Virgjil Kule/

Meraku më i madh i Skënderbeut kishte të bënte me njohjen e tij si subjekt juridik, si në planin lokal ashtu edhe në atë ndërkombëtar. Kjo ishte një punë tepër e vështirë. Ai erdhi nga Perandoria Osmane, krejt i panjohur në Perëndim. Kriza e panjohjes juridike duhej kapërcyer me çdo kusht.

Duhej firmosur, herët a vonë, në prani të noterit, ndonjë traktat, ndonjë marrëveshje apo ndonjë dokument tjetër me vlerë juridike.

Po si i vendosi firmat?

Nëpërmjet diplomacisë dhe nëpërmjet betejave.

Firmën e parë, atë lokale, e vendosi në Kuvendin e Lezhës. Të dytën, atë ndërkombëtare, në traktatin e paqes që bëri me Venedikun, pas një lufte të ashpër kundër tij, në vitin 1448. Pastaj erdhi e treta, me Alfonsin e Napolit; e katërta, me Sulltan Mehmetin; e pesta, sërish me Venedikun… e kështu me radhë.

Kastrioti u bë palë juridike (me vulë e me firmë), si në marrëdhëniet me të vetët, ashtu edhe me perëndimorët e me osmanët. Një proces sui generis, i denjë për manualet juridike.

(Hollësitë te libri “GJ.K.S. – Kryqtari i Fundit”)

Nga Ph.D. Dashnim HEBIBI/

Sa herë që në Kosovë zhvillohen zgjedhje, një pyetje e dhimbshme rikthehet në mendjen e shumë bashkëkombësve tanë nga Lugina e Preshevës: pse ne ende nuk jemi pjesë e këtij procesi demokratik? Pse shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, të cilët historikisht, shpirtërisht dhe kombëtarisht i përkasin të njëjtit trung, mbeten jashtë të drejtës së votës dhe shtetësisë së Kosovës?

Në Kosovë sot jeton një numër shumë i madh qytetarësh nga Lugina e Preshevës. Vetëm nga Medvegja, thuajse mbi 80 për qind e popullsisë shqiptare është shpërngulur dhe jeton në Kosovë. Nga Bujanoci e Presheva, shumë e shumë prej tyre jetojnë në Kosovë. Shumë prej tyre kanë prona, shtëpi, familje dhe jetë të ndërtuar në Kosovë, por megjithatë nuk kanë shtetësi kosovare. Kjo i përjashton automatikisht nga e drejta e votës, nga përfaqësimi politik dhe nga shumë të drejta elementare qytetare.

Kudo përmendet Kosova Lindore dhe realisht ashtu është, por banorët shqiptarë të asaj treve vazhdojnë të mbeten pa dokumente dhe pa njohje juridike nga shteti që ata e ndjejnë si të tyrin. Ky është një paradoks politik dhe moral që nuk mund të zgjasë pafundësisht. Shqiptarët e Luginës së Preshevës nuk kërkojnë privilegje, por barazi dhe dinjitet. Shumë bashkëkombës, qoftë ata që jetojnë ende në Luginë, ata që jetojnë në Kosovë, apo në mërgatë, presin me shpresë ditën kur do të kenë të drejtën e shtetësisë së Kosovës. Kjo nuk do të ishte vetëm një akt administrativ, por një konfirmim i fuqishëm politik dhe kombëtar, se shqiptarët e Luginës janë pjesë e pandashme e Kosovës – jo vetëm në zemër, por edhe në dokumente. Këto zgjedhje, ashtu si shumë të mëparshmet, po kalojnë sërish pa të drejtë vote për mijëra qytetarë të kësaj etnie. Kjo vlen edhe për mua personalisht, si qytetar i kësaj treve. E njëjta padrejtësi vlen edhe në raport me Shqipërinë, e cila gjithashtu do të duhej të krijonte mekanizma lehtësues për dhënien e shtetësisë për shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. Një hap i tillë do të ishte në përputhje me parimet kombëtare dhe me praktikat që shtetet amë zbatojnë ndaj bashkëkombësve të tyre.

Pyetja kryesore mbetet: kur do të vijë ajo ditë dhe kush do të angazhohet seriozisht për ta bërë realitet këtë të drejtë? A do të mbetet kjo çështje vetëm pjesë e fjalimeve politike, apo do të shndërrohet më në fund në politikë konkrete shtetërore?

Banorët e Luginës së Preshevës nuk janë fajtorë për gjendjen e tyre politike dhe juridike. Ata janë viktimë e rrethanave historike dhe e mungesës së vullnetit institucional. Por një gjë është e sigurt: shpirti i tyre dihet se për ku rreh. Ai rreh për Kosovën, për kombin dhe për të ardhmen e përbashkët shqiptare. Numri i atyre bashkëkombasëve nga Lugina e Preshevës që e kanë shtetësinë e Kosovës apo të Shqipërisë është i vogël. 

Mohimi i shtetësisë dhe i së drejtës së votës nuk mund të jetë i përhershëm. Demokracia nuk mund të jetë e plotë pa përfshirje, dhe shteti nuk mund të jetë i drejtë pa barazi. Është koha që kjo padrejtësi historike të trajtohet me seriozitetin që meriton.

(Autori është President i Institutit Shkencor Helvetik për Evropën Juglindore, me seli në Cyrih)

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

Nëse harta gjeopolitike e Evropës dhe e Mesdheut lexohet me syrin e strategjisë afatgjatë, Shqipëria shfaqet qartazi si një nga nyjet më të rëndësishme të interesave strategjike amerikane në Evropën Juglindore. Pozita e saj gjeografike, orientimi i pakthyeshëm euroatlantik dhe roli aktiv në arkitekturën e sigurisë perëndimore e bëjnë Shqipërinë jo thjesht një aleate të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, por një shtyllë strategjike të qëndrueshme të interesave amerikane dhe të NATO-s.

Kjo hartë e re e fuqisë nuk ndalet vetëm te Shqipëria. Ajo përfshin edhe Republikën e Kosovës dhe hapësirën më të gjerë shqiptare, të cilat, në mënyra të ndryshme, janë të integruara ose të lidhura ngushtë me NATO-n dhe me interesat strategjike të SHBA-së. Në këtë kontekst, hapësira shqiptare shfaqet si një bosht gjeopolitik koherent, i orientuar qartazi dhe përfundimisht drejt Perëndimit.

Shqipëria: nga periferi ballkanike në nyje strategjike euroatlantike
Anëtarësimi i Shqipërisë në NATO nuk ishte një akt formal apo simbolik, por një zgjedhje strategjike civilizuese dhe historike. Shqipëria u pozicionua pa ekuivoke në kampin perëndimor, duke refuzuar çdo politikë balancimi midis fuqive të mëdha dhe çdo ambiguitet gjeopolitik. Ky orientim e shndërroi Shqipërinë nga një vend periferik ballkanik në një pikë reference të stabilitetit, besueshmërisë dhe partneritetit strategjik për SHBA-në.

Pozita e saj gjeografike në Adriatik dhe Jon e lidh Shqipërinë drejtpërdrejt me Mesdheun strategjik, korridoret energjetike, rrugët detare ushtarake dhe tregtare, si dhe me arkitekturën e sigurisë së Evropës Juglindore. Në këtë kuptim, Shqipëria nuk është pjesë e sigurisë amerikane vetëm në Ballkan, por edhe një komponent i rëndësishëm i sigurisë së Mesdheut Lindor dhe të Evropës në tërësi.

Kosova: interes strategjik amerikan dhe hapësirë operative e sigurisë së NATO-s
Republika e Kosovës përfaqëson ndoshta rastin më domethënës të angazhimit strategjik amerikan në Evropë pas përfundimit të Luftës së Ftohtë. Pavarësia e Kosovës nuk ishte thjesht një akt politik apo juridik, por një projekt strategjik i drejtpërdrejtë i SHBA-së për ndërtimin e një rendi të qëndrueshëm dhe paqësor në Ballkan.

Edhe pse Kosova ende nuk është anëtare formale e NATO-s, ajo është nën ombrellën e drejtpërdrejtë të Aleancës përmes KFOR-it, partner strategjik i Shteteve të Bashkuara dhe e integruar de facto në arkitekturën euroatlantike të sigurisë. Kosova është hapësira ku rendi euroatlantik mbrohet në terren, jo vetëm në deklarata politike. Prania e vazhdueshme amerikane dhe e NATO-s e shndërron Kosovën në një pikë kyçe të stabilitetit, parandalimit strategjik dhe sigurisë rajonale.

Trojet shqiptare si korridor i stabilitetit euroatlantik
Hapësira shqiptare në Ballkan – Shqipëria, Kosova dhe shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe Luginën e Preshevës – përbën një korridor gjeopolitik stabiliteti, i orientuar qartazi dhe natyrshëm drejt Perëndimit. Ky realitet ka rëndësi të veçantë strategjike për SHBA-në, sepse krijon një zonë homogjene pro-perëndimore, pengon depërtimin e ndikimeve destabilizuese dhe përforcon sigurinë rajonale përmes bashkëpunimit ndërshqiptar në kuadër të NATO-s.

Shqiptarët, si faktor politik, shoqëror dhe demografik, janë sot forca më e qëndrueshme dhe më konsekuente pro-amerikane në Ballkan, duke përfaqësuar një kapital strategjik afatgjatë për interesat euroatlantike në rajon.

NATO, SHBA dhe boshti shqiptar i sigurisë
Integrimi i plotë i Shqipërisë në NATO dhe integrimi de facto i Kosovës në arkitekturën e Aleancës kanë krijuar një bosht shqiptar të sigurisë euroatlantike. Ky bosht shtrihet nga Adriatiku në brendësi të Ballkanit dhe përbën një vijë strategjike të interesit amerikan.

Në këtë konfigurim, Shqipëria vepron si anëtare aktive dhe kontribuese e NATO-s, Kosova si partner strategjik dhe hapësirë operative e Aleancës, ndërsa hapësirat shqiptare në rajon shfaqen si faktor stabiliteti dhe jo si burim krizash. Kjo e bën boshtin shqiptar të pazëvendësueshëm në strategjinë amerikane për Ballkanin dhe Mesdheun.

Mesazhi strategjik: Shqipëria dhe Kosova jashtë çdo pazari gjeopolitik
Në një epokë rivalitetesh globale dhe përpjekjesh për rishpërndarje të sferave të ndikimit, Shqipëria dhe Kosova janë jashtë çdo pazari gjeopolitik. Ato janë pjesë e kampit perëndimor dhe e interesave strategjike amerikane në mënyrë të qartë, të qëndrueshme dhe të pakthyeshme.

Pikërisht për këtë arsye, kufijtë e Republikës së Kosovës janë të paprekshëm, sovraniteti i Shqipërisë është i garantuar dhe orientimi euroatlantik i hapësirës shqiptare është i përhershëm dhe i panegociueshëm.

Roli i diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës
Gazeta “Dielli”, si zë historik i diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ka një rol të veçantë në artikulimin, ruajtjen dhe përforcimin e këtij boshti strategjik. Diaspora shqiptare ka qenë dhe mbetet një urë lidhëse jetike midis interesave kombëtare shqiptare dhe politikës amerikane.

Shqipëria, Kosova dhe trojet shqiptare nuk janë thjesht pjesë e hartës së Ballkanit. Ato janë pjesë integrale e hartës strategjike të SHBA-së dhe NATO-s. Ky realitet nuk është i përkohshëm, por rezultat i një orientimi historik, politik dhe strategjik të qartë dhe të qëndrueshëm. Në këtë kuptim, hapësira shqiptare përfaqëson sot një nga pikat më të sigurta të rendit euroatlantik në Evropë dhe, si e tillë, do të mbetet për një kohë të gjatë – ndoshta përgjithmonë – pjesë ekskluzive e interesave strategjike amerikane në Evropë dhe më gjerë.

– A Different Perspective on the U.S. National Defense Authorization Act

By Agim Aliçkaj, Executive Director of the Albanian American Civic League

The removal of unjust European sanctions, the recognition of independence by the Bahamas, and especially the U.S. National Defense Authorization Act signed by President Trump are excellent news for Kosova and demonstrate appreciation for the good governance of Prime Minister Albin Kurti and President Vjosa Osmani.

The joy of the Albanian people in Kosova, America, and around the world is fully justified, but the misplaced praise over who deserves credit has reached absurd levels. These achievements are the result of many factors in both Kosova and the United States.

The decisive factor in Kosova is a stable, democratic, and sovereign Kosova from one end to the other. The Kurti government cleaned the north of Serbian gangs and all forms of criminality, eliminated illegal parallel structures, and removed all forms of interference by the hostile Serbian state in Kosova’s affairs.

Prime Minister Kurti launched the Doctrine of Dignity and State-Building, standing firm against unjust and unprincipled pressure from international officials—including some Americans—to make further concessions to Serbia and its gangs in Kosova.

Had Kosova been blocked by barricades, the proposal for NATO membership would never have found its place in American law. Other provisions would have changed fundamentally as well. The pacification of the north eliminated proposals for territorial exchange and the partition of Kosova.

The main factor in America behind the proposal of this law are the professional architects of long-term U.S. foreign policy. They have classified Kosova and the Balkans as a strategic American interest. This is confirmed by the fact that the law passed Congress without major difficulty and was signed without objections by President Trump.

The strong patriotic Albanian-American diaspora deserves its share of credit for this law, but it’s not necessary to mention names, as the community knows them. However, I wish to emphasize that some individuals and organizations linked to the pro-Serbian former Ambassador Richard Grenell have no reason to boast. They used their contacts with American officials to criticize Prime Minister Kurti’s government—which means acting against the Republic of Kosova.

The undeniable facts now show that:

Long-term strategic American interests are created by professional teams, where lobbying has limited effect. Serbia’s millions of dollars spent on lobbying were wasted because its cause is unjust. We have it easier because our cause is just. Therefore, the Albanian-American community must continue its lobbying efforts with even greater determination.

What matters is that Kosova is an American investment. It has entered America’s strategic interests. America will never abandon Kosova.

America may criticize you, but it listens, follows, and helps if you deserve it. Kosova’s leaders must show capability, courage, coordination, commitment, action, and sincere, just argumentation. America does not like lazy or servile weaklings.

When Kosova works with dedication and justice, America speaks and seals it.

Final decisions and actions often differ from the public statements of some American representatives. Criticism by some temporary American officials, such as former Ambassadors Grenell, Hill, and others influenced by them, should not be taken seriously.

Accusations that “Albin ruined relations with America and international allies” are baseless. It is the lazy and servile opposition that damaged relations with foreign diplomats by obeying them and crippling the state. Accustomed to unconditional obedience, internationals do not understand independent positions taken in the state interest by Mr. Kurti, and therefore they dislike him initially. Then they accept him because he does good work in Kosova, which is also in their interest.

It is Kosova’s destructive opposition (PDK, LDK, AAK, and NISMA), the hostile organization Lista Srpska, the pro-Serbian Prime Minister of Albania Edi Rama, a large portion of the Serbian-influenced press, and some NGOs in Kosova who are keeping Serbia’s hopes alive for a return to or division of Kosova.

Is there anything more beautiful than Kosova’s best friend and the strongest country in the world—the United States of America—sanctioning the sovereignty and territorial integrity of the Republic of Kosova, opposing the creation of associations that damage state functionality, demanding mutual recognition, and supporting NATO expansion, including Kosova’s membership perspective?

The U.S. National Defense Authorization Act definitively confirms the triumph of the Kurti Doctrine over the Doctrine of Servility and State Crippling promoted by the opposition, which during its many years in power fostered corruption and allowed interference by Serbia’s fascist regime in Kosova’s internal affairs.

Only a strong Kosova Army, supported by America until NATO membership happens, can deter Serbia.

American diplomats and officials do not have the right and should not interfere in the free elections of friendly countries like Kosova to favor a specific party or candidate. However, they do have the right to monitor elections, express opinions on specific issues, and hold preferences.

Based on all available information, American preference leans toward capable, strong, and uncorrupted leaders who know what they want and work diligently to build and strengthen the state of Kosova. Today, these are without a doubt Prime Minister Albin Kurti and President Vjosa Osmani.

I call upon my beloved people of Kosova not to fall victim to fearmongering by the opposition, hostile media, and their pro-Serbian allies such as former Ambassadors Grenell and Hill, and to vote without hesitation for the coalition of Prime Minister Kurti: LVV, Guxo, Alternativa, and PSHDK.

A vote for Kurti as Prime Minister guarantees a secure future for a pro-American, pro-European, free, sovereign, and fully independent Kosova.

Bekim Adili/

Tematika bazohet në një qasje historiko-analitike dhe synon të identifikojë fazat kryesore të zhvillimit të kulturës diplomatike shqiptare në kontekstin e shtetndërtimit dhe integrimit euro-atlantik të vendit. Analiza argumenton se ky proces të paktën ka kaluar nëpër tri faza kryesore. Periudha e parë e cila lidhet me tranzicionin e viteve (1991–2001), të karakterizuar nga diplomacia e afirmimit të të drejtave dhe kërkesave për barazi. Periudha e dytë që fillon me institucionalizimin, pas Marrëveshjes së Ohrit (2001–2010). E cila krijoi bazat ligjore dhe politike për përfaqësimin e drejtë dhe përfshirjen e shqiptarëve në institucionet shtetërore. Si dhe periudha e tretë që karakterizohet me konsolidimin dhe profesionalizimin diplomatik (2010–2025). Fazë e cila shënon rritjen e rolit të kuadrove shqiptare në diplomacinë shtetërore, proceset euro-atlantike dhe diplomacinë publike.

Pra, punimi konkludon në faktin se diplomacia shqiptare ka evoluar nga një qasje kërkuese drejt një roli aktiv shtetformues, duke u shndërruar në një faktor të rëndësishëm për stabilitetin ndëretnik, integrimin evropian dhe orientimin strategjik të Maqedonisë së Veriut. Pra, që nga viti 1991 kur shteti i ri kërkonte të gjejë balancat e brendshme dhe orientimin e tij ndërkombëtar, shqiptarët u gjendën para detyrës së madhe për të afirmuar të drejtat kolektive. Për të mbrojtur identitetin e tyre dhe për të kërkuar një përfaqësim më proporcional në institucionet publike. Në këtë periudhë, kultura diplomatike shqiptare u formua si formë e durimit, argumentimit dhe këmbënguljes demokratike. Pas vitit 2001 Marrëveshja e Ohrit përbën pikën më të rëndësishme të transformimit diplomatik të shqiptarëve. Përmes saj, u krijuan mekanizma të rinj institucionalë që ndryshuan jo vetëm strukturën e shtetit, por edhe rolin e shqiptarëve brenda tij.

Përfaqësimi i drejtë, përdorimi i gjuhës shqipe, integrimi në sektorët e sigurisë u bënë bazë për ngritjen e një kulture diplomatike reale, të ndërthurura me përgjegjësi shtetformuese. Si epilog, konstatojm se në këto 35 vite, që nga koha e pavarësisë e deri sot, se shqiptarët në aktivitetin e tyre diplomatik kanë kaluar nga faza ku ishin palë kërkuese, duke u shndërruan sot në kontribues aktivë në proceset e stabilizimit dhe reformimit të vendit. Që do të thotë se në dy dekadat e fundit, qasja diplomatike e shqiptarëve në MV, ka marrë dimensione të reja.Ku, sot shqiptarët janë bërë pjesë e pandashme e orientimit euro-atlantik të shtetit, duke kontribuar në anëtarësimin në NATO, dhe aktualisht në përgatitjen për negociatat rreth antarësimit të vendit në Bashkimin Evropian si dhe në krijimin e një klime konstruktive ndër-etnike.

Rritje profesionale e cila përbën një tregues të maturimit të kulturës diplomatike të shqiptarëve në MV. Gjithashtu, një dimension i rëndësishëm, që në shumë raste nuk vlerësohet sa duhet nga studiues të ndryshëm është edhe roli i diasporës shqiptare. E cila ka shërbyer si urë komunikimi, si promotor i imazhit pozitiv të shqiptarëve dhe si forcë e heshtur diplomatike që ka kontribuar përmes lobimit në marrdhënjet ndërkombëtare. Megjithatë, sfidat për një të ardhme të sigurt ende mbeten objektiv i diplomacisë të shqiptarëve në MV. Të cilët vazhdojnë të përballen me nevojën e përfaqësimit etnik në qeveri, që nënkupton, koalicioni apo partia shqiptare e cila fiton më së shumti vota të shqiptarëve të ketë legjitimitetin politik dhe moral për të përfaqësuar shqiptarët në qeveri dhe për të marrë rolin udhëheqës në përfaqësimin e interesave të tyre.

Me përfaqësim më të drejtë dhe të thelluar në diplomacinë e jashtme. Me çështjen e zbatimit të barabartë të ligjit për gjuhën shqipe, të përfaqësimit në punësim dhe emrime si dhe të implementimit të një decentralizimi fiskal dhe të zgjerimit të kompetencave ligjore që pushteti lokal të jetë më autonom në vendimarrje. Gjithashtu, bazuar në zhvillimet globale që ndikojnë në prishjen e balancave në rajonin tonë, shqiptarët për të betonizuar statusin e tyre të barazisë, duhet të kenë si objektivë realizimin e modaliteteve që aplikohen në disa shtete të Bashkimit Evropian me situata të ngjashme me vendin tonë, si modeli belg, zvicëran apo ai spanjoll. Pra, forma të një shteti federal, konfederal, rajonal, apo të një autonomie politiko-territoriale.

Të arritura të cilat do krijonin paqe, qëndrushmëri dhe perspektivë afatgjate. Sfida të cilat nuk dobësojnë por forcojn shtetndërtimin e vendit e të cilat nuk duhet të merren si pengesa, por si një thirrje për një angazhim të ri strategjik. Kështu, sot kultura diplomatike e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut nuk matet vetëm me numrin e përfaqësuesve në institucione apo me raportet ndëretnike por ajo matet edhe me vizionin e tyre. Në këtë kuptim, shqiptarët e Maqedonisë së Veriut nuk janë vetëm subjekt i kulturës diplomatike, por ata janë edhe aktorë të rëndësishëm dhe të domosdoshëm në këtë shtet. Ku, me konsolidimin e elitave të reja pokitike dhe diplomatike, roli i shqiptarëve në diplomacinë e vendit do të mbetet thelbësor për të ardhmen euro-atlantike të Maqedonisë së Veriut.