Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Protest Speech in Hague, April, 3.2022

by

Prof. Dr. Fadil Çitaku, PhD, MME (Unibe), supervisor at ETH)

Dear Ladies and Gentlemen

We welcome you all to our peaceful protest in the Hague in support of the values of the Kosovo Liberation Army (KLA) and its leaders who have been unjustly imprisoned here in the Hague for many years. We have gathered here to protest because we are dissatisfied with the fact that this judicial process has been going on for more than two years and we have the impression that the whole process is turning into a political process and not a judicial process. This process, which has started, is directed against the leaders of the Liberation Army of Kosova and against those who built the state of Kosova. Our leaders, who are being held here in the Hague, have contributed a lot to the building of the state of Kosova in cooperation with the international community. Our leaders are the politicians who coordinated their work with the international leaders, for the freedom and development of Kosova, for its integration into various international organizations, so that Kosova became a solid state, in which all its citizens can live together and have a good life.No one would have thought that the people of peace, who fought for the liberation of Kosova would be in prison in the Hague today. This is the main reason why we are here today to tell the world that Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi and Rexhep Selimi and others are not only names but also the glorious history of the Kosova Liberation Army. They are not only the founders of the KLA but also the creators of the state of Kosova. They are the founders of the Republic of Kosova. We are only asking for justice. We are shocked by the Dick Marty case. The Dick Marty case has been completely overlooked, it has turned out to be a lie orchestrated by Russian and Serbian circles. We simply appeal to the Special Tribunal to be fair and non-political. We are not against the Special Tribunal. The Special Tribunal has no reason to the contrary, we are only against the injustice done to our heroes and to the Albanian people.Below we want to share with you only few evidence-based facts that justify that KLA fought to protect their families and civil citizens from the barbaric Serbian military and paramilitary forces, who have committed a genocide against the Albanian people in Kosova. Justice must consider these facts and do everything to bring the real criminals to the court, namely Serbian criminals. Serbian State has committed a genocide in KosovaBased on the work of scientists Christopher Rochford and Benjamin Olson (2022) the Kosova genocide was a campaign launched in response to the Albanian population’s growing demand for independence from Serbia. The Serbian government saw the Albanians as a threat to its territorial integrity and used the campaign to try to force them out of Kosova.What is the Kosova genocide?Based on the study of Christopher Rochford and Benjamin Olson, published on 2022, Kosova genocide was the Serbian forces’ mass murder and ethnic cleansing of Kosova Albanians during the Kosova War. Serbian forces targeted Albanians for rape, murder, and forced deportation to cleanse Kosova of its Albanian population. Most victims were civilians, and the violence was systematic and widespread.We call for justiceBased on the evidence-based book, published (2023) authors Hanumshahe Ilazi and Nusret Pllana, 1432 Albanian children have been killed by Serbian criminals during the Kosova war. None of these criminals have been brought to the court. 20000 rapes of Albanian women during Kosova war have been committed by Serbian Military and Paramilitary forcesBased on the publication of Hikmet Karcic, a genocide scholar based in Sarajevo, and Tanya L. Domi professor of international and public affairs at Columbia University, USA (2022): 20000 rapes of Albanian women were carried out by Serbian soldiers and police during the Kosova war but, to date, only one criminal has been prosecuted by a court of law, and it is now on appeal. Based on the U.S. Department of State Report, published on December 1999 Ethnic Cleansing in Kosova: An Accounting. A central question is the number of Kosovar Albanian victims of Serbian forces in Kosova. Many bodies were found when KFOR entered KosovA in June 1999. The evidence is also now clear that Serbian forces conducted a systematic campaign to burn or destroy bodies, or to bury the bodies, then rebury them to conceal evidence of Serbian crimes. On June 4, at the end of the conflict, the Department of State issued the last of a series of weekly ethnic cleansing reports, (available at http://www.state.gov/…/eur/rpt_990604_ksvo_ethnic.html) concluding that at least 6,000 Kosovar Albanians were victims of mass murder, with an unknown number of victims of individual killings, and an unknown number of bodies burned or destroyed by Serbian forces throughout the war.On November 10, 1999, ICTY Chief Prosecutor Carla Del Ponte told the U.N. Security Council that her office had received reports of more than 11,000 killed in 529 reported mass grave and killing sites in Kosova. The Prosecutor said her office had exhumed 2,108 bodies from 195 of the 529 known mass graves. This would imply about 6,000 bodies in mass graves in Kosova if the 334 mass graves not examined thus far contain the same average number of victims. To this total must be added three important categories of victims: (1) those buried in mass graves whose locations are unknown, (2) what the ICTY reports is a significant number of sites where the precise number of bodies cannot be counted, and (3) victims whose bodies were burned or destroyed by Serbian forces. Press accounts and eyewitness accounts provide credible details of a program of destruction of evidence by Serbian forces throughout Kosovo and even in Serbia proper. The number of victims whose bodies have been burned or destroyed may never be known, but enough evidence has emerged to conclude that probably around 10,000 Kosovar Albanians were killed by Serbian forces.Death represents only one facet of Serbian actions in Kosova. Over 1.5 million Kosovar Albanians—at least 90 percent of the estimated 1998 Kosovar Albanian population of Kosovo—were forcibly expelled from their homes. Tens of thousands of homes in at least 1,200 cities, towns, and villages have been damaged or destroyed. During the conflict, Serbian forces and paramilitaries implemented a systematic campaign to ethnically cleanse Kosova—aspects of this campaign include the following:Forcible Displacement of Kosovar AlbanianCivilians: Serbian authorities conducted a campaign of forced population movement. In contrast to actions taken during 1998, Yugoslav Army units and armed civilians joined the police in systematically expelling Kosovar Albanians at gunpoint from both villages and larger towns in Kosova.Looting of Homes and Businesses: There are numerous reports of Serbian forces robbing residents before burning their homes. Another round of robbery occurred as Serbian forces stole from fleeing Kosovars as they crossed the border to Montenegro, Albania, or Macedonia.Widespread Burning of Homes: Over 1,200 residential areas were at least partially burned after late March, 1999. Kosovar Albanians have reported that over 500 villages were burned after March, 1999.Use of Human Shields: Refugees claim that Serbian forces used Kosovar Albanians to escort military convoys and shield facilities throughout the province. Other reporting indicates that Serbian forces intentionally positioned ethnic Albanians at sites they believed were targets for NATO airstrikes.Detentions: Serbian forces systematically separated military-aged men from the general population as Kosovars were expelled. These men were detained in facilities ranging from cement factories to prisons. Many of these detainees were forced to dig trenches and were physically abused. At least 2,000 Kosovar Albanians remain in detention in around a dozen Serbian prisons today.Summary Executions: There are accounts of summary executions at about 500 sites across Kosova.Exhumation of Mass Graves: Serbian forces burned, destroyed, or exhumed bodies from mass graves in an attempt to destroy evidence. Some were reinterred in individual graves.Rape: There are numerous accounts indicating that the organized and individual rape of Kosovar Albanian women by Serbian forces was widespread. For example, Serbian forces systematically raped women in Gjakova and Pejë, and in some cases rounded up women and took them to hotels where they were raped by troops under encouragement of their commanders. Rape is most likely an underreported atrocity because of the stigma attached to the victims in traditional Kosovar Albanian society.Violations of Medical Neutrality: Kosovar Albanian physicians, patients and medical facilities were systematically attacked. Many health care facilities were used as protective cover for military activities; NGOs report the destruction by Serbian forces of at least 100 clinics, pharmacies, and hospitals.Identity Cleansing: Kosovar Albanians were systematically stripped of identity and property documents including passports, land titles, automobile license plates, identity cards, and other forms of documentation. As much as 50 percent of the population has been left without documentation. By systematically destroying schools, places of worship, and hospitals, Serbian forces sought to destroy social identity and the fabric of Kosovar Albanian society.All these and many other facts prove that the aggressor was the Serbian state with its well-armed military and paramilitary forces, which committed numerous crimes against Albanian citizens in Kosova. Unfortunately, the international justice system has done too little to bring these criminals to justice. Instead, the international justice system is still holding in prison our KLA leaders who, hand in hand with NATO, were able to prevent the killings of civilians in Kosova.All we peaceful people of Kosova expect from the international justice system is to be fair of us and to take care of the real war criminals who are still sitting in Serbia.Thank you for your attention!References1. Ilazi, H., Pllana, N. (2019) children Martyrs of Kosovo 1981-1999.Prishtinë.2. Rochford, CH., Olson, B. (2022). Learn about the Kosovo War and genocide. Explore the Balkan Wars, what caused the Kosovo War and genocide, and what the results of the Kosovo War were. Updated: 07/28/2022. Available under https://study.com/…/kosovo-genocide-conflicts-war… (10.2.2023).3. Karcic, H., Domi, T. (2022). We Need a Better Way to Prosecute Sexual Assault in Conflict Though rape is one of the most commonly perpetrated war crimes, it is rarely considered by international courts. Available under: https://foreignpolicy.com/…/rape-sexual-assault-war…/ (10.2.2023).4. U.S. Department of State Report published on December 1999. (1999). Ethnic Cleansing in Kosovo: An Accounting. A central question is the number of Kosovar Albanian victims of Serbian forces in Kosovo.

Natyra dhe ne

by

Astrit Lulushi/

Natyra nuk është produkt i përfunduar; nuk është ndonjë tempull i shenjtë, as shkollë. Mund ta mendoni si një punëtori. Natyra siguron lëndët e para, por mendja duhet të bëjë pjesën tjetër. Ju duhet të shpalosni aftësinë natyrore për të përdorur mjetet e ndërgjegjes. Ju mund të luani me gjysmë zemër ose me mjetet tuaja dhe të shfaqni krijime jo të plota; ose mund t’i përdorni mjetet me njohuri dhe saktësi, duke krijuar pikërisht atë që dëshironi; bukurinë, harmoninë, lirinë, dashurinë, gëzimin, bollëkun, përmbushjen, çdo gjë. Përvoja e realitetit varet tërësisht nga ju; në sferën fizike si në të gjitha sferat, ajo mund të formohet në çdo gjë, në çdo kohë – gjithçka që ju mund të konceptoni dhe dini se është e arritshme mund të bëhet përvoja juaj. Është si të pikturosh një foto. Hapësira dhe koha është kanavaca, mendimet dhe imazhet e mendjes janë furçat dhe tehet tuaja, dhe notat e energjisë janë ngjyrat në paletën tuaj. Ju mund ta pikturoni portretin si të dëshironi; i madh ose i vogël, i guximshëm ose delikat, i gjallë ose i zbehtë, i mrekullueshëm ose i tmerrshëm, i këndshëm ose i dhimbshëm, i suksesshëm ose katastrofik, krijues ose shkatërrues; çfarëdo që ju besoni dhe imagjinoni mund të jetë fotografia juaj. Krijimi juaj është ajo që ju e quani jetë, duke u shpalosur përjetësisht në çdo sekondë të së tashmes. Fryma e saj është e ngrohtë dhe e ëmbël në fytyrën time, megjithatë, e shkrirë.Jeta duket se përfshin, për shembull, tërmetet dhe përmbytjet dhe gjarpërinjtë helmues, si dhe të aftët dashamirës. E mira dhe e keqja janë thjesht paragjykime, terma që aplikoni për gjërat sipas avantazhit të perceptuar ose dëmtimit të tyre për veten ose njerëzimin. Natyra është shumë përtej së mirës dhe së keqes. Siç thotë edhe Makiaveli, ajo që është vërtet e mirë rrallë herë përkon me atë që duket të jetë e dobishme; pak janë ata që mund t’i njohin dhe t’i pajtojnë të dyja. Nuk janë gjarpërinjtë ata që janë të rrezikshëm, është vetëm frika nga gjarpërinjtë. Çdo gjë që vdes vdes nga korrupsioni i saj, gjithçka që dëmton vjen nga brenda. Mund të kalosh jetën në dukje të tronditur dhe të rrahur nga rastësia dhe fati – fjalët e tua për gjëra që nuk ekzistojnë – ose mund të marrësh mjetet dhe me to të krijosh saktësisht jetën që dëshironi nëse nuk imponon disiplinë të patëmetë mbi veten.

Photo: the nature conservancy

Befasia e një urimi

by

Julika Prifti/

Për 91 vjetorin e ditëlindjes së babait doja të risillja kohët e koncerteve të Vjenës nga Shqipëria por duke i shtuar një befasi, një urim nga Shkëlzen Doli, violinisti i talentuar shqiptar i Orkestrës Simfonike me famë botërore. Mezi prita përfundimin e koncertit simfonik në Carnegie Hall parmbrëmë, dhe me pak druajtje vajta ta uroja bashkatdhetarin, të cilin nuk e njoh por e kisha parë në një shfaqje në Tiranë. Megjithatë e kisha vendosur se do t’i lutesha të shkruante në programin e Carnegie Hall një urim për babin. Njohjen me Orkestrën Simfonike të Vjenës e kujtoj se nisi në fund të viteve 1960 në Shqipërinë e kohës së regjimit hoxhist. Koncerti i Vjenës, një traditë e botës muzikore e mirëpritur nga të gjithë, mblidhte shumë të afërm e miq në shtëpinë tonë, të cilët vinin enkas në 1 janar për të uruar vitin e ri. Meqë asokohe aparatet televizive ishin të paktë, të gjithë e linin vizitën në orarin e programit të shumëpritur që të shijonin valset e marshet nga fisi i madh i kompozitorëve Strauss, dhe gjithashtu adhuronin pjesët koreografike që shoqëronin disa pjesë të koncertit njëorësh. “Dhoma e televizorit” mbushej plot dhe përngjante me një sallë të sajuar koncerti ndërsa mobiljet e orenditë shtëpiake ngjante se merrnin një hije klasike nga ajri që përçonte tingujt e muzikës austriake. Babait dhe neve na dukej se për një orë nuk ishim më në Shqipërinë e zymtë dhe të izoluar, se për një orë edhe ne ishim pjesë e Europës, pjesë e Vjenës. Kaq shumë ishte brendësuar lidhja emocionale e shpirtërore me Simfoninë e Vjenës sa kur erdhëm në Nju Jork vajtja në koncertet e filamornisë së saj, e cila jep tri koncerte në Carnegie Hall na jepte edhe ndjenjën e një lloj ngadhënjimi mbi sistemin e rrëzuar dhe të dështuar.Tek prisja të dilte violinisti i famshëm shqiptar, pashë një burrë me sy bojëqielli, me flokë të zeza, dhe trup të derdhur, dhe ju afrova sakaq duke e pyetur shqip “Ju jeni Shkëlzen Doli?” Ai nuk u përgjegj dhe unë mendova se nga zhurma e njerëzve të mbledhur rrotull tij për ta takuar nuk më kishte dëgjuar. “Ju jeni Shkëlzen Doli?” përsërita pyetjen duke uruar që mosmarrëveshja të ishte dëgjimore.-Ich spreche nur deutch, – erdhi përgjigja e tij.-Oh, so, dann du bist nicht Shkelzen Doli – i thashë unë.-Shkelzen ist nicht hier, – sqaroi ai. Aty për aty mu fshi buzëqeshja teksa ndieja sesi ideja për një dhuratë të veçantë për ditëlindjen e babit po mbetej vetëm një dëshirë e mirë. Pranë meje violinisti dhe koncert maestri austriak Rainer Honeck po fotografohej me adhuruesit e tij. Mendova të mos e humb rastin për të bërë foto me të dhe i shpreva keqardhjen që nuk munda ta takoja bashkatdhetarin tim. -Po ne kemi edhe një shqiptar tjetër në orkestër, – më tha ai. – Celisti Edison Pashko.“Zbulimi” i një shqiptari tjetër në Simfoninë e Vjenës më erdhi edhe mua si një dhuratë të cilën ia përcjell sot babait në përvjetorin 91 të ditëlindjes bashkë me urimet për shëndet të mirë dhe për të ardhur vitin tjetër në Carnigie Hall në koncertin simfonik të Vjenës me dy bashkatdhetarë, e mbase edhe të tjerë!

BETEJA E SHEKULLIT QË NDRYSHOI HISTORINË E KOSOVËS

by

Dr. Lulzim Nika/

Në mëngjesin e 5 marsit të vitit 1998, shteti kriminal serb do të sulmojë kullën e Komandantit Historik të UÇK-së Adem Jashari dhe gjithë familjen e tij. Lufta e ushtrisë çlirimtare në fillim hasi në vështirësi nga faktori ndërkombëtar që dhanë deklarata kundër veprimtarisë çlirimtare te UÇK-së. Vendimi që u mor në zyrën e kriminelit S.Millosheviq, kryetar i Serbisë, dhe me përkrahjen e shumicës se këshilltarëve të tij, që të zhduket familja e Komandantit Adem Jashari, dhe që me ketë të shuhet ideja për një luftë çlirimtare e shqiptarëve të Kosovës, doli e dështuar. Kjo llogaritje ishte e gabuar, që duke u përdorur makineria ushtarake serbe ndaj një familje emblemtatike, siç ishte familja e Adem Jasharit, të shuhet ideja e lirisë së Kosovës. Pas rënies së Komandantit Adem Jashari dhe familjes së tij, shqiptarët e Kosovës mundën frikën ndaj regjimit serb dhe filluan të rreshtohen masivisht në radhët e UÇK-së. Beteja treditore, më 5, 6 dhe 7 mars 1998 nga familja Jashari në Prekaz të Skënderajit vuri themelet e lirisë së Kosovës.Sot, në këtë ditë të shënuar, kujtojmë sulmin mbi familjen Jashari. Sakrifica e tyre u bë dritë e lirisë së Kosovës. Kjo betejë ndryshoi historinë, sepse u bë frymëzim për çdo shqiptar që t’i merrte armët e të luftonte për liri. Ato ditë të kësaj beteje epike, edhe ata më skeptikët, më pesimistët, e panë se rruga e vetme që çonte drejt lirisë, ishte lufta çlirimtare. Kjo betejë, pra u bë frymëzim për shumë të rinj e të reja që u rreshtuan në radhët e UÇK-së dhe kështu kombi shqiptar anekënd trojeve të veta, u bashkua në këtë rrugë të fitores së madhe historike.Përjetësisht, do t’u jemi mirënjohës ndaj atyre grave dhe burrave, që u flijuan dhe u bënë gurthemel i lirisë së Kosovës.I përjetshëm qoftë kujtimi, respekti e vlerësimi për ta!Lavdi

Xhevat Kallajxhiu, kontributi patriotik e publicistik nga “Zëri i Amerikës” te gazeta “Dielli”  

by

Dr. Paulin Marku/

Xhevat Kallajxhiut lindi në vitin 1903 në Gjirokastër. Profili i tij në fushën publicistike-gazetareske është i lartë. Fillimisht e nisi në Shqipëri dhe pastaj e zgjeroi veprimtarinë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Edhe pse larg Shqipërisë, ndjenja dhe dashuria për vendlindjen nuk u zbehen asnjëherë. Lidhjet me atdheun demonstrohen të forta dhe nuk i humbi asnjëherë marrëdhëniet dhe interesin për vendlindjen dhe mbante kontakte të vazhdueshme me bashkëkombësit. 

Kallajxhiu gjatë karrierës dëshmoi profesionalizëm në fushën mediatike e publicistike që në Gjirokastër drejtor i gazetës “Demokracia” dhe botoi disa vepra të rëndësishme, të cilat u mirëpriten me interes. Ai ishte besimtarë i devotshëm religjioz, si një bektashian me edukim shpirtërore e njohës i mire i komunitetit, i cili arriti të botonte në vitin 1964 librin, “Bektashizmi dhe Teqeja Shqiptare në Amerikë”; “Skënderbeu”;“Larg Atdheut.”; “John Kenedy, Kampion i Paqes dhe Lirisë”; Abraham Linkoln, etj…  .Xhevat Kallajxhiu punoi në Zërin e Amerikës nga ku doli dhe në pension, dhe më pas për 10 vite në krye të gazetës Dielli, si editor.  

Xhevat Kallajxhiu përjetoi ngjarje të rëndësishme në Shqipëri. Ai ishte në moshe të mitur kur u shpall Pavarësia e Shqipërisë, Luftërat ballkanike si dhe përjetoi qeverinë e Princ Vidit, qeveri të ndryshme në Shqipëri dhe shndërrimin e republikës në monarki nën mbretnin e Ahmet Zogu. Po ashtu, përjetoi Luftën e Parë dhe të Dytë botërore. Ai shpesh here shkroi dhe publikoi rreth ngjarjeve të rëndësishme të Shqipërisë në këndvështrimin e njohësit të mirë të ngjarjeve historike të popullit shqiptar. 

Ashtu, si shumë atdhetar të tjerë nacionalist që u larguan nga Shqipëria për shkak se nuk pranonin t’i nënshtroheshin regjimit komunist, edhe Xhevat Kallajxhiu u largua nga atdheu. Ai mori rrugën e emigrimit në vitin 1944. Me vete mbarte një eksperience të madhe politike e publicistike, si njohës i mirë i ngjarjeve historike që do t’i shërbenin në emigracion për të pasuruar vizionin e tij, intelektual e profesional. Këto eksperienca, të përjetuara qysh prej fillimit të shekullit XX-të, ishin frymëzim e vizion që do ta shoqëronin gjatë gjithë jetës për të informuar opinionin publik shqiptar dhe të huaj në SHBA në fushën publicistike e gazetareske. Veprat e tij u mirëpriten në opinionin publik dhe patën interes të madh, ku mund të përmendim “Bektashizmi dhe teqeja e parë në Amerike”; Monografinë për Skënderbeun; Presidentin, Jon F. Kenedy; Librin për Abraham Linkoln që u ribotua dhe u promovua së fundmi në Vatër në bashkëpunim me Teqenë bektashiane shqiptare të Detroitit me parathënie të Eliton Baba Pashaj.

Xhevat Kallajxhiut e shikonte si frymëzim për shoqërinë jetën dhe veprimtarinë e Abraham Lincoln, i cili kishte patur një udhëtim të gjatë e të vështire deri kur arriti të behej president i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. 

Lincoln, u përball me vuajtje dhe vështirësi nga fëmijëria me plot sfida e sakrifica të ndryshme. Autori analizon mënyrën si u rrit e u shkollua, jetën në adoleshencë dhe mënyrën autodidakt të shkollimit të tij, si dhe për formimin universitar. Kallajxhiu sjell në vëmendje të lexuesit qasjen optimiste me një frymëzim pozitiv për mënyrën se si një njeri i familjes së thjeshtë që vinte nga shtresa e ulet e shoqërisë, ku punët e tij të para ishin, bujk, druvar e detar për të arritur në të ardhmen, në majat me të larta politike, si President i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Abraham Linkoln kaloi vështirësi të mëdha dhe dëshmoi vlera dhe virtyte të larta për qasjen autodidakte dhe këmbëngulës për të realizuar synimet e tij. 

Sipas Kallajxhiut, profili i Lincolni ishte i larte, i një intelektuali humanist të jashtëzakonshëm dhe të veçantë, të një presidenti që la gjurme pozitive në historinë institucionale amerikane. Shprehjet e Lincolnit janë mjaft domethënëse, i cili pohonte, se:“njerëzit nuk mund të jetojnë gjysmë të lirë dhe gjysmë skllevër”, dhe e përshkroi “Deklaratën e Pavarësisë Amerikane” me këto fjalë: “Liri jo vetëm për popullin e këtij kombi, por edhe shpresë për të gjithë botën dhe për të gjitha kohët e ardhme”. Teoritë dhe analizat e shumta politike e filozofike rreth Lincolnin me parimet bazë: “Liria e Mendimit”, “Liria e fjalës”, “Liria e Shtypit”, “Liria e Besimit Fetare dhe për të Drejtat e Njeriut”. Për këto arsye, e shume të tjera, Lincolni arriti të realizojë dy objektiva thelbësore “zhduku sistemin e skllavërisë dhe siguroi bashkimin e përjetshëm të kombit”. Figura e Lincolnit ishte frymëzim dhe shembull pozitiv për Kallejxhiu, fakt ky që e dëshmon mënyra se si analizon jetën dhe veprimtarinë e Presidentit të SHBA në librin e tij.

Veprimtaria publicistike e mediatike e Xhevatit Kallejxhiut është e gjerë në fushën e botimeve. Po ashtu, ishte i kujdesshëm për ruajtjen e marrëdhënieve me bashkëkombësit, si dhe përpiqej të mbante lidhje me miq dhe koleg kudo që ndodheshin, brenda dhe jashtë Amerikës. 

Ndërsa, lidhjet e tij me regjimin komunist dhe me drejtuesit në Shqipëri nuk qenë aspak të mira për arsye se ishte një kritik i forte i komizmit dhe i veprimeve të ashpra të sistemit diktatorial të Enver Hoxhës. 

Xhevati ishte adhurues e bashkëpunues me Federatën “Vatra” dhe “Diellin” që kur punonte në Zërin e Amerikës, para se të merrte drejtimin e gazetës Dielli. Këtë e vërtetojnë shkrimet dhe letërkëmbimet e tij me Vatrën. Krahas veprimtarisë publicistike e mediatike në Zërin e Amerikës, la gjurmë edhe në Federatën “Vatra”, i cili drejtoi gazetën “Dielli” për dhjetë vjet, 1976-1986. Pasi doli në pension në Zërin e Amerikës, krerët e Vatres e ftuan për të drejtuar  gazetën Dielli, post ky që e pranoi me shumë dashamirësi. Kallajxhiu kishte të ardhura të mjaftueshme nga pensioni dhe pohonte se “tashti kam kohë të mjaftueshme për të shërbyer në komunitet dhe për të qenë editor i Diellit me kohë të plotë. Shprehej  krenar që drejtonte gazetën “Dielli”, e cila vazhdonte të ruante traditën qysh prej 15 shkurtit 1909 kur doli në Boston në shërbim të Atdheut dhe popullit shqiptar. Xhevati arriti të botonte dhe të shpërndante gazetën kudo ku kishte shqiptare në Amerike, në Departamentin e Shtetit në Washington, dhe në disa vende të ndryshme të Evropës. 

Fakti që vinte nga një eksperience e gjatë mediatike, si njohës i mire i historisë, si  dhe një mbrojtës i të drejtave të shqiptareve, arriti të publikonte shkrime të shumta rreth situatave në trojet shqiptare. Për shkak se qëndrimet e tij antikomuniste i kishte bërë publike, nxitën sigurimin e shtetit të ishte vigjilent dhe të ndiqte veprimtarinë e Kallajxhiut. Gjenden disa letërkëmbime të sigurimi të shtetit që raportonin mbi veprimtarinë dhe për qasjen e tij antikomuniste. Shkrimet e shumta në gazetën Dielli, dëshmojnë ndjenja të larta atdhetarie dhe guxim për të demaskuar të vërtetën që përjetonin shqiptarët. Si shume intelektual shqiptar të mërgatës, edhe Kallajxhiu bënte pjese në listën e sigurimit të Shtetit që përndiqej në aktivitetet publike dhe publicistike të tij. 

Oficeri i sigurimit të Shtetit njoftonte eproret për qëndrimin e gazetës Dielli në radiogramin, 28 qershorit 1977, nr 290 njoftonte MPJ, citoj: “Xhevat Kallajxhiu, në një artikull mbi të kaluarën e “Vatrës”,  bën thirrje për forcimin e saj dhe për t’u përgatitur për mbrojtjen e “Shqipërisë etnike”, se e ardhmja mund të sjellë të papritura edhe më shpejt se sa parashikohet. 

Një tjetër dokument, oficeri i sigurimit të shtetit pohon për Kongresin e Legalitetit dhe fjalimin e përfaqësuesit të Federatës “Vatra” Xhevat Kallajxhiu. Dokumenti konsiderohet Sekret, i nxjerre nga relacioni i kongresit të “Legalitetit” më 13 mars 1978 dhe thuhet se me insistim të kryesisë së Kongresit, e mori fjalën Xhevat Kallajxhiu. Puna është që të gjithë së bashku të punojmë, të heqim dorë nga akuzat, sepse “Dielli” bëri të dëgjohet në të gjitha anët puna e Kosovës. Xhevati shprehte qëndrimet e tij edhe për çështjen e Kosovës. Ai pohonte: “Ne morëm kontakte me senatorë amerikanë, sepse Kosova nuk shpëtohet pa përkrahjen e amerikanëve e të senatorëve amerikanë. “Të jini të bindur, – tha më në fund Xhevati, – se Xhevat Kallajxhiu e ka në zemër Kosovën sa edhe çdo kosovar e shqiptar tjetër. Për mua çdo shqiptar është besnik, është patriot, fisnik e i ndershëm, është raca më e bukur që ka lindur perëndia në këtë botë”. (Nxjerrë nga relacioni i dërguar nga rezidentura e New York-ut më datë 22.12.77, për Xh. Kallajxhiun e “Vatrën”, nga p.op. R. Leli, më datë 13.3.78 AIDSSH, Dosje e organizatës “Vatra”, volumi 2)

Për survëjimin që i bëhej Vatres dhe publikimeve te gazetës Dielli

një tjetër dokument pohonte: “Ne po punojmë që “Vatra” të jetë e vetmja organizatë ku të grumbullohen të gjithë shqiptarët të çfarëdo tendence politike, duke përfshirë këtu ata nga Jugu e Veriu, Kosova e Çamëria”.

Veprimtaria e Xhevat Kallajxhiu dëshmon se ishte një profesionist me njohuri të përgjithshme, i cili botoi monografi të ndryshme dhe pati veprimtari të gjerë gazetareske e mediatike. Po ashtu, në drejtimin e gazetës “Dielli” la gjurme pozitive si editor i gazetës për dhjete vite. Ai ishte një  zë i fuqishëm  për opinionin publik shqiptaro amerikan dhe institucionet në SHBA për çështjen shqiptare. Xhevat Kallajxhiu ishte një kritik konsekuent i regjimit komunist dhe i padrejtësive ndaj shqiptareve , i cili i bëri publike nëpërmjet  shkrimeve te tij.