Elez Osmani/

“Një Histori Gojore e të Mbijetuarave të Përdhunimit gjatë Luftës në Kosovë” – Anna Di Lellio dhe Garentina Kraja, Seria e Historisë Gojore e Oksfordit.

Në jetën e popujve ka ngjarje historike që kanë peshë të veçantë historike, jo vetëm për territorin që çlirohet, por edhe për mbarë historinë kombëtare. E tillë është edhe lufta për çlirimin e Kosovës. Lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, as nuk piku nga qielli, as nuk doli nga dheu. Ajo ishte përgatitur nga breza të tërë të atdhetarëve shqiptarë, në mënyrë që në nëntorin e vitit 1997, kur doli publikisht Ushtria Çlirimtare e Kosovës, të fillonte realizimi konkret i kërkesave të shqiptarëve për të mos jetuar në robëri. Do të thotë, çlirimi i Kosovës nuk është vetëm ngjarje për jetën e popullit shqiptar të Kosovës dhe të viseve që kishin mbetur jashtë shtetit amë, Shqipërisë.

Çlirimi i Kosovë është ngjarje me përmasë kombëtare, sepse më Luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, është hapur procesi i madh historik i bashkimit kombëtar. Prandaj, mund të thuhet, se vetëm me luftë çlirimtare, jo vetëm fitohet liria, por edhe ndryshojnë rrethanat historike në jetën e një kombi, në këtë rast të Kombit shqiptar. Madhështia historike qëndron në faktin se Kosova është pjesë e lirë e kombit shqiptar, pra është e pavarur, si shtet.

Por, edhe i gjithë ky rrugëtim historik, në jetën e popullit të Kosovës dhe të popullit shqiptar në përgjithësi, e kishte një çmim të rëndë në rrugën e zhvillimit historik. Jo vetëm pse lufta është luftë, gjë që sjellë shumë shkatërrime dhe humbje të jetëve të njerëzve, deri edhe të fëmijëve të pafajshëm, por edhe pse përpara kishim një armik shekullor, që hartonte programe për zhdukjen e shqiptarëve, që nuk respektonte ligjet e luftës, e të mos flasim për moralin e luftës së tyre.

Prandaj, sot në këtë takim, jam i emocionuar, thjeshtë për shkak se tema bosht, që trajtohet në librin e posa botuar, nga Profesoresha Anna Di Lellio dhe Garentina Kraja, të zgjon ndjeshmërinë, dhembjen, keqardhjen, për personazhet e librit, që janë nënat, motrat, nuset dhe vajzat tona. Por, meriton që të diskutojmë të vlerësojmë dhe t’i përgëzojmë autoret për punën e vyer, duke e përballur lexuesin me një realitet që vështirë se mund të gjendet në historinë e përbotshme të luftërave.

Libri, Një histori gojore e të mbijetuarve të përdhunimit gjatë kohës së luftës në Kosovë”, para së gjithash, për gratë që kanë rrëfyer historitë e tyre të dhembjes dhe të çnjerëzimit, pra të jetës së tyre, para, gjatë dhe pas luftës së Kosovës në vitet 1987-1999, thonë autoret. Përkundër faktit se ato kanë përmbledhur rrëfimet e vërteta, origjinale, të dhembshme, te atyre që janë të mbijetuara të dhunës seksuale nga forcat serbe ushtarako-policore dha paramilitare, gjatë luftës. Vlerësohet se mbi 20,000 gra ishin viktima të dhunës seksuale gjatë luftës. Në anën tjetër, për gati më shumë se dy dekada pas përfundimit të saj, pak të mbijetuara kanë dalë hapur për të dhënë rrëfimet tragjike për ato akte çnjerëzore që kanë përjetuar.

Në librin ” Një histori gojore e të mbijetuarve të përdhunimit gjatë kohës së luftës në Kosovë”, Anna Di Lellio dhe Garentina Kraja, i kanë vënë vetes qëllim që ta thyejnë atë heshtje, duke paraqitur historinë gojore të grave që i mbijetuan përdhunimit, nga forcat e armatosura pushtuese gjatë Luftës në Kosovë. Me zërat e tyre, njëzet gra, nëna dhe motra tona, përshkruajnë terrorin e luftës, si dhe makthet që kanë përjetuar, gjë që i ndjekin ato edhe sot e gjithë jetën.

Përmes këtyre rrëfimeve, lexuesve u jepet një pamje e shkurtër, se si është të jesh grua, jeta e së cilës është ndryshuar dhe shkatërruar nga një regjim i dhunshëm serb , dhe nga lufta, e cila këtë shpërfytyrim njerëzor e përdorte për t‘ulur dinjitetin e një populli dhe për të vënë në dilema pa rrugëdalje forcat çlirimtare të Ushtrisë çlirimtare të Kosovës.

Ndërsa rrëfejnë, pra e rikujtojnë atë pjesë të tragjedisë së përgjithshme, edhe si dhembje dhe mjerim personal, përvoja që datojnë pothuajse 30 vjet më parë, ato në të njëjtën kohë, zbulojnë një anë tjetër të tragjedisë që i kishte rënë hise popullit shqiptar, se si dhuna seksuale mund të përdoret dhe përdoret në luftërat bashkëkohore, edhe si mjet për ta GJUNJËZOR ASPIRATËN PËR LIRI TË NJË POPULLI, andaj ajo nuk duhet të lihet në harresë, as nuk mund të mohohjet e të heshtet, sepse ka prekur palcën e asaj që quhet dinjitet jetësor dhe liridashës i një populli.

I kuptoj edhe vështirësitë e autoreve, traumat dhe streset nga ato rrëfime tragjike të dëgjuara, por, mendoj, se kanë arritur me sukses të paraqesin në ato rrëfime dëshmi të pabotuara më parë, edhe pse janë vetëm njëzet të mbijetuara, të cilat kanë përjetuar përdhunimin gjatë luftës.

Rasti i Ellen Gardner

Duke përdorur kështu një qasje, ku historia gojore është pjesë e historisë së një populli, që nuk duhet të lihet në harresë, autoret kanë arritur për t’u ofrojnë lexuesve një perspektivë të nuancuar të jetës së të mbijetuarave, në vend që thjesht të përshkruajë viktimizimin e tyre. Libri përshkruan përshkallëzimin e dhunës në Kosovë gjatë viteve 1998 dhe 1999, kur forcat serbe kishin filluar fushatën e spastrimi etnik të popullsisë shqiptare, që është akti më i lartë i gjenocidit ndaj një populli. Rrëfimet, secili në mënyrën e vet, e lidh luftën, me përjetimet që ju kishin rënë hise. Ato janë bartur nga një vend në tjetrin, ngase në përpjekjet e tyre dhe të familjeve të tyre për të gjetur një strehë të sigurt, gjë që del se nuk e kishte askush, rrjedhimisht as këto motra dhe nënat tona që kanë rrëfyer tragjedinë e tyre, si pjesë e tragjedisë së përgjithshme të kombit tonë.

Aty rrëfehet brutaliteti kundër civilëve në zonat rurale të Drenicës dhe të Dukagjinit, por edhe gjetiu nëpër Kosovë, ku UÇK-ja ishte më e pranishme, por edhe në zona ku nuk kishte pasur aktivitete të armatosura. Ndërsa burrat, disa ishin ushtarë e disa ikën nga vdekja e sigurt duke u fshehur në malet e ndryshme të Kosovës, gratë u bënë kujdestare të familjeve të tyre. Qofshin gra të rritura, apo vajza të reja, askush nuk u kursye nga tërbimi i forcave pushtuese serbe, kurse në anën tjetër, u thoshin viktimave të tyre, ndërsa i rrihnin, i mbytnin dhe i përdhunonin, se po u bënin këtë vetëm pse ishin shqiptarë.

Kujtoj se kam të drejte të pohoj se këto skena tmerri i ka dëgjuar që atëherë edhe autorja Garantina, si gazetare e “Kohës Ditore”, e cila ishte gazeta me e besuar dhe citohej edhe nga ndërkombëtarët. Garentina Kraja është studiuese, gazetare dhe ish-këshilltare politikash. Karriera e saj përfshin mbi dy dekada raportimi, kërkimi dhe këshillimi politik në Kosovë dhe vende të tjera në Ballkanin Perëndimor, duke filluar nga mbulimi i luftës së viteve 1998-99, në vendin e saj të lindjes, në Prishtinë.

Anna Di Lellio është Profesoreshë e Asocuar në Masterin e Arteve në Marrëdhënie Ndërkombëtare (MAIR) në Universitetin e Nju Jorkut. Si eksperte për Kosovën, ajo është bashkëthemeluese e Iniciativës së Historisë Gojore të Kosovës. Ajo ka dhënë mësim në Universitetin e Kolumbias, Kolegjin Sarah Lawrence, Shkollën e Re dhe Universitetin Amerikan në Kosovë.

Profesoresha Anna Di Lellio, është sociologe dhe analiste politikash me një gamë të gjerë interesash dhe përvojash, nga politika dhe kultura amerikane te nacionalizmi, siguria dhe ndërtimi i shtetit në Ballkan. Hulumtimi dhe botimet e saj përqendrohen në Kosovë, ku ajo punoi për vite me radhë,

Ajo është redaktore e librit “The Case for Kosova: Passage to Independence” (Himni, 2006) dhe autore e librit ” Beteja e Kosovës 1389: një epikë shqiptare” (I.B. Tauris, 2009). “Dimri i gjatë 1945” Kushtuar masakrës së Tivarit të bërë nga partizanët e Titos, së bashku me ndihmën e partizanëve shqiptarë.

Në vitin 2015 ajo u nderua me Medaljen Presidenciale nga Presidentja Atifete Jahjaga për kontributet e saj ndaj kombit në fushën e kulturës. Ana Di Lellio dhe Kraja rrëfimet e dëgjuara dhe të publikuara i kanë vënë brena një konteksti të një historie shtypjeje shtetërore, spastrimi etnik dhe të një mungesës së përgjithshme të drejtësisë edhe në rrafshin ndërkombëtar. Duke i thurur historitë e këtyre grave së bashku dhe, duke i vendosur ato brenda një linje historie kronologjike, këto histori mund të lexohen, ashtu siç mund të dëgjohen, për të qenë dëshmi të hartimit të historive kombëtare, jo vetëm si rrjedhë e ngjarjeve, por edhe si përjetim njerëzor. Pra, në rrëfimet e tyre shpërfaqet , një histori guximi dhe force e atyre femrave.

Rrëfimet dhe historitë e të mbijetuarave, brenda ngjarjeve më të gjera historike, në mënyrë shumë dokumentare, i ofron çdo lexuesi, mundësinë të kuptojnë se si dhuna seksuale u përdor si armë në këtë luftë. (ani pse disa e quajtën konflikt të armatosur)

Më duhet ta them pa ngurrim, se profesoresha, koautorja, Anna De Lellio se bashku me gazetaren, publicistën, Garantina Kraja kanë bërë një punë te shkëlqyer, sepse e publikojnë një pjesë të të vërtetave, si këto rrëfime të tmerrshme të atyre vajzave dhe grave, që për kaq shumë kohë është heshtur, për arsye të njohura. Ndaj, mund të thuhet, me të drejtë, se zbardhja e së vërtetës është virtyt.

Rafael Floqi/

Analist i gjeopolitikës ndërkombëtare

Në epokën digjitale, kontrolli mbi elementët më të padukshëm të Tokës po përcakton fuqitë e reja botërore. Kina, me monopol mbi tokat e rralla, po përdor një pasuri minerale si armë politike e ekonomike në luftën për dominim global.

Metalët e rrallë janë themeli i teknologjisë moderne, por furnizimi global është i përqendruar në Kinë dhe nxjerrja e tyre ndotëse përbën një sfidë strategjike për SHBA dhe vendet perëndimore. Kërkesa në rritje për energji të gjelbër, makinat elektrike dhe inteligjencën artificiale i bën këta elemente një pasuri gjeopolitike kyçe të shekullit XXI.

Burimet që ndezin motorët e botës moderne

Në çdo celular, makinë elektrike, turbinë ere apo raketë mbrojtëse ndodhen grimca të padukshme metalesh që mbajnë peshën e gjithë teknologjisë moderne. Këto janë tokat e rralla — një grup prej 17 elementësh që përfshijnë metale si neodimiumi, praseodimiumi, ceriumi dhe lanthani, pa të cilët asgjë nga bota digjitale nuk do të funksiononte. Por përtej laboratorëve dhe industrisë, këto elemente janë kthyer në armën e re strategjike të gjeopolitikës globale. Dhe në këtë fushë, Kina ka krijuar një monopol pothuajse absolut: ajo prodhon rreth 60% të sasisë botërore dhe përpunon mbi 90% të të gjitha tokave të rralla.

Ky dominim nuk është produkt i rastësisë, por rezultat i një strategjie të menduar për dekada, që nga koha kur Perëndimi braktisi minierat për arsye mjedisore dhe Kina i subvencionoi me vetëdije për të marrë kontrollin.

Metalet e rrallë tokësorë dhe pse janë kaq të kërkuar

Metalet e rralla tokësorë po marrin gjithnjë e më shumë vëmendje, ndërsa kërkesa për produkte që variojnë nga smartfonët dhe makinat elektrike, deri te turbinat me erë dhe sistemet ushtarake, po rritet. Qeveritë po kërkojnë burime të sigurta furnizimi, pasi këto elemente janë thelbësore për teknologjitë moderne dhe energjinë e pastër.

Çfarë janë metalet e rrallë?

Ata janë një grup prej 17 elementësh, që përfshijnë 15 lanthanide (metale me shkëlqim të bardhë-argjendtë) si dhe skandiumin dhe itriumin. Elementet përfshijnë: skandium, itrium, lanthanum, cerium, praseodymium, neodymium, promethium, samarium, europium, gadolinium, terbium, dysprosium, holmium, erbium, thulium, ytterbium dhe lutetium. Më të zakonshmit janë :Lanthanum përdoret në lentet e kamerave dhe ndriçim. Cerium shërben për konvertues katalitikë, që reduktojnë ndotjen nga motorët me djegie. Neodymium dhe praseodymium janë shumë të kërkuar për magnetë të fuqishëm që përdoren në motorët e makinave elektrike dhe në turbinat e erës. A janë me të vërtetë të rrallë? Jo në kuptimin që janë të pazakonshëm — disa janë më të zakonshëm se plumbi — por janë të shpërndarë në sasi shumë të vogla në koren e Tokës, shpesh të përzier me minerale të tjera. Kjo i bën depozitat e mëdha të rralla dhe nxjerrjen e tyre shumë të kushtueshme.

Nga minierat në monopolin global

Ndërkohë që vendet e zhvilluara i mbyllnin minierat për të mbrojtur mjedisin, Pekini investoi në teknologjinë e nxjerrjes, ndarjes dhe rafinimit të tokave të rralla, duke krijuar zinxhirin më të plotë të furnizimit në botë.

Kina dominon tregun botëror, duke prodhuar rreth 60% të sasisë së mineraleve dhe 90% të metaleve të përpunuara dhe magnetëve të përhershëm. Pekini vendos kuota të rrepta për nxjerrjen dhe përpunimin, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në furnizimin global.

Në vitin 2010, një përplasje detare mes Japonisë dhe Kinës në Ishujt Senkaku u shndërrua në provë force ekonomike: Pekini pezulloi eksportet e tokave të rralla drejt Tokios, duke paralizuar industrinë japoneze të elektronikës. Ishte një sinjal i qartë për botën – Kina mund ta përdorë dominimin e saj si armë politike.

Prej atëherë, çdo kuotë prodhimi apo kufizim eksporti kinez shihet si barometër i tensioneve ndërkombëtare. Në një ekonomi që po kalon drejt energjisë së pastër dhe makinerive elektrike, kjo varësi është kthyer në një kërcënim strategjik për Perëndimin.

Trump dhe zgjimi amerikan

Administrata e Donald Trump ishte e para që e trajtoi këtë situatë si rrezik për sigurinë kombëtare. Në Strategjinë Kombëtare të vitit 2017, burimet kritike – përfshirë tokat e rralla – u shpallën thelbësore për pavarësinë industriale të SHBA. Trump nënshkroi urdhra ekzekutivë për të rigjallëruar prodhimin vendas, duke e bërë këtë çështje pjesë të luftës tregtare me Kinën. Ai mbështeti rihapjen e minierës Mountain Pass në Kaliforni, dikur lider botëror në prodhim, dhe krijoi bashkëpunime me Australinë, Kanadanë dhe Japoninë për të ndërtuar rezerva strategjike dhe kapacitete përpunimi jashtë Kinës.

Në thelb, Trump e kuptoi se pa këto metale nuk mund të ndërtohej asgjë – as avionët F-35, as makinat Tesla, as pajisjet e inteligjencës artificiale. Prandaj, tokat e rralla u kthyen në sinonim të sovranitetit teknologjik amerikan.

Kostoja e padukshme e pasurisë kineze

Dominimi kinez ka një kosto të rëndë ekologjike. Proceset e përpunimit përdorin solvente toksikë dhe acide radioaktive që ndotin tokën dhe ujin. Në qytetin Baotou, në Mongolinë e Brendshme, një “liqen toksik” i mbetjeve industriale është simboli i çmimit që Kina paguan për epërsinë e saj. Procesi i përpunimit përdor solvente dhe acide toksike, që ndotin tokën, ujin dhe ajrin. Disa minerale përmbajnë gjithashtu torium ose uranium radioaktiv, që kërkojnë trajtim të veçantë.

Për shkak të këtyre rreziqeve, industria përballet me rregullime të rrepta mjedisore dhe shëndetësore. Edhe pse po zhvillohen teknologji më të pastra për nxjerrje dhe riciklim, ato ende nuk janë të përhapura.

Kjo “energjia e gjelbër” paradoksale që kërkon Perëndimi mbështetet te procese që ndotin tokën kineze. Për dekada, Pekini e pranoi këtë ndotje si “kosto të zhvillimit” – një llogari që i ka dhënë tani kontroll global.

Në këtë mënyrë, Kina përdor pasurinë minerale si mjet politik, ekonomik dhe diplomatik, duke e kthyer sektorin e tokave të rralla në pjesë të strategjisë së saj për “vetë-mjaftueshmëri teknologjike”.

Përgjigjja e vonuar e Perëndimit

Në vitet e fundit, SHBA dhe Bashkimi Evropian kanë filluar të ndërmarrin hapa konkretë për të reduktuar varësinë nga Pekini. Ligji amerikan “Inflation Reduction Act” subvencionon industrinë e baterive dhe të automjeteve elektrike që përdorin materiale të siguruara nga aleatë strategjikë. BE ka miratuar “Critical Raw Materials Act”, që synon që deri në vitin 2030 të përpunojë 40% të materialeve kritike brenda territorit të saj. Megjithatë, Kina ruan avantazhin teknologjik dhe ekonomik. Përpunimi i tokave të rralla kërkon njohuri të thella kimike, pajisje të specializuara dhe kostot e ulëta që vetëm Pekini i ka arritur për shkak të standardeve të ulëta mjedisore.

Edhe miniera amerikane e Mountain Pass, ndonëse simbol i pavarësisë, ende dërgon një pjesë të lëndës në Kinë për përpunim. Kjo tregon se betejën për sovranitet teknologjik Perëndimi sapo e ka filluar – dhe Kina është shumë hapa përpara.

Një betejë e re globale për burimet e padukshme

Në shekullin XX, luftërat u zhvilluan për naftën dhe gazin; në shekullin XXI, do të zhvillohen për metalet dhe mineralet. Dhe ndryshe nga e kaluara, kjo betejë nuk do të zhvillohet në fronte ushtarake, por në laboratorë, miniera dhe tregje financiare.

Kina e kupton se kush kontrollon tokat e rralla, kontrollon bërthamën e teknologjisë moderne. Ndërsa SHBA dhe aleatët kërkojnë alternativa, Pekini përdor përparësinë e tij për të formësuar tregjet dhe për të imponuar ndikim politik. Në këtë kontekst, dominimi i Kinës nuk është thjesht ekonomik, por civilizues — ai përcakton ritmin e zhvillimit teknologjik të botës.

Përfundim: shekulli i elementëve të padukshëm

Nëse shekulli i kaluar u përcaktua nga fuqia e naftës, shekulli XXI do të përcaktohet nga fuqia e elementëve të rrallë. Tokat e rralla janë bërë valuta e re e epokës digjitale – një pasuri që përcakton jo vetëm fitimin ekonomik, por edhe fuqinë kombëtare dhe ndikimin global. Kina e ka kuptuar këtë më herët se të tjerët dhe e ka shndërruar në armë të heshtur gjeopolitike. Ndërsa SHBA, me qasjen e nisur që nga administrata Trump, përpiqet të rigjejë pavarësinë e saj teknologjike, gara sapo ka filluar. Dhe për momentin, bota digjitale ende varet nga mineralet e Kinës. Në duart e një fuqie që i përdor burimet si instrument pushteti, kjo varësi është po aq e rrezikshme sa varësia nga nafta dikur.

Arjeta Halluni Perdja/

Shoqata Teatrore Shqiptare ”Mërgimtari” së bashku me Këshillin e Mësuesve Shqiptare në Kroaci zhvilluan në Zagreb “Festivalin Ndërkombëtar Teatror të Fëmijëve në Gjuhën Shqipe” prej 31. 10 – 2. 11. 2025. Në këtë festival nga Italia mori pjesë grupi i dytë i shkollës “Migjeni” me: përshtatjen e skenarit nga mësuese Valbona Marku, me veshjet popullore të financuar nga shoqata “Ilirianët”, me bashkëpunimin e prindërve të nxënësve për këtë projekt dhe me rregji të mësuese Arjeta Halluni Perdja paraqitën përpara 150 pjesëmarrësve të këtij festivali “Legjendën e Kalasë së Rozafës”.

Nxënësit e kësaj shkolle morën jo vetëm duartrokitjet e bashkëmoshatarëve të tyre, por edhe nga juria të cilët i vlerësuan madje edhe me certifikatën e “Mirënjohjes” .

Vlerësim për këto fëmijë të lindur e të rritur jashtë ku në zemër kanë Atdheun dhe Gjuhën Shqipe. Nga ky takim kulturor që bashkoi Kosovën, Diasporën dhe Shqipërinë ku çdo gjë mbante vulën në gjuhën shqipe u formuan shoqëri të reja, shkëmbime eksperiencash, idesh, bashkëpunimesh mes mëueseve dhe vetë nxënësve. Kjo eksperiencë e re për nx. e kësaj shkolle krijoi dhe nxiti dëshirën për të marrë pjesë sërisht në gara të këtij lloji. Suksese nxënësve të kësaj shkolle!Suksese mësuesve dhe nxënësve të diasporës që me aq dashuri dhe përkushtim e mësojnë Gjuhën Shqipe.

Gjekë Gjonlekaj

New York/

Menjëherë pasi ishte burgosur Fatmir Limaj, unë shkova në Hagë për ta vizituar. Për faktin se kisha arritur një ditë përpara se Fatmiri  të dilte në Gjyq, pata rastin t’i shohë dëshmitë e Sllobodan Millosheviqit dhe në fytyrën e tijë të zymtë vihej re një urrejtje e papërmbajtur, duke akuzuar ish ambasadoin amerikan në Kroaci se gjoja ai dhe gjeneralët amerikanë kishin mbështetur spastrimin etnik të Krainës.

Megjithëse e kuptonte mirë anglishten, Millosheviqi refuzonte të fliste në këtë gjuhë – edhe pse anglishtja ishte gjuhë zyrtare e Gjykatës së Hagës.

Nga kjo vizitë ruaj kujtime të dhimbshme për familjen e Fatmir Limajt – për vëllezërit, fëmijët dhe sidomos për zonjën Limaj. Ajo, gjatë seancës gjyqësore të Fatmirit, qante pa pushim. Ishin orë të trishta për gjithë familjen, përfshirë edhe prindërit e tij. Pak kohë më vonë, zonja Limaj ndërroi jetë, duke i lënë fëmijët jetimë.

Pas shumë akuzash të pabaza dhe shpifjesh të ndyra, Fatmir Limaj u lirua – por përndjekja ndaj tij vazhdoi gjatë. E njëjta ndodhi edhe me Ramush Haradinajn.

Rreth themelimit të Gjykatës Speciale të Hagës

Kur u themelua kjo gjykatë, pata folur në radio-televizionet e Kosovës dhe në Malësinë tonë, duke përmendur një fjalë të urtë:

“Nuk ka dasmë pa mish, e as luftë pa gjak.”

Kjo gjykatë është ngritur kundër katër themeluesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Qëllimet e Serbisë janë të qarta – kundër lirisë dhe pavarësisë së Kosovës. Ata përpiqen t’i paraqesin prijësit e luftës si terroristë, duke poshtëruar nderin dhe dinjitetin e popullit tonë. Raporti i Dick Martit ishte një nga veprat më të ulëta që ndonjë i huaj ka fabrikuar ndonjëherë – një shpifje monstruoze kundër UÇK-së dhe kombit shqiptar në përgjithësi. Vepra të tilla mund t’i kenë trilluar vetëm njerëz si Vlladan Gjorgjeviqi dhe Vaso Çubrilloviqi.

Kjo është fyerja më e madhe që mund t’i bëhet traditës juridike shqiptare. Sjellja dhe respekti ndaj të vrarit janë përshkruar më bukur se kudo në Kanunin e Lekë Dukagjinit. Edhe shkrimtari ynë i madh Ismail Kadare pati një bisedë të gjatë me Alain Bosquet rreth ligjeve fisnike të malësorëve shqiptarë, dhe Bosquet mbeti i mahnitur nga humanizmi që ato përmbanin.

Gjykata dhe shpifjet e saj

Kur Hagës iu bë e qartë se akuzat monstruoze nuk ishin të vërteta, ajo filloi të shpikte trillime të tjera, shumica qesharake. Si mund të merret seriozisht dëshmia e një fshatari që pretendonte se “ushtarët e Hashim Thaçit i kishin vrarë lopën”? Armiqtë e UÇK-së, përfshirë edhe disa kundërshtarë politikë të PDK-së, dëshmonin sikur ishin në Gjykatën e Nurembergut!

Kosova, për një kohë të gjatë, kishte bërë çdo përpjekje për të shmangur luftën – por këto përpjekje nuk dhanë rezultat. Përkundrazi, sollën dëbime masive dhe poshtërim moral për shqiptarët. Nderi dhe dinjiteti i popullit tonë ranë përdhe.

Sot flitet nderkombëtarisht për mijëra raste përdhunimesh ndaj vajzave e grave shqiptare – dhe sa herë që dëgjoj këtue kumt të zi, rrënqethem dhe aty për aty më kujtohen vargjet e këngës së Halil Gashit:

“Fjalët e këqia s’janë mahi,

nuk ka lojë me robt e mi.”

Për turp, sot hapen ekspozita ndërkombëtare banale me rroba të brendshme grash – diçka që s’ka ndodhur kurrë në historinë tonë.

Padrejtësitë dhe heshtja

Sot Gjykata Speciale nuk merret me vrasjen e dhjetëra mijëra shqiptarëve, as me 400 masakrat e njohura, por vetëm me prijësit e Luftës Çlirimtare të Kosovës. Pse nuk pyesin kush i vrau Jasharajt? Pse nuk pyesin për masakrën e Mejes apo të Reçakut?

Ata tallen me Kosovën, me luftën tonë çlirimtare dhe me njerëzit më trima dhe më fisnikë të racës arbërore.

Kur i sheh të ulur në bankën e të akuzuarve katër burrat e Kosovës, të rrënqethet shtati. Ata ishin dhe mbeten më të mirët e luftës dhe të paqes. Pavarësisht çfarë do të vendoset në atë “Kalvar të Kosovës”, katërshi i Kosovës legjendare do të nderohet përjetë nga kombi shqiptar.

Këta burra kishin vepruar për Kosovën shumë përpara fillimit të Luftës Çlirimtare. 

Ata ishin dënuar me burgime të rënda dhe të gjata sic kishte qene Profesor Jakup Krasniqi. Për një gjysmë dekade  ata nuk dhanë asnjë shenjë dëshprimi dhe as pëndese për veprat madhështore që kishin bërë për çlirimin e atdheut të tyre. Dy prej tyre Hashim Thaci dhe Jakup Krasniqi më 17 shkurt të vitit 2008 kishin shpallur në Kuvendin e Kosovës Deklaratën e Pavarësisë që është dita më e lumtur e këtij populli të robëruar më shumë se një shekull e gjysmë. Pranë tyre ishin edhe Kadri Veseli e Petrit Selimi. 

Shqiptarët e Amerikës gjithmonë kanë qenë pranë Shqipërisë, Kosovës dhe trojeve shqiptare, por për Gjykatën Speciale të Hagës kanë treguar heshtje të pakuptueshme. Disa madje, në kohën e themelimit të saj, shkuan në Kosovë me politikanë amerikanë dhe mbajtën fjalime kërcënuese në Kuvendin e Kosovës. Ne në atë kohë reaguar në shtypin e Kosovës për kërcënimet e papërgjegjshme të shumë politikanëve dhe diplomatëve amerikanë.

Fatkeqësisht, disa aktivistë shqiptaro-amerikanë krijuan lidhje me Carla Del Ponte, madje e pritën me nderime në restorantet më luksoze të New Yorkut. Sot ata heshtin – dhe nuk dëgjohen fare. Ku janë tani miqtë e tyre në Kongres e Senat?

Ata që dikur rrihnin gjoks për “bëmat” e tyre, sot duhet ta dinë se miku i mirë njihet në ditë të vështirë. Ankthi dhe dhimbja e familjeve të katër heronjve të Kosovës rritet çdo ditë. Qëndrimi i tyre në atë “kështjellë fatkeqe” rëndon ndërgjegjen kombëtare.

Pas luftës, kjo është tragjedia më e madhe e Kosovës dhe e gjithë popullit shqiptar. Ashtu si dikur ndërhyrja e patriotëve shqiptarë ndihmoi në lirimin e Avni Rustemit, edhe sot miliona shqiptarë mund të ngrihen në mbrojtje të këtyre burrave të lavdishëm të kombit tonë.

Në fund, s’na mbetet tjetër veçse t’i lutemi Zotit të Madh për lirimin e tyre.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Arritjet, përpjekjet dhe sfidat për ardhmërinë Euroatlantike të Kosovës së mbas-çlirimit nga Pushtuesit Serb, i kam ndjekur dhe prezantuar në forumet më të larta të sigurisë, si në konferenca, panele si dhe qindra publikime në kryeqytetet e Ballkanit (përfshi Beograd), në Washington, Bruksel, Qëndrën Marshall Gjermani, Kolegjin e NATO-s, dhe në 32 Kryeqytetet e vendeve anëtare të Aleancës.

Po ashtu, kam kontribuar modestisht për përgatitjen e korrnizës si dhe ngritjen e Institucioneve shtetërore të bazuara në balancat demokratike të pushteteve, (si Këshillin e Sigurisë), duke patur njëherësh dhe privilegjin që vlerësimet, rezervat dhe këshillat strategjike ti ndaj me ish-Presidentin Thaçi si dhe udhëheqës të tjerë të Kosovës së pas çlirimit nga makineria kriminale e Millosheviçit.

Në pamundësi t’ju jap përgjigje të dedikuar studiove televizive, gazetave, etj në vijim gjeni konsiderata gjeopolitike mbi protestën e Tiranës (17 Tetor 2025), si dhe konfirmimin e Gjeneralit të mirënjohur Westly Clark për të dëshmuar në Gjykatën e Hagës jo vetëm në mbrojtje të: “bashkëluftëtarit të Tij, Presidentit Hashim Thaçi, por dhe luftës së drejtë të UÇK/USA/NATO për çlirimin e Kosovës”:

Pikësëpari, ajo çka i përbabashkon këto dy ngjarje (protesta e Tiranës dhe dëshmia e Gjeneralit Amerikan) është qëllimi për lirimin udhëheqësve të Kosovës, përkatësisht Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqit, Rexhep Selimi, të cilët nga çlirimtarë, akuzohen cinikisht për: “krime lufte si dhe kundër njerëzimit para dhe gjatë luftës 1998 -1999” !

Por edhe pse dy ngjarje me një qëllim të vetëm, i gjej tërësisht të ndryshme, për cilësinë e organizimit, imazhin, mesazhet kombëtare dhe ndërkombëtare që demostrojnë, por para së gjithash për peshën që mbartin për lirimin e udhëheqësve të UÇK-së si dhe aktualitetim e Kosovës moderne.

Konkretisht, dëshmia (deri 21 Nëndor), e Gjeneralit Westly Clark, nga cilësia e ish-Komandantit Suprem të NATO-s në Hagë, mbart një rëndësi kritike jo vetëm për lirimin e Ish-Presidentit Thaçi, por edhe për të nderuar luftën dhe bashkëluftëtarët (amerikanë/UÇK) e çlirimit të Kosovës nga pushtuesit Serb. Dhe meqë jemi te Gjenerali *, për këdo të interesuar do të sugjeroja librin e Tij “Time to Lead”, gjeni përmbledhje brilante mbi dinamikën e përballjes (sy me sy) deri në gjunjëzimin e Millosheviçit (Kasapit të Ballkanit).

Gjithashtu duhet konsideruar se, përveç gjeneralit Clark (me autorizim nga Qeveria e ShBA), jo rastësisht në mbrojtje të Presidentit Thaçi, kanë dëshmuar ish-ndihmës Sekretari Shtetit, James Rubin, këshilltari ligjor i delegacionit të Kosovës në Rambuje, Paul Williams, etj duke konfirmuar njëkohësisht qëndrimin e ShBA se: “lufta për liri/çlirimin e Kosovës nuk ishte kurrësesi krim”.

Thënë këtë, nënëvizoj se ShBA, jo-rastësisht nuk e ka nënëshkruar marrëveshjen dhe as i njeh vendimet e Gjykatës së Hagës, Për më tepër, në rastin konkret: “duke vënë shenjën e barazisë mes pushtuesve gjakatarë dhe luftëtarëve të lirisë”, kjo Gjykatë ka dalë tërësisht dhe pabesisht (e ngritur me miratimin e Thaçit …) nga binarët e juridiksionit si dhe po krijon një preçedent të turpshëm/rrezikshëm në historinë e pas-luftrave.

Nga ana tjetër, nuk mund të mos e shpreh keqardhjen për modelin e tejkaluar, skenarin e sforcuar, shpërdorimin për interesa partiake si dhe për nivelin (deri sharlatanë) të protagonistëve në protestën e Tiranës (dt. 17). Uroj të jem gabim, por kjo protestë folklorike, nuk i shërbeu as lirimit të Presidentit Thaçi, as bashkëluftëtarëve si dhe as sencibilizimit dhe promovimit të imazhit dhe dinjitetit kombëtar.

Për të kundërtën, kujtoj qasjen fisnike me UÇK-në të Presidentit të Shenjtëruar Ibrahim Rugova, edhe pse fitoi në mënyrë plebiçitare ndaj të gjithëve (përfshi patriot të çartur që ende e kosiderojnë Atë tradhëtar); vetë-dorëzimin në Hagë të Kryeministrit Hardinaj, për ti treguar botës mbarë se nuk jemi tribu/kaçak në këto troje, por ndër kombet më të vjetër dhe më fisnik të Europës, si dhe nderimin për përballjen dinjitoze të Presidentit Thaçi para “gjykatës së verbër dhe shurdhër” të Hagës, duke mbrojtur jo vetëm vetë-vehten dhe bashkëluftëtarët (UÇK/USA/NATO) por edhe luftën për liri dhe pavarësinnë e Kosovës.

Së dyti duke përsëritur përuljen e thellë për gjakun e derdhur, si dhe nderimin për sakrificat sublime të Shqiptarëve të Kosovës në shekuj, nuk mund të mos skalisim mirënjohjen kombëtare për “çlirimtarët e vërtetë” [ShBA/NATO/UK] si dhe për peshën kritike që vijojnë të mbajnë për paqen dhe stabilitetin demokratik të Balkanit Perëndimor.

Kështu, për Enveristët e vetë-mbrojtjes sovrane, ngrihet një pyetje shumë e thjeshtë: “Nëse ShBA/Trump, konfirmojnë tërheqjen e trupave ushtarake nga Kosova (që sigurisht një ditë do të ndodhë) = kush është opsioni-2 i Kryeministrit në detyrë për të mbrojtur statusquonë teritoriale të Kosovës dhe interesat gjeopolitike të Kombit”!? Pyetje që pa “lejen e vetë-vendosësve” kërkon përgjigje edhe nga Tirana Zyrtare. Ndërsa fakti që menjëhërë mbas: “ngrirjes së dialogut strategjik me Qeverinë Kurti”, anëtarësimi i Kosovës në NATO është konfirmuar ndër prioritetet e Washingtonit, flet më fortë se dezinformimet Ruse, për mbështetjen e ShBA/Presidentit Trump-2 ndaj Kosovës si dhe për ndërthurjen me interesave kombëtare.

Ndërsa për tmerrin që e ka mbërthyer në fundin e Tij/z Vučič nga “Shqipëria e Madhe”, mbeten ende pa përgjigje disa pyetje fare të thjeshta: “ndërkohë që Serbia nuk kërcënohet nga asnjë vend i rajonit (kurrësesi nga RSh/Kosova), përse shpenzon më shumë se 3 miliard € në vit (përfshi rrreth 1.64 miliard € me Izraelin dhe 2 miliard me Kinën), për tu armatosur “deri në dhëmbë”, me 18-Mig/29, 12-Rafale, Mi-35, raketa, drone” (?) kryesisht nga Rusia; dhe përse 3/4 e fuqisë ushtarake i mban në kufijtë shtetërorë të Kosovës!?

Gjithësesi, jo vetëm për neo-millosheviçët në Beograd dhe Putinistët në Moskë, e përsëris më fortë: “përsa kohë të ketë prezencë të SHBA/NATO në terren, agresioni ushtarak kundër sovranitetit të Kosovës, përveçse aventurë vetëvrasëse e Serbisë mbetet mision tërësisht i pamundur”. E thënë ndryshe, riciklimi i maktheve të Millosheviçit 26 vjet mbas humbjes turpëruese me NATO-n, mund të ushqejnë agjendën e radikalëve në Beograd, interesat e Kremlinit dhe krimit të organizuar, apo dhe sorrat rreth liqenit Ujmanit, por kurrësesi nuk trembin kombin Shqiptar si dhe as fuqinë e sprovuar (në 1999) të Aleancës trans-atlantike (USA/NATO/UK/BE)!

Në shtesë/vijim, gjeni respektivisht edhe: “katër rekomandime gjeo-strategjike”:

Mbrojtjen e sovranitetit, statusquo-në Kosovës si dhe zhvillimin e interesave gjeopolitike (mbarë-Kombëtare) në Rajon, Shqipëria dhe Kosova, do mund t’i realizojnë vetëm duke forcuar më tej bashkëpunimin strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, NATO dhe BE. (s’ka opsion-2).

Prishtina Zyrtare nuk do duhet kurrësesi të ndërmarrë vendimarrje që minojnë themelet e besimit nga/me “çlirimtarët/USA, që mbajnë ende peshë kritike për paqen, sigurinë dhe ardhmërinë Euroatlantike të Kosovës”.

Mbetet emergjencë Nr.1 ngritja e një “Grupi të urtësh/wise group”, me personalitete/elita të gjerësisht pranuara, që përtej pazareve part-iake përulen para interesave kombëtare si dhe përgjegjësive shtetërore për ta jetësuar Platformën: “2-Shtete sovrane 1-Komb i vetëm”, e cila nuk kërcënon (as Serbinë), por kontribuon si një balancë racionale për bashkëjetesën paqësore si dhe integrimin Euroatlantik të rajonit.

Aktorët dhe strategjistët/kolegët në Washington, do t’ju sugjeroja që perspektivën e dialogut strategjik me Kosovën ta para-kushtëzojnë JO me “deliret bollshevike të pushtetarëve që venë e vinë”, por mbi një Matricë Masash të Mirëbesimit Reciprok, gjithësësi të monitoruara nga USA/NATO/BE.

Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë Kombëtare,

Ballkanit si dhe marrëdhëniet me ShBA/NATO,

Ish: zv/SHSHP, Këshilltar i Presidentit si dhe,

Themelues i Përfaqësisë së RSh në SHAPE/NATO