Prof. Dr. Fadil Çitaku, PhD, MME (Unibe)/

Shkencëtarët nga Universiteti i Stanfordit, SHBA (Balban et al. 2023) deshmojnë se teknika e frymëmarrjes pesë-minutëshe është aktualisht mjeti më i fuqishëm për të reduktuar ankthin dhe stresin akut. Ne të gjithë marrin frymë. Shumicën e kohës ne e bëjmë atë pa menduar fare për të. Por ata që me vetëdije përqendrohen në çdo frymëmarrje dhe frymënxjerrje, mund të kenë përfitime mbresëlënëse shëndetësore, veçanërisht për ta reduktuar stresin dhe ankthin akut (Balban et al. (2023); Leggett, H. (2023); Cassella. C. (2023).Një studim i publikuar para ca javësh nga shkencëtarët e universitetit të Stanfordit, në SHBA (Balban et al., 2023) ku solli rezultate të mahnitëshme se gjatë një muaji, pesë minuta teknika të frymëmarrjes ditore ofruan përfitime më të mëdha në reduktimin e stresit dhe ankthit se sa meditimi për një kohë të ngjashme. Pra, në disa aspekte, pjesëmarrësit e caktuar në grupin e teknikës së frymëmarrjes rezultuan të kishin më shumë përfitime në uljen e stresit dhe ankthit, krahasuar më pjesmarrësit e studimit, që ishin caktuar të bënin vetëm meditim. (Balban et al., 2023)Ky studim i publikuar në revistën shkencore «Cell Reports Medicine» sugjeron se ushtrimet e frymëmarrjes mund të kenë një efekt më të lartë për shëndetit mendor sesa meditimi. Kjo teknikë e frymëmarrjaes sipas Balban et al. (2023) mund të zavendësonë ilaqet kundër stresit, depresionit dhe ankthit.Sipas autorëve (Balban et al., 2023) të këtij studimi shkencor, nese dojmë ta të përmirësojmë gjumin, të reduktojmë stresin gjatë ditës, të regjenerohemi nga puna intensive dhe stresi që sjellë jeta në përgjithësi, frymëmarrja e strukturuar e shkurtër e quajtur «psherëtima ciklike» (5 minuta) është ndër teknikat më të preferuara për ta aplikuar. Autorët e këtij studimi, Balban et al. (2023) theksojnë se ç’do ditë të eksperimentit në këtë punim shkencor, pjesëmarrësit raportuan për gjendjen shpirtërore dhe shenjat vitale, duke përfshirë rrahjet e zemrës, ritmin e frymëmarrjes dhe gjumin. Ata që investuan pesë minuta duke punuar për frymëmarrjen e tyre ç’do ditë, treguan lehtësimin më të madh të stresit në fund të muajit, me përmirësime ditore në shëndetin e tyre mendor dhe fiziologjik.Studimi aktual i Balban et al. (2023) testoi tre teknika të ndryshme të frymëmarrjes dhe njëra prej tyre dukej se performonte më së miri.Pjesëmarrësve të cilëve iu kërkua të praktikonin psherëtimën ciklike (kur pas një frymëmarrje normale merr edhe një frymëmarrje tjetër, pra dy frymëmarrje, ende pa bërë frymënxjerrje)- kur frymënxjerrjet janë të më të theksuara dhe të zgjatura – treguan përmirësime më të mëdha se ata të cilëve iu kërkua të praktikonin frymëmarrjen «in box» (në kuti) – kur frymëmarrja, pauza dhe frymënxjerrja përputhen të gjitha në kohëzgjatjet – ose hiperventilimi ciklik – kur frymëmarrjet janë më të gjata dhe frymënxjerrjet janë më të shkurtra.Studimi në fjalë (Balban et al., 2023) deshmoi se grupet e teknikës së frymëmarrjes raportuan një rritje më të lartë të ndikimit pozitiv sesa grupi i meditimit.Studimet e mëparshme të frymëmarrjes kanë treguar se frymëmarrjet në përgjithësi rrisin rrahjet e zemrës ndërsa frymënxjerrjet i ulin ato. Ndoshta kjo është arsyeja pse «psherëtimat ciklike» janë kaq efektive. Ne mund të qetësojmë trupin dhe mendjen duke u fokusuar në teknikat e frymëmarrjes më vetëdijesim të plotë.Efektet pozitive të meditimit kërkojnë një kohë më intenzive dhe se sa teknikat e frymëmarrjës për ta dhënë efektin e duhur.Sipas autorëve të këtij studimi (Balban et al., 2023) frymëmarrja e kontrolluar ndikon drejtpërdrejt në shkallën e frymëmarrjes, e cila mund të shkaktojë efekte qetësuese më të menjëhershme fiziologjike dhe psikologjike, duke e rritur tonin e nervit vagal gjatë ekspirimit (frymënxjerrjes) të ngadaltë. Ndërsa meditimi mund të ulë tonin e nervit simpatik në planin afatgjatë, ky nuk është qëllimi i tij kryesor për ta ulur stresin akut. Ende ka nevojë për më shumë kërkime shkencore për të ndarë dallimet midis meditimit dhe frymëmarrjes së kontrolluar, e cila duket se ka përfitime më të menjëhershme shëndetësore.Ne si njerëz, kurrë nuk kemi plotësisht kontroll mbi trupat tonë, ndaj ndonjëherë ky fakt mund të jetë një realitet vërtet i frikshëm. Të ushtrosh një moment kontrolli, qoftë edhe thjesht për të psherëtirë, mund të jetë pikërisht kjo një terapi, që mjekët në të ardhmën mund ta përdorin për trajtimin e pacientëve, që lengojnë nga stresi dhe ankthi akut.Referencat1. Leggett, H. (2023). Cyclic sighing’ can help breathe away anxiety. Scope, Stanford Mdeicine. Në dispozicion: https://scopeblog.stanford.edu/…/cyclic-sighing-can…/ (konsultuar më 28.2.2023)2. Balban et al. (2023). Cell Reports Medicine 4, 100895January 17, 2023 ª 2022 The Authors. Në dispozicion:https://doi.org/10.1016/j.xcrm.2022.100895 (konsultuar më 28.2.2023).Cassella. C. (2023). A Simple, 5-Minute Breathing Technique Is a Powerful Tool to Reduce Anxiety. Në dispozicion: https://www.sciencealert.com/a-simple-5-minute-breathing…. (konsultuar më: 28.2.2023). Rreth autorit: Prof. Dr. Fadil Çitaku, PhD, MME (Unibe). Themelues i Akademisë së Shkencave të Lidershipit në Zvicer, Cyrih (www.alssedu.ch); Shkënctar i Lidershipit dhe Inteligjencës Emocionale; Profesor për PhD, Msc. dhe MAS. Zbulues i Modelit te Lidershipit sipas Çitakut në shtetet: Zvicer, Gjermani, Austri, USA, Kanada dhe Britani të Madhe. Bashkëzbulues i Modelit të Kompetencave të Lidershipit Drenica. Kontakti: info@alss-edu.ch; www.alss-edu.ch.

Dashnim Hebibi

Bashkimi e bënë fuqinë! – Ambasada e Republikës së Kosovës në Zvicër, mbrëmë më 23.02.23 në Bern, ka organizuar pritje zyrtare me rastin e shënimit të 15 vjetorit të Pavarësisë së Kosovës edhe ate pak metra nga Parlamenti zviceran dhe përballë Helvetiaplatz, vend që njihet nga të gjithë veprimtarët, që jetojnë e veprojnë në Zvicër e sidomos nga ata, që kanë organizur apo marë pjesë në protesta të shumta, kundër regjimit të Serbisë.
Ky vend dridhej në ate kohë nga veprimtarët e të gjitha trevave shqiptare. E sonte, padyshim, se shumë nga ata që kanë kontribuar për pavarësi të Kosovës, ju ka kujtuar ai vend.
Shumë të tjerë, që kanë ndërruar jetë dhe nuk kanë pasur fatin ta shohin Kosovën e pavarur, perendia ia bëftë dritë në përjetësi.
Në mesin e shumë të pranishmëve, ishte edhe konsulli i Kosovës në Cyrih, z. Sami Kastrati dhe stafi i tij, pastaj veprimtarë, familjarë dëshmorësh, intelektualë, afarist, prijës fetarë e sportistë, nuk na harruan edhe neve nga Krahina e Mollës së Kuqe. Në mesin e shumë zviceranëve, diplomatë të shteteve të tjera që veprojnë në Zvicër ishte edhe sekretarja e shtetit të Zvicrës, Livia Leu e cila mbajti edhe një fjalë përshëndetëse. Ishte ambasadori Kukeli ai i cili me një fjalë modeste dhe me plot kuptim, fjalim brilant, falënderoi çdo bashkatdhetarë për kontributin që e ka dhënë për një Kosovë të pavarur si dhe bashkëpunimin e shkëlqyer me shtetin zviceran dhe popullin e saj. Ai ndër të tjera përmendi edhe kontributin e mërgatës sonë që e ka dhënë e po e jep në të gjitha drejtimet në Zvicrën mike. Pas intonimit të himneve të gjithë e kuptuan se programi festiv filloi e salla ishte e përmbushur. Në një atmosferë të papërshkrueshme me fjalë, ambasadori i Kosovës, Z. Sami Ukelli dhe stafi i tij edhe njëherë dëshmuan, se Ambasada e Kosovës është institucioni që do të bashkoj edhe në festa të tjera të gjithë shqiptarët, pavarësisht, se nga cila trevë vijnë, në çfarë subjekti politikë janë, apo besimi fetarë kanë.
Kosova është e jona, për të të gjithë u angazhuan, dikush më shumë e dikush më pak, prandaj të bashkohemi edhe më shumë dhe të përcjellim amanetin e dëshmorëve, që dhanë më të shtrenjtën e kësaj bote, jetën, që ne të jemi të lirë, të kemi shtetin tonë dhe për të të punojmë shumë. Programi festiv pas dy fjalimeve, vazhdoi me disa pika artistike ose një koncert modest nga Shkodran Osmanaj dhe Leutrim Aliji.
Lavdi jetës dhe veprës dhe i përjetshëm kujtimi qoftë për ta! Në këtë kremtë isha së bashku me veprimtarin e dëshmuar të kauzës sonë kombëtare, nga Tërnoci, z.Rafet Ademi, nga ai vend i Komandant Lleshit, Dr.Llukman Halilit, Akademikut, Nexhat Daci, shkrimtarit të njohur, Skender Gashi, diplomatit, Shaip Kamberi, kryetarit të komunës së Bujanocit, Dr. sc. Nagip Arifi e shumë atdhetarëve të tjerë, që ka dhënë kjo pjesë e tokës së Peonis Dardane, takuam shumë miq dhe me disa bëmë edhe foto kujtimi. Ju takofshim në gëzime! Faleminderit Ambasadorit, z.Sami Ukelli dhe stafit të ambasadës për ftesën!

Të shtunën më 18/02/2023, në Bruksel të Belgjikës, në ambjentet e Qendrës kukturore Vatra, organizohej një shfaqje kulturore të Shkolës shqipe Vatra për 15 vjetorin e Pavarësisë së Kosovës. Pas fjalës së kryetarit të Qendrës kulturore Vatra, politikani z. Ahmet Gjanaj, nënkryetar i komunës ku mbahej spektakli, për të vënë theksin tek rëndësia e mësimit të gjuhës shqipe për mbijetesen e një komuniteti të mirëfilltë e atdhetar, mori fjalën Ambasadori i Kosovës z. Agron Bajrami, konsulla e Shqipërisë znj. Viola Kaloshi dhe historiani z. Ragip Zekolli për një fjalë përshëndetje. Fjalën kryesore dhe e fundit e morën nxënësit e shkollës shqipe Vatra që recituan, kënduan e vallëzuan ashtu siç janë mësuar te shkolla shqipe me atdhedashuri e përkushtim. Në fund të programit, performoi grupi i valleve Vatra që ka vite që mahnitë skenat dhe sheshet publike të Belgjikës.Shkolla shqipe Vatra funksionon për gati 20 vjet dhe ka dorëzuar mbi 700 dëftesa. Veprimtaria e saj në dobi të komunitetit shqiptar është e konsoliduar.