Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Sigurisht po e ndjek me interes dhe përgjegjësi të shtuar “debatin e ethshëm” që vijon në Tiranë mbi: “ngritjen e Bordit (Trump) të Paqes, si dhe ftesën e adresuar Kryeministrit të RSh”. Në pamundësi t’ju përgjigjem çdo studio-TV të interesuar, në vijim gjeni përmbledhje strategjike rreth rrethanave, peshës dhe mesazheve gjeopolitike që mbart ngritja e këtij Bordi (BP), jo vetëm për Lindjen e Mesme, por mbarë botën, Ballkanin Perëndimor, përfshi interesat kombëtare (RSh/Kosovës):

Konsiderata, pesha dhe mesazhe gjeopolitike që mbart ngritja e Bordit të Paqes:

Përtej kakofonisë së mirë-ushqyer  edhe nga Chat-GPT mes të gjithëditurve dhe kudo-gjendurve në studiot televizive, për këdo që dëshiron qartësi strategjike rreth BP, do mjaftonte linku i posaçëm (https://en.wikipedia.org/wiki/Board_of_Peace), ku gjendet informacion i mjaftueshëm mbi: “Historikun; Referencat, Vizionin (mekanizëm ndërkombëtar i mandatuar nga Rezoluta e OKB), Misionin, Strukturën dhe ftesat e drejtuesit/Donald Trump, për bashkë-themeluesit e Bordit të Paqes. Ndërsa për këdo që nuk do të ushqehet me spekulime politike, dezinformime apo dhe “deep fake” nga armiq potencialë, në vijim gjeni analizë bazuar në link-un e sipërcituar si dhe konfirmuar nga Shtëpia e Bardhë: 

Bordi i Paqes as nuk është menduar si mekanizëm i përfaqësimit burokratik, përkundrazi, bazohet në projektin Trump-2 si një Institucion me peshë vendimmarrëse, dhe të mirë-integruar me fuqinë ushtarake të ShBA-ve, me mision: “imponimin e paqes në Lindjen e Mesme si dhe zgjidhjen e konflikteve globale”.

Megjithëse ngritja e BP bazohet në “Rezolutën 2803 të Këshillit të Sigurimit, 11/2025”, në fakt Presidenti Trump po tejkalon krizën e pafuqisë burokratike të OKB/1945. Për ta ilustruar këtē do mjaftonin: “gjenocidi i Srebrenicës në 1995 dhe i Kosovës në 1999 nga makineria kriminale e Millosheviçit; 22 vite negociata diplomatike, rezoluta apo lutje ndaj Ajatollahut të Iranit për ndalimin e programeve bërthamore; agresioni ushtarak i Rusisë ndaj Ukrainës etj”. Ndërsa për “revoltën” për axhensorin, mikrofonin dhe rezervat e Presidentit Trump ndaj OKB-së, sjell në kujtesë refuzimin turpërues që Trump i bëri “ofertës tinëzare” të Putinit për të ndërmjetësuar me Ajatollahun e Iranit, apo pëgjigjen me vepra se: “as i shkonte në mend të merrte leje nga KS” për prangosjen e Maduros, i cili e kishte kthyer Venezuelën në parajsën ruso-kineze dhe të narkoterrorizmit, duke kërcënuar sigurinë dhe interesat e ShBA-ve si dhe jetën e amerikanëve !

Gjithësesi BP nuk u përzgjodh brenda javës, por si vijimësi e përpjekjeve të Presidentit Trump: “për ta bërë jo vetëm më të fortë Amerikën, por edhe superfuqi të pakonkurueshme për paqen, stabilitetin dhe rendin global”. Kështu, kujtojmë se në mbrëmjen para Samitit të Paqes në Sharm el-Sheikh (13 tetor 2025), Trump deklaroi se: “lufta ka mbaruar dhe se BP do të formohet së shpejti”! Në fillim të 2026, Shtëpia e Bardhë konfirmoi se ish-koordinatori special i OKB-së për Lindjen e Mesme, z. Nickolay Mladenov (aktualisht drejtor ekzekutiv i BP). Ndërsa më 15 janar 2026 Presidenti Trump shpalli ngritjen e Bordit, si dhe një listë me kryetarë shtetesh që u kishte dërguar ftesa për t’u bashkuar në ditën e konstituimit zyrtar të BP.

Ngritjen e BP e gjej po ashtu në një linjë me konceptin e Trump: “Paqe nëpërmjet Forcës”, qasje që imponoi armëpushimin mes Izraelit dhe Hamasit si dhe u demonstrua në prangosjen e Maduros dhe sulmit/ndëshkimit shëmbullor ndaj bazave bërthamore të Iranit, që do shërbejnë edhe si “mesazhe të fuqisë shkatërrimtare të ShBA-së ndaj Putinit, Kim Jong-ut etj., nëse guxojnë të kërcënojnë interesat e ShBA-së apo të ndonjërit prej 32 vendeve anëtare”. 

Po ashtu vlerësoj se ftesat e adresuara nga Presidenti Trump, nuk janë mbështetur në parimet e gjithëpërfshirjes burokratike, as në renditje alfabetike të kryetarëve të 193, 100 apo 50 shteteve. Në të vërtet është një listë e mirëmenduar me udhëheqës vendesh që kanë besueshmëri strategjike, peshë vendimmarrëse, eksperiencë dhe impakt për paqen në Lindjen e Mesme, si dhe për zgjidhjen e konflikteve rajonale apo globale. Konkretisht, në faqen zyrtare të Shtëpisë së Bardhë, si bashkë-themelues të BP-së janë ftuar 20 kryetarë shtetesh, përkatësisht të RSh-së, Argjentinës, Australisë, Brazilit, Kanadasë, UK, Qipros, Egjiptit, Hungarisë, Indisë, Italisë, Greqisë, Jordanisë, Pakistanit, Turqisë, Rusisë etj (lista po përditësohet, por në rastin më të mirë nuk pritet të kalojë 30 shtete nënëshkruese).  

Pavarësisht se në parim çdo përfaqësim ka kosto (fee), për ta qartësuar spekulimet mbi “çmimin e karriges” po citojmë reagimin e Shtëpisë së Bardhë: “Nuk ekziston asnjë kërkesë e ShBA-së për të kontribuar 1 miliard dollarë” duke shtuar se: “nëse një vend kontribuon 1 miliard dollarë, fiton statusin e anëtarit të përhershëm, në vend të anëtarësimit me afat 3-vjeçar”. 

Vlerësim, privilegj dhe përgjegjësi e shtuar për RSh:

Përkundër kujës së pronarëve të kompanisë/opozitës së falimentuar, të refuzuar dhe të neveritur nga mbarë-shqiptarët si dhe përtej fantazive egocentrike të një grushti delikuentësh: “për arrestimin e Ramës në Surrel me Komandot Amerikane si në rastin e Maduros; mos-pjesëmarrjen e PM-RSh në Samitin e Washingtonit 2024; vizitën e ish-Sekretarit Antony Blinken në Tiranë, si dhe ëndrra defiçentësh për qeveri apo  ministra teknikë”: “ftesën e Presidentit Trump ndaj Kryeministrit Rama, për të qënë  ndër themeluesit e Bordit të Paqes e çmoj jo vetëm vlerësim të merituar dhe mundësi të artë përfaqësimi të RSh në tavolinat e vendimmarrjeve të mëdha, por edhe si përgjegjësi e shtuar ndaj interesave Kombëtare”!

Po ashtu, përzgjedhjen e RSh e gjej edhe si “kundërpërgjigje të mënçur” të Washingtonit zyrtar ndaj mirënjohjes së merituar mbarëkombëtare për: “mbështetjen 114-vjeçare të ShBA-ve për pavarësinë e RSh dhe çlirimin e Kosovës; ndërtimin e demokracisë funksionale, antarësimin në NATO, ngritjen e SPAK, etj”, por edhe kontributeve të RSh mbas 1996, ku: “mbi 1 miliard € si dhe 12 mijë burra dhe gra me uniformë kanë shërbyer krah trupave të USA në Ballkan, Irak, Afganistan, Lindjen e Mesme, Gjeorgji, Ukrainë etj”.  

Në të njëjtën kohë, nënvizoj se ftesa e RSh-së në këtë Bord nuk ka ardhur rastësisht dhe as për marrëdhëniet SHBA-RSh në 15 vitet e fundit, por: “si ndër faktorët me besim te të dyja palët në konflikt” (arabët dhe Izraeli). Kujtoj se RSh e ka njohur Palestinën që në 1988; është anëtarësuar në Konferencën Islamike në 1991 (nënshkruar nga R. Alia dhe rikonfirmuar nga S. Berisha në dhjetor 1992) si dhe në 2015, ndër 119 vendet që votuan ngritjen e flamurit Palestinez në OKB. Nga ana tjetër, RSh-ja ka bashkëpunim të shkëlqyer edhe me Izraelin për shkak të “besës humane” në mbrojtje të hebrenjve gjatë Luftës së 2-Botërore si dhe të lobit izraelit pro bombardimeve të Serbisë, për njohjen e Kosovës (nën kujdestarinë e Trump-1), etj. 

Thënë sa më lartë, “ftesën nuk e gjej kurrësesi si dhuratë personale për Edi Ramën, as si pasaportë apo mbështetje amerikane për të mbajtur edhe 5 apo 6 mandate pushtetin”. Gjithësesi, nuk mund të mohohet që Z. Rama, për shkak të karizmës editoriale si dhe fuqisë 13-vjeçare të pushtetit: “ka rritur ambiciet dhe peshën e përfaqësimit të interesave të RSh, ndaj edhe konsiderohet ndër aktorët me impakte më shumë se modeste në Lindjen e Mesme, etj”. Njohur këtë, do ta këshilloja Kryeministrin Rama që pjesëmarrjen në Bordin e Paqes të Trump, përveçse si privilegj personal, ta adresojë si një mundësi të artë dhe përgjegjësi shtesë për forcimin e besimit/partneritetit strategjik me USA në mbrojtjen dhe zhvillimin e interesave gjeopolitike (fatmirësisht të ndërthurura) edhe me të ShBA-ve në NATO, Rajon dhe Mesdhe. 

Në përmbledhje, duke përsëritur rëndësinë e pjesëmarrjes në tavolinat e vendimmarrjeve të mëdha, mbetem besimplotë se ngritja e Bordit të Paqes, e mirë-integruar me (super)fuqinë ushtarake të pakonkurueshme të ShBA-ve si dhe nën udhëheqjen e fortë të Presidentit Trump, do të bëjë që: “jo lufta gjakatare, por paqja, rendi global, vlerat e qytetërimit dhe demokracia të triumfojnë mbi neo-nazistët, neo-stalinistët, neo-Millosheviçët, si dhe mbi shtetet dhe organizatat narko-terroriste”. Me këtë rast (dhe përtej transheve partiake), ri-konfirmoj përkushtimin për të vijuar të kontribuoj me eksperiencën dhe përgjegjshmëri në mbrojtjen dhe zhvillimin e interesave gjeopolitike, si dhe të ardhmërisë euroatlantike të RSh dhe Kosovës. 

* Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë dhe Mbrojtjen Kombëtare, 

Ballkanit si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.

 2.12.1944 – 26.01.2006 

Apo “Apostuli i madh i jodhunës së kohës sonë!” 

(Citat nga dekorata e nderit, për Dr. Ibrahim Rugovën, më 1996, nga Universiteti i Parisit) 

Dr. Ibrahim Rugova, u pa e përjetua nga njerëzit si engjëlli hyjnor dhe himnizua edhe si “Profet” planetar, ndërsa nga figurat e shquara botërore u vlerësua edhe si “Gandi i Ballkanit”.

Nga entet më të shquara arsimore dhe institucionet më të larta ndërkombëtare të dijes, u emërtua “Apostull i Jodhunës” (Universiteti i Parisit).

-Zëri i arsyes, maturisë e paçes (SHBA), dhe

-Ma i “Dijtuni, e ma i Urti i të gjithëve”(At Zef Pllumbi), etj. 

Nga të dhënat biografike të Presidentit historik të Republikës së Kosovës, mësojmë se, Dr. Ibrahim Rugova u lind më 2 dhjetor të vitit1944 në fshatin Cerrcë, të qytezës së Istogut, familja e të cilit, aty kishte zbritur nga fshati Malaj i krahinës së Rugovës. Por jeta e tij, dëshmohet se u përshkua me vuajtje e sakrifica të pafund dhe vetëm 13 muaj e 6 ditë, pasi ai ishte lindur, komunistët serbo-jugosllavë, më 10 janar të vitit 1945 i vranë të atin Ukë Rugova e gjyshin Rrustë Rugova dhe trupat e tyre nuk u gjetën më kurrë. 

Pas kryerjes së shkollimit fillor e të mesëm dhe përfundimit me sukses të fakultetit të letërsisë në Prishtinë, Rugova në vitet 1976-1977, vazhdoi studimet postdiplomike nën përkujdesjen e Prof. Roland Barthes-it, në “Ecole Pratique des Hautes Etudes” në Paris. 

Më 1984 Ibrahim Rugova, mori titullin e doktoratës në letërsi, në Universitetin e Prishtinës. Kurse më 1988 Dr. Rugova do të zgjidhej kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, periudhë kur edhe nisi rezistenca e vërtetë publike anti-serbe dhe kthye në fenomenin më të fuqishëm të njohur deri atëherë të lëvizjes gjithëshqiptare kundër sundimit komunist serbo-jugosllav të Kosovës. 

Ndërsa më me 23 dhjetor të vitit 1989, nën organizimin e Dr. Rugovës formohet LDK, partia e parë politike post-komuniste, apo “Lëvizja mbarëpopullore e shqiptarëve nën okupimin serbo-jugosllav, si dhe u vendosën themelet e para të Republikës së Kosovës, mbi të cilat qëndron edhe sot, shteti ynë i lirë, sovran dhe i pavarur.

Nën udhëheqjen e dr. Ibrahim Rugovës u përgatit programi legjislativ dhe krijua bazamentin kushtetues për zgjedhjen e institucioneve shtetërore dhe krijimin e shtetit të pavarur të Kosovës. 

Më 2 korrik të vitit 1990, Kuvendi i Kosovës miratoi Deklaratën e Pavarësisë së Kosovës, kurse më 7 shtator të vitit 1990 në Kaçanik, u bë shpallja e Kosovës Republikë, dhe votimi i Kushtetutës së re, të saj. 

Ndërsa për t`iu kundërvënë edhe me pushkë dhe fizikisht Serbisë, Presidenti dr. Ibrahim Rugova, në marrëveshje me Presidentin e atëhershëm të Shqipërisë Ramiz Alinë, më 1992 do të dërgonte njësitet e para të vullnetarëve dardan të stërviteshin nën kujdesin e oficerëve të lartë ushtarak shqiptar, në krye të të cilëve ishin edhe drejtuesit e mëvonshëm të UÇK-së, si; heronjtë më të devotshëm të luftës çlirimtare të Kosovës Adem Jashari, Sali Qeku, Zahir Pajaziti, Agim Ramadani dhe shumë luftëtar, heronj e dëshmorë të lirisë, të cilët u vranë për liri në Kosovë.

Luftë plot vuajtje e sakrifica gjatë së cilës udhëheqës të lartë ushtarak e logjistik të saj, fatkeqësisht u vranë edhe në Shqipëri, si Ilir Konushevci, i rënë në një pritë të organizuar, në mëngjesin e hershëm të datës 9 maj 1998, afër Bajram Currit, aty ku me se paku pritej, nga dora e zgjatur e tradhtisë kombëtare, bashkë me mjekun Hazir Mala, derisa po udhëtonin me një kamion të mbushur me armatim të destinuar për luftëtarët kryengritës në Kosovë, si dhe ministri i mbrojtjes kolonel Ahmet Krasniqi, i vrarë më 21 shtator 1998 pak para mesnate në Tiranë, vetëm pak kohë, pasi kishte marrë vendimin për tu futur në Kosovë dhe udhëhequr luftën në terren, vrasja e të cilit, me gjithë dekadat e kaluara në kohë, vazhdon të mbetet mister edhe sot. 

Rugova ishte edhe presidenti i parë i Kosovës së lirë dhe të sapo çliruar nga okupatori serb, i cili megjithëse në shtator të vitit 2005, u diagnostikua me kancer, nuk hoqi dorë nga angazhimi për jetësimin e shtetit të pavarur të Kosovës, deri në frymëmarrjen e tij të fundit. 

Çmimet e ndara dedikuar personalitetit sublim dhe hirësisë shembullore të tij, për veprimtarinë e shquar  në shërbim të atdheut dhe miqësisë së shkëlqyer që ai krijojë me burrështetasit më të mëdhenj botëror të kohës, që nga Bill Klinton, Toni Bler, Zhak Shirak-u, Medlin Olbrajt etj:

-Në vitin 1998, dr. Ibrahim Rugova u nderua nga qyteti i Münsterit në Gjermani, me Çmimin e Tolerancës. 

Kurse nga Parlamenti Evropian, ku krahas burrështetasve më të shquar evropian e botërore qëndron krenarisht edhe ekspozitura e ndritshme e fotografisë së tij, dr. Rugova mori Çmimin Saharov! 

Është me rëndësi të veçantë të ceket se dr. Rugovës iu dedikuan edhe epitetet të veçanta nga personalitete të shquara dhe institucione të mirënjohura botërore si në certifikatën e ndarjes së doktoratës së nderit, nga Universiteti i Parisit, për Dr. Ibrahim Rugovën, më 1996, ku thuhet: “Ai është një nga Apostujt e mëdhenj të jodhunës së kohës sonë”! 

Këshilla jetike dhe porosi jetësore e Dr. Rugovës për bashkëkombësit si dhe maksima e paharrueshme e Dr. Ibrahim Rugovës për shqiptarët ishte: “Secili qytetar, çdo mëngjes duhet të ngritët nga gjumi me mendimin se çfarë pune të mirë mund të bëjë sot, për vendin e vet!” 

Çmimet ndërkombëtare në nderim të Dr. Ibrahim Rugovës: 

-Më 1995, Dr. Ibrahim Rugovës iu dha Çmimi për paqe i Fondacionit Paul Litzer në Danimarkë. 

-Më 1996, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Parisit VIII, Sorbonë, Francë. 

-Më 1998, Dr. Ibrahim Rugovës iu nda Çmimi Saharov i Parlamentit Evropian. 

Në vitin 1999, Dr. Rugova mori Çmimin për paqe të qytetit Mynster, Gjermani, ndërsa u shpall edhe qytetar nderi i qyteteve italiane: Venedik, Milano dhe (Brescia) Breshia. 

-Në vitin 2000, Dr. Ibrahim Rugova mori çmimin për paqe të Unionit Demokratik të Katalonisë “Manuel Carrasco i Formiguerra” në Barcelonë, Spanjë. 

-Në vitin 2004, Dr.Ibrahim Rugova, më 2 shkurt të vitit 2004, në Atverpen të Belgjikës, u shpall Senator Nderi i Evropës nga Senati i BE-së dhe Fondacioni panevropian Coudenhove-Kalergi, çmim që kanë marrë vetëm personalitetet si ish presidenti i SHBA-ve Roland Regan, Kancelari gjerman Helmut Kohl, mbreti spanjoll Huan Karlos, Otto von Habsburg dhe Emil Konstatinesku. 

Dr. Ibrahim Rugova u nderua gjithashtu edhe nga Komonuelthi i Pensilvanisë (SHBA), në emër të 12 milionë qytetarëve të Pensilvanisë, “Mik i Shteteve të Bashkuara të Amerikës”. 

-Më 9 shtator të vitit 2004, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Tiranës. 

-Më 20 nëntor 2005, Këshilli i Qytetit të Nju Jorkut e ka nderuar presidentin e Kosovës, dr. Ibrahim Rugova, me mirënjohje të veçantë për afirmimin e parimeve të demokracisë dhe udhëheqjen frymëzuese politike. 

Dr. Ibrahim Rugova vdiq, pas një sëmundje të rëndë më 21 janar të vitit 2006, ndërsa në përvjetorin e vdekjes, presidenti i atëhershëm Dr. Fatmir Sejdiu, dekoroi presidentin historik të Kosovës dr. Ibrahim Rugovën me Urdhrin “Hero i Kosovës”, titulli më i lartë, me të cilin nderohen figurat historike në vendin tonë, për “vepra trimërie, lirinë dhe pavarësinë e Kosovës”

Dr. Rugova ka shkruar edhe 10 vepra letrare:

– “Prekje lirike”, Rilindja, Prishtinë, 1971.
– “Bibliografia e kritikës letrare shqiptare 1944-1974”, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1976 (së bashku me Isak Shemën),

– “Kah teoria”, Rilindja”, Prishtinë, 1978.
– Kritika letrare (nga De Rada te Migjeni)”, Rilindja, Prishtinë, 1979 (së bashku me Sabri Hamitin),
– “Strategjia e kuptimit”, Rilindja, Prishtinë, 1980.
– “Vepra e Bogdanit 1675-1685”, Rilindja, Prishtinë, 1982.
– “Kahe dhe premisa të kritikës letrare shqiptare 1504-1983”, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1986.
– “Refuzimi estetik”, Rilindja, Prishtinë, 1987.
– “Pavarësia dhe demokracia”, Fjala, Prishtinë, 1991.
– “Çështja e Kosovës”, Dukagjini, Pejë, 1994.

Ndërsa Kompleti i veprave të dr. Ibrahim Rugovës në tetë vëllime, u botua më 2005 në Prishtinë.

Të tjerët për Dr. Ibrahim Rugovën: 

– Shtetet e Bashkuara, pas vdekjes së Dr. Rugovës deklaruan se kanë humbur një mik të vërtetë i cili ishte zëri i arsyes, maturisë dhe paqes! 

– Bill Klinton do ta cilësonte Dr. Rugovën si shembullin më sublim dhe udhërrëfyes për njerëzimin që i duhej botës demokratike”. 

– Toni Bler në kujtimet e tij thotë: Dr. Rugova mu lut, që ti ndihmoja, të mos vuanin njerëzit e tij në Kosovë, dhe unë i premtova Dr. Rugovës se do ta ndihmoja! 

– Ish ndërmjetësuesi dhe diplomati i shkëlqyer amerikan, Richard Hoolbruk i cili la gjurmë të thella në historinë e Kosovës dhe Ballkanit Perëndimor, deklaronte se; Kosova nuk do të ekzistonte fare-shtet, pa këmbëngulësinë e presidentit Dr. Ibrahim Rugova! 

– Ndërsa At Zef Pllumi për Dr. Ibrahim Rugovën tha; “U sha e u luftue nga serbët, u sha e u luftue nga shqiptarët, u sha e u luftue edhe nga kosovarët e vet, por ai kishte si drejtim, vizionin europjan. 

Kje trim e nuk çau kryet për kurrnji kritikë e të shame, sepse ai ishte ma i dijtuni, e ma i urti i të gjithve! 

Lavdi të përjetshme jetës dhe veprës së “Apostullit të madh të Jodhunës”, “Zërit të arsyes, maturisë e paçes” dhe ma të “Dijtunit, e ma të Urtit të Kosovës”- Dr. Ibrahim Rugova! 

 Gani Qarri  Cyrih, 21 Janar 2026 

Behar Gjoka/

Njerëzimi, në perëndim dhe lindje, pas ngjarjeve makabër të Parisit, ku terrorizmi dhunoi jetën dhe lirinë, nuk është më si më parë. Ankthi apokaliptik dhe, sidomos dalja nga shishja e djajëve të urrejtjes, ka bërë që në marrëdhëniet ndërnjerëzore të krijohet një mpirje e pazakontë. Një ngërç, mental dhe emocional, që vetëm sa po e zgjat praninë e territ në tunel dhe drita e daljes prej tij vetëm sikur po largohet. Qenia njerëzore, pavarësisht rajonit dhe besimit, nuk është më si më parë, sepse sërish, si rrallë herë, është vënë në sprovën e zgjidhjes: të nevojës për fjalën e lirë, si dhe të dobisë së besimit. Të fjalës së lirë, pa të cilën vështirë se funksion një shoqëri normale, aq më tepër në sistemin demokratik. Po ashtu, demokracia ka thelbësore edhe besimin, sigurimin për ta ushtruar si besim dhe në barazi të plotë më të tjerët, e besimit ndryshe. Pra, njeriu i perëndimit apo lindjes, veriut apo jugut, tashmë gjendet në zgripin e zgjedhjes në mes fjalës së lirë dhe besimit, të cilat që të dyja përlptësojnë vetë sistemin demokratik. Ndërkohë, që fjala e lirë dhe besimi janë të drejta themeltare, të njeriut. Në një shtet demokratik, e drejta e fjalës dhe e besimit, ndërkohë garantohet me ligj.

Liritë dhe të drejtat themelore, ecin paralelisht, në shoqëritë e lira dhe demokratike, ecin si përplotësuese të tipareve që mishëron demokracia. Si liri njerëzore, pra liria e fjalës dhe liria e besimit, ndërkaq janë të panegociueshme dhe të barazvlerta, si ekulibër etik dhe mbijetues i themeleve të një jetës së qenies njerëzore. Si liri shprehje dhe besimi, pra e vlerave shpirtërore, jo shumë larg, por edhe specifike njëherit, përgjithësisht ato ecin paralelisht. Tepria dhe shpërdorimi nuk shpëton askënd dhe dihet se tepria vjen nga shpërdorimi i fjalës së lirë, po kaq edhe nga shpërdorimi i besimit, që jo rrallë deformohet nga idhëtarë të ndryshëm deri në fondamentalizëm. Situata e tanishme, është më e ndërlikuar nga sa mendohet. Në fakt është një situatë specifike, e cila kërkon mendje të ftohta dhe me vizion për të ardhmen e humanes. Situata agravuese, nuk mundet të zgjidhet duke i hedhur benzinë zjarrit, si dhe duke thelluar urrejtjen atavike, që rrënon qytetërimet dhe thelbin e bashkëjetesës së qenies.

Situata, e shenjave të rrokshme, të përplasjes së qytetërimeve, që tashmë në emër të jetës, të vlerave humane të bashkëjetesës paqësore, të shmangimin teprinë dhe shpërdorimin, ngado që vijnë. Në emër të jetës, besimi i secilit prej nesh, si dhe fjala e lirë janë të shenjta, janë dy shinat nëpër të cilat ka ecur qenia njerëzore. Në emër të shenjtërimit të fjalës së lirë, si magji letrare, humor apo satirë, dhe besimit fetar si larmi, le të braktisim buzën e humnerës, ku kemi mbërritur, pragun e honit terr që sjellë zezonën sot dhe nesër.

Në këtë betejë të ndërlikuar, pa front dhe që po frontalizon njeriun kundër njeriut, vështirë se do të ketë fitimtar, sepse ngado ndeshim viktima pa gojë, sepse sakrifica në emër të urretjes nuk shpie asgjëkund… E shenjta është unike, pavarësisht se ajo që për mua është e shenjtë, nuk ka se si të jetë për të gjithë, por e shenjta e secilit duhet trajtuar me respekt, nga secili prej nesh, pavarësisht besimit, hapësirës ku gjallojmë…

Nga Jusuf BUXHOVI/

Studimi voluminoz i historianit Ethëm Çeku “Shqiptarët dhe Shqipëria 1908-1912” paraqet një kontribut të rëndësishëm të elaboratit sintetik të fazës së fundit të lëvizjes kombëtare në periudhën 1908-1912, kur ajo do të përmbyllet me shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë, më 28 nëntor 1912 në Vlorë. Autori, që në fillim e shfaqë këtë pretendim në përputhje me qasjen analitike dhe kritike periudhës dinamike të historisë së shtet ndërtimit shqiptar, duke u përqendruar te aspektet fundamentale politike dhe diplomatike të këtij rrugëtimi; së pari të kërkesa për autonomi politike përbrenda Perandorisë Osmane, përmes marrëveshjes së Hasan Prishtinë në Shkup me gjeneralin me prejardhje shqiptare Ibrahim Pasha përmes katërmbëdhjetë pikëshit, që paraqet kornizën e asaj që nga shumë studiues meritore shihet edhe si “Shqipëri Osmane”, e cila do të kthehej në Shqipëri evropiane çastin që do të shpërbëhet Perandoria Osmane, siç ndodhi pas luftërave ballkanike në fund të vitit 1912; dhe së dyti të zhvillimeve që pasuan gjatë luftërave ballkanike (tetor-dhjetor 1912) kur hapësira shqiptare u pushtua brenda një kohe të shkurtër nga ushtritë serbe, malaziase dhe greke, zhvillime këto, që shënojnë evoluimin politik të kërkesës për barazi (nga Lidhja Shqiptarë e Prizrenit, Lidhja e Pejës e deri te katërmbëdhjetë pikëshi i Hasan Prishtinës në Shkup) tek ajo për shtet të pavarur, që do të nisë në Stamboll me aktivitetin e Ismail Qemalit për të vazhduar në Bukuresht dhe për t’u kurorëzuar me përkrahjen për pavarësi kombëtare nga diplomacia e Vjenës, gjatë takimit të Ismail Qemalit me Behrtholdin.

Kapërthimi i këtij zhvillimi katërvjeçar nëpër të cilën kaloi lëvizja kombëtare shqiptare, pamëdyshje se autorin e ka ballafaquar me disa sfida të rëndësishme politike, shoqërore dhe kulturore të lidhura drejtpërdrejt me Revolucionin Xhonturk të vitit 1908, dhe epilogun e tij në Ferizaj, me ç’rast kthimi i konstitucionalizmit dhe pranimi i konceptit xhonturk të reformimit të perandorisë, paraqet edhe evolucionin politik të lëvizjes kombëtare përbrenda këtij zhvillimi si dhe dinamikës politike, me ç’rast, shqiptarët, siç e thotë edhe N. Clayer (“Në fillimet e nacionalizmit shqiptar”), morën pjesë në revolucion si osmanë dhe si shqiptarë. Zbërthimi i këtij dualizmi, në planin politik dhe kulturor, është i një rëndësie të veçantë, meqë shpjegon suksesin, por edhe dështimin e mëvonshëm të revolucionit, siç shpjegon edhe pajtimet fillestare dhe mospajtimet midis tyre, që do të sjellin konfliktin midis shqiptarëve dhe Turqve të Rinj, që për pasojë do të kryengritjen shqiptare të viteve 1910-1912, pastaj krizën ballkanike, luftërat ballkanike dhe shpërbërjen e Perandorisë Osmane.

Mund të thuhet se Çeku ia ka dalë që, nga qëndrimet e deritanishme të historianëve shqiptarë – (të shumtën të ngarkuar nga diskursi ideologjik) apo të huaj – (që minimizojnë rolin e shqiptarëve në themelimin dhe kurorëzimin e revolucionit drejtpërdrejt në Kuvendin e Ferizajt dhe ultimatumin drejtuar Sulltanit për shpalljen e konstitucionalizmit në verën e vitit1908), t’ua krijojë një kornizë tematike këtyre proceseve, me ç’rast elaborohen shterueshëm ato që mund të merren përputhje dhe më vonë shpërputhje të shqiptarëve me xhonturqit, me dioptrinë objektive të raporteve politike, shoqërore dhe veçmas kulturore që, në njërën anë bashkuan shqiptarët me idenë e reformave xhonturke, siç ishin ato në fazën e parë, kur fillon jeta parlamentare dhe shqiptarët shfaqen si forcë politike në parlament me 32 deputetë, e ku shënohet një etablim i shqiptarizmit kulturor përmes hapjes së klubeve shqiptare, botimit të gazetave dhe të librave shqipe e deri te mbajtja e Kongresit të Alfabetit të Manastirit ku nacionalizmit shqiptar do t’i krijohet platforma politike përmes gjuhës, dhe në tjetrën anë, shfaqje së nacionalizmit turk si osmanizëm nën petkun e islamizmit, që pengonte reformat e premtuara dhe njëherësh kërkesat e shqiptarëve për autonomi përmes njohjes së kombësisë, i anatemonte si armiqësore!

Këtij zhvillimi tejet domethënës Çejku i kushton vëmendje analitike, gjithnjë duke perfillur edhe qëndrimet e deritanishëm, në dy kapituj: kreun e parë dhe kreun e dytë. Në kreun e parë: Shqiptarët dhe Xhonturqit në fund të viteve 1908-1909 tematikisht kemi përqemdrimin nga Revolucioni Xhonturk dhe çështja shqiptare, përmes dilemës – zgjidhje apo iluzion. Pra, ku zënë fill edhe ato që do të ngritën në përputhje dhe shpërputhje e deri te konfliktet me konceptet e osamanizmit që përjashtonte autonominë shqiptare përbrenda Perandorisë Osmane, siç ishte kërkuar në vazhdimësinë nga Lidhja Shqiptare dhe ngritur si çështje edhe nga themeluesit e shqiptarë të kësaj lëvizje (Ibrahim Temo dhe më vonë aktivistet e saj: Ismail Qemali dhe Hasan Prishtina). Te këto përputhje, pra sukseset politike dhe kulturore të shqiptarëve lidhen me Kongresin e Manastirit si fitore e shqiptarizmit politik dhe kulturor, pastaj vazhdojnë me Kongresi i Dibrës, Kongresin i Elbasanit, hapjen e Shkollës Normale e deri te Kongresi i dytë i Manastirit. Por, shqiptarizmi kulturor që për dividentë pashmangshëm kërkonte dhe autonominë politike, binte ndesh, në kundërshtimi të hapur, me osmanizmin xhonturk, gjë që hapi konfliktin me shqiptarët, pikërisht me ata që ishin motori politik dhe ushtarak i tyre.

Observimet e Çejkut në këto zhvillime janë sintetike nga burime të ndryshme dhe autorë të ndryshëm, mbi të cilat ndërtohet qëndrimi analitik komplementar nga shumë faktorë. Këtë rrugë autori i kapërcen duke ndjekur kronologjinë e ngjarjeve, dihominë e shqiptimit përmes impulseve kulturore (alfabetit, botimeve, shkollave) në raport me represionin e qeverisë xhonturke kundër këtij zhvillimi, që do të pasqyrohet me kryengritjet shqiptare të vitit 1910, ku përdorët forca ushtarake kundër tyre me fushata tepër të egra te drejtuara nga Shefqet Turgut Pasha, të cilat do të krijojnë probleme të mëdha në Vilajetin e Kosovës dhe atë të Shkodrës. Ata do të pasojnë me kryengritjet e vitit 1911, të cilat do të dalin me kërkesën për autonomi, e ku do të invoilvohen edhe faktorët tjerë ballkanike: Mali i Zi dhe Serbia, të cilat, për interesat e tyre, do të fillojnë instrumentalizmin e liderëve dhe feudalëve shqiptarë. Çeku i kushton vëmendje të duhur raporteve të kryengritësve shqiptarë me Malin e Zi si dhe përpjekjet e Cetinës që shqiptarët të shfrytëzohen për dobësimin e Perandorisë Osmane. Në këtë kontekst, hedhet dritë e duhur edhe te roli i Austro Hungarisë në kryengritjen shqiptare si dhe i Italisë, po ashtu, në përputhje me interesat e tyre, të cilat ndikuan edhe bifurkacionet politike në drejtim të Vjenës dhe Romës, me ndikim të instrumentalizimit të saj dhe të liderëve shqiptarë, shumë prej të cilëve edhe morën anë të caktuara.

Përmbyllja e kapitullit të pasuksesshëm të kryengritjeve 1910-1911 si dhe vështirësitë që dolën prej tyre, natyrisht se imponuan nevojën që kërkesat për autonomi të ridimensiononhen edhe me luftë politike, siç ishte dalja e deputetëve shqiptarë nga parlamenti Osman në janar të vitit 1912 dhe mbledhja e Taksimit në shkurt të vitit 1912 midis liderëve politikë I. Qemalit, H. Prishtinës, E. Toptanit, M. Libohova, Aziz Pashë Vrioni dhe Syrja bej Vlora me ç’rast u mor vendimi për kryengritje të armatosur që do të fillojë në Kosovë dhe do të përhapet edhe në vilajetet tjera, paraqesin aktin përfundimtar të konfliktit të shqiptarëve me xhonturqit, që do të përfundojë me fitoren shqiptare me marrëveshjen e Shkupit midis Hasan Prishtinës dhe Perandorisë Osmane, marrëveshje kjo që do të sjell ndryshime të mëdha politike në Stamboll (shpërbërja e parlamentit osman më 9 gusht, rënia e qeverisë xhonturke më 16 gusht dhe shfaqja e qeverisë kalimtare të Gazi Myftar Pashës), ndryshime këto që shënojnë preludin e luftërave ballkanike në tetor të atij viti midis aleancës ballkanike (Serbi, Mal i Zi, Greqi dhe Bullgari) kundër Perandorisë Osmane.

Në këtë zhvillim tejet dinamik, që solli ndryshime radikale pas humbjes ushtarake të Perandorisë Osmane ndaj forcave ballkanike, që për pasojë patën pushtimin e vilajeteve shqiptare nga Mali i Zi, Serbia dhe Greqia si dhe masakrën ndaj popullatës shqiptare, e që më 28 nëntor rezultoi me shpallen e Pavarësisë së Shqipërisë në Vlorë, Çeku përqendrohet tek kryengritja e Kosovës, raportet ushtarake dhe politike në të, veçmas sukseset e kryengritjeve nga maji deri në gusht të atij vit kur shënohet edhe depërtimi i forcave kryengritëse në Shkup, më 18 gusht, por jo edhe çlirimi i Shkupit siç thuhet në “Historinë e Popullit Shqiptar”, botimi 1969 në Prishtinë, ngaqë çlirim do të thotë largimi i forcave pushtuese dhe vendosje e strukturave politike dhe ushtarake, gjë që kjo nuk kishte ndodhur asokohe. Këtë problematikë, autori e trajton me mjaft kompetencë në përputhje me dokumente meritore austro hungarezë, osmane, italiane, serbe, malaziase dhe të tjera, duke paraqitur edhe dobësitë e faktorit shqiptar gjatë bisedimeve të Shkupit, po edhe paraprakisht në disa momente, kur shfaqen kontradikta të hapura pro dhe kundër osmanëve, pro dhe kundër autonomisë po edhe pro dhe kundër pavarësisë së shpallur në Shkup, që do të paraqiste një dimension tjetër politik të çështjes shqiptare. Personalitet e njohura të lëvizjes, në masë të madhe zhvishen nga petku ideologjik, ai folklorik, duke u parë në raport me faktorët e kohës dhe rrethanat, ku bashkëpunimi i tyre me Serbinë dhe Malin e Zi nxjerr në pah vështirësitë e lëvizjes kombëtare në rrethanat e projekteve hegjemoniste serbe, malaziase dhe greke, që do të rezultojnë edhe me mbetjen e Kosovës dhe të Maqedonisë nën Serbi, dhe të pjesëve të Çamërisë nën Greqi.

Natyrisht se autori, në përputhje me konceptin që të kapërthehen ngjarjet 1908-1912, ndalet te luftërat ballkanike, tragjedia që sollën ato për ta përmbyllur çështjen me shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912. Në këtë zhvillim vëmendje e madhe do t’i kushtohet misionit diplomatik të I. Qemalit në prak dhe gjatë shpalljes së pavarësisë.

Si përfundim mund të thuhet se vepra e E. Çekut “Shqiptarët dhe Shqipëria 1908-1912” si histori diplomatike e çështjes shqiptare, paraqet një kontribut të rëndësishëm historiografik. Botimi i këtij libri nga Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina” sikur e liron paksa prej anatemës së anemisë së punës hulumtuese shkencore në fushën e historiografisë Institucionin tonë të rëndësishëm, veçmas të tejkalimit të dioptrisë ideologjike dhe asaj të diktatit të historiografisë së Beogradit në botimet e rralla të kësaj natyre.

-Ethëm Çeku: “Shqiptarët dhe Shqipëria 1908-1912”, botoi Universiteti i Prishtinës “Hasan Prishtina”, 2024. Faqe 968.

Dr. Nikollë Loka/

Pas shpalljes së Kushtetutës së Dytë Osmane u bënë ndryshime të rëndësishme në fushat e organizimit dhe formimit të shoqatave. Kjo periudhë shënoi një rritje të aktivitetit shoqëror dhe kulturor, sidomos për shqiptarët. U hapën klube kulturore shqipe në qytete të ndryshme, si: Stamboll, Shkup, Manastir, Selanik, Janinë, Gjirokastër, Shkodër, Durrës, Elbasan etj. Në këto klube u botuan gazeta dhe revista të ndryshme në gjuhën shqipe, që patën një ndikim të madh në forcimin e identitetit kombëtar shqiptar dhe në nxitjen e lëvizjes kulturore, duke mundësuar përhapjen e ideve për autonominë dhe ruajtjen e gjuhës dhe kulturës shqiptare.

Në këtë periudhë lindën dilema të rëndësishme lidhur me përdorimin e gjuhës shqipe. Një prej çështjeve kryesore ishte zgjedhja mes përdorimit të alfabetit latin ose arab për të shkruar gjuhën shqipe. Ky debat shkaktoi mjaft polemika ndër intelektualët shqiptarë të Stambollit, të cilët diskutonin mbi rëndësinë e ruajtjes së identitetit kombëtar përmes përdorimit të alfabetit të duhur. Gazetat që botoheshin nga shqiptarët u bënë një hapësirë e rëndësishme për këtë diskutim. Ato shërbyen si forume ku intelektualët shkëmbenin mendime dhe argumenta mbi këtë temë, duke luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e gjuhës shqipe. Disa gazeta ishin shkruar me alfabetin arab, disa me alfabetin latin dhe disa të tjera me turqishten osmane.

Një nga gazetat më të rëndësishme të kësaj periudhe ishte “Arnavud/Shqipëtari”, e cila filloi të botohej në Stamboll, në lagjen Beyoğlu, nga Dervish Hima (Ibrahim Mehmet Naçi). Kjo gazetë ishte një nga shprehjet më të rëndësishme të lëvizjes së shtypit shqiptar në periudhën e dytë kushtetuese dhe, për të kuptuar më mirë ndikimin e saj dhe të ideologjisë së kohës, është e nevojshme të shqyrtojmë më në detaje figurën e Dervish Himës.

Dervishi lindi në Strugë në vitin 1873. Ai ndoqi shkollën e mesme në Manastir dhe Selanik, para se të transferohej në Stamboll për të vazhduar studimet në Mekteb-i Tıbbiyye-i Şahane (Shkolla e Mjekësisë). Gjatë kohës që ishte në Stamboll, ai u angazhua në lëvizjen patriotike shqiptare, si dhe u bë pjesë e shoqërisë “Bashkim e Përparim” që angazhohej për decentralizimin dhe dhënien e më shumë të drejtave për popujt e shtypur. Gjithashtu, ai filloi të mendonte dhe të shkruante për të ardhmen e kombit shqiptar.

Megjithatë, Hima nuk e përfundoi shkollën e mjekësisë, dhe në vitin 1895 ai u largua nga Stambolli dhe filloi të luante një rol kyç në organizimin e mbledhjeve të rëndësishme për çështjen shqiptare. Ai gjithashtu kontribuoi në botimin e broshurave dhe gazetave që trajtonin çështje të lidhura me Shqipërinë dhe shqiptarët (Olgun, 2017: 27-42). Në vitin 1897, ai udhëtoi për në Bukuresht, ku vazhdoi të merrej me çështjet kulturore dhe politike të shqiptarëve, duke ndihmuar në forcimin e lidhjeve me intelektualët dhe politikanët shqiptarë të asaj kohe, përfshirë me Ibrahim Temon, një tjetër figurë kyçe e lëvizjes patriotike shqiptare(Dërmaku, 1983: 162). Ky angazhim i vazhdueshëm për të zgjidhur problemet e shqiptarëve dhe mbështetja e tij për çështjet kombëtare janë pasqyruar edhe në gazetën “Arnavud/Shqipëtari”, që ai e drejtoi.

Gazeta “Arnavud/Shqipëtari” ishte një medium shumë i rëndësishëm për afirmimin e identitetit shqiptar në periudhën e Dytë të Kushtetutës, që dha një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e shtypit shqiptar. Ajo përfaqësoi një mjet të fuqishëm për të pasqyruar shqetësimet e shqiptarëve dhe për të promovuar ideologjinë e lëvizjes kombëtare, duke u bërë një ndër gazetat më të rëndësishme të asaj periudhe.

Gazeta filloi të dilte më 13 janar 1910 dhe vazhdoi deri më 25 tetor 1912, duke e përfunduar ciklin e saj me 74 numra. Ajo ishte një gazetë javore që luajti një rol të rëndësishëm në periudhën e zhvillimit të identitetit dhe kulturës shqiptare, duke kontribuar në përpjekjet për të ruajtur dhe zhvilluar gjuhën shqipe në një kohë kur kjo ishte një çështje mjaft e diskutuar. Gazeta u botua për gati tre vjet dhe trajtoi çështje të rëndësishme lidhur me shqiptarët.

Në faqen e gazetës, Dervish Hima shprehu mendimin e tij se “prania e Turqisë në Rumeli është e lidhur me ekzistencën e shqiptarëve, dhe ekzistenca e shqiptarëve është e lidhur me ekzistencën e Turqisë. Kështu, ne shqiptarët dëshirojmë të menaxhojmë Shqipërinë si një njësi të bashkuar, por gjithashtu duam ta qeverisim nën mbrojtjen dhe administratën e Perandorisë Osmane” (Gawrych, 2006: 144). Ky qëndrim tregon se Hima dhe shumë intelektualë shqiptarë të kohës ishin të ndarë mes dëshirës për autonomi dhe identitet kombëtar dhe nevojës për të ruajtur një marrëdhënie me Perandorinë Osmane për t’u mbrojtur nga rreziqet e jashtme. Ai gjithashtu argumentoi se pjesa e gazetës e shkruar në gjuhën shqipe duhet të përdorte shkronjat latine që nga numri i parë.

Dervish Hima mbrojti këtë tezë, ndërkohë që midis deputetëve shqiptarë po zhvilloheshin diskutime të rëndësishme mbi alfabetin që duhet përdorur për gjuhën shqipe (Kaleshi, 1969: 92-94). Pas Kongreseve të Manastirit, Dibrës dhe Elbasanit, botimi i kësaj gazete në Stamboll dhe mbështetja për alfabetin latin kishte një rëndësi të madhe për zhvillimin e gjuhës shqipe. Hima kishte këmbëngulur se për shqiptarët prioritet ishte ruajtja e identitetit dhe e gjuhës së tyre, duke mbështetur përdorimin e alfabetit latin për gjuhën shqipe. Ai shpjegon se ndërkohë që disa shqiptarë kërkonin fetva për përdorimin e alfabetit arab, mbështetësit e alfabetit latin refuzuan të ndryshonin qëndrimin e tyre, duke krijuar tension me Komitetin “Bashkim e Përparim”.

Pika kryesore që del nga ky tekst është: për shqiptarët, identiteti kombëtar dhe gjuha ishin çështje primare, dhe për këtë qëllim ata ishin të gatshëm ta kundërshtonin presionin politik ose fetar që vinte nga administrata osmane ose grupet e tjera.

Në numrin e tretë të gazetës, janë përfshirë diskutimet e deputetëve shqiptarë mbi gjuhën shqipe. Në këtë periudhë, lidhur me çështjen e përdorimit të alfabetit arab për gjuhën shqipe, më 19 janar 1910, disa deputetë shqiptarë i dorëzuan një letër Kryeministrit, ku shpreheshin se shkronjat arabe ishin më të përshtatshme për gjuhën shqipe (Yavaş, 2016: 230). Ndër këta deputetë ishin: deputeti i Elbasanit, Haxhi Ali; deputeti i Shkupit, Said; deputetët e Prishtinës, Shaban dhe Emin; deputeti i Prishtinës, Fuad; deputeti i Taslicës, Ali Vasfi; deputeti i Prizrenit, Jahja; deputeti i Prizrenit, Mehmed Emin në emër të Said Yahya; deputetët e Shkodrës, Rıza dhe Myrteza; deputeti i Manastirit, Mehmed Vasıf; deputetët e Pejës, Mahmud Bedri dhe Ahmed Hamdi; deputeti i Dibrës, Hasan Basri; deputeti i Senicës, Hasan Muhidin.

Në anën tjetër, një deklaratë e rëndësishme e deputetëve shqiptarë që mbështesnin alfabetin latin u publikua në gazetën “Arnavud/Shqipëtari”. Kjo deklaratë ishte një përgjigje e fortë ndaj letrës së deputetëve që mbështesnin alfabetin arab dhe përfaqësonte qëndrimin e tyre për përdorimin e alfabetit latin (Kaleshi, 1969: 94-95). Mes emrave të deputetëve që nënshkruan deklaratën ishin: Aziz Vrioni nga Berati, Esad[Pasha} nga Tirana, Ismail Qemali nga Vlora, Ali Hajdari nga Gjakova, Ganiu nga Frashëri, Myfid [Libohova] nga Gjirokastra dhe Hamdiu nga Margëlliçi.

Me përpjekjet e mëdha të Dervish Himës, gazeta “Arnavud/Shqipëtari” mbajti një qëndrim pro përdorimit të alfabetit latin dhe vazhdoi të publikonte qëndrime të ngjashme deri në numrin e fundit.

Përveç kësaj, gazeta trajtoi edhe çështje të tjera. Për shembull, gjatë vizitës së Ministrit të Jashtëm të Serbisë Milanovic, në Stamboll, gazeta publikoi artikuj për tre javë radhazi. Nga këto artikuj mund të merrej informacion mbi qëndrimin e shqiptarëve ndaj politikave të Perandorisë Osmane, Serbisë dhe Italisë në atë periudhë, si dhe mbi projektin e planifikuar të hekurudhës Danub-Adriatik.

Një tjetër aspekt i rëndësishëm lidhur me Dervish Himën është se ai mbështeti idenë e decentralizimit administrativ, të quajtur Adem-i Merkeziyetçilik (centralizëm i pavarur), një ide që Princi Sabahattin e mbante si një mundësi për të ndihmuar zhvillimin e pavarësisë lokale. Kështu, Dervish Hima, i cili ishte pjesë e grupit të Unionistëve, zhvilloi një opozitë të fortë ndaj politikës së Sulltan Abdül Hamidit II.

Për shkak të qëndrimeve të tij të forta kombëtare dhe kritikës ndaj politikës asimiluese të Perandorisë Osmane, gazeta “Arnavud/Shqipëtari” u përball me censurë dhe mbyllje të përsëritura nga autoritetet osmane. Pas botimit të disa artikujve që kritikuan ashpër qeverinë, gazeta u ndalua dhe pasqyra e saj u transformua disa herë, duke u ribotuar nën emra të ndryshëm. Për shembull, numri 29 u ndalua dhe numrat 33-39 u botuan me emrin “Bashkimi”, ndërsa numrat 53-59 u botuan me emrin “Shkumbi”. Numri 64 u ndalua gjithashtu për artikujt kritikë ndaj qeverisë dhe gazetave pranë saj.

Këto mbyllje ishin pasojë e shqetësimeve të qeverisë osmane për ndikimin që mund të kishte gazeta në përhapjen e ideve kombëtare shqiptare dhe kundërshtimin e politikave asimiluese. Në fund të vitit 1912, pas shpërthimit të Luftës së Parë Ballkanike, gazeta “Arnavud/Shqipëtari” botoi numrin e saj të fundit, numrin 74. Në këtë numër, Dervish Hima shprehu një apel të fuqishëm për unitet midis shqiptarëve dhe administratës osmane, për të mbrojtur territoret shqiptare. Ai shkruante se “shqiptarët duhej të bashkoheshin për të mbrojtur kufijtë e Shqipërisë dhe për të siguruar një të ardhme të qëndrueshme për popullin shqiptar brenda Perandorisë Osmane”. Ky apel për bashkëpunim ndërmjet shqiptarëve dhe osmanlinjve, për të ruajtur integritetin territorial të Shqipërisë, u bë, ndërkohë që Hima vazhdonte të mbështeste të drejtat dhe identitetin e kombit shqiptar.

Gazeta e përfundoi ciklin e saj të botimeve pas këtij numri, por ndikimi i saj mbeti i fortë në shoqërinë shqiptare. Dervish Hima dhe “Arnavud/Shqipëtari” kontribuan në formimin e një gjenerate të re intelektualësh dhe aktivistësh që, pas Luftërave Ballkanike, do të luanin një rol kyç në formimin e shtetit të pavarur shqiptar.