Histori – Page 571 – Dielli

ATDHETARË SHQIPTARË QË LUFTUEN PER UNITETIN KOMBTAR

October 31, 2014 by dgreca

Nga Fritz RADOVANI/*
Nëse dishroni me pa një popull pa t’ ardhme, “shkatrroni shkollat”(F.R.)/
●Prof. Namik Ressuli, nga Berati, shkruen në librin “Shkrimtarët Shqiptarë” volumi I, viti 1941, tek Kaptina II, me titull “Shkrimtarë të vjetër të Veriut”, këto fjalë: “Prodhimin letrar shqiptar, që nga shekulli XV e gjer në ditët t’ona, për lehtësi studimi e veçanërisht për arësye historike, e kemi ndarë në dy grumbuj të mëdhenjë: a) Prodhim letrar shqiptar përpara Lidhjes së Prizrenit dhe b) Prodhim …pas Lidhjes së Prizrenit…
Pa dyshim ky prodhim Verior është më i rëndësishmi i prodhimit të pjesës së parë të letratyrës shqipe, si nga pikëpamja e sasisë dhe gjërësisë si dhe nga pikëpamja e lëndës dhe mbrëndisë. Këta shkrimtarë të vjetër të Veriut nuk janë vetëm të parët që filluan një farë lëvizje kulturore në vëndin t’onë, nuk janë vetëm të parët që i dhanë shqipës një alfabet – alfabetin latin – po janë edhe të parët që mendojnë e punojnë për Atdhenë e gjuhën e tyre, për Shqipen e Shqipërinë. Madje nga kjo pikëpamje kombtare ky prodhim munt të lidhej drejtë për drejtë me atë që erdhi pas Lidhjes së Prizrenit, po t’ishte ma e madhe vlera estetike e qellimi i përbashkësisë shqipëtare. (fq. 10, 12.)
…Po shkrimtarët e vjetër të Jugut në veprat shqipe që na kanë lënë nuk dëftëjnë as doktrinën, as vlerën dhe as ato pakë ndjenja atdhetare që dallojnë vëllezërit e tyre gegë. Ata janë vërtetë, të parët toskë që shkruajnë gjuhën t’onë, po nuk e përdorin këtë si qëllim në vetvete, po si mjet, me anë të së cilës donin të përhapnin njohunit e fes orthodokse.” (fq. 70.)
●Mustafa Kruja: “Gjuha letrare nuk trajtohet me ligjë e me dekret, por me nji punim racjonal, të vazhdueshëm, të bashkrenduem e të harmonizuem të njerëzvet kompetenta. …Se gegnishtja asht e folun prej dy të tretash dhe tosknishtja vetëm prej nji të trete të popullit shqiptar. Thom të popullit shqiptar e jo të Shqipnis.” (1942)
●Hafiz Ibrahim Balliu në vitin 1946, afër të 80-tave, dënohët mbasi deklaron në hetuesinë e Tiranës: “… Kam dëgjuar ndër stacionet e Amerikës dhe të Londrës lajmet anglisht, mbasi dëshroja që ata të zbarkonin në Shqipëri … Né nuk kemi asnjë lidhje me Lindjën as të afërme dhe as të largët. Nga turqit né kemi marrë vetëm besimin. Për tjera nuk ka çka na duhët Anadolli… Shqipëria është shtet që i përket vetëm Europës. Me Europën na lidhë pozita gjeografike, mardhenjet shtetrore, ato kulturore e të gjitha tjerat që vijnë pas, për një jetë më të mirë dhe të begatëshme të popullit tonë …” (Dosja I. Balliu)
●Prof. Idriz Ajeti shkruen: “Shqiptarët mund të krenohën që ndër popujt e Ballkanit ishin ata që të parët përqafuan fenë e krishterë.”

●Dr. Avokat Muzafer Pipa…Kur po e torturonin kriminelët Zoi Themeli e Vaskë Koleci e pyetën: Pse e more për ta mbrojtur priftin reaksionar At Gjon Shllaku…?
– Avokati i Nderuem Muzafer Pipa u përgjegjë: “E kam pasë Profesor dhe e dijshe mirë se asht i pafajshem, prandej e mora!”… Me hekur të skuqun e mbytën Avokatin Hero!..
●Drita Sokoli, studente në gjimnazin e shtetit në Shkoder, në vitin 1946 kur po zhvillohej gjyqi i grupit “Bashkimi Shqiptar”, dhe disa agjentë sigurimi dilnin e pështynin klerikët e lidhun me pranga tek Kafja e Madhe, Drita ua përplasë përballë Çiril Pistolit me shokë:
“Turp për ju, se as në mesjetë nuk janë pështy të burgosunit rrugëve si tashti…”
● Prof. Arshi Pipa ka thanë kur At Mëshkalla asht ridënue në 1967: “Po, 25 vjet burg në burgjet staliniste peshojnë ndoshta ma randë në kandarin e martirizimit se pushkatimi”.
●Një i burgosun në qeli e pyet Hafiz Dërgutin, se cila, asht arësyeja që e torturonin aq shumë, Ai u përgjegjë: “Më kërkojnë dëshmi për priftën, kërkojnë me na përça e nesër me thanë, se u pushkatuen priftnit me dëshmitë e rrême të hoxhallarëve. I kam thanë, bani shka të dueni se këtë punë nuk e baj kurrë pasha Allahun!”(1947)
●E nderuemja zj. Drita Kosturi më tregonte, si e kishin lidhë në një shtyllë druni At Frano Kirin në oborrin e Burgut të Fretënve në 1947, e kishin nxjerrë në pishën e diellit në piskun e vapës në verë dhe të veshun trashë. Kur i kërkonte ujë ose me krye nevojat përsonale, e lironin shtyllën e mbajtun me litar dhe i shkreti At Frano, përplasej me fëtyrë përtokë, gjakosej, shpesh humbiste ndjenjat, e lagnin me ujë dhe e ngjitnin prap shtyllën nalt… Disa ditë e kishte pa Ajo vetë me sytë e saj derisa ishte ba që nuk njihëj ma cili ishte…Një tmerr të vertetë tregonte për At Palë Dodaj, kur e sillnin pa ndjenja.
●Prof. Adem Bazhdari, tregonte: “Nuk e harroj kurrë Imzot Gjinin të varun në një pemë, po e torturonin. Erdhi Zoi Thëmeli dhe Pjerin Kçira, monsinjori u lypi pak ujë. Pjerini mori një tas dhe ia mbushi me urinën e vet aty mbas një peme dhe ia dha t’a pijë Monsinjorit, që kishte mashumë se dy ditë pa pi ujë. E zgjidhën, Ai ra për tokë, nuk ecte, e sollën me dy policë në dhomë dhe mbas pak minutash erdhën e na morën të dyve, sa mërrijtëm në krye të shkallës së gurit ndër fretën, Pjerini holli poshtë At Matinë… mendueme se e mbytën por jo, ishte gjallë i gjakosun fëtyrët, – E shihni? -Na pyeti Zoi, – kështu do ta pësoni dhe juve, mos flisni po deshët!.. Krahët, kambët dhe shpinën i kishte me plagë të qelbëzueme Monsinjori, ia mjekonin vetëm me krypë e ja lynin me pezhgëve të nxehtë, stjetullat i kishte gjithmonë të hapuna tue kullue qelb nga vezët e zieme dhe të ngrohta që i vinin gjithnjë derisa, e pushkatuen mbas një viti vuejtje në hetuesi”…(1947)
●Ingjenjer Fahri Rusi ishte 28 vjeç djalë kur e çojnë me e pushkatue në Zallin e Kirit. Kur hypin mbi dheun e gropës ku do ti vrisnin, At Mati Prennushi i thotë Fahriut: “Fahri, je më i riu, qëndro si burrat dhe mos i turpëro të Parët e familjës sate!” – Fahriu i përgjigjet: “Nuk besoj se kush nga fisi im ka pasë këtë fat, me dhenë jetën mjedis dy shejtënve, për çfarë me u tremb?” (Dëshmi e Dr. Papavramit, mjek ligjor. 11 Mars 1948)

●Dr. Farmacist Elez Troshani thonte: “Lum ata që kanë qenë në një dhomë me Monsinjor Gjinin dhe At Mati Prennushin ndër ata dy muej para se me u ekzekutue se, asnjeni, nuk e kuptonte ku po i çojnë, a po i çonin në piknik, apo me u pushkatue. Biseda dhe humori i tyne të largonte frikën e vdekjes…mënyra sesi shpjegonin vdekjen Ata, e bante të riun dhe plakun mos me u tutë nga plumbi.” (1948).
●Një ndër të nderuemit e familjes Meta, Ragip Meta më tregonte, sesi një ditë Shyqyri Qoku dhe Alush Bakalli, zagar të rijë aso kohe, kishin hypë mbi dy klerikë në oborrin e burgut. Në dorë kishin nga një kamxhik dhe u binin dy priftënve, tue vrritë: “Kush mërrinë i pari tek muri sot nuk rrahët, hajt, ecë, kush po del i pari?” Asnjeni nga priftnit nuk ecte, asnjeni nuk donte me lanë mbrapa shokun me u rrah. Asnjeni pothuej nuk njihej në fëtyrë. Priftënt ishin ba me mjekrra deri në bel, ndërsa hoxhallarëve ua kishin pré mjekrrat. Asnjena palë nuk dëshmonte për palën tjetër, një mirëkuptim i veçantë!
●“Dhimbje”, një liber me vuejtje e dhimbje nga zj. Fatbardha Saraçi…Bij e Mulletëve të Tiranës, po koha e solli me provue Dhimbjet e zemrës së Shkodrës së masakrueme… Shkodranët e njohin me emnin Bardha… Se vertetë, ashtu ka zemren e vet… Në librin e Saj do të gjeni gjyshat e stërgjyshat tanë, plakat e kalbuna ndër kampe interrnimi, bijtë e bijat e groposuna nder këneta, Nanën, motrën, vllaun e pse jo, klerikun dhe hoxhën e nderuem, që n’ errësinën komuniste kryente shërbimet fetare… Kjo më shtyni me veçue në liber një frazë: “Kombi ynë, kombi Shqiptar, është një popull me vlera të mëdha shpirtërore derisa nga toka e Tij, lindi një Bijë e madhe, Shenjtorja e njerëzimit…”
●Prof. Sadedin Hoti… Asht kenë një Mësues me pikëpamje europiane, i kulturuem dhe shumë modern në Shpirtë, ashtu si kishte paraqitjën e jashtme të Tij. Jemi transfërue me 9 gusht 1962, e tue zbritë së bashkut nga shkallët e Komitetit më tha: “Kujtojnë se tue na trasferue na demoralizojnë, po këta kanë harrue se unë jam ba mësues se nuk më kanë dhanë punë tjetër e jo, se kam pasë dëshirë me edukue fëmijët me frymën e tyne. Sot kjo punë asht vetëm për shegërtat e pazarit dhe jo për né. Ata që vodhën xhepat e tregëtarëve deri dje… per me “ndihmue” partizanët injorantë, sot janë drejtorët tanë. Nuk asht aspak çudi që këta drejtorë, ndonjë ditë,… me ardhë në shkollë me nalla!”
●Hafiz Ali Tari: “Një amanet po Ju la ju djelmëve të mij: Edhe mbas vdekjes s’eme, me ndihmen e të Madhit Zot, Pader Mëshkallës, përsa të vazhdojnë me kenë i burgosun, keni me i çue prap nga 1000 lekë(të vjetra) në muej, me njeriun që ia kam dergue vetë…”
●Më tregonte z. Xhemal Alimehmeti, bashkvuejtës i At Pjetër Mëshkallës në Burrel: “Drejtori i burgut të Burrelit, njëfarë krimineli i regjun Njazi Tunxhi, po u fliste të burgosunve për disa rregulla në lidhje me rininë… P. Mëshkalla nga rreshti i kërkon me hapë shkolla në burg për të rijtë, por drejtori e ndërpret: -Të qanë zemra ty për rininë, ké për ta parë sonte shkollën atje poshtë në birucë! P. Mëshkalla qeshet. Ai nervozohët dhe i thotë: – Ç’e ké atë buzëqeshje, or jezuit i poshtër?….P. Mëshkalla i thotë: – Unë po qeshi me ty! Endè nuk e keni kuptue, se unë do të ishe i lumtun me vdekë i kryqëzuem si Zoti em, Jezu Krishti! Endè nuk e keni kuptue? E çka ké me më ba ti ma shumë se aqsa i kanë ba shokët tuej Krishtit?… Kështu qëndronte P. Mëshkalla para bishave të tërbueme me dhambët e tyne shkyes e të gjakosun të Sigurimit komunist!” (Dëshmi 1995)

●Prof. Sami Repishti shkruen: ”Shqiptarët katolikë janë përpjekë për shekuj me radhë të sjellin në Shqipni frymën civilizuese të Evropës, mendjet e ndrituna të kontinentit, arritjet e pakrahasueshme në fushën e mendimit njerëzor, të krijimtarisë letrare artistike, të shkencës dhe të teknologjisë dhe të organizimit politik të shtetit modern, që siguron zhvillimin e përparimin e njeriut të lirë.” (Përshëndetje në përurimin e Kishës Shqiptare në Harstdale, New York, më 25 prill 1999).
●Historiani Agim Musta, bashkvuejtës i Padër Mëshkallës, shkruen: “Padër Mëshkalla ishte kthyer në një mësues shpirtëror i të gjithë bashvuajtësve të çdo Feje. Atë e respektonin të rinjtë, pleqtë dhe e adhuronin të gjithë për forcën e Tij shpirtërore”.
●Edhe bashkvuejtësi z. Leka Toto, shkruen: “Ai të tëra gjërat që kishte, i ndante me të burgosurit e varfër, pa bërë asnjë dallim. Ai i ndante ato, siç do t’i ndante vetë Jezusi!”
●Nga z. Riza Kuçi, kujtojmë: “Në vitin 1972 ra një epidemi e rëndë gripi në kampin e Ballshit. Në një moment, tek shtrati ku lëngoja unë, u afrua P. Mëshkalla dhe më dha një gotë çajë të ngrohtë, të përgatitur nga Ai vetë. Mund të merret me mend se çfarë emocionesh shkaktoi në përsonin tim vëprimi njerëzor i Padër Mëshkallës…”.
●Kur At Mëshkalla po jepte Shpirtë në 1998 dhe nuk ngrihej nga shtrati, ishte pikrisht bashkvuejtësi i Tij Xhevat Meta, që i shërbente gjithë natën për të gjitha nevojët e Tij…
●Prof. Sami Rrepishti përcakton: “Krimet komuniste në Shqipëri, pasojat e të cilëve i vuejmë akoma sot, janë njohë nderkombëtarisht si “krime kundër njerëzimit.” Vetë Papa Gjon Pali II, gjatë vizitës së tij në vitin 1993, deklaroi se ajo që ka ngja në Shqipëri nuk ka ngja në asnji vend të Europës, dhe Europa duhët ta dij këte. Me çfarosjen fizike të klerit katolik shqiptar, krimi komunist ka ba edhe nji hap tjetër në zbritjen poshtë drejt ferrit: Gjenocidin! Teorikisht, ky Gjenocid asht planifikimi dhe ekzekutimi qellimisht në zhdukjen fizike të nji pakice të caktueme (këtu Kleri Katolik Shqiptar) vetem sepse kanë qenë kundërshtarë të vendosun të sistemit, jo thjeshtësisht si indidividë, por si nji grup shoqnor në vete, që kishte pranue vullnetarisht misionin e përhapjes dhe ruejtjes së fesë katolike në Shqipëri. Pak peshë çonte fakti që ky grup ka përba kolonën vërtebrore të organizimit të nji shoqnie të mobilizueme për qendresë në kryengritjen e Skenderbeut, krenaria e Historisë sonë kombëtare. Pak peshë çonte fakti se ka qenë pikërisht ky grup i veçantë që ka mbajtë të gjallë shqiptarizmin për mashumëse pesë shekuj robni otomane.
●Myfit Q. Bushati, 17 vjeç në 1946, u arrestue me Organizaten “Bashkimi Shqiptar”…
Ishte nxanës tek Jezuitët. Pyet: “Po cili ishte ky profesor? – Ky qé At Daniel Dajani, që ma vonë do të lagte tokën Arbënore me gjakun e Tij, për t’u ba flij për Atdheun… kishte kalue sa kohë, më njohu menjëherë dhe m’u drejtue me dashamirësi: “Myfit, a ké qenë nxanësi im?” E unë iu përgjegja: “Po, At, ashtu asht, por fati i zi na solli në duert e këtyne bishave.” – “Mos u merzit, djalë i dashtun, ti vërtetë jé shumë i rij, por duhet të kesh kurajo, se për një qellim të mirë jé këtu e Zoti i madh do të dijë si t’ ju shpërblejë të gjithëve për rininë që po sakrifikoni!”…At Gjon Shllaku holli poshtë akuzat pa bazë se ishte bashkëpuntor me At Dajanin e At Faustin, tue u shpreh tekstualisht: “Këto akuza nuk i pershtatën së vërtetës…por nga ana tjetër, pranoj me burrni se grupi i Tij nuk ka kenë nji grup që do të ngjallte dasina fetare, por përkundrazi, bashkimin e tyne në luftën kundër komunizmit, gja që e verteton se në këte grup bante pjesë edhe një antar i besimit musliman”. (E Ky ishte i nderuemi Myfit Q. Bushati, i cili mohoi kenjen në këte Organizatë të klerikëve që akuzoheshin në drejtim e që u pushkatuen pafaj. F.R.)
●Këte kujtesë për Këta Atdhetarë, do ta mbylli me veprën e paharrueshme të burgosunit politik nga Malësia e Reçit Caf Jonuzi, i cili ishte një nxanës i Don Luigj Picit, prift në Reç në vitin 1946, kur agjentët e sigurimit komunist Asllan Lici e Pal Mëlyshi, e vrane tradhëtisht… Cafi dinte vendin ku e varrosën Mësuesin e Tij Don Luigjin. Kur ishte tue vuejtë dënimin i çoi fjalë At Konrrad Gjolaj për vendin ku ndodhet trupi i Don Luigjit… Cafi bani 23 vjetë burg… Ishte bash Ai Burrë, Ky Caf Jonuzi, që mbas vitit 1991 jo vetem, tregoi vendin ku ndodhet trupi i Don Luigj Picit, po edhe organizoi ceremoninë mortore të Rivarrosjes së Tij ndër varrezat e Rrëmajit, ku mbajti edhe fjalën e rastit para arkës me Eshtnat e Mësuesit të vet të mbulueme me Flamurin e Shqipnisë!..
●Ndryshimi i rrugës së gabueme për edukimin Atdhetar e kulturor të Rinisë sonë asht urgjent dhe i domosdoshëm. Ky ndryshim duhet fillue nga programet dhe tekstet që janë në përdorim, ku vendin kryesor duhet ta zanë e Verteta Historike shkencore Kombtare.
Sigurisht këta ndryshime rrajsore duhet të përfshijnë edhe diasporën, që vazhdon me mësue edhe sot me programe të gjymtueme dhe të përgatituna me kahun krahinor.
Vetëm atëherë, Shqipnia do të sigurojë një Unitet Kombtar, bazë e një Pajtimi Kombtar, per një t’ ardhme të shëndoshtë të Rinisë sonë ma të Përparueme dhe Europjane!
(Ne Foto: Historiani i së vërtetës z. Agim MUSTA..)
Melbourne, Tetor 2014.( Eshte Pjesa IV ne vijim te ciklit te shkrimeve te autorit: Në 70 vjetorin e permbytjes së Shqipnisë…

Identifikohen eshtrat e heroit Isa Boletini, ceremonia e rivarrimit në 28 nëntor

October 30, 2014 by dgreca

PRISHTINË, 30 Tetor/- Vërtetohet se eshtrat e sjella në Kosovë në vitin 1998 nga Mali i Zi, janë të heroit Isa Boletini. Për këtë, Departamenti i Mjekësisë Ligjore ka përgatitur një raport, sipas të cilit, në analizat përfundimtare kanë ndihmuar edhe ekspertë nga EULEX-i.
Raporti u prezantua sot gjatë takimit të ministrit të Kulturës, Rinisë dhe Sportit në qeverinë e Kosovës, Memli Krasniqi me familjarët e heroit kombëtar Isa Boletinit, kryetarin e komunës së Mitrovicës jugore, Agim Bahtirin si dhe Arsim Gërxhaliun, drejtor i Departamentit të Mjekësisë Ligjore.
Sipas raportit të hartuar nga Departamenti i Mjekësisë Ligjore, nga 8 mbetje kockore të sjella nga Mali i Zi, përveç vërtetimit se një palë janë të Isa Boletinit, është theksuar se një palë tjetër janë të Jonuz Ahmet Boletinit, ndërsa për 6 palë tjera nuk është arritur të vërtetohet identiteti.
Ministri Krasniqi, tha se në takim u bisedua për fazën tjetër të punës që është përgatitja e ceremonisë së rivarrimit të heroit tonë Isa Boletinit.
“Duke e ditur simbolikën dhe si kërkesë e familjarëve të Isa Boletinit, është vendosur që ceremonia të mbahet me datë 28 Nëntor 2014”, ka thënë ministri Krasniqi, duke shtuar se gjithçka tjetër sa i përket ceremonisë do të vendoset në fillim të javës së ardhshme.
Ai shtoi se figura e Isa Boletinit është gjithëkombëtare dhe për organizimin e ceremonisë do të ketë koordinim dhe bashkëveprim edhe me institucionet e Republikës së Shqipërisë.
Përfaqësuesi i familjes Boletini, Gazmend Boletini falënderoi për përkushtimin e treguar në gjithë këtë proces, ndërsa theksoi se do të angazhohen si familje për ceremoninë e rivarrimit.(Kortezi-Maela Marini)

Prendush Gjon Gega, humanist i komunitetit shqiptaro-amerikanë

October 30, 2014 by dgreca

Prendush Gjon Gega (Tetor 1916 – Tetor 2014), një mik dhe humanist i dashur i komunitetit shqiptaro-amerikanë/
Me datën 24 tetor 2014, pushoj së rrahuri në vendlindje, zemra e njeriut shumë të dashur të komunitetit shqiptaro-amerikanë Prendush Gjon Gega në moshën 98-vjeçare. Lajmi i vdekjes së tij, lëndoj shumë zemrat e bashkatdhetarëve të vet, që i deshti dhe e deshtën shumë njeriun e mirë për të gjithë. Ai mbylli sytë i rrethuar nga familja dhe farefisi i tij, me shumë nipa e mbësa, në krahët e djalit të tij Nikës në Dajç të Lezhës… Kujtojmë me nostalgji, se ai u rikthye në Atdheun e tij të dashur, i shoqëruar nga unë, mbas përmbysjes së komunizmit në Shqipëri, pas 50 vjetve në emigracion: si në Kosovë, Belgjikë, Itali dhe SHBA.
Shkruan: Tomë Mrijaj/
Miqësia e hershme dhe e ngushtë, midis pukjanit të mirënjohur Prendush Gjon Gegës dhe shkodranit të famshëm, shkrimtarit Ernest Koliqi, zë fill qysh në Itali.
Ish Ministri i Arsimit të Shqipërisë, profesori i shquar dhe prozatori brilant Ernest Koliqi (1903-1975), në revistën “Shejzat”, tribunë e mendimit pluralist të intelektualëve shqiptarë në emigracion, përmend si shembull model, në një artikull vlerësues, Prendush Gjon Gegën, këtë burr fisnik, me zemër të bardhë dhe shumë humanist, me të gjithë emigrantët politikë shqiptarë, pa dallim feje dhe krahine, të cilët, ishin vendosur në Itali, nën përkujdesin e Qeverisë Italiane dhe organizatave bamirëse ndërkombëtare, në mbrojtje të popujve të robëruar nga rregjimet diktatoriale komuniste…
Kushdo, që e ka njohur nga afër dhe i ka kërkuar ndihmë, gjatë periudhës së vështirë të arratisjes dhe vendosjes së emigraconit politik shqiptarë në ish Jugosllavi dhe më pas në Belgjikë, Itali etj., dhe deri në SHBA, ka ndjerë bujarinë dhe kontributin e madh të njeriut të palodhur shpirtmirë Prendush Gjon Gegës.
Plot një shekull jetë dhe nga këto 50 vjet Prendushi do t’i kaloj në emigracion dhe pjesën më të madhe në ShBA. Të gjithë e thërrisnin në shenjë respekti si baci ose Prendush Gjon Gega i Pukës, në Kosovë, Itali dhe New York.
Ai gjithnjë kishte mall për vendlindjen dhe familjen e tij, që e la në Shqipëri. Pukjani Gega, ishte i ri në moshë, kur u arratis bashkë me pjesëtarë të tjerë të familjes dhe katundit të tij, si pasojë e përndjekjeve të sistemit antishqiptar komunist, që instalohet dhunshëm në vendin e shqiponjave.
Ai la emër të mirë kudo që shkoj, takoj njerëz në nevoj, duke mos kërkuar asnjëherë shpërblim nga askush, por Zoti, të cilin e besonte me shpirt, ia shpërblej njeriut të mirë, duke i falë atij jetëgjatësi deri në 100 vjeç… dhe sot e ka në krahët e Tij në jetën e amshuar…

Kalvari i arratisjes nga regjimi i hienave komuniste

98 vite më parë në Bugjon të Pukës çiftin e ri Gjonin dhe Dilen, i gëzoj Zoti me një djalë të bukur, të cilin e pagëzuan me emrin Prendush. Ai u rrit i lumtur, me një dashuri të madhe dhe përkujdesje të veçantë nga prindërit. Kjo familje do të zgjerohet më vonë edhe me katër djem të tjetër njeri mbas tjetrit: Gjinin, Smajlin, Nduen dhe Pjetrin.
Sikurse shumë miq, bashkëvendas dhe antikomunistë të tjerë asokohe, që luftonin dhe kundërshtonin hapur rregjimin barbar komunist, Prendush Gjon Gega, me dy vëllezërit e tij Gjinin dhe Nduen, lanë me lot dhe dhimbje në shpirt vendlindjen e të parëve të tyre, familjen, fëmijët e vegjël, drejt një rruge plot shpresë, në drejtim të botës Perëndimore. Por jo gjithçka do të shkojë, sipas mendimit dhe ëndrrave të tyre.
Ata për shumë muaj enden nëpër malet e thepisura të malësive të Veriut të Shqipërisë, në ditët me borë dhe ngrica, duke mos pasur me vete as ushqime dhe veshmbathje të mjaftueshme.
Nga ana e tjetër, komunistët (Forcat Speciale të Ndjekjes së Sigurimit, shënimi im T.M.), mendonin se ata kishin kaluar kufirin, por në fakt, sikurse më ka treguar shumë herë Prendushi dhe miqtë e tij, ata gjendeshin në malet e Shqipërisë…
Forcat e Ndjekjes të Tiranës së kuqe zyrtare, asokohe kishin lëshuar urdhër arrestimi dhe ofruar shperblime me të holla, për çdo përson që jepte informacione, se ku ndodheshin njerëzit e arratisur nga Puka.
Menjëherë hafijet e ndjekjes, sapo ishin njoftuar nga spiunët trathtarë, se vëllezërit Gega kishin dalur në male, për të luftuar komunizmin, rregjimi në shenjë hakmarrje kishte arrestuar familjet e tyre, të cilët, i dërgojnë me makine pa rroba dhe mjete të tjera të nevoshme për jetesë, në burgjet dhe kampet e përqendrimit, ku, kaluan vuajtje plot kalvare të mundimshme, që zgjatën deri me rrëzimin e komunizmit, në vitin 1990…
Kështu, sapo Prendushi me vëllezër dhe të afërm të tjerë nga Bugjoni i Pukës mbërrijnë në ish Jugosllavi, UDB-ja jugosllave, për një kohë të gjatë, i marrin në pyetje nga frika se ata mund të sjellin trazira nacionaliste në Kosovë e gjetkë.
Prendushi, një ditë largohet nga Kosova dhe me familjen e të vëllait vendoset në Belgjikë dhe mbas disa vitëve kalon në kampet e refugjatëve ndërkombëtare në Itali.
Këtu, ai falë ndershmërisë dhe sinçeritetit, vlerësohet shumë nga eprorët, që merreshin me çështje të emigracionit, të cilët, i besojnë detyrën e ndihmësit, për ndihmën e pare, që ai duhet t’u jepte emigrantëve shqiptarë, që vinin çdo ditë në këto kampe. Ai, pa asnjë interes dhe me ndërshmeri të lartë kryente detyrën e besuar, duke ndihmuar me mijëra emigrantë bashkëvendas, pa dallim feje dhe krahine.
Në disa kampe të refugjatëve politikë, ku, bënin pjesë edhe shqiptarët në Itali, Prendushi iu gjend pranë njerëzve në nevoj, familjeve dhe individëve, që kishin marrë udhën e vështirë të emigracionit, për një jetë më të mirë dhe larg dhunës dhe shfarosjeve politike komunisto-ateiste në Shqipëri dhe Kosovë.
Sëbashku me klerikun e nderuar Dom Prek Ndrevashaj, famullitar, i komunitetit shqiptar në Itali dhe sëfundi deri sa kaloi në jetën e amshuar, ishte si famullitar i Kishës Katolike Shqiptare “Zoja Pajtore” në Detroit, Michigan, Prendushi ndihmoj me dhjetra emigrantë bashkëatdhetarë, për të plotësuar dokumentet, për të ardhur në Tokën e Bekuar të SHBA-së.

Njohja me njeriun e mirë Prendush Gjon Gega

“Burra të ndershëm si Prendush Gjon Gega i Pukës, janë krenari për ne. Ai nuk mungon asnji të diele të vij në Kishë, që të marrë pjesë me plot zemër në meshën e shenjt dhe ndihmon me shumë bujari nga zemra të gjithë pa dallim feje e krahine. Prendushi, respekton shumë traditën e familjes dhe zonës nga ka ardh në New York, sëbashku me të afërmit e tij… Me bujari, ka ndihmue financiarisht edhe revistat kulturore fetare e sidomos revisten “Drita” në Ferizaj të Kosovës…”

Dr. Mons Zef Oroshi (1912-1989)
“Jeta Katholike Shqiptare” (1966), New York

Aktivistin e palodhur të komunitetit tonë këtu në New York Prendush Gjon Gegën e njoha 30 vjet më parë, ku, nga ajo ditë mbetëm miq të pandarë..
Për mua, ka qenë i paharruar takimi i parë, ku, zhvilluam një bisede tepër të ngrohtë dhe shumë miqsore, me këtë njeri të ndershëm dhe shumë të veçantë, me një botë shpirtërore të madhe atdhedashurie dhe përkushtim fetarë, si model dhe shembull, për të gjithë komunitetin shqiptaro-amerikanë.
Mbaj mend, nga kujtimet e kumbarës së fëmijëve të mi Mons Oroshit, se Prendushi, ishte i pari që në fillim të çdo viti (më 1 janar), paguante hakun në Kishën Katolike “Zoja e Shkodrës” e i kushtonte sëpakut një ditë punë falas, për kujdesin e kopshtit të luleve në oborrin e Kishës sonë.
Gjatë netëve të gjatë të dimërit, në shtëpinë e tij, qëndronte me orë të tëra, duke bashkëbiseduar me miqtë e shumtë, midis të cilëve, ishin: juristi Kapidani i Mirditës Ndue Gjomarku, të cilin e kishte njohur qysh në Itali, kur ishte emigrant; mikun e tij të dashur Dr. Mons Zef Oroshi (1912-1989), aktivistin e shquar dhe personalitetin e madh të çështjes shqiptare Dom Anton Kçirën, dhe shumë miq të tjerë nga Mirdita, Puka, Shkodra dhe trojet etnike shqiptare, sidomos gjatë përkujtimit të festës fetare të Shën Sebastjanit (Sh’Masjanit), të cilin e lute sipas traditës në vendlindje çdo vit më datën 19 janar…
Ai ishte shumë i gëzuar, që shtëpia e tij ishte e mbushur plot me miq, njësoj sikur të ishte në Bugjon të Pukës. Atë natë të madhe dhe shenjte, Prendushi, qëndronte deri në orët e vona të natës, duke u shërbyer dhe biseduar ngrohtësisht me miqtë e tij. Aty trajtoheshin tema të ndryshme të së kaluarës në vendlindje dhe familjet e tyre, në burgjet e tmerrshme të vdekjes dhe kujtimet në kampet e përqendrimit, ku, endeshin pjesëtarët e shumtë të familjeve të tyre, një plagë e hapur, që rridhte gjak e dhimbje, për çdo emigrant shqiptarë…
Shumë herë, kur meshtarët e huaj dhe shqiptarë, që gjendeshin në emigracon, vizitonin Kishën Shqiptare në New York dhe meshtarin e përkushtuar, shkrimtarin dhe përkthyesin Dr. Mons. Zef Oroshin, pukjani Gega, gjithashtu bisedonte me orë të tëra me italianin e shqiptarizuar tërësisht, meshtarin enciklopedist At Giacomo Gardini S.J., (që në Shkodër njihej me emërin Jak, të cilin rregjimi komunist i diktatorit Enver Hoxha e futi në burg për dhjetë vjet 1945-1955, shënimi im T.M.). Ai e kishte njohur At Jakun qysh në kampet e refugjatëve në Itali, kur meshtarët italinë dhe shqiptarë përkujtonin persekutimin komunist të Klerit Katolik në Shqipëri…
Gjithashtu Prendushi, ishte mik me studiuesin e shquar të figurës poliedrike të At Gjergj Fishtës O.F.M., kapelanin apo klerikun e komunitetit shqiptar në Itali At Danjel Gjeçaj O.F.M., Dom Prek Ndrevashaj, dhe miqtë e tjerë të tij, si: Kapidanin e Mirditës Gjonin e Markagjonit, ish Ministrin e Punëve të Brendshme të Shqipërisë Kolë Bibë Mirakajn, Prof. Kal Gurakuqin, Prof. Martin Camaj, Prof. Rexhep Krasniqin, Prof. Zef Nekën, Kryetarin e Lidhjes së Prizrenit Ing. Xhafer Devën, Abaz Kupin, Kolë Bajraktarin, Gjelosh Balajn me vëllezër, Fran Sokolin, vëllezërit Gjon dhe Zef Çupin, Llesh Markadodën, Dodë Gegën, Mark Zogun, parashutistin antikomunist Kolë Çunin, Kolonel Xhemal Laçin, Met Bajraktarin, Imam Isa Hoxhën, Musli Mulosmanin, Fran Kolën, Ndue Ademin me vëllezër, Dedë Ndrecën, Pjetër Tushën, vëllezërit Lazër e Gjokë Berishën, Engjell Zagredën, Ndoc Popajn (babain e meshtarit të nderuar Dom Pjetër Popaj), Shtjefen Gazivodën, Gjeto Curanajn e shumë e shumë të tjerë.
Prendushi, ishte vetë historia e krahinës nga ai vinte. Fliste me shumë respekt, për histori të mbushur me ngjarje, personazhe të moçme, të cilët, i kishte dëgjuar dhe mësuar nga gjyshi dhe babai i tij Gjoni. Ishte fëmija i parë dhe babai Gjon e mbante afër dhe e trajtonte si shok dhe vëlla, mbasi kishte parë tek ai njeriun e zgjuar, gjakftohtë, fjalëmbël, bujar dhe fisnik në shpirt etj. Këto cilësi pozitive, ai i trashëgoi nga prindërit e tij, që ishin të nderuar dhe respektuar në të gjithë krahinën e Pukës.
Portreti i tij fizik dhe shpirtëror, ishte i veçantë, në të gjithë shqiptarët e emigracionit në New York asokohe. Ai ishte i pashëm, me një shikim të butë, ku, në sytë e tij lexohej butësia dhe vuajtjet e popullit të tij.
Ishte i gjatë si lisat e bjeshkëve të Pukës nga ku ai lindi e u rrit, krenar për historinë e familjes së tij. Kurdo, që njerëzit shkonin për të biseduar me te, ai kishte një mirësjellje të veçantë, i qetë për nga natyra, shumë i matur për nga dituria, i sprovuar burrërisht nga dallgët e jetës plot halle dhe mbijetesë, në oqeanin e pafund të emigracionit, i vendosur në karakterin e fortë të tij, zemërgjerë për nga shpirti, fisnik dhe bujar me të gjithë në çdo kohë dhe rrethanë.
Prendushi, ishte një atdhetar dhe fetar i përkushtuar.

Kosova vendlindja e dytë e tij

Kosova, ishte bërë vendlindja e dytë e tij. Aty kaloi një pjesë të mirë të kohës i rrethuar me dashuri dhe respekt nga të gjithë vendasit në Dumnicë të Llapit (Komuna e Podujevës). Gjithnjë sillte kujtime dhe mbresa nga ato treva, që ende jetonin nën shtypjen dhe shfrytëzimin e kolonizatorëve shumë shekullorë serb.
Një natë dimëri, gjatë përkujtimit të përvitshëm të festës së Sh’Masjanit, këtu në New York, Prendushit, i drejtoheshin pyetje nga miqtë e shumtë, në sofrën e madhe në shtëpinë e tij.
Një nga miqtë i bri një pyetje interesante, duke e ditur se Prendushi, do të përshkruante ngjarjen me një humor të hollë, karakteristikë e sitlit të tij, gjatë rrëfimeve reale historike.
“I dashtun Prendush, na trego të lutem, çfarë të ndodhi kur kalove nepër aren e serbit në stinën e dimërit me dëborë!?”
Ai, me një humor të spikatur, nisi të tregoj ngjarjen, që i kishte ndodhur asokohe. “Ishte një dimër i ashpër me dëborë e ngrica dhe bënte shumë ftohtë. Unë, mendova të gjej një rrugë më të shkurtër, për të dalë në rrugën krysore, që të qonte drejt qytetit. Një kojshi, duke qeshur më tha: O lum miku, mos kalo në atë anë se asht ara e shkaut…”
Prendushi, sërisht duke buzëqeshur i përgjigjet menjëherë: “Jo! Kjo asht toka e jonë!”
Shkau, duke e ditur shumë mirë gjuhën shqipe, ka shkuar menjëherë të raportojë në Policinë e vendit.
Mbas disa ditëve, në shtëpi të Prendushit vjen një letër, ku, thuhej se ai duhet të paraqitej urgjentisht në Gjykatën e Qarkut. Ai në ditën e caktuar paraqitet në gjykatë, në orën 9:00 të mëngjesit. Tërë ditën kishte pritur në koridor dhe nga ora 3:00 pasdite, Shefi i UDB-së Nazmi Kursani e kishte marrë në pyetje. Ai me nervozizem i është drejtuar Prendushit, duke i thënë: “A ke ardh këtu për ta shpëtue kokën a për të nda kufijtë!? Kësaj radhe po të lë të lirë të shkosh në shtëpi. Nëse ban nji gabim edhe ma të vogël do të kthejmë tek ai gjelati i juaj (është fjala për diktatorin Enver Hoxha, shenimi T.M.) ose do të lësh kockat në burgjet tona…”
Të tillë episode historike ka pasur shumë gjatë jetës së tij Prendush Gjon Gega, ku, mund të shkruhen libra të tërë me kujtime… Shumë miq të tij këto ngjarje reale i kanë marrë si humor, në netët e gjatë të dimrit…
I paharruari Prendush Gjon Gega, me nderime dhe respekt të madh u përcoll me dhimbje, këto ditë për në banesën e fundit, i rrethuar nga qindar miq, shokë dhe dashamirë të shumtë nga vendlindja, Shkodra, Lezha dhe ShBA.

TEODOR RUSVELT – PRESIDENTI REFORMATOR I AMERIKËS

October 28, 2014 by dgreca

Teodor Ruzvelt 27 Tteor 1858- 6 Janar 1919/
NGA ARISTOTEL MICI/ Massachusetts/
Është shumë domethënës fakti që busti i presidentit Teodor Rusvelt ndodhet i gdhendur mbi shkëmbin malor Mont Rushmor tok me bustet e Georg Washingtonit, Thomas Jefferson dhe të Abraham Linkolnit.
Teodor Rusvelti njihet si një nga presidentet amerikanë më aktivë. Ai pati një jetë shumë interesante. Qe njeri i zgjuar, gazmor, punëtor dhe trim i madh. Një biograf i tij në një libër tregon për T.Rusveltin se: “ Ai ish një kaubois, një hero në luftë, komiser policie, governor dhe President”.
Teodor Rusvelt u lindi më 27 tetor të vitit 1858. Ai vinte nga një familje e pasur e New Yorkut me prejardhje holandeze, e cila qe ngulitur në Manhatan qysh në shekullin e XVII.. I ati qe një afarist i shquar, kurse e ëma qe shumë e pashme dhe njihej si gruaja më e bukur e gjithë qytetit. Kur ish fëmijë qe shëndetdobët; sëmurej shpesh nga astma. Prindërit kujdeseshin për shëndetin e tij gjithnjë, duke e kurajuar për ushtrime fizike të ndryshme, me qëllim që të bëhej sa më i fortë e i kalitur. Kur e vizituan te një mjek okulist, u kuptua se edhe shikimin nuk e kishte të mirë. Për atë gjendje të syve doktori i dha atij një palë gjyslyke të trasha. Sa i vuri në sy ato syze, u gëzua, sepse e kuptoi me një herë përmirësimin e të parit. “Syzet sikur po më hapin një botë të re “ tha ai me një herë. Kurse shokët e moshës së tij, tek e panë me ato syze me qelqe aq të trasha, aq deshën, për t’i ngjitur nofkë te re. Deri atëherë e kishin quajtur “frikacak” dhe “ngordhalaq”, ndërsa tani e tutje do ta thërrisnin edhe “Four Eyes” domethënë “Njeriu me katër sy”. Po megjithë atë ,Theodor Rusvelti i vogël, Tedi, si e therrisnin shkurt me përkedheli, po rritej e po forcohej, duke e marrë veten gjithnje e më mirë nga koha në kohë.
Ne vitin 1876 hyri ne Universitein Harvard, ku u shqua si student serioz e këmbëngules.
Në moshën studentore u njoh me një vajze shumë të bukur, Alicce Lee [ Li], me të cilën ra me një herë në dashuri. Po nuk ish e lehtë të lidheshe me një vajzë si Alice Lee. Ajo kish prindër te pasur e shumë të njohur në qytet, të cilët do të dëshironin ndonjë jurist të famshëm, ose ndonjë bankier si dhëndër për vajzen e tyre, në vend të një studenti, që nuk kish hedhur ende hapat e pera në jetë. Tedit iu desh një vit përpjekje, deri sa i mbushi mendjen Alice Lee dhe me ne fund i fitoi zemrën. Ata u martua ditën e datelindjes së tij, 27 tetor 1880.
Në moshë të re Tedi u diplomua jurist dhe kur qe 23 vjeç zgjidhet anëtar i Assamblesë së Shtetit të New Yorkut në Albani, duke qenë ashtu më i riu nga të gjithë të zgjedhurit. Kjo arritje do të ish fillimi i karrierës së tij të gjatë politike.
Ne vitin 1883, si kaubois i apasionuar, ai do të shkonte ne Dakota Territori, për të gjuajtur buaj të egër dhe kafshë të tjera. Në këtë kohë, si njeri i guximshëm, Tedi do të investonte gjysmën e parave të tij për një fermë të madhe lopësh. Pikërisht, në këtë kohë, kur ish aq i zënë me punët e fermës së re, mori një telegram, që e njoftonte se nusja i kish lindur vajzë dhe ashtu ai qe bërë baba. Po disa orë më vonë mori një telegram të dytë, që e njoftonte se nusja e tij kish pasur lindje të veshtirë dhe ndjehej shumë keq. Ai i la gjithë punët dhe u nis me nxitim për në shtëpinë e tij. Kur mbrrijti, e gjeti të shoqen shumë rëndë. Ajo dha shpirt në krahët e tij, ditën e Shën Valentinit, me 1884, duke e lënë me një foshnje jetime, të cilën në kujtim të gruas do ta quante me emrin e saj Alice. Po atë ditë do ta gjente edhe një fatkeqësi tjeter, do t’ i vdiste edhe e ëma nga semundja e tifos. Në mes të atij dëshpërimi te thellë, Tedi Rusvelt do të thoshte për vetëveten: “Mua m’u shua drita e jetës për gjithëmonë.”
Në atë gjendje pikëllimi Teodor Rusvelti vendosi të largohej tutje në drejtim të Perëndimit, andej nga hapësirat e Dakotës, duke ia lënë beben foshnje së motrës Anna. Ashtu ai shpresonte se midis kauboisve, duke u marre me aventurat dhe trimeritë e tyre në gjuetinë e kafshëve të egra, duke kalëruar e duke bërë jetë të ashpër tok me ta, do të harrohej midi tyre dhe do ta mundëte trishtimin. Po malli për vajzën e vogël nuk e linte të qetë dhe ashtu po thuajse në çdo muaj merrte trenin dhe vinte në shtëpinë e tij për ta parë. Ndër kohe ai qe takuar me një shoqe të femijërisë së tij të herëshme, Edith Karrow. Tani ata qene bërë më shumë se sa miq. Ai i shfaqi asaj deshirën që ajo të bëhej bashkëshortja e tij. Ajo e priti me kënaqësi atë propozim. Të lumtur që e donin njeri tjetrin, ata në muajin dhjetor të vitit 1886 do të shkonin deri në Londër për të bërë martesën. Si dhuratë martese Tedi do t’i falte nuses së tij shtëpinë e re, madhështore me 23 dhoma në Sagamore Hill. Ajo shtëpi u quajt ashtu për nder të princit indian të një fisi, që pat qënë vendosur atje. Gjatë dimrit të atij viti, Rusvelti nuk vajti në fermën e Dakotës, ku po bënte një kohë shumë e keqe, me borë dhe ngrica të jashtëzakonshme. Nga dimri i ashpër i atij viti i ngordhën bagetia. Me këtë humbje ekonomike mori fund edhe bisnesi tij si fermer.
Mirëpo Teodor Rusvelti ish njeri me temperament aktiv, me karakter të fortë, që nuk jepej nga humbjet si një ëndërrimtar sentimental. Ai ish tip kurajoz e guximtar. Si i tillë, atë vit, me 1886, ai do të kandidonte për postin e majorit të qytetit të New Yorkut. Nuk u dëshperua edhe pse humbi në zgjedhjet bashkiake. Kohën nuk e humbiste kot. Ne ate fazë të jetës e kapi pasioni për të shkruar libra me ngjarjet e kauboisve në Perëndim të vendit. Kish ambicjen letrare që librat të ishin sa më tërheqës. Dhe ia arrinte qellimit. Qysh ne vellimet e para pat sukses. Librat i shiteshin shpejtë. Shrimet e tij bënin jehone. Ai qe bërë ashtu person publik. Kish botuar 26 libra.
Nga viti 1889 deri në 1898, Tedi do të bënte tre punë të ndryshme zyrtare. Në fillim nisi si nëpunës në Komisionin e Shërbimeve Civile në Washington. Presidenti Beniamin Harrison, duke parë aftësitë edhe cilesitë e tij e emroi atë me detyrë nëpunsie në Kmisionin e Shërbimeve Civile. Kurse ne vitin 1895 ai do te rikthehet ne qytetin e tij ne New York, ku do te udhëhiqte Komisariatin e Policise. Si njeri parimor, orientoi oficerët dhe gjithë policinë për të vendosur rregull, qetësi dhe drejtësi. Kur qëllonte që ndonjë oficer policije shpërdoronte funksinin që i qe besuar, ai mbante qëndrim të rreptë dhe të prerë. Populli i New Yorkut shtoi besimin dhe respektin për policinë si edhe për Komisarin e saj. Ne vitin 1897, presidenti William McKinlei do ta emëronte Tedin në një punë të re, do ta ngarkonte me detyrën e asistent sekretarit të navigacionit, pra të marinës luftarake.
Ndërsa një vit më vonë, me 1898, ai do të fitonte famën e vertetë si një personalitet i ri i kombit amerikan. Ishte koha kur Kuba vuante ende zgjedhën spanjole dhe nuk po fitonte ende pavarsinë..Presidenti McKinlei, në ato rrethana u deklaroi luftë sunduesve spanjolë. Atëherë Teodor Rusvelti e la detyren në marinë, me qëllim që të shkonte ne vijën e parë të luftës. U bë kolonel në ushtri. Pikërisht atëherë i lindi ideja që të krijonte një regjiment të kavalerisë amerikane.
Për të formuar këtë repart luftarak, Teodor Rusvelti u bëri thirrje gjithë të njohurve të tij guximtarë, në radhë të parë shokëve kaubois, ish studentëve trima të Harvardit, si edhe miqëve luftarakë indianë. Me një herë erdhën e u grumbulluan më shumë se një mijë burra, te cilët formuan regjimentin “Teddy’s Rough Riders”,që do të thotë “Kalorësit e Ashpër të Tedit”.
Të gjithë ishin trima të egër, që suleshin në beteja si stuhi e papërmbajtur. Këta kalorës të vrullshëm, siç shkruan Gary Blackwood në librin “Rough Riding Reformator” u nisën më se të vendosur drejt frontit në ishullin e Kubës, duke kënduar këngën e tyre marciale:
“Rough,rough, we ‘re the staff !
We want to fight,and can’t get enough”
Vargje këto që në një përkthin të lirë kanë kuptimin:
Të ashpër, të ashpër, ne jemi një staf !
Duam të luftojmë, dhe nuk themi mjaftë!
Tedi dhe vullnetarët e tij kalorës zbarkuan në portin Daiquiri të Kubës. Sapo mbrrijtën, morën urdhërin për të sulmuar kodren San Juan Hill, qe ish pika më strategjike nga ana e spanjolëve. Beteja e pergjakshme filloi më 1 korrik,1898. Sulmi i kalorësve të Tedit, ashtu siç pritej, qe vërtetë i rrufeshëm. Nga plumbat e spanjolëve në atë betejë u vranë me dhjetra kalorës vullnetarë. Po më në fund kalorësit e ashpër, me Kolonel Tedin në krye, arriten majën e kodrës. Spanjolët ia mbathën vrapit. Amerikanet dolën fitimtarë, duke e marrë tërësisht në duart e tyre pikën më dominante për gjithë frontin, pozicionin e quajtur San Juan Hill.
Disa javë më vonë lufta në ishull mori fund. Spanjolët dolën të humbur, kurse Kuba fitoi pavarësinë. Ndërsa Kolonel Tedi qe bëre hero. Beteja e përgjakshme e San Juan Hillit më 1 Korrik e kishte bërë atë të famshëm në gjithë Amerikën. Atë ditë të shenuar, e cila e ngriti në qiell dhe i dha përmasa legjendare, ai do ta quante “Dita e madhe e jetws time “ ( The great day of my life”.)
Kur Teodor Rusvelti u kthye atë vit nga Kuba fitimtar, popullariteti i tij qe i jashtëzakonshëm. Gjithë gazetat shkruanin me simpati për të, për “Kolonel Tedin”, për “Heroin e San Juan Hillit”. Po atë vit ai vuri kandidaturën për guvernator të New Yorkut dhe fitoi. Populli i New Yorkut zgjodhi Kolonel Tedin 40 vjeçar për guvernator të tij më 5 nëntor 1898 Më 2 janar te vitit 1899 ai filloi detyren e guvrenatorit, kryeqeveritarit për gjithë shtetin e New Yorkut, duke pasur me vete simpatinë e mbarë popullit. Me të marrë këtë postë, ai nisi të mendonte me kujdes se si do të mund të zgjidheshin shumë probleme të karakterit ekonomik dhe social, qe qenë krijuar nga ardhja e madhe e imigrantëve prej shumë anëve të botës. Me mijëra njerëz ndodheshin pa banesa dhe në shumë shtëpi mungonte uji, drita dhe ngrohja. Ndër kohë T. Rusvelti vuri re se disa bisnesmenë të pasur, të prirur nga ideja e fitimit maksimal, nuk trajtonin mirë punëtorët. Silleshin veçanrisht keq me gratë dhe femijët, që punësonin, duke mos ua dhënë pagën sipas punës që bënin. Si guvernator i drejtë e parimor, Tedi Rusvelti mori masa që të eleminoheshin dhe të shmangeshin nga jeta sociale këto dukuri negative, që viheshin re në kompani të ndryshme. Në të njëjtën kohë ai gjeti mundësira për të hapur sa më shumë vende pune, me qëllim që të përmirësonte jetën ekonomike të mijëra njerëzëve që dëshironin një punë, për të marrë një pagesë dhe të mbijetonin.
Në vitin 1900, kur Mckinley do të futej në garën elektorale për të dytën herë, ai propozoi Kolonel Tedin, që ta kandidonte si zëvendss president. Për efekte të fushatës elektorale Tedi udhëtoi dhe foli me popullin në shumë qytete të ndryshme. Fjalimet e tij të zjarrta nguliteshin në mendjen dhe në zemrat e njerëzve. Ligjëratat e tij me llogjikën e tyre bindëse ia bën më të lehtë fushatën elektorale Mc Kinleit, që të zgjidhej për së dyti president, kurse vetë Tedi u zgjodh zëvendës i tij.
Në shtator të vitit 1901, ndërsa ish duke bërë një vizitë në Buffalo, presidenti McKinlei u qëllua me revolver dhe pas tre ditësh vdiq. Atëherë në bazë të kushtetutës, Teodor Rusvelti duhej të zinte vendin e tij. Kështu ai u bë presidenti më ri i Amerikss.. Ishte 42 vjeç.
Teodor Rusvelti, me karakterin e tij dinamik dhe aktivitetet praktike, me nxitjen e bisneseve të reja nga njera anë dhe përmirësimin e kushteve të punës nga ana tjetër, po fitonte gjithnjë e më shumë një popullaritet të ri si reformator i vendosur dhe guximtar. Jo me kot nje nga biografët e tij, do ta quaj atë “Rough Riding Reformator” që do të thotë “Kalorësi i Ashpër Reformator”. Kjo cilësi e tij u duk më shumë, kur ai u ngrit kundër trusteve ilegale,që përpiqeshin të fitonin në menyrë të padrejtë në dëm të shtetit e të shoqerisë. Eshtë e rëndësishme të theksojmë se organet gjyqësore e përkrahënin dhe e mbështesnin T. Rusveltin në ato masa të rrepta administrimi. Në fushëën e jetës sociale është me rëndësi të përmendim rolin ndërmjetësues të këtij presidenti veçanrisht në kohën e grevës së madhe të minatorëve të qymyrit në muajin Maj të vitit 1902 në Pensilvania, kur 140 000 minatorë lanë punën dhe shpallën grevë. Siç shkruhet në Enciklopedine Amerikane “World Book -2000” opinioni publik ish në favor të punëtorëve grevistë, të cilët kërkonin pagesa më të larta dhe kushte më të mira pune. Greva po zgjaste dhe rezervat e qymyrit po pakësoheshin. Spitalet, shkollat, artizanati dhe industria donin lëndë djegëse. Dimri po afronte. Në atë situatë të acarur, presidenti Rusvelt iu drejtua të dyja palëve për një konferencë të përbashkët. Ai propzoi që çështjet e grevës të zgjidheshin pas bashkëbisedimit nga një arbitrazh. Minatorët ranë dakord, kurse pronarët refuzuan. Atëherë Presidenti Tedi Rusvelt, pa u trembur nga krerët e monopoleve, vendosi me autoritetin e kryetarit të shtetit që të vepronte pa hezitim për zgjidhjen e situatës bllokuese. Ai nuk u lëkund edhe kur e quajten ( trust – booster) domethënë shkatërrues i monopoleve. Si një lider vizionar dhe i paanshëm, në atë gjendje të vështirë për vendin, ai e ndjente se duhej të përdorte pushtetin ekzekutiv që i jepte ligji. Tedi Rusvelti i besonte pushtetit të fortë ekzekutiv ( I believe in a strong executive) . Duke kuptuar qëndrimin e paepur të Presidentit Rusvelt, monopolistët reflektuan në mënyrë të arsyeshme. Kështu, kur presidenti u deklaroi atyre se do të merrte masa me anë të ushtrisë, ata u tërhoqën. Atë kohë Morgan ndihmoi për arritjen e kompromisit dhe çështja u zgjith më në fund me mirëkuptim,duke u plotesuar kerkesat e natyrëshme të grevistëve.
Teodor Rusvelti ishte per ekonominë e tregut, për konkurencën e lirë; ai përkrahte pronën private dhe pronën e madhe të monopoleve. Po duke pasur respekt të veçantë për zhvillimin e pronës private, ai mendonte që shteti të mos ishte indiferent ndaj kësaj prone, sidomos ndaj monopoleve. “Monopolet – thoshte T.Rusvelti – duhet t’u nënshtrohen rregullave qeveritare, sepse njerëzit në mënyrë instinktive ndjejnë që korporatat e mëdha, tw cilat, pot w mos kontrollohen nga qeveria, ato arrijnë ta venë qeverinë nën kontrollin e tyre.” – .[ The monopolies, Roosvelt said, had to came under government regulation because the people instinctively recognize that unless the great corporation are controlled by the govrnment, they will themselves completly control the government]
Teodor Rusvelt qe i pasionuar edhe pas lundrimit detar dhe anierisë. Në kohën e tij u ndërtuan ndër kantieret detare të Amerikës anije të mëdha, nga më të mëdhatë në botë. Lidhur ngushtë me fuqizimin e Amerikës si fuqi e madhe detare në botë duhet përmendur edhe aksioni i guximshëm i Teodor Rusveltit për hapjen e Kanalit të Panamasë. Qysh në qershor të vitit 1902, T. Rusvelti arriti të merrte miratimin e Kongresit për të realizuar këtë ide. Po nuk mjaftonte vetëm dëshira e Presidentit dhe aprovimi i Kongresit për të filluar projektimin e asaj pune me përmasa kolosale. Kanali do të hapej në tokën e Panamasë, prandaj duhej marre vesh se çfarë mendonin vendesit? Në të vërtetë panamezët donin, ata ishin dakord me idenë e hapjes se atij kanali, po kundërshtonin kolumbianët, të cilët e mbanin Panamanë si koloni. Problemi u vështirësua kur senati i Kolumbisë refuzoi në mënyrë të prerë këtë mendim. Panamezët, që donin hapjen e kanalit, u egërsuan. Kur Tedi Rusvelt pa zemrimin e tyre dhe kuptoi se ata e deshironin hapjen e kanalit, u bëri të ditur se ai do të gezohej, po ta shikonte një ditë Panamanë shtet të pavarur. Dhe vërtetë panamezët qenë të një mendje me Presidentin amerikan. Me 3 nëtor te vitit 1903 ata bënë revolucion. Ai qe i shkurter, po i suksesshëm. Më në fund, me 6 Nëntor, Panamaja shpalli pavarësinë e saj. SHBA njohen Republikën e Panamasë. Kështu u sheshua rruga për hapjen e Kanalit të Panamasë. Puna nisi me 1904 dhe do të zgjaste 10 vjet. Kanali do të kishte 64 km. gjatësi. Për të u investuan 350 milionë dollarë. Pra nisi të vihej në jetë dëshira e Teodor Rusveltit që anijet amerikane të shkonin nga Atlantiku te Pacifiku drejtë për drejtë, përmes kontinentit, pa kaluar anash e përqark Amerikës së Jugut.
Gjate periudhës që Teodor Rusvelti po udhëhiqte jetën amerikane si president , pra që pat zevendesuar presidentin e vrarë McKinlei, ai kish qënë i zënë me çështje madhore, me probleme që kishin dashur zgjuarësi, largpamësi, po edhe guxim, siç ishin krijimi i fronteve të punës, ngritje e nivelit të mirëqënies, fuqizimi i forcës detare, fillimi i punimeve për hapjen e kanalit të Panamasë e të tjera. I pushtuar tërësisht me angazhime të tilla, ai e kish lënë si pas dore fushatën elektorale për postin e presidentit, që kish mbrrijtur. Po kjo nuk donte të thoshte se në thellësi të ndërgjegjes ai nuk e kish ngacmimin e ambicjes për t’u bërë president i Amerikës pësëri, veç të ish i zgjedhur me aftësitë e tij dhe për cilesitë e tij. Deri atëherë ai ish vetem nje zëvendës i McKinleit, “An accidental president”- thoshte ai me vete. Kurse ai donte të qe një president i zgjedhur. Po a ish e mundëshme. Ai e dinte se bosët e medhenj republikanë-, si Mark Hanna, Senator Platt, Morgan edhe të tjerë nuk e donin atë. Sipas Jean Fritz “Ata anonin nga njerëz me bisnes te madh, qe të formonin një force konservative të fuqishme në Partinë Republikane, duke luftuar që të ishin sa më të lirë, për të bërë sa më shumë para që të ish e mundur, si do që të ndodhte, demtohej ose jo populli .[They sided with men from big business in forming a strong conservative force in the Republican Party, fighting for the right to be free and make as much money as they could, whether it harmed people or not] . Duke e ditur atë realitet, në kohën kur po afronin zgjedhjet,Teodor Rusvelti ndoqi rrugën më të zgjuar politike, atë të mirëkuptimit me ta, të qetësimit dhe të konsultimit. Për këtë aresye taktike ai ftoi në Shtëpinë e Bardhë bisnesmenin më të madh të kohës, Morgan, që të bisedonte me të dhe të qartësonte horizontin politik për ardhmërinë e Amerikës. Në këtë mënyrë ai arriti të zgjidhet unanimisht si kandidat për president për Partinë Republikane. Kjo kishte rëndësi të madhe, kurse për përkrahjen dhe mbështetjen e mbarë popullit ai nuk kish asnje dyshim; ai ish heroi i ditës, që jepte shpresa për çdo njeri si edhe për Amerikën në përgjithësi. Me 8 nëntor 1904, permes një popullariteti të jashtëzakonshëm, Teodor Rusvelt u zgjodh president i Amerikeës me një fitore të thellë, që nuk qe parë tek pararendësit e tij në të gjitha fushatat elektorale.
Teodor Rusvelt u shqua edhe në politikën e jashtme. Me nivein e një politikani largëpamës, ai e kuptoi se për Amerikën kishte mbaruar periudha e “Doktrinës Monro”, e shpallur me 2 dhjetor të vitit 1823, kur Amerika u deklaroi shteteve të Europës se nuk duhej të lakmonin më vendet e Hemisferës Perndimore, pra të synonin ato toka të kontinentit amerikan si në jug dhe në veri. Cdo përpjekje për të zaptuar terrene në hapësirat e Amerikës, do të quhej agresion dhe SHBA do të vepronin ushtarakisht . Mirëpo në fillim të shekullit të XX Amerika qe rritur dhe forcuar ekonomikisht dhe ushtaraklisht edhe më shumë. Atëherë Presidenti Teodor Rusvelt deklaroi se
Amerika në atë kohë, më 1904, nuk ishte vetëm një fuqi kontinentale, po qe bërë edhe një fuqi botërore. Me politikën e tij të njohur “Roosevelt Corollary” Amerika i njihte vetes të drejtën që të ndërhynte në konfliktet midis kolonizatorëve europianë dhe vendeve koloniale të Amerikës Latine si në Kuba, Santo Dominhgo, në ishujt e Karaibeve, në Amerikën Qenrore dhe në Amerikën e Jugut. Me një fjalë, kuptohet se me politikën e jashtme të Teodor Rusveltit, për kolonizatorët europianë kish ardhur koha që ata duhej të largoheshin nga territoret e Amerikës Latine.
Duke qënë njeri me temperament energjik dhe tip guximtari, disa intelektualë të kohës, midis te cileve edhe Mark Tuein, benin humor me President Tedin, duke thënë se ai kishte nje “prirje luftëdashesi” [ a warlike disposition]. Po në vjeshtën e vitit 1905, ai pati rastin t’u tregont atyre të kundërtën. Qe koha kur ish ndezur Lufta Ruso-Japoneze për shkak të Mançurisë. Tedi as hyri në luftë dhe as mbeshteti ndonje nga palët në konflikt. Për më tepër ai u bëri thirrje të dy qeverive ndërluftues t’i zgjidhnin problemet me anë të një marreveshjeje paqësore. Për fat të mirë qeverite e të dy vendeve pranuan propozimin e Teodor Rusveltit. Atëherë ai i ftoi përfaqesuesit e të dyja palëve të vinin në Portsmuth te shtetit New Hampshir për një konferencë paqësore. Qysh në fillm të dialogut President Tedi, si ndërmjetës, vuri re se të bëje paqe me ata njerëz ishte më e vështirë se sa të bëje luftë. Po me gjithatë ai u tregua i durueshëm dhe i mirësjellur me të dy palët.
Më në fund ndërmjetësimi tij elastik dhe me takt bëri efekt. Kompromisi qe arritur dhe ashtu u firmos edhe traktati i paqes me 5 shtator, 1905. Për këtë aktivitet diplomatik me aq rëndësi për politikën ndërkombëtare, Presidentit Teodor Rusvelt, në vitin 1906, do t’ i jepej Çmimi Nobel për Paqen. Ai qe i pari amerikan që fitonte ate çmim deri atëherë. Natyrisht kjo ish një surprizë për ata, që e përflisnin si luftëdashes.
Teodor Rusvelt qe edhe një admirues i natyrës. Ai i njohu bukuritë e natyrës dhe madhështinë e saj qysh në moshë të re, që kur gjuante e kalëronte si kaubois në hapësira dhe në pyje të pafund . Si president ai i kushtoi shumë vemendje mbrojtjes dhe ruajtjes së pyjeve dhe kafshëve të egra. Kujdes i veçantë, porosiste dhe urdhëronte ai, duhej treguar sidomos për zogjtë këngetarë dhe ata me pupla të bukura, pendët e të cilve lakmoheshin nga zonjat dhe zonjushet, për të zbukuruar kapelet galante. Jo me kot Teodor Rusvelti u quajt edhe “conservation President”, pra “Presidenti i Konservimit” të na natyrës. Gjatë kohës, kur drejtoi ai në Shtëpinë e Bardhë, u vendos që të ruheshin dhe te mbroheshin me ligj 150 pyje nacionale, 5 parqe nacionale si edhe 55 lloje zogjësh. Po ashtu u sanksionua me ligj që të ruheshin edhe monumentet nacionale me rëndësi përkujtimore.
Teodor Rusvelt edhe pasi e mbaroi detyrën e presidentit dhe u largua nga Shtëpia e Bardhë, mbeti njeri parimor, korrekt, i drejtë dhe largëpamës. Sipas studjuesit te tij Luis Auchincloss, T.Rusvelti nuk e shikonte me sy te mire neutralitetin politik të presidentit Wilson ne fillimte Luftes se Pare Boterore.Wilsoni nuk ish ende i mendimit që të akuzonte Gjermaninë e Kaizerit si përgjegjesen e vetme per konfliktin botëror. Duke analizuar invasionin brutal të Belgjikës nga ana e Gjermanisë, ai u tha gjithë miqëve te tij: “Gjermania është absolutisht në gabim”- ”Germany is absolutely wrong” . Për këtë rast ai deklaronte, “se po te kisha qënë president, do të kisha shkuar në ndihmë të Belgjikës dhe brenda tridhjetë ose tridhjetë e një Korrikut do te veproja”.
Teodor Rusvelti ish njeri i aksionit dhe guximtar. Ai e shoqëronte gjithmonë fjalën me veprimin. Kështu, kur Amerika mori pjesë në Luftën e Parë Botërore me anën e Antantës, kundër Gjermanisë pushtuese, Teodor Rusvelti, jo vetëm e mbështeti këtë vendim të qeverisë amerikane, po ai regjistroi emrin e tij që të shkonte në luftë, me një regjiment vullnetar kavalerie. Po qeveria amerikane, duke pasur parasysh moshën e tij të thyer dhe gjendjen fizike të renduar, nuk e lejoi të vinte ne front. Per këtë Teodor Rusveltit nuk i erdhi mirë; me gjithë atë, ai e qetësonte veten, kur katër nga djemtë e tij ndodeshin në luftë, pertej Oqenit, në Europë. Njeri nga ata, Quinti, qe shërbente si pilot ne front, u vra me aeroplan në një betejë ajrore, më 14 Korrik 1918.
Ne këtë kohë gjendja shëndetësore e Teodor Rusveltit po keqësohej. Njeri sy e kish lënë dhe dëgjimin nuk e kish mirë. Gjashtë muaj pas vrasjes së djalit, më 6 Janar 1919, Teodor Rusvelti mbaroi si në gjumë nga një trombozë gjaku në zemër. Një biograf i tij thotë se ai nuk vdiq ashtu si do të dëshironte, ai do të kish dashur të binte në një betejë në luftë, ose duke gjuajtur luanë në xhungël, a po bisone në pyjet e pafund te Amerikes veriore.
Teodor Rusvelt viq duke lënë pas emrin e një personaliteti të famshëm në historinë amerikane. Ai qe i pari president që vinte nga radhët e trimave kaubois. Qe i pari president që udhëtoi me nëndetese. Qe i pari president që fluturoi me aeroplan .Qe i pari president që udhëtoi jashtë shtetit gjatë kohës së detyrës si kryetar i shtetit. Qe i pari amerikan që fitoi Cmimin Nobel për Paqen. Qe i pari president që deklaroi se SHBA s’janë më një shtet i mbyllur, por një Fuqi e Madhe Botërore. Me vizionin e Presidentit T. Rusvelt, Amerika doli në arenën botërore si një superfuqi ekonomike dhe ushtarake, duke tejkaluar, kështu Doktrinën Monro. Per gjithë meritat e tij në drejtimin e shtetit amerikan, për zhvillimin e ekonomisë dhe fuqizimin e gjithë forcave ushtarake për mbrojtjen dhe fuqizimin e prestigjit botëror të Amerikës, emri i Teodor Rusveltit nderohet nga gjithë populli amerikan.Vendlindja e tij në Neë York dhe vendi ku ai bëri shtëpinë e vet në Sagamore Hill janë shpallur qendra historike. Ne ishullin Teodor Rusvelt, në lumin Potomak në Washington DC ngrihet një statujë madhështore në kujtim të tij. Teodor Rusvelt është gjithashtu nje nga katër presidentët fytyrat e të cileve janë gdhendur në malin Mount Rushmore* në shtetin Sauth Dakota.

* Sipas Enciklopedise Amerikane :“World Book” 2000 – Mont Rushmore është një përmendore e madhe për katër presidentet më të famshëm të Amerikes: G. Washington, Th. Jefferson, A.Linkoln. Ky monument gjendet në Black Hills te shtetit te South Dakota. Kjo pëmendore është 150 metra e lartë. Atë e ideoi skulptori amerikan Gutzon Borglum. Për gdhendjen e këtij monumenti Gutzon Borglumit iu deshen 14 vjet punë. Skulptori në fjalë vdiq ne 1941, pa e realizuar krejt veprën , po atë e perfundoi i biri skulptorit me emrin Linkoln……..

BIBLOGRAFI
Auchinclos L.: “Theodore Roosevelt”, Times Book- Henry Holt, NY, 2001, F. 129
Blackwood G. : “Rough Riding Reformator”, Marshall Cavendish”, NY., 1988.
Carnes M, Garraty J. : “The American Nation”, Parson, 2006. Divine R. , Breen T. : “America- Past and Present”, vol. II, Parson, NY, 2005
Enciclopedia Americane, World Book, 2000- 2003
Fritz J. : “Bully for You”, Putnam’s Sons, NY, 1991.
Pots S : “Theodore Roosevelt”, Makato, Minesota, 1996
Sundel C. : “Four Presidents”, Sun Publishing, Worcester, MA.
Whitney D. “The American Presidents”, Bookspan, Ny, 2001.

DRUVARI E COPËZA PREJ ARI

October 27, 2014 by dgreca

Shkruan: Avdi Ibrahimi/
Druvari një qytetar i varfër shkonte çdo ditë në mal për ta ngarkuar me dru gomarin e tij e drutë e ngarkuara mbi shpinën e gomarit, pastaj i shiste zejtarëve në qytet, kjo ishte mbase lufta për ekzistencë në vështirësinë për t`i siguruar familjës një cope bukë. Një kohë të gjatë në jetën e tij familjare do të mbetej kjo gjendje ekzistuese në kthetrat e mjerimit e varfërisë. Megjithëse në ndjenjën e tij të fshehur mohonte vesin e keq shfrytëzimin e kafshës që mbante mbi kurriz barren e rëndë të druve, por jeta e kishte bërë të tillë se ai dhe gomari ishin vetëm për të ulur kokën e për të punuar, kështu ai besonte se e ardhmja do t`i sillte diçka më të mire, më të bukur, pavarësishtë se ajo i shfaqej e turbullt. Me këto ndjenja të përziera niset për në mal, duke ecur më në thellësi të pyellit afër një shkëmbi sheh një cope metali që shkëlqente shumë, i afrohet dhe pyet veten si është e mundur që shkëlqen kështu? Për këtë shprehet i gëzuar se ka gjetur një cope metalike prej ari?! Ashtu i gëzuar ngarkoi gomarin me dru e u nis drejt qytetit, pasi shiti drutë, shkoi të Samarxhiu për ta riparuar samarin e gomarit, duke biseduar me Samarxhiun nxori pllakëzën e arit, e po e pyet këtë zotëriun: – A thua sa lira bënë kjo copë prej ari? E mori Samarxhiu e shikoi duke e rrotulluar nëpër duar copëzen prej ari dhe po i thoshte Druvarit: -Ma merr mendja se duhet të ketë vlerë nja 5 lira?! Pasi kreu punë të Samarxhiu, Druvari vazhdoi rrugën nëpër qytet dhe hyri tek një arëpunues dhe i dha copën prej ari, -duke i thënë më trego sa lira ka vlerën ky ari? Arpunuesi e hodhi në peshore copëzën e arit e në çast ju drejtua Druvarit: – Ky ari ka vlerën e 95 lirave. Mbeti i habitur Druvari, e ju drejtua, Arëpunuesit: – Si more mos e ke gabim? Po pak çaste më pare isha te Samarxhiu e ai i dha vlerën 5 lira copzës së arit! Arëpunuesi i thotë Druvarit: -Lëre ore Samarxhin, po ku di ai ç`është vlera e arit.