Krushë e Madhe, 17 qershor 2025/

Me rastin e 82-vjetorit të lindjes së profesor Ukshin Hotit, Kryeministri në detyrë i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, bashkë me zëvendëskryeministrin e parë në detyrë, Besnik Bislimi, vizitoi Shtëpinë Muze të Ukshin Hotit në Krushë të Madhe për të nderuar veprën dhe jetën e tij. 

“Ukshin Hoti është një figurë dhe mendje e papërsëritshme. Aq e thellë për nga mençuria, aq e gjerë për nga dija, dhe aq e lartë për nga idetë saqë ne e kemi obligim t’ia kujtojmë e përkujtojmë vetes sonë tekstet e tij në mënyrë që të ngrihemi në nivel të detyrës kombëtare dhe historike për të ecur përpara për Republikën e Kosovës dhe kombin shqiptar në përgjithësi”, u shpreh kryeministri Kurti gjatë vizitës. 

Ai tha se kërkojmë drejtësi për të dhe nga faktorët ndërkombëtarë kërkojmë që t’i bëjnë trysni Serbisë që ajo t’i hap arkivat e gjenocidit të forcave serbe në luftën në Kosovë në mënyrë që të ndriçohet fati dhe të vihet në vend drejtësia edhe për prof. Ukshin Hotin edhe për rreth 1600 tjerë të zhdukur me dhunë.

Profesor Ukshin Hoti sot do të kremtonte ditëlindjen e tij të 82-të, por fati i tij ngelet i pazbardhur pas rrëmbimit që iu bë pas lirimit nga burgu i Dubravës gjatë bombardimeve të NATO-s.

Lavdi jetës dhe veprës së Ukshin Hotit të gjithë dëshmorëve dhe martirëve të kombit shqiptar.

Deklarimi i plotë i kryeministrit Kurti:

Me djalin e tij, Andinin dhe motrën Myrvetën, kolegë nga Qeveria e Republikës, komunat e Kosovës dhe deputetë të Kuvendit, por edhe aktivistë dhe zyrtarë shtetërorë, jemi këtu në Krushë të Madhe te Shtëpia Muze për të bërë nderim veprës dhe jetës së prof. Ukshin Hotit, bacës Ukë, i cili sot me 17 qershor do të kremtonte ditëlindjen por fati i tij ngelet i pazbardhur pas rrëmbimit që iu bë pas lirimit nga burgu i Dubravës gjatë bombardimeve të NATO-s.

Ukshin Hoti është një figurë dhe mendje e papërsëritshme. Aq e thellë për nga mençuria, aq e gjerë për nga dija, dhe aq e lartë për nga idetë saqë ne e kemi obligim t’ia kujtojmë e përkujtojmë vetes sonë tekstet e tij në mënyrë që të ngrihemi në nivel të detyrës kombëtare dhe historike për të ecur përpara për Republikën e Kosovës dhe kombin shqiptar në përgjithësi.

Kërkojmë drejtësi për Ukshin Hotin, por mbi të gjitha e para se gjithash kërkojmë që faktorët ndërkombëtarë të bëjnë trysni mbi Beogradin zyrtar që të hapin atje arkivat e gjenocidit të forcave serbe në Kosovë dhe në këtë mënyrë të ndriçohet fati dhe të vihet në vend drejtësia edhe për prof. Ukshin Hotin edhe për rreth 1600 të tjerë.

Lavdi jetës dhe veprës së Ukshin Hotit të gjithë dëshmorëve dhe martirëve të kombit shqiptar.

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut ndodhen ende në një udhëkryq mes kujtesës historike dhe një të ardhmeje që vazhdon të shtyhet, përballë një realiteti ku përfshirja shpesh është më shumë simbolike sesa substanciale. Në këtë kontekst, margjinalizimi institucional dhe zvarritja e proceseve integruese nuk janë thjesht pengesa politike, por shenja të një rendi që synon thellimin e pabarazisë strukturore. 

Prof.dr Skender ASANI

Në hapësirat ku kujtesa kolektive endet mes rrëfimeve të pathëna dhe heshtjeve të institucionalizuara, shqiptarët në pjesën perëndimore të Ballkanit mbeten një popull që vazhdon të dialogojë me kohën  jo si bashkëbisedues të barabartë, por shpesh si palë që ftohet të dëgjojë më shumë sesa të flasë. Historia e tyre është një udhë që përshkon shekujt me barrën e një pritjeje të gjatë, që përherë ka kërkuar një vend mes hijeve të së kaluarës dhe dritës së një të ardhmeje ende të papërcaktuar.

Në periudha të ndryshme të historisë, shqiptarët janë shfaqur si subjektë të një procesi që ka lëvizur ndërmjet përfshirjes së përkohshme dhe përjashtimit të qëndrueshëm. Nga roli i tyre në administratat e mëdha të Perandorisë Osmane, te Lidhja e Prizrenit që për herë të parë artikuloi ndjenjën e përkatësisë së përbashkët politike dhe kulturore, e deri te etapat e mëvonshme ku ndarja territoriale dhe shpërndarja nën pushtete të ndryshme u bë realitet i dhimbshëm, shqiptarët kanë provuar që koha për ta nuk e kishte pas rrjedhën si të popujve të tjerë.

Në shekullin XX, sidomos pas rishkrimit të kufijve pas dy luftërave botërore, përvoja shqiptare u përkufizua përmes dualitetit të dukjes dhe mungesës si qytetarë në formë, por periferikë në substancë. Kjo kontradiktë, që mbështillet shpesh në gjuhë diplomatike dhe premtime integruese, nuk arriti të zhbëjë ndarjen strukturore mes popullsive të barabarta në ligj dhe të pabarabarta në përfaqësim. Rrjedha e kohës, megjithëse mbulohet me formula juridike dhe reforma të shpallura, nuk ka qenë e mjaftueshme për të përmbysur një rend që funksionon mbi modelin e ruajtjes së status quo-së.

Në realitetin pas Marrëveshjes së Ohrit, retorika e përparimit gradual u bë shpesh një dritë që më shumë verboi sesa ndriçoi. Premtimet për barazi, të shprehura në gjuhë diplomatike, nuk u pasuan me ndryshime të thella strukturore, por me ritme të kontrolluara të përfshirjes. Shqiptarët u bënë pjesë e skenës institucionale, por shpesh si pjesë dekorative të një projekti që e konsideron integrimin si një proces simbolik, e jo transformues.

Në këtë sfond të tensionuar, është e rëndësishme të vihet re se elitat politike maqedonase kanë filluar të veprojnë në mënyrë të koordinuar në disa drejtime që, nëse nuk dekodohen me kujdes, mund të interpretohen si zhvillime të zakonshme politike, por në thelb bartin implikime të thella për arkitekturën e bashkëjetesës. Njëra prej këtyre linjave është përpjekja për të zhbërë, ose së paku për të minimizuar arritjet e shqiptarëve në drejtim të shtetformimit, duke ndalur me metoda të heshtura avancimin e tyre të mëtejshëm në fushat vendimmarrëse të shtetit. Një drejtim tjetër është instrumentalizimi i krizave të brendshme dhe nxjerrja e problemeve të reja politike, për të zvarritur qëllimisht proceset kyçe,  siç çshtë integrimi europian, ku shembull më tipik mbetet vonesa në realizimin e ndryshimeve kushtetuese të dakorduara në rrugën e anëtarësimit në Bashkimin Europian. Kjo vonesë nuk është vetëm çështje e politikës së brendshme, por  ajo reflekton një përputhje të heshtur me interesat gjeopolitike të faktorëve që ndikojnë jashtë institucionalitetit europian, veçanërisht me prirjet serbo-ruse që gjejnë rezonancë në disa segmente të elitave maqedonase në pushtet.

Drejtimi i tretë është më i ndërlikuari: përmes defaktorizimit të shqiptarëve dhe margjinalizimit të tyre në jetën publike, krijohet një ambient ku vetë mungesa e alternativave i shtyn individët dhe grupet drejt veprimeve stihike dhe të pa menduara mirë, duke përgatitur terrenin për etiketime që nuk reflektojnë realitetin, por shërbejnë si justifikime për kontroll më të fortë.

Në këtë rrjet kompleks të qëllimeve të kamufluara dhe narrativave të ndërtuara, elitat politike shqiptare përballen me një sfidë të re: të mos bien në grackën e një rendi që kërkon të vendosë kufij të rinj brenda të drejtave të fituara. Në vend të reagimeve të fragmentuara, koha kërkon një qasje të koordinuar  një rezistencë politike dhe institucionale që e ka bazën në vetë frymën e Marrëveshjes së Ohrit, e cila nuk përjashton askënd, por reformon shoqërinë përmes barazisë së përbashkët.

Ky projekt nuk bie ndesh me proceset integruese euroatlantike përkundrazi, është i vetmi koncept që siguron që rruga drejt Europës të jetë gjithëpërfshirëse dhe pa tensione të trashëguara. Përmes unitetit dhe një vetëdijeje të kthjellët për domosdoshmërinë e shtetformimit të barabartë, shqiptarët mund të ndërtojnë një model që jo vetëm sfidon margjinalizimin, por e tejkalon atë në mënyrë dinjitoze dhe progresive.

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut ndodhen ende në një udhëkryq mes kujtesës historike dhe një të ardhmeje që vazhdon të shtyhet, përballë një realiteti ku përfshirja shpesh është më shumë simbolike sesa substanciale. Në këtë kontekst, margjinalizimi institucional dhe zvarritja e proceseve integruese nuk janë thjesht pengesa politike, por shenja të një rendi që synon thellimin e pabarazisë strukturore. Përballë kësaj, kërkohet një vetëdije e re politike dhe një veprim i koordinuar nga elitat shqiptare, që ta shndërrojnë pjesëmarrjen në mekanizëm të vërtetë ndikimi, duke ndërtuar një model shtetformimi të barabartë, që jo vetëm sfidon status quo-në, por hap perspektivën për një të ardhme të përbashkët dhe të drejtë.

Nëse koha vazhdon të ngurojë, atëherë mbetet mbi ndërgjegjen e brezit të sotëm barra për të mos qenë më pritës pasivë, por subjekt aktivë të një drejtimi të ri. Jo përmes konfrontimit, por përmes ripozicionimit strategjik që i rikthen shqiptarët nga periferi e pjesëmarrjes simbolike në boshtin e barazisë substanciale. Kjo nuk kërkon thirrje të mëdha, por hapa të qartë dhe të koordinuar që e rishkruajnë marrëdhënien me shtetin  jo si dorëzim ndaj një rendi të dhënë, por si projektim i një vizioni të përbashkët. Sepse ndërtimi i së ardhmes nuk është vetëm çështje kohe – është akt vullneti, përgjegjësie dhe guximi për ta tejkaluar heshtjen me mendje të kthjellët dhe qëllim të përbashkët.

Imer Lladrovci/

Me 12 qershor 1999 hynë trupat e shteteve të NATO-së në Kosovë dhe aty gjetën dy ushtri që e kishin luftuar gjithë kohën njëra-tjetrën: Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe Ushtrinë e Jugosllavisë. Në këtë luftë që drejtohej kundër Ushtrisë së Jugosllavisë, UÇK-ja dhe NATOja ishin në marrëdhënie aleance. Derisa në ajër ishin aeroplanët e NATO-së, në tokë e vetmja ushtri që i luftonte serbët ishte UÇK-ja. Këtë fakt, strategët ushtarakë të NATO-së e vlerësonin jashtëzakonisht shumë. Tre ditë më parë, 9 qershor 1999, u nënshkrua Marrëveshja e Kumanovės mes NATO-së dhe Ushtrisë Jugosllave për përfundimin e bombardimeve mbi Jugosllavinë-Serbinë dhe Malin e Zi. Kjo marrëveshje përbën faktikisht kapitullimin e Beogradit ndaj Brukselit. Përfundimi i luftës u prit me gëzim të madh nga të gjithë, sidomos nga një milion refugjatët shqiptarë në rajonë. Filloi kthimi i tyre i shpejtë në atdhe, madje edhe duke i shpërfillur rregullat themelore të sigurisë. Në Prishtinë u formua Qeveria e Përkohshme e Kosovës.

Sot në 26 vjetorin e kësaj ngjarjeje udhëheqësit kryesorë të asaj kohe gjenden në Burgun e Hagës. Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi presin shpalljen e vendimit të Gjykatës Speciale, pas njė maratone të gjatë të procesit të hetimeve dhe gjykimit. Siç kanë dëshmuar dhe deputetë të dikurshëm shqiptarë, Gjykata Speciale në Hagë nuk ishte çështje e thjeshtë vullneti politik, por një detyrim ndërkombėtar që, në rast të mosrespektimit, do të kishte pasoja të mëdha për vendin tonë, Ndaj dhe formimi i saj nga Kuvendi i Kosovës u bë në mbrojtje të interesave vitale të shtetit që u shpallë me 17 shkurt 2008. Kush e votoi themelimin e kësaj gjykate i kishte parasysh arsyet shtetërore dhe dhe jo interesat personale. Katërshja e Madhe, siç është bërë zakon të quhet grupi i politikanëve në Hagë, tregoi guxim e vetëmohim kur vendosi që të formojë këtë instiucion juridik sipas të drejtës ndërkombëtare. Urojmë që Gjykata të merrë një vendim të arsyeshëm që rezulton nga provat!

Ne e dimë se Serbia e dërgoi në Hagë gjithë elitën politike tė vendit me synimin për ta pezulluar sovranitetin shtetëror të Kosovės. Gjykimi i dha fund administrimit të provave dhe tani është rradha e shpalljes së vendimit! Si shqiptarë, ne duam shpalljen e pafajsisë së atyre që luftuan për shtetin e Kosovës!

Presidentja e Republikës së Kosovës Dr. Vjosa Osmani Sadriu dhe Kryeministri Albin Kurti uruan 26 vjetorin e çlirimit të Kosovës nga okupatori serb. Presidentja Osmani shkroi në faqen e saj zyrtare: “Kosova e lirë, përjetë krenare! Në këtë ditë, 26 vjet më parë, mbi tokën e djegur të Kosovës zbarkoi shpresa: 50 mijë ushtarë të NATO-s hynë në vendin tonë të stërvuajtur duke kontribuar në çlirimin e një populli që ishte shtypur me shekuj, e mbi një milion shqiptarë u kthyen në shtëpitë e tyre.

Luftëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe ushtarët e NATO-s e kthyen tmerrin në guxim dhe dhimbjen në shpresë. Në atë ditë historike, ata sollën dritë pas një errësire të gjatë dhe e bënë lirinë realitet.

Pavarësisht përpjekjeve të armiqve të Kosovës për ta ndryshuar historinë, një histori e shkruar me gjak nuk mund të ndryshohet e as fshihet nga gënjeshtra të shkruara me laps. Kosova e lirë, e pavarur, demokratike, e përjetshme! Sepse përjetësinë ia dhanë dëshmorët e martirët e lirisë” mbyllet urimi i Presidentes Osmani. Kryeministri Albin Kurti shkroi: “Më 12 qershor, jemi përplot krenari për të arriturat tona, për shtetin e lirinë që i gëzojmë. Festën e përcjellim gjithmonë me nderimin dhe kujtimin e atyre që punuan e u sakrifikuan.

Lavdi të gjithë dëshmorëve të luftës, martirëve të kombit, të gjithë veprimtarëve të çështjes kombëtare, udhëheqësve politikë të të gjitha fazave të përpjekjes sonë për liri e pavarësi, drejtësi e prosperitet”.

By Ambassador Dr. Blerim Reka
General Consulate of the Republic of Kosovo in New York/

From war to democracy and economic growth

On 12 June 2025, Kosova celebrate 26th anniversary of its liberation from Serbian occupation. As we reflect on 17 years since Kosova became the youngest European state, we can proudly say that the Republic of Kosova is also a successful democratic nation-building story.

The liberation war against Serbia leads by UÇK and supported by USA and by NATO humanitarian intervention, brought an end to a century of Serbia’s colonial ruling, apartheid and genocide against the Albanians of Kosova. We are forever grateful to the USA and our Euro-Atlantic allies for their continuous support towards our statehood, while never forgetting that friends in need are friends indeed.

In 2010, ICJ, with its legal opinion, confirmed the legality of declaration of independence in accordance with international law. We stand strongly in our belief that Kosova belongs in the great UN family, and the path towards membership will be guided by adhering to the human rights and freedoms’ principles, and not by unilateral obstacles in this multilateral organization. As a democratic state, The Republic of Kosova have no issues with any of its neighbors, except with Serbia. And the normalization of relations between Kosova and Serbia is meant to be addressed through a dialogue mediated by European Union. We remain committed to Brussels Dialogue, as a constructive part, but Serbia instead of dialogue threaten our sovereignty and territorial integrity. Within last two years, Serbia did three acts of aggression against the Republic of Kosova.

Today, The Republic of Kosova is one of the most democratic countries. Its annual economic grow is 4%, its GDP and expanded by 4,4% in 2024 (according to IMF). Kosovars have been travelling free to the EU since 1st January 2024, and the Republic of Kosova is regional champion against corruption (based on T.I. Corruption Index). With 5 Olympic medals, including gold, Kosova in 2030 will host Mediterranean Games.

Kosova continues to be the best human rights and minority rights model too, even beyond international standards: with only 4 % of Serb minority, the Serb language is an official language, they have 10 reserved seats in the Parliament, minister in the Government, their mayors of municipalities and veto right for constitutional change.

An historical background

To understand the actual state of play, let’s share a short historical brief on Kosova with the key dates. In 1912, Serbian army occupied Kosova, thus starting the colonial rule over Kosova. A year later, the London Ambassadors Conference accepted this un-legal annexation of Kosova fact as a fait accomplice, violating international law. In 1943/44, in Bujan, representatives of Albanians of Kosova, based on the Atlantic Charter, adopted a Resolution for the right of Self- Determination of Albanians, to allow unification with Albania.

In 1945, communist Yugoslavia neglected the political will of Albanians of Kosova, despite an overwhelming 90% majority population, imposing a martial law, or military dictature in Kosova in 1946, thus installing a forced stay within the Yugoslav state.
Since then and until 1966, under the repressive dictatorship of Rankoviq, thousands of Albanians were brutally murdered, sentenced with severely long years of imprisonment, and expelled to Turkey.

Albanians’ demonstrations in 1968, 1981, 1987-89 demanded an equal position of Kosova in the Yugoslav federation, like other Republics. However, the Yugoslav army and police crushed the protests brutally, and on 23 March 1989 dictator Milosevic, (later a war criminal at ICTY in Hague) abolished the autonomous status of Kosova, as a constitutive element of Yugoslav Federation, with its Parliament, and its Executive Council (Government), based on The Constitution of 1974. This paved the way for the installment of the apartheid regime which continued until 1999, whereas a minority of 4% of Serbs governed Kosova with 96% of Albanians.

Popular revolt of Albanians erupted in a liberation war in 1998-1999, which ended with Milosevic capitulation on June 9, 1999, after 78 days of NATO’s humanitarian intervention. NATO’ s bombing against Serbian military and police forces stopped the genocide of Serbia against Albanians whereas more than 13,500 Albanians civilians were killed, more than 20,000 women were raped, and at least 850,000 Albanians were forced to leave Kosovo.
On June 10, 1999, UN SC adopted Resolution 1244/99 by which an international administration (UNMIK) was established in post-war Kosova.

On 17 February 2008, The Parliament of Kosova declared the Republic of Kosova as an independent and sovereign state, and ICJ in 2010 confirmed that the declaration of the Independency of Kosova was in accordance with international law.

Towards UN membership

The Republic of Kosova is peaceful and one of the most democratic countries in the Western Balkans according to international reports on higher scores achievements in: democracy, rule of law, human rights and minority rights, and media freedom. Kosova’ s constitution, (art. 144, para.2 of the Constitution) represents the best constitutional model for the protection of national minorities in Europe, even beyond international standards.

Although fulfilling conditions set by UN Charter (being a peaceful state, and devoted to peace, stability and good neighbor relations), after 17 years there has no seat yet at the UN, although the Republic of Kosova is devoted to peace (article 2, para 3 of Kosova Constitution), and has no territorial pretensions to other states (article 1, para 3 of Kosova Constitution).

The Republic of Kosova is recognized by 119 UN member states, (recently by Kenya and Sudan), is a member of WB, IMF and dozen international organizations, but still not UN member.
Although with a clear opinion of ICJ (International Court of Justice, 2010), that “declaration of independence of Kosova did NOT violate international law”, Kosova is still not member of UN, due to Russian blockade.

We hope that The Republic of Kosova will become the 194 members of the UN soon. Brussels Dialogue was mandated by UN General Assembly Resolution, and by Brussels Agreement, which is legal binding act, obliged Serbia to avoid any action against Kosova’ s membership to international organizations, including UN.