Tregim nga Jakov SOLOMONI-Izrael/*
E shihja shpesh ate njeri, qe transportonte ne nje karroce, nga ato qe perdorin neper supermarket, nuk dij se cfare. Rreth e rrotull karroces dhe brenda saje, nje numur i madh qeskash najloni, kuti plastike kuadrate e te rrumbullakta e shishe me uje. Ku i conte dhe pse i duheshin tere keto pajisje? Nuk e kisha idene. Mezi e shtynte ate karroce te mbushur plot e perplote, ne ato hip e zbrit nga trotuaret, qe e mundonin shume.Disa te perpjeta vecanerisht,qe ja shkurtonin rruget qe bente e lodhnin sa me zi mbushej me fryme. Benta thuajse ate itenerar,standart, perdite, me po ato levizje, pa kthyer koken majtas e djathtas , sikur gjithe bota e tij ishte vetem ai preokupacion qe e bente, me sa shihja, me zell te madh. Ishte nje burre i shkurter, rreth te 65 vjeteve, i veshur keq e pakujdes, gjithmone me ate kasketen e tij karakteristike ne koke ngjyre te gjelbert, me floke te zbardhur por te zgjatura mbrapa e lidhur me nje llastik qe jepte pamjen e nje bishti kali teper te vjeteruar qe mezi i heq zvarre vitet e tij. Kete lloje modeli flokesh e kam pare edhe neper skena koncertesh muzikore,por ai s’me duket se e bente kete per mode, por vetem se keshtu kursente kohen e tij te cmuar per mos tu marr me floket.Me terhiqte vemendjen ky njeri enigme qe e shihja shpesh ne iteneraret e mija te perditeshme drejt postes,bankes apo klinikes ku beja punet e mija.Kurre s’kisha folur me te sepse ecte perhere me koken ulur sikur te mos i interesonte asgje e askush. Ai dhe karroca e tij perdite e ngarkuar, formonin nje simbioze te persosur ne llojin e vet. Isha shume kurioze te dija kush ishte ky njeri misterioz, c’bente dhe ku i conte ato qeska dhe kuti perdite.Ky informacion i shkurterper te ishte frut i vezhgimeve te mija deri atehere pa as me te voglin qellim, ne ato kembime me te te rastesishme me te ne njerin apo tjetrin sens. Ndonjehere takonte sikur karron e kishte me te lehte, me me pak qeska gje qe me bente te mendoja se diku i conte nje pjese ne ato rrugetime pa fund. Te them te drejten disa here isha bere gati t’i flisja, por ne momentin e fundit, hiqja dore nga ky mendim per disa aresye :E para nuk dija se si do ma priste nderhyrjen;mund te me jepte nje :c’te duhet ty “dhe ketu biseda do te mbyllej, se dyti, ne c’gjuhe do t’i drejtohesha? Eshte ca bela ketu ne Israel me gjuhet, sidomos me pleqte. Ne moshen e tij, jane te rralle qe e dijne gjuhen mire, pervec rasteve kur ke te besh me njerez qe kane shume vite ne vend. Shumica e tyre, qe mund t’i dallosh lehtesisht sapo thone fjalen e pare dhe keta jane jehudite rus qe flasin shume mire idish.Nje pjese e mire e migranteve qe vijne nga Republikat ish sovjetike, ne moshen e tij, s’e kane kollaj te mesojne hebraisht, madje do te thoja se nuk e kane edhe shume te nevojeshme sepse midis tyre(qe jane rreth 1.5 miljon njerez ) flasin rusisht, ne dyqane, posta, banka gjejne vazhdimisht dike qe flet gjuhen e tyre. Kane programe TV ne ate gjuhe si dhe shume gazeta rusisht, pra per kete kategori njerezish gjuha nuk perben ndonje problem thelbesor, por sic do rregull qe ka edhe perjashtime, edhe midis pleqeve ka te tille qe shkojne perdite neper klube pensionishtesh apo shkolla pa pagese ku me kembengulje mesojne hebraishten, dhe flasin goxha mire. Me kete lloje emigracioni, me te gjitha moshave, kam marrdhenie te mira sepse me ta flas lirisht fale asaj rusishte qe mesova ne Shqiperi per shume vite dhe qe e kam perfeksionuar per mrekulli pergjate shume viteve.Vend i cuditeshem ky yni, edhe pse kaq i vogel, fliten gati 72 gjuhe te botes. Them se do te jete nje rste unik ne bote ku ne nje territor kaq te vogel degjon perdite gjuhe nga gjithe kontinentet. Njerzve nuk u ben pershtypje neper dyqane, kur presin te paguajne, tek degjojne disa prej ketyre gjuheve qe ne shumicen e rasteve nuk gabojne ne percaktimin e tyre, pervec shqipes qe s’u jep ndonje ngjasim me ato qe kane degjua rendom. Ndonjehere edhe pyesin:
-c’gjuhe eshte kjo?
Une shpesh u bej edhe lojra per t’i coroditur duke i sorollatur“Neper te gjithe boten “sa me ne fund ata e humbasin durimin dhe kembngulin:He de na e thuaj; c gjuhe eshte ?
-Cudi thone – s kemi degjuar gjuhe te tille. Nejse, pune te tjera keto dhe qe te mos zgjatem, po merrem me problemin qe fillova t’u tregoj .Pra, ne nje nga keto ditet vendosa qe sapo ta shihja t’i drejtohesha rusisht edhe pse nuk me ngjasonte me ta, por qe sic do ta shihni, u gabova keqas. E dallova qe se largu ate karroce te madhe qe e shtynte ne nje malore per te dale ne asfalt. I djeresitur nga pesha e madhe qe mbartete, i sigurt se nuk po gaboja, i’u drejtova me nje pershendetje ne rusisht, kur ai me leshoi nje :Ma ata roce? (Cfare kerkon?)- M’u pergjigj ne hebraisht dhe kuptova menjehere gafen.
–Ah, me fal ,i thash,te mora per rus dhe u afrova akoma duke i bere pyetjen tjeter:-
Nga c’vend ke ardhur ?
M’i nguli syte mire e mire dhe ma ktheu :
-Ke ndonje interest e dish se nga kam ardhur,apo ashtu kot po pyet ?
-Jo, ia preva, thjesht doja te dija, te kam pare shume here me kete karroce, nuk e dij cfare transporton, ku i con?
-Mos punon gje ne polici ti,qe kerkon te dish se c’kam ketu Brenda?…Nuk kam gjerate dyshimta, mos u bej shume merak, nuk i bej keq asnjerit une.Ja shiko me se merrem- dhe hapi nje kuti ku kishte brenda copa buke me leng, hodhi brenda dy luge peshk tono,i trazoi dhe i futi ne nje kuti me te vogel. Pasi e leshoi ate ne trotuar, vuri aty dhe nje kuti plastike me uje. Menjehere u grumbulluan aty nja gjashte mace qe nisen te hane me qejf.I perkedhelte macet si t’i kishte te tijat koke me koke, me dashuri dhe pa ngritur veshtrimin qe aty foli: E more vesh tani se me se merrem dhe cfare kam ne kete karroce ? U drejtua nga macet :He ashtu,hani tani, e dij une se ju nuk beni asnjehere naze, se jeni gjithmone te uritura.U fliste sikur bisedonte me njerez,i sigurt se ato ia kuptonin gjuhen e perditeshme. Macet e fshine kutine dhe pastaj pine uje sa u ngopen. Ai u hodhi edhe nje porcion tjeter duke menduar qe ato duhej te hanin edhe me vone. Dukej i kenaqur nga puna qe kishte bere dhe duke vene duart ne dorezen e karros, po behej gati te levizte me tej.
-Ika –me tha, te tjera mace me presin atje ku do te shkoj, nuk e di se kur do te kthehem sonte, jam me vonese.
-Po prit nje minute,-i u drejtova duke i dale perpara. A nuk mund te bisedojme came teper, te pakten me thuaj si Ju quajne?
—Tom, me quajne, u pergjegj;s’kam shume kohe per muhabete, ti me sa shoh une qenke i lire. Mendova te beja nje cope rruge me te qe t’i merrja me shume informacion.Pas disa minutash, beri nje stacion tjeter para disa shkallinave te nje pallati. Kudo kishte kuti plastike bosh qe ai i merrte dhe u vinte kutit e reja me ushqim.Ishte po e njejta procedure qe kisha pare, por macet ndryshonin, te dobeta, te vogla qe i’u versulen kutive me ushqim per te shuar urine dhe etjen .Pa e nderprere pune dhe pa ngritur koken, me foli: -Eja nje dite tjeter se sot sic e shikon, jam shume i ngarkua, nuk e sheh se si po hane? Kam dy dite qe nuk i kam ushqyer prandaj bejne keshtu, kam pasur edhe une problem shendetesore. Ika, mireupafshim! Ma priti…
-Mireupafshim Tom,i fola ndersa ai largohej me shpejtesi…
Ika me mendimin se ndonje institucion bamiresie per kafshet, ia kishte ngarkuar ate detyre per te cilen ndoshta fitonte dicka.Them keshtu sepse edhe nga mosha mu duk nje pensionist qe ne kohen e lire plotesonte ca te ardhurate tija. Ktheva koken edhe nje here ne drejtim tetij, ai ishte larg duke levizur karrocen , gjithmone e me me pak peshe, me preokupacionin per gjithe macet qe kishtene patronazh si te ishte pergjegjes i tyre. Dija vetem se kishte ne qytetin tone nje shoqate per mbrojtjen e qeneve, por per macet, as qe e kisha idene se mund te kishte ndonje te tille.Vec, kisha degjuar se kishte sanksione te rendaper trajtimin e keq ndaj maceve me gjoba te rendae sidomos per ata shofere qe i shtypnin, qofte edhe pa dashje. Prane pallateve te banimit kishte kazane temedhenje plehrash ku cdonjeri hidhte aty ne qeska plastike, mbeturinat e dites dhe ku macet gjenin vazhdimisht dicka per te ngrene. Ndonje i apasionuar vendoste prane kazanit edhe nje ene plastike me uje per to.Keto mace, si kudo,sillnin nje sherbim te madh qytetit duke e pastruar nga mijte qe u turreshin po atyre kazaneve plehrash. Neper shtepi, s’kishte kembe miu dhe per kete duhet t’i falenderonim e t’i mbronim macet. Ky fundja ishte profesioni i tyre, te gjuanin minje. M’u kujtua nje dite kur beja zborin ne ishullin e Sazanit. Kuzhinieret e reparteve, i hidhnin mbeturinat ushqimore pas repartit ne ndonje rrepire ku levrinin mace e minje se bashku dhe ku keta te fundit fitonin me shume ne garen per te siguruar ushqim .Ne fillim kur i pash u cudita sa shume mace kishte reparti. Kur ua thash kete shokeve, ata qeshen dhe me thane se ato qe kisha pare ishin minje race, me te medhenje se macet. Ne kete ishull te vetmin qe kishim, ndodhte e kunderta, minjte ishin gjahtaret e maceve, i sulmonin disa se bashku deri sa i coptonin. Prandaj edhe ishin shtuar kaq shume dhe mase ndonje dite do t’u suleshin edhe ushtareve. Po pse ore, qeverija do te merrej edhe me minjte? Ajo qeveri friken u’a kishte njerezve dhe jo minjeve.Se fundja midis njerezve i gjente dhe armiqte e saje e jo mes minjsh.Le te merrej kush te donte me ta, u plasi atyre!Pa dale se e harrova fare Tomin tone …. Ne ato itenerare e shihja vezhdimisht, pershendeteshim nga afer apo nga larg duke me ngritur doren. Sic po e shihja, ati as qe i shkonte ndermend te me jepte rastin te bisedonim pak ashtu sicduhej. Doja te dija me teper per te dhe punen e tij te cuditeshme. Sa here qe e takoja,nga afer,merrja perhere pak informacion duke e shoqeruar ne nje cope rruge apo kur ndalonte neper “stacionet e maceve “te tija te dashura qe vetem ai i njihte .Duke pare insistimin e tij te vazhdueshem per te mos me lene te depertoja aq shume ne sekretet tij, nje dite me pyeti:
-Pa me thuaj, si e ke punen qe kerkon te dish aq shume per mua, perse te intereson, nuk e kuptoj ?
-Nuk e dij, i thash, sot per sot e kam thjesht kuriozitet, neser mund te me lind ndonje mendim i ri.
Une asgje nuk dij per ty, ti m’i ke mbajtur sekret shume gjera , per shembull , kush ta ka dhene kete pune , qe te ushqesh macet perdite , kush t’I jep ushqimet per to , une pash se u jep edhe tono qe eshte I preferuar edhe per njerezit ? __Degjo ketu ore kurioz :Une jam nje pensionist si shume te tjere dhe s kam te ardhura te tjera vec pensionit qe marim burre e grua . Nje pjese te pensionit e shpenzojme per keto mace –dhe syte I mbante tek ato sikur t’ kishte te afermit e tij ;edhe ato kane shpirt dhe duan te jetojne apo jo ?Shume njerez kane te ardhura shume me teper se ne , por mendojne se kjo eshte pune e dikujt tjeter qe te merret me macet . Ne qofte se te gjithe do te mendonim si ata , atehere kete pune do e kish marr dreqi . Sa per ushqimet , qe pyete se ku I gjej , ja aty ne kazanet e plehrave kerkoje dhe gjej aq shume sa s’e merr dot me mend . Njerezit jane aq te pakujdesshem ndaj ushqimit dhe hedhin shpesh edhe gjera qe mund te haen . Po do ca durim kjo pune sepse keto ushqime duhej zjere duke I perzier dhe shtuar edhe te tjera gjera qe I blejme si ajo tono qe the ti .Keshtu ushqimi behet me I shijshem edhe per to . –Tom por une pash se ke plot ushqime te gatuara dhe me buke …..—PO pse ore si mendon ti se kane dhembet e tua ato , ka edhe mace te vogla qe e duan ushqimin te zjerre mire bile se s’e hane dot pastaj dhe u neveritet . Pastaj I perziejme mire me te tjerat me te shijshme , as ti s’besoje se ha vetem buke , do edhe gjelle apo jo ?dhe qeshi—E kuptova pak a shume –shtova –por a u paguan ndokush per kete pune apo…–Kush mendon ti se me paguan , bashkia e qytetit ? HahahahaVet e bejme ore une dhe ime shoqe merremi shume kohe me kete pune qe une t’I shperndaj te nesermen . Une dal nga shtepija qysh ne shtate te mengjezit dhe nuk kthehem po nuk I ushqeva te gjitha te njohurat e mija . Po edhe ato me njohin nga larg dhe e dijne se ka ardhur vakti I ngrenies . Mua keshtu me kane edukuar prinderit qysh ne vogeli t’I dua kafshet , prandaj dhe kam ne shtepi pese mace dhe tre qen . Morri fryme thelle sikur te tjera kujtime I erdhen ndermend : Jam nga Rumania –shtoi si me trishtim , kam ardhur nga ferri I Dantes , apo ti nuk e njeh fare kush eshte ? –E njoh Tom , e njoh thashe se edhe une jo larg teje kam qene , po tie paske lexuar vepren e Dantes –I thash —Jo vetem e kam lexuar por e kam ndjere ne kurriz kaq vjet . Ne shtepi , atje kishim nje oborr te madh ku ime eme mbante lloje lloje kafshesh qene , mace , pula rosa .Kjo ka ndodhur tridhjet vjet me pare kur I kisha akoma prinderit .Ata me edukuan t’I doja kafshet sepse edhe ato kane te drejten e tyre per te jetuar dhe s’kemi te drejte t’jau mohojmr kete .Mua zoti nuk me dha femije , s’pata fat . Dashuria per kafshet , deri diku , ma lehteson kete dhimbje te thelle .Time eme kafshet e donin shume , ajo I kishte edukuar ato qe kurre te mos shkonin e te hanin ushqimin e tjetrit . S’me kishte ndodhur te shihja qente te ziheshin me macet e tu hanin atyre ushqimin , asnjehere .Nena me mesoi edhe mua , pa leksione te vecanta , t’I dua dhe ti respektoje ato krijesa fatkeqe qe me dhimbsen aq shume . Dashria e tyre me mban gjalle sepse jane mirenjohese , ja e shikon si me lepijne duart ?Eshte puthja qe ato dijne ta japin aq mire dhe falenderimi per ndihmen qe u jap .Ato s’kane goje dhe kjo eshte menyra per teme falenderuar .Njerezit shume here jane me pak mirenjohtes se kafshet , per fat te keq .I doli nje psheretime e thelle pas se ciles beri nje pushim te gjate , ne heshtje .I’u duk se foli shume , apo u kujtua se kishte akoma shume per te bere me ato krijesa qe donin perhere kujdes .—Mire atehere , foli serish ,mehangre shume kohe sot . Te lutem here tjeter mos me bej kaq shume pyetje , mos je gje gazetar ti ?—Jo Tom –ja ktheva s ‘ka nevoje te jesh gazetar qe te besh nje bisede si kjo e jona , ishte thjeshte nje njohje me ty . –Mire , mire , s’ks problem foli duke e vene ne levizje karrocen me ate zhaurimen e rrotave qe ecte here ne asfalt e here ne toke te thate , krikellitje qe e kishte me sa dukej nga puna e gjate . Vertete qe e kisha teperuar ca me pyetjet e mija pa mbarim , por ndihesha I kenaqur sepse se fundi mundat’ja hap ate kasaforte te hekurt qe ndofta asnjeri s’kishte marr mundimin t’ja thyente . Ishte pikerisht ai moment qe me lindi idene e nje tregimi sado te shkurter per te . Me duket se vendosa drejte ,mbasi ky rast mu duk unik ne mes atyre qe kisha lexuar dhe dija . S’e mos idja une te gjithe ato qe jane shkruar per kafshet ne bote . !Kaluan dite dhe muaj dhe jeta rridhte po me te njejtin ritm si ne ate kengen italjane qe thote (Eperkthyer ne shqip)_Ditet e mija jane te gjitha te njellojta –si kokrat e nje tespije Por edhe per Tomin jeta nuk dukej se kishte bere ndonje ndryshime sencial pervec , si per tegjithe , nje rritje natyrale .Vazhdoja ta shihja ne po ato rruge , me pot e njejten karroce , me zhaurime me te forte tani ,vetem se floket I kishte me te bardha se me pare dhe bishti kalit ishte zgjatur akoma ca .E ku cante koken ai per floket e per pamjen e tij te jashteme , te tjera preokupacione kishte ai njeri , jo si gjithe te tjeret . Veprimet e tije tani nuk me cudisnin me , ato me dukeshin me se te natyreshme .Fundja s;kishte te drejte njeri ta paragjykonte jeten e tij personale sado e cuditeshme qe t;ju dukej . Mbi kete leitmotiv e kishte mbeshtetur jeten e tij te tanishme dhe vetem ai kishte te drejte ta ndryshonte ose jo . Ndonjehere pershendeteshim ne kalim . Gjithmone I krusur mbi karrocen plot qe dukej se ishte nisur per nje rruge te gjate . Erdhi dimri . Une mendoja se ne periudhe te vitit qe ndonjehere bente ftohte Tomi do ta rrallonte pak punen e nisur , por gabohesha :ai e vezhdoi ate pune me te njejtin impenjim ne shi e ne ere Edhe pse dimri tek ne , ne Israel , nuk ka ato tipare si ne Europe , me debore e stuhi me permbytje pre rreshjeve anormale qe marrin cdo vit jete njerzish , prap stinet dallohen nga njera tjetra . Ne qytetin ku banoje per rrethnjezet vjete kam pare dy rreshje debore . Ndryshe ndodh ne Jerusalem ku Debora eshte fenomen I perviteshem pershkak te lartesise shtateqindmetershe qe ka qyteti nga niveli detit Ne ate periudhe Jerusalemi me duket sin je llogora me pishat e saja te bukura te mbuluara me te bardha , gje qe I jep vendit nje pamje mahnitese .Per t’uciditur eshte fakti qe ndersa atje bie debore , shtatedhjete e pese kilometra me ne perendim , prane detit Mesdhe apo ne Detin e Vdekur ka plot njerez qe frekuentojen bregdetin . Cudi me vjen qe bota kete te fundit e quan det te vdekur .Ne ne Israel e quajme Jam A Melah qe do te thote Deti I Kripur per shkak te densitetit te larte te kripes ne te .Ai na jep shume produkte te industries kimike , shume turiste dhe mbi te gjitha preparatet e mrekullueshme kozmetike qe jane nga me temirat dhe te kerkuarat ne bote . Kete ma kujton edhe karroca e Tomit qe ka shume produkte te atij deti me gjithe ato kuti plastike ku ai amballazhon ushqimet e maceve . Hej c’pasion te cuditeshem kishte ai njeri .Jo cdo njri mund ta beje ate qe ben ai cdo dite pa ulodhur dhe merzitur aspak .Nje dite I thash se kisha mendimin te shkruaja dicka per te , jo ne gazette , por dicka me shume se kaq , por kisha akoma nevoje per ta plotesuar tregimin . Natyrisht ku do ta gjeja materjalin e ketij tregimi pot e mos kisha takuar rastesisht Tomin .Ai ishte I vetmi burim qe do me bent eta coja deri ne fund ate qe kisha filluar ta mendoja . Ja thash mendimin tim cope , por nuk prisja te me pergjigjej keshtu —Degjo ketu me tha . Une nuk kam nevoje qe njeri te shkruaj per mua per kete qe bej , nuk e bej as per gazetaret kete e as per ty .Mua kete ma dikton ndergjegja ime dhe asnje tjeter . Per mua s’kane asnje rendesi opinionet e tyre . Une kam boten time te vogel dhe ne te ndihem rehat , I kenaqur . S’te kam pyetur , ti a ke mace ne shtepi ? papritur nderoi teme . –Jo I thash , S’kam as mace e as qen ne shtepi sepse s’kam se ki I mbaj , jetoje ne apartament .Po ti Tom me ke thene se ke ne shtepi mace dhe qen , ku I mban ato? –Kam nje oborr te mire –me tha dhe aty I mbaj dhe I ushqeje .Kjo ka qene dhe aresyeja qe nuk kam shkuar ne nje apartament si shume te tjere , ku mund te mbaja vetem nje mace apo nje qen . Por une dua me shume , kupton dua shume qene dhe mace –dhe hapi krahet anash sikur aty donte te fuste gjithe macet e botes .Perdite po me befasonte ky njeri jo vetem me pasionin e tij , por edhe me menyren e bukur artistike me te cilen shprehej per miqte e tij . Dukej qe kishte nje fare culture edhe pse kurre nuk e kisha pyetur per kete teme .C’pasoin kishte ky njeri trupvogel . por me nje zemer te madhe ! Ne familjen tone dikur ka pasur nje qen , te madh , te bardhe eleshtor por qe na e helmuan dhe qe u zvarrit deri tek dera e shtepise deri sa aty dha shpirt . Njerezit e shtepise u hidheruan shume per ate qe ndodhi , por qen tjeter nuk futen me ne shtepi . Me keto mendime u ndava ate dite me Tomin , por per ate ngjarje nuk I fola sepse do t’I merrja shume kohe , qe per te ishte shume e vyer .Koha ishte ftohur goxha dhe si per cudi atevit pati shume shira . Them per cudi sepse ketu tek ne , ben vaki te mos shohesh nje shi per muaj me rradhe . Jo me kot jetojme ne very te shkretetires me te madhe ne Israel qe quhet Negev . Ndryshe nga shtetet europiane ku njerezit lodhen nga rreshjet e besdisshme , tek ne shiu eshte I mirepritur kurdo qe te vije nga qe ky fenomen eshte ca I rralle . I themi vazhdimisht Wellcome dhe e presim me krahe hapur .Por si I thone fjales se jo cdo e keqe vine per te demtuar , por ka edhe te mirat e saje tek ne , mungesa e nje dimri te forte europian ka eliminuar totalisht astmen bronkiale . Une se paku njoh dy shembuj midis te njohureve tane qe I sollen femijte e tyre ne Israel duke marr fryme me shpatulla , por qe Brenda nje periudhe teshkurter , e kaluan per mrekulli dhe pa shkuar fare tek mjeket .Sot jane si kokra e molles . Njoh edhe nje te moshuar qe jetonte dikur ne Cikago dhe punoi gjithe jeten ne firmen “General Elektric “deri sa doli ne pension . Vuante tmerresisht nga astma bronkiale dhe mjeket e atjeshem I rekomanduan klimen e israelit . Erdhi ne Beer Sheva dhe jeton per bukuri pa ate semundje qe I morri shpirtin kaq e kaq vite atje . Pas nje viti qe erdhi ketu , I hodhi posht pompen e astmes dhe ato kuti me medikamente qe I kishte sjelle q’andej .As Tomi nuk ka problem me shendetin , them se e ka prej asaj gjimnastike te perditeshme nga mengjezi deri ne mbremje . Nje dite me beri te qesh me humorin e holle te tij .E pash te levizte ne nje disheze te lehte deri sa arriti buze rruges se asfaltuar . Karroca ishte pende e lehte sepse ishte boshatisur .Sa futi te dy rrotate para ne asfalt nuk vuri re se po vinte ne krahun e tij nje autobus dhe kish rrezik ta merrte me vehte sikur te mos I kisha bertitur :Tom , kujdes se po te vjen autobuzi .Ma degjoi mire zerin sepse nuk ishim as njezete hapa larg .Ndaloi ne vend dhe pak sekonda nuk po I dilte zeri fare . I ra temthit te tij nja dy tri here me gishtin tregues .Une u afrova , kur ai :E kam mendjen top une , c’pandeh ti se nuk e pash makinen ?Qe nga larg bile e pash megjithate te faleminderit per kujdesin qe tregove per mua .E kaluam se bashku rrugen deri sa mbritem ne nje zone te mbjelle me palma ne mes dy kalimeve .—C’kemi Tom ?i thash per te hapur ndonje bisede . I zgjata doren per ta takuar , kur ai me dha grushtin e tij ne vend ted ores se hapur .—C’eshte kjo Tom , apo ju nga Rumania takoheni me grusht , une kete s’e dija . Une te dhash doren sepse te respektoje . –Edhe une te respektoje –ma ktheu , prandaj te dhash grushtin .E vuri re hutimin tim qe s’po kuptoja asgje . Une ngrita supet , shume I cuditur nga sjellja e tij e pakuptueshme per mua deri atehere .—s’dij q eta ket ndonje popull kete zakon , e ca me pak Ballkani .Ai me la akoma te medyshesha pastaj shtoi : Doren e kisha jo te paster prej maceve , prandaj dhe e mbylla qe te mos ta felliqja tenden . E more vesh tani qe edhe une dij te respektoje ?—E pash qe ma hodhe bukur Tom , te lumte , paske qene dreqi vet –shtova dhe pastaj qeshem te dy . Sidoqofte , une po largohem sepse kam ca punera te vogla per te bere . Mireupafshim .—Mireupafshim –ma ktheu edhe ai dhe u largua ne drejtimin e kundert me timin . Pas nja dy ditesh , ran je shi , qe rralle e kisha pare ketu . Kerciste ne grilat plastike sikur donte ti thyente fare me zhurmen e nje bresheri . Sido qe te ish , me duhej patjeter te dilja dhe te beja nje pagese qe mund t’I kalonte afati . Meqe binte shi s’e mora bicikleten . Berasi bera dhe u ndodha ne rruge me cader ne dore qe rralle e perdorja . Asfalti shkelqente prej shiut . Sa mire beri –fola me vehte –na pastroi rruget , pemet nga pluhuri qe na mbyt keqas ndonje here Lulet , pallatet dhe rruget shkelqenin . Thitha fort ajrin e paster , te tejpashem qe me futej ne mushkri dhe qe po me jepte kenaqesi te madhe . Natyra kishte bere banjen e saje te vecante dhe gjithe trupi I kundermonte si prej nje parfumi egzotik .Ne jug ky fenomen , nuk para eshte I zakoneshem . Lulet dhe gjelberimin e mbajme me forcen e nje rregjimi teper strict vaditje me pika qe eshte patente Israelite qe I ka teper te kufizua burimet e saje ujore .Nje liqen me emrin Kineret dhe nje mikrolum si Jordani , qe nuk krhasohet as me lumin Drinos ne Shqiperi, jane te vetmet burime ujore qe kemi , por uji per njezet e kater ore rrjesht , nuk nderpritet .E thash kete sepse me vjen keq qe nje shtet si shqiperia qe ze vendin e pare ne Europe per burime ujore , per banore , nuk I siguron atyre ujin e mjaftueshem per nevojat ditore . Te me besoni se s’kam asnje dashakeqje per kete konstatim , por e beje q eta merrni si shembull Israelin per shume pikepamje perfshi ketu dhe problemin e ujit . E kisha pershkuar te gjithe rrugen kryesore pa e pasur mendjen fare se para meje , ne nje far distance , dallova nje cader me ngjyre te celet qe era e perkulte sa ne njeren ane dhe ne tjetren dhe nje njeri qe shtynte nje karroce . Nuk ja dalloja fytyren per shkak te cadres , por e mora me mend se ne ate kijamet vetem Tomi mund ta bente nje gje te tille . Ne ate shi , sicthone anglezet :”It rains cats and dogs “, qe ne vlonjatcen time do te thoshja ‘shi me gjyma “ose “shiu litar “ vetem nje njeri qe ka nje nevoje teper urgjente do te dilte , por jo per te ushqyer macet .Gjendesha vetem pak metra pas tij dhe ai as qe ndjente pranine e dikujt tjeter , kishte macet ai , preokupimin e tij te perditeshem .Kutit plastike ishin lare si jo me mire prej atij shiu , qe s’pushonte , por per te shiu nuk egzistonte fare edhe pse I ishte lagur edhe gjuha ne goje .Macet filluan festen e tyre ne mes te shiut . Hanin e pinin per shtate pale qejfe ! I vura cadren time nga pas per ta mbrojtur nga shiu . Vetem atehere e kuptoi qe dikush qendronte pas tij . I fola I pari :Miremengjesi Tom , paske dale per Pazar qysh heret sot , nuk shikon kete qamet ? Ngriti koken , duke me veshtruar me ironi :–Po zotrote , agjeron kur bie shi ?—dhe shtoi –edhe keto temjera s’pyesin nga shiu kur u kerkellin barku .E dinin ato qe une do te vija , nuk shikon si me priten , me gojen hapur .Me duhet te shkoje edhe ne nje zone tjeter se edhe atje me presin ne gosti . Ishte e kot t’I jepja pergjigje sepse argument I tij ishte I mjaftueshem te ma mbyllte gojen . –Mire une , po ti c dreqin do ne kete shi –vazhdoi te me ngucte . Kisha deftesa Tom per t’I paguar dhe une nuk dua t’I shlyej me gjoba sepse sot me mbaron afati . –E shikon sejcili ka preokupacionet e tija si edhe une qe kam akoma per te bere sot . E dija qe do te gjente gjithmone nje argument per t’u mbrojtur nga sulmet . Hodhi syte nga qielli si te ish meteorolog —-Hik , me tha se kjo kohe s’premton gje te mire sot . –Nxito edhe ti Tom –ja ktheva se je lagur deri ne palce , shko ne shtepi dhe nderohu se do te ftohesh , mos u hiq per trim me kohen .—He , jam akoma I fort une , jam mesuar me kete pune ne vape e ne shi dhe ngriti doren lart per te me pershendetur .Une ja ktheva me pot e njejten menyre dhe u largova pa ditur se kjo do te ishte pershendetja jone e fundit .Ashtu membeti ne kujtese per shume kohe me doren lart sit e ish nje lapidar perkujtimor . Shume dite kaluan dhe nuk po e shihja me , ndofta ishte semure , mendova , po ku ta kerkoja , s’dija as se ku banonte . Lloje lloje mendimesh me vinin ne koke , por mundet qe asnje prej tyre te mos ishte I sakte .Koha erdhi dhe u zbut , shirat ndalen dhe dielli shkelqeu serish .Klime shkretetire , shume kapricioze .Asnje here nuk di si te vishesh ne mengjez sepse koha peson kaq shume ndryshime gjate dites qe s’mund t’I parashikosh . Sheh qiellin plot me re dhe I sapoardhuri ne Israel merr nje cader me vehte , kur pas nje ore ato re zhduken sikur t’ I kish perpire dreqi . Plas nje vape qe s’ I ku te futesh koken .Era I kulloti rete diku tjeter ku kishin me shume fat . Nje dite tjeter u nisa te takoj nje shok me te cilin kisha punuar shume kohe dhe miqesine nuk e kishim nderprere asnjehere . Qendrova nje cope here te mire ne shtepine tij duke biseduar dhe kujtuar plot gjera te ndodhura gjate viteve . Dolem pastaj te dy ne rruge . Ai donte te me percillte nje cope rruge . U hipem bicikletave te dy kur nga larg na terhoqi vemendjen nje grumbull njerzish prane nje trotuari . –Shkojme te shohim –me tha –dicka ka ndodhur atje …dhe nxituam . Ndonje aksident —thash me vehte , por s’ po shikoja asnje makine policie qe vjen menjehere ne te tilla raste . Sapo u afruam , pash ne trotuar nje karroce supermarket me kuti Brenda .Me dogji ajo pamje qe presupozonte dicka ogurzeze . Mendja me shkoi menjehere tek Tomi . Jo –I thash vehtes , nuk ka mundesi , dikush tjeter duhet te jete . Pse vetem ai del me karroce ?Hapa njerezit me dore dhe u sfrova ca me teper . Nje njeri I rene permbys me kembet ne rruge dhe trupi ne trotuar . Pran kokes kishte shume gjak qe akoma nuk ishte mpiksur . –S’paska shume qe ka ndodhur fatkeqesia –fola ne brendesine time , por akoma fytyren nuk ja kisha pare viktimes . –C’fare ka ndodhur , kush e di ?pyeta por pa ju drejtuar asnjeriut . Dikush tha se nuk dinte gje ,ai sapo kishte ardhur . Dikush tjeter foli nga mezi turmes : Nuk e ka goditur asnje makine , une e pash qe nga larg skenen dhe vrapova ketu. Ai u pengua ne trotuar dhe u rrezua . E kam pare edhe here tjeter kete njeri qe vjen shpesh ketu dhe u jep ushqim maceve . Mos !—ja preva ne mes fjalen atij qe po fliste qenka ai vet , sic e parandjeva . Menjehere telefonova ambulances urgjences dhe u ula ta ktheje me fytyre nga njerezit . Ai moment ishte shume I veshtire . Akoma nuk doja ta besoja se ishte pikerisht Tomi . Goditja I kishte ardhur nga pas sepse atje ishte dhe burimi I gjakut qe rridhte akoma ngadale . Pastaj kish pesuar nje rrotullim dhe kishte rene permbys . I preka doren per t’I kontrolluar pulsin , asnje shenje jete , por dora ishte akoma e vaket . –Po ju qe erdhet perpara ketu dhe e pat , si nuk e ndihmuat apo te therrisnit dike , a nje dreq ambulance ?Fola gjithe inat me njerezit qe rrinin rreth e rrotull vetem si sehirxhinje . Ndofta dhe nuk kisha fare te drejte dhe vdekja kishte ardhur menjehere . Nderkohe u degjua zhurma e makines , ishte nje ambulance qe sapo frenoi .Pas saje nje makine e dyte , ishte policia .Njerezit qe dolen nga makinat u afruan menjehere . Dy prej tyre mbanin ne dore nje barele . Mjeku , e levizi me kujdes fatkeqindhe pa plagen qe kishte marre pas koke nga I kishte dale gjaku , qe I kishte shkare ne drejtim te qafes si rreke e kuqe sikur ta vizatuar nje dore e stervitur .Pa ngritur koken nga kufoma mjeku tha :S’ka shume qe ka vdekur pikerisht nga kjo goditje qe ka marre ne koke dhe tregoi vendin pa e prekur . Policia vendosi shiritat per te kufizuar vendin dhe largoi me tej njerezit .Dicka flisnin midis tyre duke kontrolluar kufomen por meqe nuk gjeten gje neper xhepa , nje polic , jo dhe aq I ri ne moshe I the mjekut :Besoje se s’ka gje tjeter per te bere , cdo gje eshte e qarte , s’kemi te bejme me aksident automobilistik. Ai u kthye nga turma dhe pyeti ne se dikush e njihte kete person sepse s’kishte as dokumenta neper xhepa . Pikerisht ne ate moment u afrua nje grup macesh qe I kalonin afer trupit te pajete me mjaullima ngjethese dhe aq dhimbshem sit e ishin duke I dhene lamtumiren e fundit . Dukej se po e qanin si njerezit . Nje prej maceve po I lepinte doren fatkeqit sikur po ja puthte . Turma shtangu ! Ishte nje skene aq e pazakonte kur kafshet , ne vend te njerezve po merrnin pjese ne nje ceremony mortore qe rralle te bie rasti ta shohesh . Macet po qanin njeriun e tyre te dashur , bamiresin qe I mbante me ushqim sa kohe me rradhe ;po falenderonin me mirenjohje personin qe per to dha edhe jeten . Te gjithe u preken nga ajo pamje qe dashur pa dashur na beri te derdhim lote . Edhe mjekun e pash te fshije lotet me shamine e tij . Te dy ndihmesat e tij po beheshin gati ta vendosnin ne barrele por macet qe silleshin verdalle , I pengonin pa e rreshtur mjaullimen qe ngrihej ne qiellin e murme te asaj dite —-Zoti doctor –ju drejtova atij , lere adhe pak minuta te lutem , per hire te asaj qe ai ka bere per ato mace gjithe jeten . E quajne Tom –I thash shefit te policeve , mbiemrin nuk ja dij akoma , eshte nga Rumania . Kete sherbim ai e ka bere per shume kohe , prandajdhe keto mace kerkojne t’ja shperblejne sado pak . Eshte mirenjohtja e tyre ne ate gjuhe qe vetem Tomi ja u kuptonte . –Ne –tha mjeku nuk mund te presim me shume , nuk na lejohet ta leme viktimen ne toke dhe ta bejme sehir te shtrire ashtu . Nuk mundemi !—dhe me sy ja beri djemeve ta vinin ne barrele .Djemte e ngriten nga toka , kur nje mjaullime akoma me therese qe na shpoi trurin te gjitheve me dhimbje . Njerzit ishin prane makinave , por edhe macet nuk e pushonin vajtimin . Ishte percjellja e fundit bamiresit te tyre . Ajo ‘Mjauuuuu’’e forte nuk besoje se eshte identifikuar me pare me fjalen “Faleminderit “ . Eshte teper e veshtire te besosh se nje skene e tille ka ndodhur ku vajtueset ishin mace dhe jo njerez . E pash edhe nje here Tomin , per here te fundit , ne ate fytyre qe akoma nuk ishte prishur . Dukej sikur buzeqeshte . Po hikte I kenaqur nga kjo bote me sa dukej . Ai u kishte ofruar sherbimin e tij atyre krijesave dhe kishte bere per to sakrificen sublime , kishte dhuruar jeten per to . Ato do ta qanin per dite te tera sepse do ta presin perdite tu sjelle ushqim , perderisa te vij pran tyre nje bemires tjeter , ti perkedheli e t’ I ushqeje si Tomi . Makinat u larguan njera pas tjetres duke lene pas ate ulurime therese qe japin makinat e ndihmes se shpejte . Turma s’ po levizte nga vendi . Kishte ngrire nga ajo skene qe kishim pare dhe qe ishim bere deshmitare , pa dashje , ne nje ngjarje tragjike . I premtova pa ze Tomit se po gjeta ndonje mace te bukur , do ta merrja ne shtepi per nder te tij . Do ta bej ne kujtim te asaj vepre bamirese qe Tomi ja dha njerezve ,si shembull te shkelqyer te sacrifices ne emer te atyre kafsheve jetime qe aq bukur diten te falenderojne . Shpesh edhe nga sjellja e kafsheve edhe pse me nivel intelektual shume me te ulet se ne njerezit , duhet te mesojme , te jemi mirenjohtes per temirat qe marrim nga te tjeret . Per fat te keq , rralle here e shohim !
Israel. Tetor 2006
** Jakov Solomon jeton ne Izrael. Per 47 vite ke jetuar ne Shqiperi. Eshte autor i librave “Treni i vonuar ” dhe “Mirenjohja e maceve “. Ka ne proces nje liber me 150 poezi. Z. Solomon u lidh javen e kaluar me redaksine e Diellit dhe shfaqi deshiren e bashkepunimit me gazeten me te vjeter te botes shqiptare qe botohet prej 107 vitesh ne ShBA.Ky eshte tregimi i dyte qe boton ne Dielli. Mireseredhe ne Dielli z. Solomon! –