Të dashur bashkombas të besimit Ortodoksë/

Më lejoni që në emër të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, të gazetës Dielli, në emër të familjes sime dhe në emrin tim personal, t’ju uroj përzemërsisht: Gëzuar dhe Përshumëvjet Pashkët.

Urimet më të përzemërta për ju dhe familjet tuaja të nderuara dhe respektuara.

Pashka, kjo festë e jashtëzakonshme e ngjalljes së Krishtit, qoftë për çdo njeri një ngjallje e ripërtëritje shpirtërore e fizike. Pashka e sivjetshme le të përcjellë për të gjithë ne më shumë lumturi, gëzim, optimizëm, shpresë, prosperitet, paqe dhe dashuri për çdo shqiptar anëkënd botës ku jeton e vepron.

Zoti dhashtë bekim, mirësi e mbarësi për familjet tona, kombin tonë dhe atdheun tonë.

Zoti ju bekoftë të gjithëve.

Me respekt e gëzim

Kryetari i VATRËS

Elmi BERISHA

Uran Butka/

Kur vallë sërish do të kthehem?

Nuk u kthye dot në atdhe sa qe gjallë, poeti dhe prozatori i shquar, Bilal Xhaferri, të cilit ia nxiu dhe rrezikoi jetën regjimi komunist, aq sa ai i braktisi vendin e njerëzit e tij, por nuk i harroi për asnjë çast. U kthye tashmë i vdekur, për t’u çmallur e për t’u prehur në tokën mëmë. Bir i Ninanit të Konispolit, që ka nxjerrë njerëz të njohur, ndër ta edhe rilindasin e madh Hasan Tahsini, Bilali trashëgoi traditën patriotike dhe kulturore të Çamërisë, fatin tragjik të saj, vetëdijën e qëndresën shqiptare si edhe talentin dhe kurajën për t’i përjetësuar ato.

Fati tragjik i çamëve, që u përndoqën, u vranë dhe u përzunë dhunshëm nga vatrat e tyre prej ultrashovenëve grekë, si edhe jeta e tyre e pasigurt, e trazuar dhe e përbuzur nga regjimi i Enver Hoxhës, ishte njëherësh edhe fati i Bilal Xhaferrit. Babanë ia pushkatoi pushteti komunist qysh më 1945 si nacionalist dhe kundërshtar politik. Mbeti jetim me tri motra të mitura dhe pa asnjë mbështetje përveç gjyshit, që u shpall kulak dhe iu sekuestrua pasuria. U rrit në mjerim dhe poshtërim të vazhdueshëm. Pasi kreu shkollën 7-vjeçare, u detyrua të largohej nga vendlindja për të punuar dhe për të gjetur një fat më të mirë. Punoi si hamall në Sarandë, punëtor e normist në Sukth, ndërtues në Ulzë, meremetues i rrugëve në Rrëshen, Krujë etj, ndërkohë që kreu edhe një shkollë teknike për ndërtim, meqenëse nga gjimnazi e kishin përjashtuar si të deklasuar. I sfilitur nga punët më të rënda, urrejtja klasore dhe lufta e përbindshme e klasave që e ndoqën këmbakëmbës, i plandosur nga varfëria , vetmia, pluhuri i rrugëve dhe era e ziftit, i privuar nga shoqëria, dashuria dhe gëzimet e jetës, por i privilegjuar dhe i zgjedhur i Muzës, Bilal Xhaferri e kapërceu me guxim e vullnet titanik rrezikun e ambientimit me të keqen, të nënshtrimit e të përdorimit nga pushteti, të vegjetimit e të kotësisë. Mbijetoi dhe u shqua në sajë të geneve, vullnetit, librit dhe talentit.

Im vëlla, Iljazi, topograf që kishte shkelur në gjithë vendin, e kishte takuar rastësisht Bilalin rrugëve si puntor i mirëmbajtjes dhe i kantiereve të ndërtimit. Ai më rrëfente me simpati se shpesh e gjente duke lexuar libra në rrugë, i mbështetur te bishti i lopatës, apo duke shkruar pa e ngritur kokën nën tymtajën, gërhitjen dhe zhurmën e barakave të puntorëve.

Poezitë dhe tregimet e para në fillim të viteve ’70 dhe libri befasues “Njerëz të rinj- tokë e lashtë” ishin për mua një rrufe në qiell të kthiellët dhe autori – një meteor në djegie e sipër.

Me krijimtarinë e tij të mrekullueshme, larg skematizmit dhe ideologjizmit të letërsisë së realizmit socialist, Bilal Xhaferi dilte në pah si shkrimtar e poet i talentuar, original e antikonformist, por vihej edhe përballë inkuizitorëve të letërsisë e artit, gjithaq edhe xhelozisë vrastare të shkrimtarëve mediokërr të oborrit.

Unë nuk dija gjë nga këto, sepse punoja larg kryeqytetit. Vija çdo fundjavë në Tiranë, ku kisha familjen. Im vëlla që atëherë punonte inxhinier në fermën “Gjergj Dimitrov”, më tregoi një ditë se Bilali, punëtor krahu për pak kohë në atë fermë, megjithëse qe trupvogël dhe i dobët, e kishte rrahur keq operativin e sigurimit B.Shahu, nga që ky i ishte qepur gjithë kohës, e fyente, e provokonte dhe s’e linte të qeë për asnjë çast. Nuk e arrestuan se i dolën në mbrojtje im vëlla dhe punëtorët e fermës, që gjithashtu ishin të përndjekur.

Një ditë , miku im, Sherif Delvina, më tha se Bilali po shkruante një roman për Skënderbeun te hotel “Çajupi”. Aty punon dërçe, pasi kthehet nga puna në fermë, më tha ai. Del sa për të marrë ndonjë ushqim të thatë dhe mbyllet brenda… Unë po tundohesha nga padurimi për ta njohur, por edhe për ta ftuar në një takim me nxënësit e gjimnazit të Krujës. Ishte viti 1967. Një të diel, kur kishte një ndeshje të rëndësishme sporti dhe njerëzit ishin të përqëndruar atje, unë shkova tek hoteli, që ishte i heshtur e i zbrazur dhe i fola urtë e butë portierit se doja të shkoja tek ai shkrimtari “që rron veç me ujë”. I kam sjellë diçka për të ngrënë, i thashë. Më lejoi. Ngjitu lart, dhoma 109, më tha. Edhe numrat e dhomave janë të kamufluara, të fshehta, mendova. Numërimi i tyre niste nga njëqinta për të rrëfyer sesa shumë dhoma kanë hotelet tona të rënuara e të qelbura. Trokita disa herë te dera , që u çel me vonesë. I thashë kush isha dhe pse kisha ardhur, por ai hezitoi. Jam i vëllai i Iljazit, i thashë. Ai e çeli derën përgjysmë dhe unë hyra brenda. Dhoma ishte e vogël, me një dysheme dërrase të vjetër e të kalbur, që kuiste nën këmbë. Edhe orenditë e pakta ishin të ronitura. Tavolina e mbushur çrregullt me libra dhe dorëshkrime. Mbi komodinë, një letër e çmbështjellë me pak bukë dhe djathë… M’u kujtua Serembja. U ula mbi krevat, ndërsa ai në karike.

I thashë se isha mësues letërsie në Krujë dhe se e ftoja për një bashkëbisedim me nxënësit e rrethit letrar të gjimnazit. Kishim bërë takime me disa shkrimtarë të njohur, dhe, ndonëse Bilali nuk ishte në programin mësimor, ne dëshironim ta njihnim dhe debatonim veprën e tij letrare. Nxënësit krutanë janë veçanërisht të interesuar dhe duan të dinë më shumë për romanin mbi Skënderbeun, që po shkruan, i thashë… Është i ngritur mbi tragjedinë e Beratit, m’u përgjegj. Aty janë edhe heroizmi, edhe tradhtia, edhe masakra, edhe pavdekësia, shtoi ai. Lirinë e kemi paguar shtrenjtë dhe do ta paguajmë ende. ..Mos e kishte fjalën për Kosovën? Ndoshta edhe për lirinë tonë të munguar…

M’u kujtuan vargjet e Bilalit për Kosovën e përgjakur, fatnjëlloj si Çamëria;

Kosova

e mbetur në udhëkryq të historisë.

Kosova

ku shqiptarët flasin një gjuhë

dhe dëgjojnë dy gjuhë,

edhe gjuhën e mëmës

edhe gjuhën e UDB-së.

Pas Çamërisë e Kosovës,

ku mbetet Shqipëria?

Mua më kishte bërë përshtypje të jashtëzakonshme veçanërisht “Ballada Çame”

, që e kisha lexuar me një frymë te gazeta “Zëri i Rinisë”. E njoh çështjen çame, i thashë, po tragjizmin e saj e gjeta të realizuar artistikisht dhe emocionalisht te Balada Çame, në të vërtetë tragjizmin e çështjes sonë kombëtare të pazgjidhur dhe të njeriut shqiptar në shekuj. I dija përmendësh vargjet e baladës dhe hera-herës citoja ndonjë: “Në kullotat e braktisura të saj, kullosin rrufetë…Ne, popull muhaxhir, ecim nëpër shi… Dhe të gjitha udhët tona shpien në veri…Na e tregojnë drejtimin plumbat… Na e ndriçojnë udhën flakët…” Çfarë drame, çfarë metaforash!

Kisha marrë edhe unë flakë… Do të ishte më mirë t’ua thoshe nxënësve, sesa mua, më ndërpreu me buzëqeshje Bilali. Më solli në vete. Kisha dëshirë të madhe t’i flisja edhe për tregimet e tij “Njerëz të rinj, tokë e lashtë”, sidomos për “Purpurantin” , por ai ma preu hovin. Ishte njeri modest, por edhe i prerë, nuk i pëlqenin lëvdatat, teprimet.

Gjithsesi u gëzua për ftesën, që e pranoi me kënaqsi. Por nuk erdhi kurrë. Ashtu rrodhën ngjarjet. Pas diskutimit në Lidhjen e Shkrimtarëve, Bilalin e morri rrëpira.

Kështu, vëllimi poetik “Lirishtja e kuqe” e shtypur më 1967, u ndalua të shpërndahej dhe u dërgua në brumatriçe, për t’u kthyer në karton. Edhe romani historik “Krastakrahus”, shkruar me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, e pësoi më keq . Nuk u botua fare, mbasi u end nga një zyrë censure në tjetrën, nga një redaksi në tjetrën.

Dënimi me mosbotim ishte vdekja shpirtërtërore e autorit, përndjekja politike ishte vdekja morale e fizike e tij. Pushtetarët e kuq e shpallën reaksionar, armik, provokator.

E internuan në Hamallaj të Durrësit, e izoluan dhe e survejonin në çdo hap që bënte, me çdo njeri që takonte. Natyrisht që do të përfundonte në burg. Operativët e Sigurimit të Shtetit dhe spiunët e fshehtë nuk i ndaheshin.

Bilal Xhaferrin e priste hapsana. Dhe jo vetëm atë. Shqipëria ishte kthyer e gjitha në burg dhe në geto përqendrimi.

…Rrugëve të Atdheut

si kukuvajka nën hënë,

leh e ulurin

gazi “69”,

shkruan me dhimbje poeti. Dhe me dhimbje u largua nga ky atdhe. U arratis në vitin 1969. Por edhe në dhe të huaj, ai e vijoi përpjekjen e tij kombëtare dhe letrare. Në Çikago nxorri revistën letrare “Krahu i shqiponjës”, ku u botua edhe pjesa më e madhe e shkrimeve të tij, në vazhdën e Konicës dhe Nolit. Por edhe atje e ndoqën falangat e Sigurimit të Shtetit, sepse Bilal Xhaferri ishte një rrezik potencial për regjimin komunist të E. Hoxhës, një nacionalist i spikatur, një dëshmitar i tmerrit shqiptar nën diktaturë, por edhe një penë e fuqishme, një artist antikomunist. E plagosën, i dogjën studion dhe shkrimet, edhe ia bënë jetën të pasigurtë edhe në Amerikën e lirë. Ndoshta edhe e vranë, si mjaft personalitete të tjera disidente të Ballkanit e të Europës. Vdiq në rrethana ende të panjohura mirë në vitin 1986.

“Kur vallë sërish do të kthej?” pyeste ai edhe i vdekur, përmes vargjeve të tij.

Ne e dëgjuam zërin e tij dhe e kthyem në Atdhe.

Eshtrat e tij do të prehen në tokën mëmë.

“Kur vallë sërish do të kthej?”

U kthye sërish tek ne vetë Bilal Xhaferri, i gjallë. (Ligjeratë e mbajtur me rastin e kthimit në Atdhe të eshtrave të Bilal Xhaferrit, maj 1995)

Vjosa Osmani/

Në Ditën Botërore të Lirisë së Shtypit mbështesim dhe inkurajojmë gazetarët, sikurse edhe riafirmojmë angazhimin tonë për ta mbrojtur të drejtën e tyre për të raportuar pa frikë dhe censurë, si dhe për ta mbrojtur sigurinë e tyre kur ata raportojnë nga vende ku ka mungesë sigurie. Siç u dëshmua edhe pas sulmit të agresionit të Serbisë më 24 shtator 2023 dhe ditët që pasuan, roli dhe raportimi i mediave ka qenë kyç në mënyrë që institucionet e Kosovës të mund ta dëshmojnë para botës të vërtetën rreth atij sulmi.

Në një periudhë të mbingarkesës me informacione dhe kur po kërcënohen paqja e stabiliteti në botë dhe në rajonin tonë, beteja kundër lajmeve të rreme dhe dezinformatave nuk ka qenë kurrë më urgjente.

Lajmet e rreme minojnë demokracinë e paqen e në raste të caktuara edhe sigurinë e qytetarëve dhe sigurinë nacionale, ndaj nevoja për t`iu kundërvënë atyre është më e madhe se kurrë dhe në funksion të mbrojtjes së të vërtetës.

Këtë betejë duhet ta bëjmë bashkë, institucionet, gazetarët dhe shoqëria civile, ngase vetëm bashkërisht mund ta mirëmbajmë një ambient ku e vërteta mbizotëron ndaj lajmeve të rreme dhe ku media është e lirë ta përmbushë rolin e saj si mbrojtëse e demokracisë dhe e të drejtës së qytetarëve për të qenë të mirinformuar.

DEKLARATË PËR OPINIONIN PUBLIK LIDHUR ME ZGJEDHJET PARLAMENTARE DHE PRESIDENCIALE NË MAQEDONINË E VERIUT

Federata Pan-Shqiptare “VATRA” e Amerikës përcjell me vëmendje secilin zhvillim politik, socio-ekonomik, kulturor dhe ngjarje të tjera me rëndësi në tërë etnikumin shqiptar.

Kemi përcjellur me vëmendje procesin elektoral, fushatën, qasjet politike dhe programore të spektrit politik në Republikën e Maqedonisë Veriore, veçanërisht atij shqiptar.

Në respektim absolut të pluralizmit dhe vullnetit politik të vëllezërve tanë në Maqedoninë e Veriut, vlerësojmë se është tani momenti i duhur, më i nevojshmi dhe imperativ i kohës që faktori politik shqiptar të unifikohet, të bashkërëndojnë veprimet politike dhe të forcojnë pozitën e tyre politike në jetën institucionale dhe shtetërore të Maqedonisë së Veriut.

Trendet politike, të sigurisë dhe gjeopolitike sidomos në rajonin e Ballkanit Perëndimor, në kontekstin e të ardhmes politike të shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë së Veriut kërkojnë vullnet politik, urtësi, mendje të ftohta dhe maturi politike në mënyrë që faktori politik shqiptar atje të jetë partner i pakalueshëm në vendimarrje, në proceset politike, ekonomike por edhe afirmimin dhe avansimin e të drejtave të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Përçarjet politike, ndarja e votës shqiptare, pas rezultateve të raundit të parë të zgjedhjeve presidenciale është treguesi më i mirë se po të ishte vota e shqiptarëve unike për një kandidat koncensual, në raundin e dytë do të ishte një shqiptarë në garë për president të shtetit. Duke dëgjuar deklarimet publike dhe fjalorin e disa liderëve politik maqedonas me tone nacionaliste që flasin për “Tribunale për krime lufte” dhe kërcnime të natyrave të ndryshme, që bien ndesh me rregullimin kushtetues, Marrëveshjen e Ohrit dhe orientimin euro-atlantik të vëndit, unifikimi i faktorit politik shqiptar është domosdoshmëri e kohës dhe interes strategjik i shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut. Si organizata më e vjetër e shqiptarëve të Amerikës, në cilësinë e kryetarit të “VATRËS”, ju bëj apel publik z. Ali Ahmeti, z. Bilall Kasami dhe z. Arben Taravari që të jeni në nivelin e përgjegjësisë politike dhe kombëtare për rolin, pozitën por edhe proceset e avancimit të statusit të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. “VATRA” është në gadishmëri të plotë, në konsultim edhe me miq të kombit tonë në Vashington që të ndihmojmë në këtë proces me qëllimin më fisnik, avansimin dhe forcimin e rolit dhe pozitës së shqiptarëve ne Republikën e Maqedonisë së Veriut.

Unë jam i gatshëm që tani, të jem bashkë me juve në këtë proces unifikimi të domosdoshëm dhe tepër të rëndësishëm për një të ardhme prosperuese të bashkëkombasve tanë në Maqedoninë e Veriut.

Vëllazërisht,

Kryetari i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës,

“VATRA”

Dr. Elmi Berisha