne u dalluen veçanerisht në shekullin e XIX-të. Ky âsht shekulli në të cilin ká jetue Marksi, ai ká lé në 1818 e ká vdekë në 1883.A thue pernjimend Marksit i ka plasë shpirti e zembra tue pá mjerimin e njerzvet, nuk do t’a shkoqisim tashti. Na pernjiherë duem me prû vetem êmnat e atyne njerzve qi kan jetue në kohë të Marksit. Njerz qi sigurisht Marksi i ká njoftë apor nemose i ká ndie tue i permendë veprat e tyne të jashtzakonshme. Na i kemi zgjedhë emnat e njerzve prej atyne vendeve kû Marksi ka jetue e ká veprue.”

Artikujt nën titullin “Kush kujdeset per te mjerin” janë botuar në disa numra të revistës në vitin 1967 numri 3 dhe 4, ndërsa në vitin 1968, nr 1. Ai sjell përpara nesh njerëzit që kanë kontribuar për të varfërit dhe emrat e tyre që janë bërë frymëzim për popujt.  Këtu përmenden si; Adolf Kolping, Wilhelm Emmanuel Ketteler, Antoine-Frédêric Ozanam etj.

“Kush kujdeset per te mjerin”- Dr. Pater Paulin Margjokaj

Revista Jeta Katholike, viti 1967, nr 3

Ish-komunisti freng, Ignace Lepp, na thotë në librin e vet “Prej Marksit te Krishti” (perkthimi tedeshk dalë në Graz 1961) se as atij as shokvet të tij komunista, me të cilët jetoi e punoi per 10 vjet rresht, nuk u â asht thanë asnjiherë ndoj gjâ per shka Kisha ka bâ per të lehtësue mjerimet e njerzvet. Se Kisha Katolike ka zhvillue edhe nji doktrinë sociale të veten, as kurrkund me e ndie ndojherë nder kurset e veçanta qi atij e shokvet u dote me ndjehë tash e parë. Un kam pasë besue se Karl Marksi âsht kenë i pari qi âsht interesue pernjimend per fatin e proletarjatit”. Mbasi thotë kto fjalë, Lepp në faqe 343 vêhet e na ndjehë do êmna të famshme qi ai kurr nuk i kishte pasë ndie para se të fillonte me marrë msim per t’u kthye në fenë e Krishtit. Njerz kta qi shi në kohen e Marksit janë dá në shêj per perpjekjet qi ata bânë per të permirsue gjendjen e puntorit dhe, në pergjithsi, per të lenue mjerimet e njerzimit. Jo vetem Lepp, por sigurisht edhe shum prej nesh kanë pasë rasen me i ndie anmiqt e religjionit e të Kishës tue thanë qi vetem Marksi e shokët e tij komunistë kujdesen per të lanun e per të vorfen e per puntorë të shkretë.

Me u vû e me pershkrue shka Kisha ka bâ per të vorfnin e per të smundin, per puntorin e per njerz e lanun mbas doret, do të lypeshin libra të trashë. Na duem nder kto pak faqe me prû vetem disá nder ata mâ të permendunt njerz qi me veprimin e tyne u dalluen veçanerisht në shekullin e XIX-të. Ky âsht shekulli në të cilin ká jetue Marksi, ai ká lé në 1818 e ká vdekë në 1883.

A thue pernjimend Marksit i ka plasë shpirti e zembra tue pá mjerimin e njerzvet, nuk do t’a shkoqisim tashti. Na pernjiherë duem me prû vetem êmnat e atyne njerzve qi kan jetue në kohë të Marksit. Njerz qi sigurisht Marksi i ká njoftë apor nemose i ká ndie tue i permendë veprat e tyne të jashtzakonshme. Na i kemi zgjedhë emnat e njerzve prej atyne vendeve kû Marksi ka jetue e ká veprue.

Kto vende janë: Gjermanija, prej kah ishte Marksi, mandej Franca kû ka kalue do kohë e në fund Anglija kû Marksi kaloi gjysen e dytë të jetës së vet.

Na kemi me prû êmna njerzish jo vetem nga Kisha katolike, por edhe nga protestantizmi.

Fillojmë me Gjermani. Ktu kemi të bâjmë me dy njerz qi kan jetue shi në krahinen nga ishte ishte Marksi. Kjo krahinë âsht provinça e Renanjes ose krahina qi pershkohet prej lumit Ren.

I pari nder kta âsht Adolf Kolping, i lindun në vj.1813 dhe i vdekun në 1865. Rjedhte nga nji familje e numrueshme qi jetojshin me mëditje (paga e perditshme e puntorit). Ai nxuni mâ parë zanatin e këpuctarit. Qyshë i ri pat kshtu rasë jo vetem me e provue vetë se shka âsht vorfnimi, por edhe me e pá nder tjerë njerz skamin e fatin e mjerë. Mâ vonë, mbasi kapercei veshtrisi të mdhaja, kje i zoti të studjojë në gjimnaz dhe në shkollë të naltë e në vj.1845 u bâ meshtarë. Në qytetin Elberfeld (në Wuppertal) nji msues me êmen Breuer kishte pasë themelue në vj.1846 Shoqninë katolike të shegertavet. Kolpingu qi vjett e para të meshtarisë i kaloi n’Elberfeld si ndimës i famullitarit t’atjeshem, kaloi në vj.1849 në Koln. Shka kishte pasë pá e provue në Shoqninë e shegertavet t’Elberfeld, në të cilën vetë Kolpingu kje i dyti kryetar, ai e vijon edhe në Koln, kû me 6 mâj 1849 Kolpingu i vûni themelet Shoqnisë së shegertavet qi tash e mbas sotit u bâ nji organizatë e madhe qi, mbasi pat marrë pelqimin e Papës, u perhap në Gjermani, Svicer e Austro-Hungeri. Edhe nder Shtete të Bashkueme (St. Louis) pat kenë themelue qyshë në 1863 nji degë e Kolpingut të Gjermanisë. Zyrtarisht quhet kshtu kjo organizatë: Vepra e Kolpingut. Ktij i ká mbetë êmni: Baba i shegertavet. Në ket Shoqni katolike të Kolpingut bâjnë pjesë vetem burra. Progami i saj âsht:

Me e msue burrin puntuer të bâjë nji jetë plotsisht të krishtenë;

Të mbrrijë me u bâ mjeshter i vertetë në zanatin qi kâ zgjedhë;

Të bâhet nji babë i mirë familjet;

Të dahet në shêj si qytetas shembull në çdo pikpamje.

Tash per tash âsht e perhapun Shoqnija e Kolpingut nder kto vende: Gjermania, Austria, Svicer, Shtete të Bashkueme, Itali (Tirol i Jugut), Belgjikë, Holandë, Francë, Luksemburg, Kanadë, Brazil, Argjentinë, Venezuela, Afrikë Jugore e Australi. Në Poloni, Ungeri, Çekosllavaki, Rumeni e Jugosllavi janë mbyllë gjithëkund qandrat e Shoqnisë së Kolpingut.

Simbas statistikës së vj.1960 Shoqnija pershite 250 mijë vetë, të shperdamë nder 2800 shpija ase familje të Kolpingut. Nder kto qandrra mbahen kurse msimit per zanate të ndryshme, fjalime e diskutime mbi problemet socjale-politike, organizohen çfaqje shoqnore e sportive, bâhen mbledhje familjare etj. Shoqnija ka edhe nji shtyp të vetin e me tê mbahet lidhnija e të tana qandrrave të Kolpingut në mbarë boten.

Kolpingu do të ndjehet si nji nder prisa mâ të randsishme e katolicizmit socjal të shekullit të XIX-të. Ai âsht krijuesi i nji lëvizje shoqnore, ai na mson se kur njeri t’a ketë gjetë rrâjen në familje, ai ká per të marrë hov e per të perparue në zanatin e vet dhe ká per të naltue kshtu perherë e mâ fort popullin të cilit i perket.

Puna e dorës (puna fizike) âsht per Kolpingun e per dishepujt e tij jo vetem sigurimi i mjeteve të gjallnesës, po âsht edhe nji fuqi e lartë etike qi, e bashkueme me religjion, âsht e zoja të formojë persona me karakter e me ndergjegje të shndoshë. Po të kishin të tanë njerzit nji çmim aq të naltë per punë fizike si e kishte Kolpingu e po t’ishin të mbushun mendësh per letersinë etike të punës, sigurisht kishte per t’u hjekë shum mjerim prej botet. Nji tjeter prisë lëvizjes shoqnore të shekullit të XIX-të âsht kenë ipezhgvi Ketteler. Sypri patem të bâjmë me nji njeri nga nji familje e vorfen, tashti kemi para vedit nji qi rridhte nga nji shpi e pasun.

Wilhelm Emmanuel Ketteler u lind në Munster (Westfalen) në vj.1811 e vdiq në 1877. Mbasi kreu studjimet e nalta në Drejtsi, hini në punë shtetnore. Në moshen 30 vjeçare e ndau me marrë rrugë e meshtarisë. Mbasi kreu teologjinë në Munster, u shugurue meshtar në vj.1844. Vjetet e para sherbei si famullitar në Hopsten, në 1848/49 muer pjesë si deputat n’Asemblenë Kombtare të Frankfurtit. Në 1850 Papa Piu IX-të e emnoi ipezhgev në Mainz.

Ktu na flasim vetem per Ketteler në lidhje me çashtjen shoqnore. Jemi në nji kohë kur zhvillimi i teknikës kishte prû me vedi shndrrime të mdhaja në shoqninë njerzore. Pér t’a pá disi gjendjen e keqe t’atëhershme le të mendohet katunder minjere ose nder fabrika shtiheshin në punë edhe fmijët me moshë mâ pak se 10 vjeçarë dhe do të punohej si diten si edhe naten; 15 orë punë e mâ teper në ditë ishte gjâ e zakonshme. Qyshë i ri i kishte djegë zemra Ketteler tue i pá e tue i ndie kto të zeza të shoqnisë se rè industriale t’Europës Perendimore. Në Gjermani e shi në krahinën kû veprote Ketteler (qendra industriale Ruhr ndodhet ktu) kishte fillue të marrë hov mâ së fortit industrija. Në vj.1848 mbajti ai në kishen katedrale të Mainz predke permbi “çashtjet e mdhaja shoqnore të kohës së tashme”. Per Ketteler rrin në krye të vendit njeri. Nuk duhet prandej qi njeri të kaperdihet prej shtetit modern sido qi të duesh me e çuejtë ktê: absolutizem, monarki parlamentare, ekonomi liberale etj. Kundra ksilloj shteti Ketteler shei të vetmin pshtim per puntorë, qi ata të bashkohen a nder sindikata apo nder koporacjone ase tjera ksi soj bashksish qi të sigurojnë të drejtat puntorisë. Tue u bashkue, e ká puntorija mâ të lehtë me i qindrue shtetit kur ky merr me e konsiderue njerin si nji burmë të nji maqine e jo mâ tper. Nuk do të harrohen kto fjalë të forta të Ketteler: ”gjendja ekonomike e kohës së ré e çon puntorin në shkallë aq t’ultë, saqi atij i bâhet e pamundun me i mbajtë urdhnimet qi i vên Krishtênimi.” Çashtja shoqnore per ipezhgvin e madh ishte nji problem fetar.

Katteler e pau kjartë se puntorija pa ndimen e tjerve nuk mund të delte prej gjendjes së mjerueme. Inicijativa private ishte per tê edhe ajo e pamjaftueshme per t’a zgidhë si duhet çashtjen. Prandej në vj.1869, në nji fjalim të madh qi mbajti, theksoi ai detyren qi ká shteti me çpallë ligjë përkatse per mprojen e puntorisë. Natyrisht edhe tjeret do të jepshin ndimen e vet per ket gjâ: jo vetem kisha, por edhe personat privat ai edhe shoqnitë jo-shtetnore. Si pak perpara u pa, Ketteler e njifte mirë rrezikun qi mund të paraqesë nderhymja shtetnore per lirinë e njerit; me gjith atê perpá pasë ligjë të kjarta nga ana e shtetit, nuk mund të ndreqej si duhet çashtja e puntorisë.

Idetë e mendimet e Ketteler i pat bâ të vetat partija katholike e shtetit t’athershme gjerman, qi quhej “Centrum”. Edhe mâ vonë ká vijue kjo parti t’i ketë msimet e ipezhgvit të Mainz si bazë në veprimtarinë e vet shoqnore. Ligja per mprojen e puntorisë qi kje pranue me 6 mâj 1891 në parlamentin gjerman, rridhte sigurisht nga doktrina e Ketteler. Papa Leoni XIII-të ka shti shum mendime të tijat n’ençikliken e vet shoqnore “Rerum Novarum” qi pat çpallë me 15 mâj 1891. Asht kenë vetë ky Papë qi e ka quejtë Ipezhgvin e Mainz “grand prédécesseur” (para-arrdhës të madh të vetin).

Tue mos mujtë me shkue mâ gjatë, po bimë vetem ndoj êmen tjeter nga bota tedeshke, asish qi në mndyrë të veçantë u dalluen në lamen shoqnore. Njani âsht Karl Vogelsang, i lindun në 1818 në Gjermani, në fillim protestant, mâ vonë (qysh në 1850) katolik, qi jetoi n’Austri e vdiq në Wien në 1890. Tjetri âsht Princi Alois Liechtenstein, i lindun në 1846 e vdekë në 1920. Të dy kta si edhe dy austriakët Lueger e Schindler luejten pjesen mâ të randsishmen në lëvizjen kristjano-socijale n’Austri. Mâ vonë kemi per të pasë rasë t’a permendim prap Ketteler. Tash njiherë po ndalemi ktû. Në numrin e ardhshem do të kalojmë në Francë, per të pá atje njerz tjerë qi u interesuen per të permirsue gjendjen e shoqnisë njerzore.