Gabriele Meucci – EULEX Head of Mission/
I was disappointed to see the results, released in June, of the 2015 Freedom House report on Nations in Transit. According to this study, Kosovo earned the rating “Semi-Consolidated Authoritarian Regime,” and with it, the rank of the least democratic regime in the Balkans. I initially found this shocking, maybe even unfair, but then I read the report’s definition: a “semi-consolidated authoritarian regime” is one that attempts “to mask authoritarianism or relies on informal power structures with limited respect for the institutions and practices of democracy.”
This definition struck a nerve for me. EULEX advisors have been in Kosovo since 2008, and our success has been mixed. The biggest successes have been achieved in sectors where Kosovo colleagues and counterparts are motivated to move forward, embrace change, and resist the old, informal power structures that compromise rule of law. That’s not to say that improvement has been steady – there are always setbacks and occasions when things go wrong. Even Kosovo’s best institutions experience this at one time or another, and strong institutions see setbacks as an opportunity to identify shortcomings and make corrections to improve future performance.
But that is not what is happening with Kosovo Correctional Services (KCS). In 2012, KCS was on its way to being one of Kosovo’s success stories, and the Prisoner Escort Unit was one of the strongest parts of KCS. Progress was so good that EULEX relinquished its executive capacity (where we provided correctional officers with authority under Kosovo law to serve alongside local counterparts) and moved back to what we call MMA – Mentoring, Monitoring, and Advising. Unfortunately, KCS did not continue on its positive trajectory. Over the course of the past 18 months, there have been a number of incidents with KCS where procedures and institutions of democracy were disregarded in the service of informal power structures and political interests. Any one of these would have been a scandal nearly anywhere else, but in Kosovo, it seemed that most people shrugged, and things continued as they have always been.
EULEX has worked diligently to ensure that Kosovo has the means and the knowledge to move beyond informal power structures and embrace EU standards for rule of law. So, what happened, that those convicted in the Drenica trial are housed in a place where they seem to come and go as they please and can obtain a doctor’s order to go to UCCK as easily as you or I can buy an espresso?
I believe- I know- that Kosovo can do better than this. Kosovo has, in its hands, the key to its future EU perspective. Sometimes, such as last week, Kosovo uses that key, demonstrating its commitment to the rule of law, dealing with its past, and ensuring justice for victims of crimes that occurred during and immediately following the war. Still, in some areas of rule of law – not just KCS – Kosovo chooses to remain in the past, in a prison of informal power structures, accepting corruption and nepotism, and expecting change to come from outside.
We at EULEX are but guests in Kosovo, and as guests, we know that we cannot force change – Kosovo’s people must be the ones to decide that it is time that Kosovo send its criminals to prison and proves its rule of law institutions are ready to handle high-profile cases and prisoners without EULEX’s assistance. Only Kosovo’s citizens can decide to step forward and say that they are done – done with informal power structures, done with shady business deals that pilfer funding and authority from institutions and democracy, and done being the country that earns the rank of the least democratic in the Balkans.

Kosova meriton më shumë/
Gabriele Meucci, Shef i Misionit EULEX/

U zhgënjeva kur i pashë rezultatet e raportit të Freedom House për vitin 2015, të publikuara në qershor, lidhur me vendet në tranzicion. Sipas këtij studimi Kosova është klasifikuar si “regjim autoritar gjysmë i konsoliduar” dhe me këtë është klasifikuar si regjimi më së paku demokratik në Ballkan. Në fillim kjo më është dukur shumë tronditëse, madje edhe e padrejtë, por pastaj e lexova përkufizimin e raportit: “regjim autoritar gjysmë i konsoliduar” është regjimi i cili përpiqet “ta maskojë autoritarizmin ose mbështetet në strukturat joformale të pushtetit duke pasur respektim të kufizuar për institucionet dhe praktikat e demokracisë.”
Ky përkufizim më hidhëroi. Këshilltarët e EULEX-it janë në Kosovë prej vitit 2008 dhe suksesi ynë ka qenë i përzier. Suksesi më i madh është arritur në sektorët në të cilët kolegët dhe homologët e Kosovës janë motivuar të ecin përpara, ta pranojnë ndryshimin dhe t’ju rezistojnë strukturave të vjetra joformale të pushtetit që e komprometojnë sundimin e ligjit. Kjo nuk do të thotë që përmirësimi ka qenë i njëtrajtshëm – gjithmonë ekzistojnë pengesa dhe raste kur gjërat nuk bëhen mirë. Madje edhe institucionet më të mira të Kosovës e përjetojnë këtë ndonjëherë dhe institucionet e fuqishme i shohin pengesat si mundësi për identifikimin e të metave dhe bëjnë korrigjime për ta përmirësuar punën e tyre në të ardhmen.
Por në rastin e Shërbimit Korrektues të Kosovës (SHKK) nuk është duke ndodhur kështu. Më 2012, SHKK ishte në rrugë të mirë për t’u bërë njëri prej tregimeve të suksesshme të Kosovës dhe Njësia për Përcjelljen e të Burgosurve ishte pjesa më e fuqishme e SHKK-së. Ishte arritur përparim aq i mirë sa që EULEX-i hoqi dorë nga kapaciteti i tij ekzekutiv (sipas të cilit ne ofronim oficerë korrektues që kishin kompetenca sipas ligjit të Kosovës për të shërbyer përkrah homologëve të tyre vendas) dhe kaluam në atë që e quajmë MMK – Mentorim, Monitorim dhe Këshillim. Për fat të keq, SHKK nuk vazhdoi në trajektoren e tij pozitive. Gjatë tetëmbëdhjetë muajve të kaluar kanë ndodhur një mori incidentesh me SHKK-në, në të cilin rast procedurat dhe institucionet e demokracisë janë shpërfillur për t’ju shërbyer strukturave joformale të pushtetit dhe interesave politike. Pothuajse kudo tjetër kjo do të ishte skandal, por në Kosovë duket që pjesa më e madhe e njerëzve ngrinin supet dhe gjërat vazhdonin ashtu si gjithmonë.
EULEX-i ka punuar me zell për të siguruar që Kosova t’i ketë mjetet dhe njohurinë për të ecur përtej strukturave joformale të pushtetit dhe për t’i pranuar standardet e BE-së për sundimin e ligjit. Pra, çka ndodhi, kur personat e dënuar në gjykimin e rastit Drenica vendosen në një vend, ku duket se hyjnë dhe dalin sipas dëshirës, dhe mund ta marrin udhëzimin e mjekut për të shkuar në QKUK aq lehtë, si unë dhe ju mund ta blejmë një espreso?
Besoj – e di – që Kosova mund të arrijë më shumë se kaq. Kosova ka në duart e veta çelësin e perspektivës së saj të ardhme në BE. Nganjëherë, ashtu si javën e kaluar, Kosova e shfrytëzon atë çelës, duke e dëshmuar përkushtimin e saj ndaj sundimit të ligjit, ballafaqimi me të kaluarën e saj dhe sigurimin e drejtësisë për viktimat e krimeve, të cilat ndodhën gjatë luftës dhe menjëherë pas saj. Prapë se prapë, në disa fusha të sundimit të ligjit – jo vetëm në SHKK – Kosova preferon të mbesë në të kaluarën, në burgun e strukturave joformale të pushtetit, duke e pranuar korrupsionin dhe nepotizmin dhe duke pritur që ndryshimi të vijë nga jashtë.
Ne në EULEX nuk jemi tjetër veç mysafirë në Kosovë dhe, si mysafirë, e dimë që nuk mund ta imponojmë ndryshimin – është populli i Kosovës ai që duhet të vendosë se është koha që Kosova t’i dërgojë kriminelët e saj në burg dhe të vërtetojë që institucionet e saj për sundimin e ligjit janë të gatshme të merren me rastet e profilit të lartë dhe me të burgosurit pa ndihmën e EULEX-it. Vetëm qytetarët e Kosovës janë ata që vendosin se kur do të thonë mjaft – që janë ngopur me strukturat joformale të pushtetit, me marrëveshjet e dyshimta afariste, që vjelin fondet dhe pushtetin nga institucionet dhe nga demokracia, si dhe që janë ngopur së qeni një vend që renditet si vendi më së paku demokratik në Ballkan.