Muzeu Kombëtar “Shtëpia me Gjethe”/

Abdulla Rami lindi më 20 maj 1908 në Tatzat të Delvinës. Vitet e para të shkollimit i nisi në Egjipt dhe i përfundoi në vitet ’20, në Delvinë. Gjatë viteve 1927-1931 kreu studimet në liceun francez të Korçës, ku u diplomua në degën e filozofisë. Pas funksionit si misionar i dijes në Fier, Përmet dhe Delvinë ne vitet 1931-1936, vazhdon studimet në Fakultetin e Drejtësisë në Universitetin e Montpellier-së në Francë, dhe diplomohet në Jurisprudencë. Në korrik të vitit 1940 emërohet gjykatës në Përmet e më pas në Konispol, dhe dy vite më tej emërohet gjyqtar i klasit të parë në administratën juridike të Gjilanit, në Kosovë. Në shtator të vitit 1943 mbështet dhe përkrah Konferencën e Mukjes duke mbrojtur idealin e bashkimit mbarëkombëtar për një Shqipëri të lirë dhe etnike. Ishte ndër përfaqësuesit më të spikatur të organizatës “Balli Kombëtar” për qarkun e Gjirokastrës dhe kundërshtoi hapur përhapjen e ideve komuniste në Shqipëri. Më 16 Dhjetor 1944 arrestohet si kundërshtar i regjimit komunist dhe dënohet fillimisht me burgim të përjetshëm, më pas me tridhjetë vjet burg, nga të cilat vuan tetëmbëdhjetë vjet në Burgun e Burrelit. Pas burgut dëbohet familjarisht në Gosë të Kavajës. Iu mohua e drejta e ushtrimit të profesionit të juristit dhe gjykatësit dhe u detyrua të punonte si punëtor krahu në punë të detyruar deri në fund të jetës së tij.

Ka përkthyer vepra të autorëve francezë e anglezë si: Victor Hugo, Jean-Marie Guyau, Clarence Dey, Henry Van Dyke, William Ernest Henley, Lord Byron, James Montgomery, Walter Skott, Emily Jane Brontë, William Johnson Cory, Andre Chénier, studioi dhe analizoi vepra të ndryshme si “Drejtësia e Paqes” të Eugène Raviart-it, “E ardhmja e qytetërimit” të Alfred Zimmern-it, “Atala René” të Chateaubriand-it, “Njeriu komunist” të Aragon-it e të tjerë. Nga përkthimet e tij kanë shpëtuar dy vepra të plota “Ëilliam Shakespeare”, i shkrimtarit Victor Hugo dhe “Arti në pikëpamje sociologjike”, një analizë filozofike e Jean-Marie Guyau-së. Ndërroi jetë më 29 janar të vitit 1973.

Më 19 shkurt 1996, Republika e Shqipërisë dhe Presidenti i saj e dekorojnë me titullin : “Martir i Demokracisë”: “Luftëtar i vendosur kundër komunizmit për një Shqipëri Demokratike, masakruar mizorisht nga regjimi komunist”.

We commemorate today the lawyer, philosopher and translator Abdulla Rami (May 20, 1908 – January 29, 1973)

Abdulla Rami was born on the 20 of May 20, 1908 in Tatzat, Delvina. He began his first years of studies in Egypt and completed them in the 1920s in Delvina. During the years 1927-1931 he studied at the French high school of Korça, where he graduated in philosophy. After the position of knowledge missionary in Fier, Përmet and Delvinë in 1931-1936, he continued his studies at the Faculty of Law at the University of Montpellier in France, and graduated in Jurisprudence. In July 1940 he was appointed as a judge in Përmet and then in Konispol and two years later he was appointed a first class judge in the legal administration of Gjilan, in Kosovo. In September 1943, he supported the Mukje Conference, defending the ideal of nationwide unity for a free and Ethnic Albania. He was one of the most prominent representatives of the “Balli Kombëtar” organization for the Gjirokastra region and openly opposed the spread of communist ideas in Albania. On December 16, 1944, he was arrested as an opponent of the communist regime and initially sentenced to life imprisonment, then to thirty years in prison, of which he spent eighteen years in Burrell Prison. After his release, he was deported with his family to Gosë in Kavaja. He was denied the right to practice the profession of lawyer and judge and was forced to work as a manual laborer in forced labor until the end of his life.

He has translated works by French and English authors such as Victor Hugo, Jean-Marie Guyau, Clarence Dey, Henry Van Dyke, William Ernest Henley, Lord Byron, James Montgomery, Walter Scott, Emily Jane Brontë, William Johnson Cory, Andre Chénier, and studied and analyzed various works such as Eugène Raviart’s “Justice of Peace”, Alfred Zimmern’s “The Future of Civilization”, Chateaubriand’s “Atala René”, Aragon’s “Communist Man” and others. Two of his translations, William Shakespeare, by Victor Hugo, and Art from a Sociological Perspective, a philosophical analysis by Jean-Marie Guyau have been saved, works which soon await the light of publication. He died on January 29, 1973.

On February 19, 1996, the Republic of Albania and its President decorated him with the title: “Martyr of Democracy”: “Warrior against communism for a Democratic Albania brutally massacred by the communist regime.”

Resmi Çorbaxhi/

Në Detroit suksesi në biznes e ka bërë të njohur si Ekrem Bardha i dytë. Ka mbi tridhjet vjet në Amerikë, ku ka arritur të bëhet i suksesshëm ne biznes megjithëse hera herës shfaqet në qytetin e lindjes, Maliq, si për të thënë: “Jam atje, por mendjen e kam këtu.” Shfaqet here për bamirësi dhe here me plane konkrete, pa marrë parasysh rriskun e tranzicionit të zgjatur në Shqipëri.

Atë e njohin të gjithë. Banorët e hershëm ndajnë kujti met që kanë kaluar me te, banorët e rinj, megjithëse nuk e kanë parë dhe takuar ndonjeherë, flasin gjithmonë për kontributin, mirënjohjen dhe perpjekjet e tij të vazhdueshme në qytetin e Maliqit.,Dy vjet më parë isha kthyer mes bashkqytetarëve të mij.. Qyteti kishte ndryshuar, por mua mu duk i tjetërsuar kur nuk gjeta njerëzit qe kisha lenë, madje fytyra të reja dhe të panjohura,të gjithë banorë të ardhur kohët e fundit.. Të rinjtë ishin te pakët, pjesa më e madhe larguar në kërkim të një jete më të mirë. .

-Nuk ka mbetur njeri, të gjithë duan të ikin. Ata që kthehen janë si gishtat e dorës. Nuk ka punë, qytet i vogel. Tani po hapet një fabrikë e re. E hap një djalë ikur në aAmerikë.

– E njihni ju?

– Jo, kur kam ardhur unë ai kishte ikur, por për të flitet shumë në qytet. Ka bërë gjëra të mira, bamirësi i themi ne, dhe tani së fundi po hap edhe fabrikë. E quajnë Agim Lumani.

– Si thoni ju duhet t’a keni bërë Qytetar Nderi.

Ai mblodhi supet dhe vazhdoi: – Nuk e di, edhe sikur të mos ia kenë dhënë ai e ka fituar atë. Mund të ketë të tjerë nga ata që kanë marrë këte titull dhe si njeh askush,ndërsa atë e njohin te gjithë. A nuk është titull ky?

U ndjeva mirë kur degjova te flitej me respekt per Agimin, për më tepër nga një banor i porsardhur që nuk kishte pasur asnjë mudesi njohje me atë. Është larguar herët në kërkim të një jete më të mire duke marrë parasysh kalimin e paligjshëm të kufirit që mund ti kushtonte edhe jetën. Kanë qenë ditët e fundit të dhjetorit 1990, ndërkohë që flitej për të vrarë në kufirin e malit të Gramozit. Një javë ankthi për prindërit, vëllane, gruan, të afërmit. Në një nga këto mbrëmje, në centralin e ish Kombinatit të Sheqerit një telefonatë nga Athina njoftonte se Agim Lumani ndodhej në kryeqytetin helen. Iu desh çentralistes Skënderie Dokolli të shkonte në shtëpinë e tij për të qetësuar zemrat e ngrira të prindërve që prisnin e prisnin. Ikja e Agimit ishte një revoltë kundër regjimit që numuronte ditët e fundit. Një revoltë me rrisk për vëllanë officer, të ardhmen e bashkëshortes agronome dhe fëmijve. Por ai ishte i vendosur. Në shtetin helen i ofruan gjithe dokumentat e nevojëshme dhe lejën e qëndrimit të cilat Agimi i refuzoi. Nuk pranoi as ndryshimin e emrit, fesë, e para autoriteteve vendase kërkoi të largohej për në Amerikë. E dinte që nuk ishte e lehte kur mbrriti në token e premtuar. Iu desh për muaj me radhë të punonte 16 deri në20 orë cdo ditë.I është dashur të bëjë gjumin aty afër tornos për të fituar kohën e punës. Asnjë here nuk u ankua. Derën e zyrës të pronarit ku punonte e pa vetëm dy here; ditën kur filloi pune dhe ditën kur u largua.

Pronarit i kërkoi ta mirëkuptonte se po largohej. Ai rrudhi vetullat, nuk ia ndau syte per disa caste.Donte të dinte ku kishte gabuar me të.

– Ku do të shkosh? Më thuaj sa të kanë premtuar se do të jap dyfishin.

Agimi buzëqeshi. – Nuk shkoj asgjëkundi, do të punoj për vehte.

Folën gjatë. Para se të ndaheshin i uroi fat duke shtuar se derën e kishte të hapur gjithmonë, i bindur se suksesi do ta ndiqte nga pas.

Ky ishte vetem fillimi, një fillim tepër i veshtire. Duhej të ndiqte i vetëm, sigurimin e lëndës së pare, prodhimin, tregun e shitjes cmimin.. dhe gjithcka që lidhej me kontraktorët. Një lodhje raskapitëse deri në kufi të pabesueshmes. Koha e lirë për të nuk ekzistonte, aq sa bisedat me femijët, nënën, gruan të lënë në Shqipëri, ishin të shkurtëra dhe jo të shpeshta. Se sa e cmuar ishte koha për të e mësova vite më pare kur u ndodha ne Dertoit.

E telefonova dhe shpreha dëshirën për të parë fabrikën e tij, megjithëse ishte ditë pushimi.

– Mirse të vish, po te pres.

Për fat të keq nuk e takova. Planet tona i prishi një delegacion tregëtar i porsaardhur nga Japonia. Në fabrike me porosi të tij,na priti Gjergji Filipi, një emigrant nga qyteti i Maliqit .

– E kam porosi të të shoqëroj der isa të kthehet. Gjergji flet pak pasi për më shumë priste Jimmy (keshtu e thërrasin për shkak të vështirësisë që hasin në shqiptimin e emrit Agim). Gjithcka këtu prodhohej me makineri te teknologjise bashkëkohore. Pritëm disa orej të kthehej. Gjergji më tha qe nuk ishte hera e pare qe ndodhte keshtu. Kohet e fundit shume tregetare te prodhimit te makinave ishin interesuar per prodhimet e fabrikes “Form G-tech- co” e cila ishte rritur më shpejt se cfare mendohej.

–Duhet t’a kuptoni. Ështe shumë i zënë. E shikon atë kolltukun aty? Është krevati dhe shtëpia e dytë për të. Ndodh qê edhe dy tre ditë ti kaloje aty, pa lëvizur nga fabrika.. Megjithëse i zënë dhe i mbytur në punë deri ne fyt, do gjente kohë të interesohej per njerëzit e qytetit te lindjes, Maliqit. Rikthimin e parë e bëri pas gati pesë vjetësh. Qëndroi para gjimnazit ku kishte studiuar. Këmbet e cuan instiktivisht brenda godinës dhe i kerkoi drejtorit të shkollës të vizitonte klasën ku kishte qëndruar për katër vjet. Mall dhe nostalgji. Kërkoi një “nder”. Ajo klasë të ishte kabinet informatike. Mori përsipër gjithcka që nga tavolinat paisjet kompiuterike, instalimin e tyre, e deri ne informacionin bashkëkohor, pa llogaritur koston e tyre. Kanë qenë vitet kur ende informatika nuk njihej, e të pasurit kompiuter ishte luks jo per shkollat por edhe për shumë institucione shtetërore. Sot ajo klasë është kthyer në një qendër të rëndësishme informimi dhe studimi për nxënësit e shkollës së mesme Maliq. Ky ishte vetem fillimi i donacioneve të kompanisë “Form G – Tech co” që do të vazhdonte edhe ne fusha të tjera deri në sponsorizimin e klubit të futbollit “Maliqi”. Bashkëqytetarët e tij, emigrantë dhe shqiptarë të tjerë që emigronin në Amerikë do të gjenin strehëzen e tyre në kompaninë e Agim Lumanit. Ai u gjendej pranë jo vetëm në punë por edhe në zgjidhjen e problemeve të tjera. Numuri i shqiptarëve të punësuar aty rritej cdo dite. Në vitet sa kishte filluar punë, Agimi më pyeti nëse mund ti gjeja nje foto nga oficina e vjetër në qytetin e Maliqit.

– Përse të duhet?

– Dua ta zmadhoj, ta vendos në ballë të fabrikës. Aty punojnë shumë emigrantë nga Maliqi, ndoshta do të vijnë e të tjerë, por kjo foto do të jetë pjesë e kujtimeve të tyre, do ti shtyjë drejt mallit për qytetin nga vijnë. U ndje keq kur I thashë se nuk ekzistonte asnje kopje ne arkivin e Pallatit të Kulturës.

Shkëlqim Kocllari, mësues në gjimnazin e Maliqit sapo mbrriti në Detroit, vizitorë të parë ka pasur Agim Lumanin dhe Gjergjin.

“ Profesor, nëse dëshiron të punosh je i mirëpritur në kompani, por edhe nëse ke gjetur punê tjetër, derën e ke të hapur gjithmonë. Ka shumë bashkëqytetarë, do të ndihesh si në Maliq. Tani më thuaj si mund të të ndihmoj.. “

SHkëlqimi nuk punoi asnjë ditë atje por i eshte shumë mirënjohës Agimit dhe kompanisë së tij. Të njejtin mendim kanë emigrantët e tjerë në Detroit pamvarësisht se nuk punojnë për Form G-Tech co. . Por cfarë prodhon kjo kompani duke qëndruar në më të mirat e industrisë të rëndë dhe të automjeteve në Detroit? Është e specializuar në prodhimin e formave të karbitit dhe celikut, të fijeve dhe formave për aplikim në të ftohtë dhe të nnxehtë, që shërbejne në industrinë e automjeteve, avioneve,minierave, municioneve komercialë e të tjera. Perdor teknologjinë bashkëkohore dhe paisje moderne dukë dhënë prodhime me cilësi te lartë dhe cmime konkuruese në tregun ndërkombëtar.

Sot aktualisht kompania “Form “G–Tech co” ka mbi 300 puntorë dhe mbi 70 përqind të tyre janë shqiptare, kryesisht nga zona e Korcës dhe Kolonjës. Ajo është bërë nga më të njohurat në Detroit dhe prodhimet e saj i gjen në tregun vendas , në Japoni, Singapor, vende të tjera aziatike dhe në disa shtete të Europës. Është kjo arsyeja që shpesh herë fabrikat e kompanisë frekuentohen nga biznesmenë vendas dhe të huaj, këshilltarë tregëtarë, ambasadorë.

Ato kane rëndësinë e tyre në progresin e kompanisë, por për Agimin, e vecante ka qene vizita qe i beri nena ne kompani. Duke parë shkëlqimin e syve të saj të përlotur, iu kujtua dhe një porosi e saj para se te largohej. “ Po ike mos harro të kthesh kokën prapa. Mos harro se ka njerëzit e tu ky vend.” Beri nje premtim te heshtur “Thesar te cmuar këto fjale. Do të bëj gjithcka që mundem këtu dhe atje për vendin që kam lënë.” Ndjeu dhimbje kur mësoi se Pallati I Kulturës nje godinë me vlera të vecanta arkitekturore në të gjithë vendin ishte djegur aksidentalisht. U interesua se cfarë mund të bënte. Mori përsipër gjithë investimin për sallën e shfaqjeve, duke filluar nga skena, ndricimin e saj, kompletimin me afro pesëqind karrige dhe gjithçka tjetër që duhej. Ky ështe Agimi, dashamires i zhvillimit te artit dhe kulturës ne qytet. Qazim Muska eshte nje krijues I njohur tani, per vellimet poetike dhe dy romanet e vleresuara edhe nga Kritika. Duke biseduar me Qazimin mesojme se kane qene shoke shkolle ne gjimnaz.

– Ishte befasuese per mua. – tregon ai, – Duke menduar sa i zënë eshte ne nje biznes te tille askujt nuk I shkon mendja se gjen kohe te lexoje edhe libra. Por ja qe ndodh. Atehere nuk e kisha botuar romanin “ Kristos”. Ua kisha dhene disa miqve te mij ne rrjetet sociale per te shprehur mendimet e tyre. Dikush ia kishte dhene dhe u habita kur me telefonoi dhe me uroi per librin. Insistoi ta botoja sa me pare duke ofruar ndihmen e tij si sponsori I romanit pa ia kerkuar dick ate tille.. Agimi eshte njeriu, qe te troket ne dere kur ti nuk e pret dhe ke nevoje – shtoi me te qeshur Qazimi. Per veprat bamirëse te bera dhe kontributin e dhene ne ndihmesen e emigranteve ishte i ftuar ne nje takim me Papa Franceskun, takim me mbresa të thella dhe frymëzues për biznesmenin Agim Lumani. Mendimi se duhej të bënte më tepër për vendlindjen nuk i ndahej asnje moment nga mendja pas atij takimi. Vendosi të ndërtonte një fabrike si degë e kompanisë në qytetin e lindjes, jo vetem për të shtuar të ardhurat por për të forcuar më tej lidhjet me vendlindjen. I sugjeruan shumë qytete të tjera por ai zgjodhi vendlindjen, Maliqin. Menaxhimin e punimeve ia besoi Rajmond Hyzollarit, bashkëqytetar e shok fëminije i cili kishte ndërtuar një jetë të re pas emigrimit ne Greqi.

“Nuk e kisha menduar qe pas tridhjet vitesh te lija Greqine e te kthehesha ne Shqiperi. Ndihem shumë më mire se atje. Kjo fale insistimit te Agim Lumanit, dhe jam shume I kenaqur. Nuk ka më mire se të jesh ne vendin tend. Jo vetem une por edhe gjithe ata qe punojne per kompanine e tij. Paga eshte e kenaqeshme. Te tjerat varen nga ne. Te gjithe pyesin sa paguheni. Dua tu përgjigjem me fjalët që tha Agimi në takimin e pare:

– Une nuk prodhoj e jap para ju duhet te mi merrni ato. Fabrika e kompanisë “Form G-Tech Co” në Maliq ka filluar punën dhe hapat e para janë të mbara duke premtuar nje vazhdim te metejshem. Ështe ngritur në një nga ambientet e lëna në mëshirë të fatit në ish Kombinatin e Sheqerit. Ai vlerëson ndihmën e Bashkisë e vecanërisht kryetarit Gëzim Topciu, i cili para pak kohësh u ndodh ne Detroit, midis bashkëqytareve që banojne aty dhe punojnë në “Form G Tech-co”

Ai qëndroi mes tyre për një kohë të shkurtër por duke vizituar një nga fabrikat e kompanisë dhe pas nje bashkëbisedimi me puntorët dhe drejtuesit e fabrikës u shpreh: – E dija që Agimi ishte bërë një biznesmen me emër këtu në Detroit, por tani që e pashë nga afër dua ti them shumë herë faleminderit për gjithcka; këmbënguljen e tij, trajtimin e puntorëve, përpjekjet që bën për të qenë sa më pranë qytetit te lindjes. Është maliqar këtu dhe atje. Të gjitha i bën pa ia imponuar askush. Dua ti them edhe një herë tjetër, faleminderit.

Agimi me punen e tij por edhe nje biznesmen tjeter nga bashkia e Maliqit, Adriatik Selfollari ishin shtysa të vizitës së tij, për një binjakëzim midis bashkise Maliq dhe Ston Park ne Ilinois te Shteteve të Bashkuara të Amerikës… Kjo është vetëm një pjese e veprimtarise së biznesmenit Agim Lumani që ka ngritur nga themelet realizimin e ëndërrës amerikane pa harruar nga vjen. Me një energji admiruese gjen kohë për punën, familjen pa harruar asnjë cast jetën në anën tjetër të oqeanit. Mban ende kontakte me gjithë shokët e shoqet e shkollës. Para pak kohësh kur mbrriti një ftesë për takimin e maturës pas 45 vitesh, ai u kerkoi nje nder. Të shtyhej pak në kohë pasi dëshironte të ishte i pranishem midis tyre. Veprimtaria dhe kontributi I tij kane mundesuar që ai të ketë pasaportën e njohjes ne Bashkinë e Maliqit. Megjithesepjesa më e madhe e banorêve nuk e kanë parë e takuar ndonjëherë. Eshte virtut i njerëzve me zemër të madhe qe megjithëse larg atdheut, punojnë pa e hequr vëmendjen prej tij. Përseri më erdhën ndër mend fjalët e kryetarit të Bashkisë Maliq Gëzim Topciu në një intervistë të dhënë në medjan shqipfolese ne Amerike ;- Ftoj edhe biznesmenet e tjerë në emigracion të ndjekin rrugën e tij.

Sa mirë sikur gjithë qytetet të kishin njerëz si Agim Lumani, me biznes në Amerikë dhe mendjen ne vendlindje.

Donika Gërvalla/

Në Kazermën e Forcës së Sigurisë së Kosovës në Prishtinë, e cila mban me pietet emrin e Komandantit legjendar Adem Jashari, aty ku ushtria jonë mban gjallë shpirtin e pavdekshëm të qëndresës dhe trimërisë kombëtare, në praninë e Bacit Rifat ndoqëm ceremoninë madhështore të Rreshtimit të Kuadrateve Ushtarake të FSK-së.

Aty ku çdo hap pëshpërit historinë e lavdisë dhe sakrificës, ushtarët tanë të pathyeshëm ecnin me krenari, dëshmuan forcën dhe vendosmërinë e një kombi që kurrë nuk është përkulur përballë asnjë stuhie. Në këtë tokë të shenjtë, ku çdo pëllëmbë mban kujtimin e sakrificave sublime, emri i Adem Jasharit—simbol i flijimit dhe guximit të pashoq—jehon si një amanet për brezat e ardhshëm. Nën uniformen e tyre rreh një zemër që digjet për atdheun, një shpirt që nuk kursen asgjë për të mbajtur të gjallë ëndrrën e lirisë dhe për të mbrojtur çdo cep të territorit tonë.

Me disiplinë të hekurt dhe zemër të madhe, ushtarët tanë janë jo vetëm mburoja e shtetit, por edhe drita që ndriçon rrugën drejt paqes dhe sigurisë. Ata janë në pararojë të mbrojtjes së vlerave tona kombëtare, duke mishëruar shpirtin e çdo heroi që dha jetën për Kosovën. Kurdo dhe kudo që shteti ka nevojë, ushtarët tanë janë aty—të vendosur, të palëkundur dhe gjithmonë të gatshëm kur Kosova thërret. Bijtë e bijat tona janë shpresa dhe garancia e një Kosove të lirë, të sigurtë dhe krenare.

17 SHKURT – 2008 – 17 SHKURT 2025

Hysen S.Dizdari
Studjues i Historisë dhe Filatelisë Shqiptare // Tiranë me ,17 Shkurt 2025

Sot 17 vite më parë, Kuvendi i Kosovës e shpalli Pamvarsinë me 17 shkurt 2008. Ky vendim historik u njohë nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, në vitin 2010. Populli shqiptarë i Kosovës ka derdhur gjak në shekujë për liri e pamvarsë kombëtare. Prandaj me plotë të drejtë , Kosovën Rilindasit e Mëdhej e kanë quajtur djepi i shqiptarisë.
Ja si tregonë në një intervistë ,Prof.Shyqyri Nimani ,autori i cili shkroi në përgament dekleratën e Pamvarsisë Kosovës:
“ Deklaratën e Pavarësisë e kam përfunduar pesëmbëdhjetë minuta para orës 15:00. Mbaj mend që erdhi kryeministri Thaçi, e panë dhe e morën. Kurse unë mbeta i katandisur deri në fund, i rrënuar nga lodhja. Mbaj mend që djali im më pat kërkuar që të shkonim në sallën e Parlamentit të Kosovës, aty ku edhe do të shpallej pas pak Pavarësia e Kosovës. Më është dashur të shkruaj me një fond, me një stil, i cili është i bukur, subtil dhe që shkruhet më shpejt, dhe vendosa që ta shkruaja në stilin italik, të renesancës italiane, kur siç dihet, që me këtë fond është shkruar edhe “Formula e Pagëzimit”, dhe pikërisht për këtë fakt, desha ta bëja një ndërlidhje mes asaj periudhe dhe periudhës sonë.
Për 16 orë kam punuar në këmbë dhe me kurriz të lakuar, sepse ashtu ishin kushtet e punës, kam pirë vetëm ujë, dhe asgjë nuk kam menduar përpos që ta përfundoj. Për herë të parë në punën time artistike kam pas frikën që nuk do t’ia dal. Me vete kam pas edhe Agonin, djalin tim, i cili edhe ai është dizajner. Për një moment më kujtohet që i jam drejtuar duke shpërfaqë frikën time se nuk do të mund t’ia dal.”
SHPALLJA E PAMVARSISË KOSOVËS ME 17 SHKURT 2008 DHE VENDIMI I HISTORIK I 22 KORRIKUT 2010, I GJYKATËS NDËRKOMBËTARE TË DREJTËSISË MBI PAMVARSINË E KOSOVËS DUHET TË SHKRUHET ME GERMA TË ARTA NË HISTORINË E POPULLIT SHQIPTARË.
Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë me qendër në Hagë, përfaqëson Gjykatën e nivelit më të Lartë të Kombeve të Bashkuara, e cila publikoi pasditen e datës 22 korrik 2010 opinionin e saj në lidhur me ligjshmërinë e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës në vitin 2008. Gjatë fjalës së tij Kryetari i Gjykatës Hiasashi Ovada tha se Shpallja e Pavarsisë së Kosovës më 17 shkurt të 2008 nuk e ka shkelur të drejtën ndërkombëtare. Me 10 vota pro dhe 4 kundër gjykata është e mendimit se Deklarata e Pavarësisë së Kosovës nuk e ka shkelur të drejtën ndërkombëtare.
Profesori i njohur i të drejtës Ndërkombtarë Ksenofon Krisafi ja si shprehet mbi këtë vëndim në librin e tij “Për tokën dhe detin e Shqipërisë, në faqe-185-186 ai thekson:
“Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë është një ndër gjashtë organet kryesore të OKB.Ajo vepron në përputhje me statutin e saj që është pjesë integrale e e Kartës OKB-se dhe si itillë konsiderohet një ndër aktet universale të së drejtës ndërkombetare me vlerë të pa kontestueshme.,,
VENDIMI I GJND –SË I DATËS 22 KORRIKE 2010 ËSHTË NJË VENDIM HISTORIK ,ME RËNDËSI MADHE, KOMBËTARE DHE NDËRKOMBETARE I CILI NUK DUHET TË HARROHET NGA POPULLI SHQIPTAR POR KY VENDIM, DUKET TË SHKRUHET ME GERMA TË ARTA NË HISTORIN E PËRPJEKJEVE SHEKULLORE PËR LIRI DHE PAMVARSI TË POPULLIT SHQIPTARË NË TËRSI, E NË MËNYRË TË VAÇANT NGA POPULLI I SHQIPTARË I KOSOVËS.
Vendimi i GjND së i shpallur me 22 Korrik 2010 u bë i mundur me një kerkesë drejtuar Asamblesë të Përgjithshme të OKB-së të mbeshtetur nga 21 shtete të cilat u paraqiten në krah të mbrojtjes të së drejtës të shetit të Kosovës.
Shtetet të cilat u shprehen në mbeshtetje të GjND –së për të drejtën e Kosovës për Pamvarsi ishin: SHBA, Britania e Madhe, Franca, Gjermania, Austria Japonia, Çekia, Zvicra, Polonia, Shqipëria, Leksenburgu, Estonia ,Norvegjia, Danimarka,Finlanda, Hollanda, Irlanda, Sllovenia, Letonia, Maldivet dhe Sierra Leone.
Populli Shqiptar dhe veçanarisht shqiptare që banojnë në Kosovë ,duhet tu jetë Mirënjohes për jetë, këtyre 21 shteteve të cilat me kerkesën e tyre drejtuar GjND –së bënë të mundur shpalljen e ligjshme të Pamvarsisë të Kosovës nëpermjet vendimin të GjND-së të shpallur me 22 korrik 2010.
MIRËNJOHJE PËR JETE NGA POPULLI SHQIPTARË , SHTETVE TË MËPOSHTME:
SHBA, BRITANIA E MADHE, FRANCA, GJERMANIA, AUSTRIA, JAPONIA, ÇEKIA, ZVICRA, POLONIA, SHQIPËRIA, LEKSENBURGU, ESTONIA , NORVEGJIA, DANIMARKA, FINLANDA,HOLLANDA, IRLANDA, SLLOVENIA,LETONIA, MALDIVET DHE SIERRA LEONE.

Dr. Nikollë Loka/

Shahin Kolonja, i njohur edhe si Shahin Teki Ypi lindi në vitin 1865 në Starje të Kolonjës, nga një familje e njohur; i biri i Karahman beut dhe nipi i Sulejman Pashës, guvernatorit të Plevljes. Pas mbaroi ruzhdien në Korçë, vazhdoi studimet e larta në Shkollën e Administratës Civile Mbretërore “Mülkiye-iSehahane” për ekonomi dhe administratë civile dhe u diplomua me rezultatin “shkëlqyeshëm” në vitin 1892. Përveç gjuhës amtare shqipe, ai njihte greqishten, të cilën shumë njerëz të lindur dhe të rritur në Rumeli e mësuan në rrugë, si dhe turqishten, arabishten, persishten dhe frëngjishten, të cilat i mësoi gjatë shkollimit. Gjatë studimeve në kryeqytet u njoh me Ibrahim Temon dhe vëllezërit Frashëri, Samiun dhe Naimin dhe u martua me Nevreze Frashërin, vajzën e Naimit.

Takimi i Shahin Kolonjës me xhonturqit dhe pjesëmarrja në aktivitetet e organizatës u zhvillua gjatë viteve të tij studentore në Mülkiye. Sipas asaj që shkruan Ibrahim Temo, një nga themeluesit e Bashkimit Osman, në kujtimet e tij, “Shahin Kolonja mundi të bëhej anëtar i shoqërisë në ato ditë. Ai siguroi që studentët e tjerë shqiptarë në Mekteb-i Mülkiye t’i bashkoheshin shoqërisë “Bashkim e Përparim”.

Pas diplomimit, Shahini emërohet zëvendësdrejtor i Shkollës Bujqësore në Selanik, ku dha edhe mësim. Pastaj kishte shërbyer si drejtor në disa shkollave idadije, fillimisht në Edrene, duke qenë njëri nga shqiptarët e punësuar në administratën publike osmane. Në vitin 1898 u emërua kajmekam i Kozhanit në vilajetin e Manastirit dhe për një kohë ishte guvernator i sanxhakut të Malit Athos (Aynaroz).

Shahin Kolonja e braktisi shërbimin civil për të ndjekur veprimtaritë në shërbim të çështjes kombëtare. Arrestohet në Manastir dhe dënohet me tre vjet burg për shpërndarje librash në gjuhën shqipe. Në vitin 1897 ai u shkroi një memorandum autoriteteve osmane për lejimin e botimit të një gazete në gjuhën shqipe. Kërkesa e tij u hodh poshtë. Dy vjet më vonë, kërkoi ndihmë nga Konsulli austro-hungarez në Manastir për botimin e një gazette në gjuhën shqipe. Për shkak të vështirësive dhe mbikëqyrjes së vazhdueshme nga autoritetet, ai u largua nga vendi. Shahin Kolonja shkoi në vende të ndryshme të Evropës dhe më në fund u vendos në Sofje.

Nga viti 1901 deri në vitin 1908 ai botoi në Sofje revistën “Drita”, me ndihmën e Kristo Luarasit dhe mbështetjen financiare të Austro-Hungarisë, me qëllim përhapjen e dijes dhe mësimin e gjuhës shqipe te shqiptarët dhe për t’i shërbyer çështjes kombëtare. Përmes gazetës, Shahini do të punonte për arritjen e bashkimit kombëtar të shqiptarëve dhe sigurimin e librave shqip. Shahin Kolonja mbrojti zgjimin kombëtar shqiptar dhe sigurinë e ekzistencës kombëtare brenda Perandorisë Osmane, megjithatë ai mbështeti edhe aktivitetet e çetave të armatosura guerile që luftonin kundër Perandorisë.

Shahin Kolonja nuk kishte besim te arbëreshët (italo-shqiptarët), të cilët i shihte si pengje të qeverisë italiane që mbrojnë qëndrimet italiane ndaj çështjes shqiptare dhe refuzoi të bashkëpunonte me ta. Gjatë periudhës së vonë osmane, ai mbështeti ndihmën austro-hungareze për interesat gjeopolitike shqiptare në Ballkan.

Më 1904, Shahini përktheu dhe botoi në Drita manifestin e zgjimit kombëtar shqiptar, “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e çdo të bëhet” të Sami Frashërit. Personalisht Shahin Kolonja mori pjesë në veprimtarinë e patriotëve shqiptarë në Shqipëri dhe në vendet fqinje. Ai luajti një rol udhëheqës në klubin “Bashkimi” në Manastir, krahas Gjergj Qiriazit. Bashkë me vëllezërit Topulli dhe patriotë të tjerë shkoi në Shkup “për ta propaganduar idenë kombëtare”. Në vitin 1906, Shahin Kolonja u përfshi në aktivitete që synonin përfshirjen e veprimtarëve shqiptarë në Komitetin revolucionar shqiptar të Manastirit, në mesin e diasporës shqiptare në Bukuresht, Konstancë, Sofje dhe Egjipt. Në vitet 1907-1908,në bashkëpunim me Bajo Topullin, Çerçiz Topullin,Luigj Gurakuqin,Mihal Gramenon dhe të tjerë atdhetarë shqiptarë, Shahin Kolonja,bëri përpjekje të organizonte Komitetin “ Për Liri a për vdekje të shqiptarëve e Shqipërisë “, i cili do të përgjigjej për fatet e popullit në të katër vilajetet shqiptare.Jo vetëm nëpërmjet faqeve të “Dritës” por edhe në biseda e takime në Sofje, Bukuresht apo Vjenë, Shahin Kolonja pat çuar tej idenë e këtij Komiteti, i cili parashihte në thelb bashkimin e krejt çetave shqiptare nën një komandë unike, duke i dhënë kështu një lloj sigurie Lëvizjes Kombëtare që po rritej përmes rreziqeve të mëdha.

Në ditët pas shpalljes së Monarkisë Kushtetuese, Komiteti “Bashkim dhe Përparim nuk i pengoi aktivitetet e klubeve shqiptare dhe mbështeti ngritjen e tyre, duke menduar se mund ta vinte nën kontroll lëvizjen shqiptare. Deri në fund të vitit 1908 ishin formuar afërsisht tridhjetë klube e shoqëri atdhetare kombëtare, ndërkohë që numri i tyre gjatë viteve 1908-1912 arriti në 80, pa përfshirë këtu shoqëritë atdhetare që ishin krijuar në diasporë.

Në veri themelimi i klubeve shqiptare ishte i vështirë. Njerëzit ishin të prapambetur dhe fanatikë. Në Kosovë ka pasur persona të cilët ende besonin se kushtetuta ishte bid’at (risi kundër ligjit fetar). Vetëm në Shkup u bë e mundur të krijohej një klub. Nga Selaniku për krijimin e Klubit u dërguan dy patriotë të zotë, Shahin Kolonja dhe Bajo Topulli.

Në vitin 1908, Shahin Kolonja u zgjodh deputet i Korçës në Parlamentin Osman me mbështetjen financiare të veprimtarëve shqiptarë. Ai ishte njëri nga 26 deputetët që përfaqësonin katër vilajetet shqiptare. Në të njëjtin vit, ai u zgjodh një nga delegatët e Kongresit të Manastirit, si përfaqësues i Kolonjës, në të cilin u vendos alfabeti i përbashkët i gjuhës shqipe. Një numër udhëheqësish shqiptarë e kuptuan se krijimi i një alfabeti të vetëm do ta forconte unitetin dhe arsimin kombëtar, prandaj u shtrua nevoja e njësimit të alfabetit për gjuhën shqipe. Në fakt, vetë kontrasti midis alfabetit latin dhe atij turk do ta bënte vetëdijen shqiptare të ishte ndryshe nga ajo e turqve. Me përcaktimin e alfabetit, shqiptarët dëshmuan se ishin të bashkuar; të përgatitur si një trup i vetëm, një faktor i gatshëm për të fituar sovranitetin, një komunitet që duhet ta ketë vendin e tij në arenën ndërkombëtare.

Atdhetarët, që morën pjesë në Kongres, e ndjenin si detyrim ta trajtonin çështjen e alfabetit në një kuadër më të gjerë kombëtar me hartimin e një platforme politike dhe të një projekti të përbashkët kombëtar.268 Hartimi i një programi kombëtar kishte si çështje themelore të drejtat kombëtare të popullit shqiptar për zhvillimin arsimor dhe kulturor të tij. Programi politik, ndonëse nuk përmbante kërkesa të qarta politike rreth organizimit autonom, si bashkimi i territoreve shqiptare në një vilajet të vetëm a forma e qeverisjes së territoreve shqiptare, pati rëndësi të veçantë, se e trajtoi çështjen shqiptare në tërësinë e saj. Miratimi i dokumenteve të karakterit politik tregonte se Lëvizja Kombëtare Shqiptare, pas Revolucionit Xhonturk, kishte ruajtur pavarësinë e saj nga xhonturqit dhe kishte zhvilluar karakterin e saj të pavarur, me objektiv sigurimin e të drejtave politike të shqiptarëve si komb i veçantë brenda Perandorisë Osmane. Një aktivitet tjetër i rëndësishëm i Shahin Kolonjës në Kongres ishte se ai përgatiti dhe paraqiti një program që, kur vlerësohej për nga përmbajtja, përfshinte kërkesën për një administratë të plotë autonome. Teksti përfshin shumë kërkesa në fushën e arsimit, administratës, civile, ushtarake dhe ekonomike:

Gjuha e mësimit, në të gjitha shkollat ​​fillore dhe të mesme, do të jetë shqip; shpenzimet e këtyre shkollave do të mbulohen nga shteti, kurse turqishtja do të mësohet për herë të parë pas vitit të katërt.

Ndihma financiare që administrata greke u ka dërguar shkollave të vëllezërve tanë të krishterë shqiptarë duhet të ndalohet në çdo mënyrë. Si kompensim për këtë, pronat e kishave të menaxhohen rregullisht dhe gjithashtu shteti të plotësojë nevojat e shkollave ortodokse shqipe, që këto shkolla të shqiptarëve të krishterë të bëhen shkolla kombëtare shqiptare.

Menaxhimi i rregullt i fondacioneve shqiptaro-myslimane në Shqipëri dhe ndarja e një pjese të të ardhurave të tyre për qëllime kombëtare.

Të gjitha objektet historike të gjetura në krahinat e Manastirit, Janinës, Kosovës dhe Shkodrës duhet të mblidhen në një muze të një qyteti shqiptar, siç është Elbasani dhe ky muze të konsiderohet si degë e Muzeut Kombëtar Osman në Stamboll.

Ulja e shërbimit ushtarak në dy ose dy vjet e gjysmë dhe ushtarët shqiptarë të shërbejnë vetëm në krahinat e tyre ose të paktën në Shqipëri, përveç rasteve të mobilizimit për luftë.

Oficerët e nivelit më të ulët të jenë shqiptarë që të stërvisin më mire trupat shqiptare.

Oficerët e xhandarmërisë të punësuar në Shqipëri duhet të jenë shqiptarë, të diplomuar në shkolla ushtarake ose shkolla speciale të xhandarmërisë.

Zgjedhjet për kryetar bashkie duhet të ndjekin një sistem të hapur zgjedhor, kompetencat e Kryetarit duhet të zgjerohen dhe mbleldhja e taksave duhet t’u lihet zyrtarëve komunalë.

Sipërmarrje të tilla si shfrytëzimi i minierave në Shqipëri, ndërtimi dhe funksionimi i hekurudhave, duhet të kryhen në një mënyrë që të merren parasysh interesat e shqiptarëve. Për këtë çështje të miratohet një ligj, për të pakësuar ndërhyrjet dhe ndikimin e huaj.

T’u jepet prioritet shqiptarëve ndaj elementeve të tjerë gjatë emërimit të nëpunësve civilë në krahinat shqiptare dhe, kurdoherë që është e mundur, të merret parasysh popullsia vendase.

Të gjitha të ardhurat për punët publike, si ndërtimi i rrugëve, të gjitha mjetet e transportit, duhet t’i lihen pushtetit vendor. Po kështu, një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave të përdoren për punë publike.

Hapja e dy fermave të mëdha dhe një shkolle të madhe fillore bujqësore në pjesën jugore të Shqipërisë dhe në tokën e punueshme të Myzeqesë.

Dhënia e të drejtës këshillave administrative të sanxhaqeve dhe krahinave për mbledhjen e taksave të veçanta për të shtuar numrin e shkollave dhe për të përhapur arsimin në Shqipëri.

Për të krijuar një universitet shqiptar, në buxhetin e arsimit të parashikohen çdo vit pesë bursa për pesë shqiptarë, të cilët do të dërgohen në qendrat e qytetërimit në Evropë dhe Amerikë, për t’u specializuar si profesorë.

Njohja zyrtare e gjuhës dhe e kombësisë shqipe nga administrata dhe regjistrimi i togfjalëshit “shqiptar i krishterë” ose “shqiptar mysliman” në regjistrat e popullsisë.

Pagat e klerit katolik dhe ortodoks shqiptar të paguhen nga shteti, për të parandaluar ndërhyrjet dhe ndikimet e huaja, si ato të Austrisë, Italisë dhe Greqisë.

Shahin Kolonja e vazhdoi veprimtarinë e tij politike si kundërshtar i Komitetit “Bashkim dhe Përparim” në Sofje dhe Bukuresht midis viteve 1910 dhe 1912. Pas pavarësisë së Shqipërisë, ai shkoi në Vlorë në vitin 1913. Por atmosfera politike këtu dhe veçanërisht konkurenca e ashpër në mes të politikanëve e lanë të zhgënjyer, ndërkohë që Kryeministri ismail Qemali ishte në krye të delegacionit shqiptar në Londër. Në pamundësi për të qëndruar më në një ambient të tillë, ai u kthye në Sofje. Për shkak të përkeqësimit të shëndetit të tij nga dita në ditë, u detyrua të tërhiqet nga politika. Kthehet në Stamboll në vitin 1915, në një gjendje të rëndë shëndetësore, së bashku me bashkëshorten e tij Nevrezen dhe tre fëmijët e tyre, ku dhe vdiq në tetor të vitit 1919.

Shahin Kolonja ia kushtoi të gjithë jetën zhvillimit arsimor dhe kulturor të shqiptarëve dhe lirisë e pavarësisë së Shqipërisë, duek qenë një nga protagonistët e shquar të Lëvizjen sonë Kombëtare.