• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Kosova at a Crossroads, Yet Again

May 10, 2026 by s p

The Eight Commandments that Kosova’s Next President Must Stand For.

Rifat Latifi,

Professor of Surgery, Former Minister of Health of Kosova (Dakar Senegal and Luanda, Angola, May 5-10, 2026).

“ We do not need a “political skydiver” for president, someone who jumps from one political party to another depending on the political weather and the direction of the wind. Our Republic deserves a president whose convictions are not for sale, whose loyalty cannot be purchased, and whose compass points in one direction only — toward the people and the future of this country”

The political situation in Kosova continue to be complex and, at this moment, not particularly encouraging. The latest saga is the inability to elect the President by the parliament— as established by the constitution, leading to the third election in a very short time, is truly troublesome. Many wonder whether the president should be elected by the political apparatus as it is now, or should be elected directly by the people. As a member of diaspora, a surgeon, and former Minister of Health of Republic of Kosova, but still work in and love Kosova, I am deeply aware of the challenges our country faces, and it is precisely because of this awareness that I feel compelled to contribute to the conversation about Kosova’s future. Rather debating regarding one or other candidate for the possible president, from this or other political party, I would like to do address something more important first: let us define what the next President of Kosova should look like, what qualities he/she must possess, and what kind of leadership our country truly deserves at this critical moment in the geopolitical mess.

The role of President, while distinct from that of the Prime Minister who leads the day-to-day governance of the country, carries significant moral authority and the potential to make a meaningful difference, how Kosova is represented, people are inspired, and in how the nation charts its path forward. It is not a position that should be sought lightly, nor filled carelessly. The next President of Kosova must be genuinely non-partisan — beholden to no party, no faction, and no political interest. They must be someone who is not afraid of making difficult decisions, not afraid of speaking uncomfortable truths, and above all, not afraid of losing votes in the pursuit of doing what is right. The presidency must not be a prize to be won, it must be a mandate to be earned, renewed every day through honest, courageous, and selfless service to the will of the people. What other attributes should the next President of Kosova have? I believe the answer lies in eight essential qualities:

1. A Proven Record of Public Service

The next president must have already demonstrated, in concrete and measurable ways, a commitment to Kosova and its people — not through political speeches, but through action. Kosova needs a leader who knows what it means to deliver results under pressure and with limited resources — someone who has already done it.

2. Global Credibility and International Networks

Kosova’s president must be someone the world already knows or get to be known quickly and respects, a figure with deep connections across governments, academic institutions, and international organizations. Kosova’s path forward runs through Brussels, Washington and beyond, but we should not forget Africa, Asia and South America, and its president must be able to open those doors with authority and credibility. As I travel the world and visit countries that have recognized Kosova’s independence, and those that have not, I am struck, and frankly troubled, by how many opportunities we are squandering in the world stage. The way we treat, support, and manage our ambassadors around the world is simply not good enough. Our diplomatic missions have the potential to make a real and lasting impact in their host countries and among their friends, but that potential is going unrealized. Instead, we risk taking it for granted the support of those countries who have supported us. A president who understands the world must make it a personal mission to change this.

3. Treats Diplomacy as a National Asset

In a world increasingly shaped by humanitarian crises, global health challenges, and cross-border cooperation, medical diplomacy is one of Kosova’s most underutilized instruments of foreign policy. The next president should be someone who has already demonstrated the power of building bridges through political and medical diplomacy, cand who can elevate this into a strategic national priority, but of course does not have to be a doctor.

4. Independence from Political Machinery

Kosova’s citizens are increasingly disillusioned with career politicians and the machinery of partisan politics that have risen over last almost three decades. The next president must be genuinely independent — someone whose loyalty is to the people and the constitution, not to a party, a faction, or a political patron. That independence of the president is not weakness — it is the foundation of true leadership.

5. A Voice for the Young and the Diaspora

Kosova is a young country with a young population full of energy, ambition, and talent — and yet too many of its brightest minds leave, and too few return. At the same time, Kosova has built a vast, accomplished diaspora spread across Europe, North America, Asia, and beyond — doctors, engineers, academics, entrepreneurs, and community leaders who have succeeded at the highest levels and who carry Kosova in their hearts wherever they go. This is not a weakness — it is one of Kosova’s greatest and most underutilized strengths.

The next president must understand both worlds intimately. They must speak to the dreams of the young people at home, those who want to build a future in Kosova but need to believe that Kosova is worth staying for. They must offer not empty promises, but a credible and inspiring vision of what this country can become. And they must speak with equal conviction to the diaspora, not merely to ask for remittances, but to invite them back as partners, investors, innovators, and nation-builders.

The diaspora does not need to be convinced to love Kosova, we already do. What we need is a president and the government who understands diaspora’s journey, respects their sacrifice, and gives them a genuine reason to re-engage. A president who can build that bridge — who can unite homeland and diaspora around a shared vision of a prosperous, democratic, and confident Kosova, will have unlocked something no amount of foreign aid or political maneuvering ever could. That unity is not just desirable. For Kosova’s future, it is essential. How does this lack of this support feels, I know it first hand; as some of you may remember.

6. Moral Authority in a Fractured Landscape

In a political environment where public trust is scarce, moral authority is the most powerful currency a leader can possess. The next president must be someone whose life’s work speaks for itself, someone who has served others, trained the next generation, and represented Kosova with dignity on the world stage. That kind of authority cannot be manufactured. It must be earned, over decades, one decision at a time. It is not a position to learn on the job!

7. Wake up the Sleeping Giant: The American Diaspora

The Kosovar diaspora in the United States represents one of the most extraordinary and underutilized assets our country possesses. Spread across major American cities — from New York and Chicago to Boston, Detroit, Dallas and beyond — this community has built remarkable lives, achieved professional excellence, and accumulated influence, networks, and resources that most small nations could only dream of. They are doctors, surgeons, engineers, lawyers, academics, entrepreneurs, and community leaders who have competed at the highest levels of American society and won. And yet, when it comes to Kosova’s future, their potential remains largely untapped.

This must change — and it must change decisively. The American diaspora must play a much bigger and far more strategic role in Kosova’s development, diplomacy, and democratic future. They are not simply a source of remittances- they are a bridge to the most powerful nation on earth. They have access to the halls of Congress, to American universities, to Wall Street, to Silicon Valley, and to the corridors of international institutions. A visionary president must understand this and must actively cultivate that relationship — not with occasional ceremonial visits, but with a bold, structured, and sustained engagement strategy that invites the American diaspora to invest, advocate, innovate, and lead.

Kosova has friends in the United States at every level — in government, in academia, in business, and in civil society. The next president must honor those friendships, strengthen those bonds, and give the American-Kosovar community a real and meaningful seat at the table. We have waited long enough. The time to fully embrace and mobilize this diaspora is not tomorrow, it is now. We are not part of any political calculation. Our party is Kosova and its people. Period. And we the diaspora, just like all people of Kosova we are tired of the games being played at the world stage by our own elected politicians. They should remember, it is not about them. It is about Kosova.

8. A Leader Who Serves, not a Politician Who Rules

Perhaps most importantly, Kosova does not need another politician. It needs a statesman/stateswoman. It needs a president who will put the people before themselves — someone who comes to the presidency not to accumulate power, but to spend it wisely in service of a better Kosova.

And one thing is certain: we do not need a “political skydiver” — someone who jumps from one political party to another depending on the political weather and the direction of the wind. Our Republic deserves a president whose convictions are not for sale, whose loyalty cannot be purchased, and whose compass points in one direction only — toward the people and the future of this country. This is the president Kosova deserves. Whether that person steps forward from within our current political landscape, emerges from the diaspora, or comes from the ranks of those who have spent their lives serving Kosova in other ways, I cannot say. What I can say is this: Kosova is at a crossroads. The moment will not wait. And the people of Kosova deserve nothing less than the very best.

Kosova në Udhëkryq, përsëri: Tetë cilësitë që Presidenti i ardhshëm i Kosovës duhet t’i mishërojë

Rifat Latifi, Profesor Kirurgjie, ish-Ministër i Shëndetësisë i Kosovës

(Dakar, Senegal dhe Luanda, Angola, 5-10 Maj 2026)

“Ne nuk kemi nevojë për një ‘parashutist politik’ për president, dikë që kërcen nga një parti politike në tjetrën në varësi të motit dhe erërave politike. Republika jonë meriton një president vlerat e të cilit nuk janë për shitje, besnikëria e të cilit nuk mund të blihet, dhe busulla e të cilit tregon vetëm në një drejtim — drejt popullit dhe të ardhmes së këtij vendi.”

Situata politike në Kosovë vazhdon të jetë komplekse dhe, në këtë moment, jo veçanërisht inkurajuese. Saga e fundit është pamundësia e parlamentit për të zgjedhur Presidentin — siç parashikohet nga kushtetuta — duke çuar në zgjedhjet e treta në një kohë shumë të shkurtër, gjë që është vërtet shqetësuese. Shumë pyesin me te drejte nëse presidenti duhet të zgjidhet nga aparati politik siç është tani, apo duhet të zgjidhet drejtpërdrejt nga populli. Si anëtar i diasporës, kirurg dhe ish-Ministër i Shëndetësisë i Republikës së Kosovës, por që vazhdoj të punoj për Kosovën dhe të dua Kosovën, jam thellësisht i vetëdijshëm për sfidat me të cilat përballet vendi ynë, dhe pikërisht kjo vetëdije më shtyn të kontribuoj në bisedën për të ardhmen e Kosovës. Në vend të debatit mbi këtë apo atë kandidat për president të mundshëm, nga kjo apo ajo parti politike, dua të adresoj diçka më të rëndësishme së pari: le të përcaktojmë si duhet të duket presidenti i ardhshëm i Kosovës, çfarë cilësish duhet të posedojë, dhe çfarë lloj udhëheqjeje meriton vërtet vendi ynë në këtë moment kritik të rrëmujës gjeopolitike.

Roli i Presidentit, ndonëse i ndryshëm nga ai i Kryeministrit që udhëheq qeverisjen e përditshme të vendit, mbart autoritet moral të konsiderueshëm dhe potencialin për të bërë një ndryshim kuptimplotë — në mënyrën se si përfaqësohet Kosova, si frymëzohen njerëzit, dhe si e përcakton kombi rrugën e tij përpara. Nuk është një pozicion që duhet kërkuar me mendjelehtësi, as plotësuar me pakujdesi. Presidenti i ardhshëm i Kosovës duhet të jetë vërtet jo partiak, dhe duhet të mos I pergjigjet asnjë partie, fraksioni apo interesi politik. Duhet të jetë dikush që nuk ka frikë të marrë vendime të vështira, nuk ka frikë të thotë të vërteta të pakëndshme, dhe mbi të gjitha, nuk ka frikë të humbasë vota në ndjekje të asaj që është e drejtë. Presidenca nuk duhet të jetë një çmim që fitohet — duhet të jetë një mandat që fitohet dhe ndertohet çdo ditë përmes shërbimit të ndershëm, guximtar dhe vetëmohues ndaj vullnetit të popullit. Çfarë atributesh të tjera duhet të ketë presidenti i ardhshëm i Kosovës? Besoj se përgjigja qëndron në tetë cilësi thelbësore:

1. Një Rekord i Provuar i Shërbimit Publik

Presidenti i ardhshëm duhet të ketë treguar tashmë, në mënyra konkrete dhe të matshme, një angazhim ndaj Kosovës dhe popullit të saj — jo përmes fjalimeve politike, por përmes veprimit. Kosova ka nevojë për një lider që di çfarë do të thotë të japësh rezultate nën presion dhe me burime të kufizuara — dikë që e ka bërë tashmë.

2. Kredibilitet Global dhe Rrjete Ndërkombëtare

Presidenti i Kosovës duhet të jetë dikush që bota e njeh tashmë ose bëhet i/e njohur shpejt dhe respektohet — një figurë me lidhje të thella nëpër qeveri, institucione akademike dhe organizata ndërkombëtare. Rruga e Kosovës përpara kalon nëpër Bruksel, Uashington dhe më gjerë, por nuk duhet të harrojmë Afrikën, Azinë dhe Amerikën e Jugut, dhe presidenti i saj duhet të jetë në gjendje të hapë ato dyer me autoritet dhe kredibilitet. Ndërsa udhëtoj nëpër botë dhe vizitoj vendet që kanë njohur pavarësinë e Kosovës, dhe ato që nuk e kanë njohur, jam sinqerisht i shqetësuar, nga sa shumë mundësi po shpërdorojmë në skenën botërore. Mënyra se si i trajtojmë, mbështesim dhe menaxhojmë ambasadorët tanë në mbarë botën thjesht nuk është e mjaftueshme. Misionet tona diplomatike kanë potencialin për të bërë një ndikim real dhe të qëndrueshëm në vendet pritëse dhe miqtë e tyre, por ky potencial nuk po realizohet. Në vend të kësaj, rrezikojmë t’i marrim si të mirëqena dhe te perjetshme mbështetjen e atyre vendeve që na kanë mbështetur. Një president që e kupton botën duhet ta bëjë mision personal ndryshimin e kësaj gjendjeje.

3. E Trajton Diplomacinë si një Pasuri Kombëtare

Në një botë gjithnjë e më shumë të formuar nga krizat humanitare, sfidat globale shëndetësore dhe bashkëpunimi ndërkufitar, diplomacia pergjithesisht, por diplomacia mjekësore është një nga instrumentet më pak të shfrytëzuara të politikës së jashtme të Kosovës. Presidenti i ardhshëm duhet të jetë dikush që ka treguar tashmë fuqinë e ndërtimit të urave përmes diplomacisë politike dhe mjekësore, dhe që mund ta ngrejë këtë në një prioritet strategjik kombëtar — por natyrisht nuk duhet të jetë mjek me cdo kusht.

4. Pavarësi nga Makineritë Politike

Qytetarët e Kosovës janë gjithnjë e më të zhgënjyer me politikanët karrieristë dhe makineritë e politikës partizane që janë ngritur gjatë pothuajse tre dekadave të fundit. Presidenti i ardhshëm duhet të jetë vërtet i pavarur — dikush besnikëria e të cilit i takon popullit dhe kushtetutës, jo një partie, fraksioni apo patroni politik. Ajo pavarësi e presidentit nuk është dobësi — është themeli i udhëheqjes së vërtetë.

5. Një Zë për të Rinjtë dhe Diasporën

Kosova është një vend i ri me një popullatë të re të mbushur me energji, ambicie dhe talent — dhe megjithatë shumë prej mendjeve më të ndritura po largohen, dhe shumë pak kthehen. Në të njëjtën kohë, Kosova ka ndërtuar një diasporë të gjerë dhe të suksesshme të shpërndarë nëpër Europë, Amerikën e Veriut, Azi dhe më gjerë — mjekë, inxhinierë, akademikë, sipërmarrës dhe liderë komuniteti që kanë arritur suksese në nivelet më të larta dhe që e mbajnë Kosovën në zemër kudo që shkojnë. Kjo nuk është dobësi — është një nga pasuritë më të mëdha dhe më pak të shfrytëzuara të Kosovës.

Presidenti i ardhshëm duhet t’i kuptojë të dy botët thellësisht. Duhet t’u kuptoj ëndrratë e të rinjve në Kosove atyre që duan të ndërtojnë një të ardhme në Kosovë por kanë nevojë të besojnë se Kosova ia vlen të qëndrohet. Duhet të ofrojë jo premtime boshe, por një vizion të besueshëm dhe frymëzues të asaj që ky vend mund të bëhet. Dhe duhet t’u flasë me bindje të barabartë diasporës — jo vetëm për të kërkuar remitanca, por për t’i ftuar si partnerë, investitorë, inovatorë dhe ndërtues kombi.

Diaspora nuk ka nevojë të bindej të dojë Kosovën — ne e duam tashmë. Ajo që kemi nevojë është një president dhe qeveri që e kupton udhëtimin e diasporës, respekton sakrificat e saj dhe i jep asaj një arsye të vërtetë për t’u ri-angazhuar. Një president që mund të ndërtojë atë urë — që mund të bashkojë atdheun dhe diasporën rreth një vizioni të përbashkët të një Kosove të begatë, demokratike dhe të sigurt — do të kishte zhbllokuar diçka që me asnjë sasi ndihme të huaj apo manovrimi politik nuk mund ta arrihet. Ai unitet jo vetëm që është i dëshirueshëm për të ardhmen e Kosovës, por është thelbësor. Si ndihet kjo mungesë mbështetjeje, e di nga përvoja e përsonal; siç mund të kujtojnë disa prej lexuesve.

6. Autoriteti Moral në një Peizazh të Çartë

Në një mjedis politik ku besimi publik është i rrallë, autoriteti moral është monedha më e fuqishme që mund të posedojë një lider. Presidenti i ardhshëm duhet të jetë dikush puna e të cilit flet vetë — dikush që i ka shërbyer të tjerëve, ka trajnuar brezin e ardhshëm dhe ka përfaqësuar Kosovën me dinjitet në skenën botërore. Ky lloj autoriteti nuk mund të fabrikohet. Duhet të fitohet, gjatë dekadave. Pozita e presidentit nuk është një pozicion për t’u mësuar në punë!

7. Zgjoje Gjigandën Fjetur: Diaspora Amerikane

Diaspora kosovare në Shtetet e Bashkuara përfaqëson një nga pasuritë më të jashtëzakonshme dhe më pak të shfrytëzuara që zotëron vendi ynë. E shpërndarë nëpër qytetet kryesore amerikane — nga Neë Yorku dhe Çikago deri në Boston, Detroit, Dallas dhe më gjerë — kjo komunitet ka ndërtuar jetë të jashtëzakonshme, ka arritur ekselencë profesionale dhe ka grumbulluar ndikim, rrjete dhe burime që shumica e kombeve të vogla mund të ëndërronte vetëm. Janë mjekë, kirurgë, inxhinierë, avokatë, akademikë, sipërmarrës dhe liderë komuniteti që kanë konkurruar dhe arritur në nivelet më të larta të shoqërisë amerikane dhe kanë fituar. Dhe megjithatë, kur bëhet fjalë për të ardhmen e Kosovës, potenciali i tyre mbetet kryesisht i pashfrytëzuar.

Kjo duhet të ndryshojë, dhe duhet të ndryshojë vendosmërisht. Diaspora amerikane duhet të luajë një rol shumë më të madh dhe strategjik në zhvillimin, diplomacinë dhe të ardhmen demokratike të Kosovës. Ata nuk janë thjesht një burim financash — janë një urë drejt kombit më të fuqishëm në tokë. Kanë akses në korridoret e Kongresit, në universitetet amerikane, në Ëall Street, në Silicon Valley dhe në korridoret e institucioneve tjera ndërkombëtare. Një president visionarë duhet ta kuptojë këtë dhe duhet ta kultivojë aktivisht atë marrëdhënie — jo me vizita ceremoniale të herëpashershme dhe mirënjohjeje që me shumë përdorën për Presidentin, por me një strategji të guximshme, të strukturuar dhe të qëndrueshme angazhimi që fton diasporën amerikane të investojë, avokojë, inovojë dhe udhëheqë.

Kosova ka miq në Shtetet e Bashkuara në çdo nivel — në qeveri, në akademi, në biznes dhe në shoqërinë civile. Presidenti i ardhshëm, por edhe qeveria, duhet t’i nderojë ato miqësi, t’i forcojë ato lidhje dhe t’i japë komunitetit kosovar-amerikan një vend real dhe kuptimplotë në tryezë. Kemi pritur mjaftueshëm. Koha për të përqafuar dhe mobilizuar plotësisht këtë diasporë nuk është nesër — është tani. Ne nuk jemi pjesë e asnjë llogaritjeje politike. Partia jonë është Kosova dhe populli i saj. Pikë. Dhe ne diaspora, ashtu si të gjithë njerëzit e Kosovës, jemi të lodhur nga lojërat që luhen në skenën botërore nga politikanët tanë të zgjedhur. Ata duhet të kujtojnë nuk është gjithëcka për ta. Është për Kosovën.

8. Një Lider që Shërben, jo një Politikan që Sundon

Ndoshta më e rëndësishmja, Kosova nuk ka nevojë për një politikan tjetër. Ka nevojë për një burrë shteti apo grua shteti. Ka nevojë për një president që do t’i vendosë njerëzit para vetes — dikë që vjen në presidencë jo për të grumbulluar pushtet, por për ta shpenzuar me mençuri në shërbim të një Kosove më të mirë.

Dhe një gjë është e sigurt: nuk kemi nevojë për një “parashutist politik” — dikë që kërcen nga një parti politike në tjetrën në varësi të motit dhe erërave politike. Republika jonë meriton një president vlerat e të cilit nuk janë për shitje, besnikëria e të cilit nuk mund të blihet, dhe busulla e të cilit tregon vetëm në një drejtim, drejt popullit dhe të ardhmes së këtij vendi. Ky është presidenti që meriton Kosova. Nëse ai person del përpara nga peizazhi ynë aktual politik, del nga diaspora, apo vjen nga radhët e atyre që kanë kaluar jetën e tyre duke i shërbyer Kosovës në mënyra të tjera, nuk mund ta them. Ajo që mund të them është kjo: Kosova është në një udhëkryq. Momenti nuk pret. Dhe populli i Kosovës nuk meriton asgjë më pak se më të mirën.

Filed Under: Rajon Tagged With: Rifat Latifi

SUBJEKTIVITETI NDËRKOMBËTAR I KOSOVËS NË KRIZË STRATEGJIKE: MES NARCIZMIT POLITIK, DOGMATIZMIT DHE RREZIKUT TË ZBEHJES GJEOPOLITIKE

May 9, 2026 by s p

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Në teorinë bashkëkohore të marrëdhënieve ndërkombëtare, subjektiviteti ndërkombëtar i një shteti nuk është një gjendje e dhënë njëherë e përgjithmonë, por një proces i vazhdueshëm ndërtimi, konsolidimi dhe mbrojtjeje. Për shtetet e reja, sidomos ato që kanë dalë nga procese të rënda historike, ky subjektivitet përbën një kapital të çmuar politik, juridik dhe diplomatik, i cili kërkon menaxhim të kujdesshëm dhe vizion strategjik. Republika e Kosovës është shembull tipik i këtij realiteti.

Shtetësia e Kosovës nuk është produkt i një rrethane të zakonshme politike, por rezultat i një historie të gjatë rezistence, i një lufte çlirimtare, i ndërhyrjes ndërkombëtare dhe i një procesi kompleks të legjitimimit juridik ndërkombëtar. Pavarësia e saj është mbështetur nga një arkitekturë e fuqishme ndërkombëtare, e ndërtuar mbi partneritetin me NATO, United Nations, European Union dhe veçanërisht me United States. Megjithatë, historia e shteteve dëshmon se edhe subjektivitetet e fituara me sakrificë mund të zbehen nëse keqmenaxhohen nga brenda.

Në këtë kuadër, një ndër rreziqet më serioze për çdo sistem politik është shfaqja e ideologjisë narcizoide në qeverisje. Narcizmi politik karakterizohet nga identifikimi i pushtetit me individin apo grupin udhëheqës, nga mungesa e vetëkritikës dhe nga tendenca për të konsideruar interesin partiak si interes shtetëror. Në një mjedis të tillë, kritika interpretohet si armiqësi, ndërsa pluralizmi demokratik si pengesë.

Ky fenomen ka pasoja të drejtpërdrejta në funksionimin e shtetit. Ai dobëson institucionet, kufizon debatin demokratik dhe redukton kapacitetin e shtetit për të prodhuar politika të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse.

Në vijim të këtij fenomeni, dogmatizmi politik paraqet një tjetër sfidë serioze. Ai nënkupton ngurtësimin ideologjik dhe refuzimin e përshtatjes me realitetet e reja politike dhe ndërkombëtare. Në diplomaci, mungesa e fleksibilitetit shpesh rezulton në humbje të mundësive strategjike dhe në izolim të panevojshëm.

Përvoja ndërkombëtare tregon se shtetet që kanë arritur sukses në konsolidimin e subjektivitetit të tyre janë ato që kanë ndjekur politika fleksibile dhe pragmatike. Kroacia, për shembull, pas përfundimit të konfliktit të viteve ’90, ndërtoi një diplomaci të orientuar drejt integrimeve euroatlantike dhe arriti anëtarësimin në European Union dhe NATO. Ky sukses ishte rezultat i një qasjeje të balancuar midis interesave të brendshme dhe realitetit ndërkombëtar.

Një tjetër dimension problematik është mungesa e vizionit strategjik, ose ajo që mund të quhet verbëri strategjike. Në një sistem ndërkombëtar gjithnjë në ndryshim, shtetet duhet të kenë aftësi të lexojnë drejt zhvillimet gjeopolitike dhe të pozicionohen në mënyrë aktive. Lufta në Ukrainë, rritja e ndikimit global të Kina dhe rikthimi i tensioneve midis fuqive të mëdha kanë ndryshuar thellësisht arkitekturën e sigurisë ndërkombëtare.

Në këtë kontekst, mungesa e një strategjie të qartë diplomatike e vendos Kosovën në pozitë reaktive, në vend të asaj proaktive, duke e bërë më të vështirë avancimin e saj në proceset ndërkombëtare.

Një ilustrim konkret i kësaj sfide është stagnimi në proceset e anëtarësimit në organizata ndërkombëtare si Council of Europe, UNESCO dhe INTERPOL. Këto procese nuk janë thjesht teknike, por pasqyrim i drejtpërdrejtë i fuqisë dhe efikasitetit diplomatik të një shteti.

Kur një shtet nuk arrin të përparojë në këto mekanizma, kjo tregon për një deficit të kapacitetit diplomatik dhe institucional.

Në këtë kuadër, anemisë politike dhe institucionale i takon një rol qendror si pasojë e akumulimit të problemeve të mësipërme. Ajo manifestohet përmes polarizimit të skajshëm politik, mungesës së konsensusit strategjik dhe konsumimit të energjisë politike në konflikte të brendshme.

Në këtë kontekst, subjektet politike në Kosovë duhet të tejkalojnë inatet politike dhe egot e bajraktarizmit politik, duke braktisur qasjet e ngushta personale dhe grupore. Ato duhet të hapin vizionin e tyre drejt një projekti të përbashkët shtetëror, që synon forcimin e sovranitetit të brendshëm dhe konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës. Vetëm përmes një emancipimi të tillë politik mund të ndërtohet një qasje e qëndrueshme shtetformuese, e cila e vendos interesin kombëtar mbi çdo kalkulim të ngushtë politik.

Një shtet i tillë humb aftësinë për të ndërtuar politika afatgjata dhe për t’u fokusuar në objektivat strategjike të integrimit ndërkombëtar.

Raporti me aleatët strategjikë përbën një shtyllë tjetër themelore të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës. Partneriteti me United States dhe me shtetet kryesore të Bashkimit Evropian është faktor përcaktues për stabilitetin dhe avancimin e shtetit. Çdo devijim nga kjo linjë strategjike mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta në pozicionin ndërkombëtar të Kosovës.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, besimi është kapitali më i rëndësishëm politik. Ai ndërtohet ngadalë dhe mund të humbet shpejt.

Zbehja e subjektivitetit ndërkombëtar nuk ndodh në mënyrë të menjëhershme, por si një proces gradual që fillon me dobësimin e koherencës së brendshme politike, vazhdon me humbjen e iniciativës diplomatike dhe përfundon me reduktimin e peshës ndërkombëtare të shtetit.

Megjithatë, ky proces nuk është i pakthyeshëm. Kosova ka potencial të plotë për konsolidim të mëtejshëm të subjektivitetit të saj ndërkombëtar, me kusht që të rikthehet në racionalitet politik, në funksionalitet institucional dhe në diplomaci profesionale.

E ardhmja e saj varet nga aftësia për të tejkaluar tendencat e narcizmit politik, dogmatizmit dhe mungesës së vizionit strategjik, dhe për të ndërtuar një shtet të orientuar drejt stabilitetit, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe integrimit euroatlantik.

Në politikën ndërkombëtare, shtetet nuk maten vetëm me historinë e tyre të krijimit, por me aftësinë e tyre për të ruajtur dhe fuqizuar pozicionin e fituar. Në këtë kuptim, Kosova ndodhet para një sfide vendimtare historike.

Filed Under: Rajon

PROF. DR. JUSUF ZEJNELI – REKTOR ME VIZION NDËRKOMBËTAR DHE ARKITEKT I MODERNIZIMIT TË AKADEMISË SHQIPTARE NË MAQEDONINË E VERIUT

May 7, 2026 by s p

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

Në një epokë të karakterizuar nga transformime të thella në arkitekturën globale të arsimit të lartë—ku konkurrueshmëria, ndërkombëtarizimi dhe standardizimi sipas modeleve evropiane dhe transatlantike janë bërë kritere themelore të vlerësimit institucional—liderët universitarë nuk maten më vetëm me kapacitetin administrativ, por me aftësinë për të prodhuar vizion strategjik dhe për ta materializuar atë në rezultate të matshme.

Në këtë kontekst, figura e Prof. Dr. Jusuf Zejnelit shfaqet si një ndër përfaqësimet më të artikuluara të lidershipit modern akademik shqiptar. Në krye të Universitetit të Tetovës, ai ka ndërtuar një model drejtimi që tejkalon kufijtë tradicionalë të administrimit universitar, duke e orientuar institucionin drejt një paradigme të re: atë të universitetit të hapur, konkurrues dhe të integruar në rrjetet ndërkombëtare të dijes.

I. Universiteti i Tetovës: nga rezistencë arsimore në institucion të konsoliduar

Universiteti i Tetovës përfaqëson një nga rastet më domethënëse në historinë moderne të arsimit shqiptar. I lindur si një akt i rezistencës arsimore dhe identitare në rrethana politike të kufizuara, ky institucion ka evoluar gradualisht drejt një entiteti të konsoliduar akademik.

Nën drejtimin e Prof. Dr. Zejnelit, ky transformim ka hyrë në një fazë cilësisht të re. Universiteti nuk perceptohet më vetëm si një hapësirë e edukimit në gjuhën shqipe, por si një qendër e prodhimit të dijes, kërkimit shkencor dhe inovacionit akademik, me aspirata të qarta integruese në Hapësirën Evropiane të Arsimit të Lartë (EHEA).

II. Lidershipi strategjik: nga administrimi në qeverisje akademike

Një nga dimensionet më të dallueshme të drejtimit të Prof. Dr. Zejnelit është transformimi i rolit të rektorit nga një funksion formal-administrativ në një funksion strategjik të qeverisjes institucionale.

Reformat e ndërmarra nën udhëheqjen e tij përfshijnë:

-Ristrukturimin e programeve studimore, në përputhje me standardet e Procesit të Bolonjës dhe kërkesat e tregut ndërkombëtar të dijes;

-Institucionalizimin e kërkimit shkencor, përmes stimulimit të publikimeve në revista me impakt ndërkombëtar dhe pjesëmarrjes në projekte konkurruese;

-Digjitalizimin e proceseve akademike dhe administrative, si mekanizëm për rritjen e efikasitetit dhe transparencës;

-Konsolidimin e parimit të meritokracisë, si bazë e rekrutimit dhe avancimit akademik.

Ky model ka krijuar një kulturë institucionale të re, ku cilësia nuk trajtohet si aspiratë normative, por si standard operacional.

III. Internacionalizimi si proces substancial

Ndryshe nga shumë institucione ku ndërkombëtarizimi mbetet në nivel deklarativ, në rastin e Universitetit të Tetovës ai është shndërruar në një proces substancial dhe të institucionalizuar.

Përmes pjesëmarrjes aktive në programin Erasmus+, universiteti ka arritur:mobilitet të konsiderueshëm të studentëve dhe stafit akademik;zhvillim të projekteve të përbashkëta kërkimore me universitete evropiane;transferim të praktikave më të avancuara akademike.

Ky proces ka kontribuar në krijimin e një identiteti të ri institucional, të orientuar drejt standardeve ndërkombëtare dhe ndërveprimit global.

IV. Dimensioni transatlantik: strategji e avancimit akademik

Një element veçanërisht inovativ i vizionit të Prof. Dr. Zejnelit është orientimi i qartë drejt bashkëpunimit me botën akademike amerikane, e cila përfaqëson një nga qendrat kryesore të prodhimit të dijes në nivel global.

Vendosja e lidhjeve me universitete prestigjioze si Harvard, Columbia dhe Georgetown ka krijuar një platformë të re të bashkëpunimit akademik, e cila përfshin:organizimin e konferencave ndërkombëtare;ligjërata nga ekspertë të njohur ndërkombëtarë;krijimin e urave akademike për studentët dhe studiuesit shqiptarë;shkëmbimin e praktikave në fusha kyçe si sundimi i ligjit, demokracia dhe qeverisja.

Ky dimension e ka pozicionuar Universitetin e Tetovës në një trajektore të re zhvillimi dhe afirmimi ndërkombëtar.

V. Diplomacia akademike dhe “soft power”-i universitar

Në teorinë moderne të marrëdhënieve ndërkombëtare, universitetet konsiderohen aktorë të rëndësishëm të “soft power”-it. Në këtë drejtim, Prof. Dr. Zejneli ka demonstruar një qasje të avancuar, duke e përdorur universitetin si instrument të diplomacisë akademike.

Bashkëpunimet me organizata ndërkombëtare dhe rrjete akademike kanë rezultuar në:projekte në fushën e qeverisjes së mirë;iniciativa për promovimin e transparencës dhe demokracisë;përfshirje aktive të studentëve në programe ndërkombëtare.

Ky rrjetëzim e ka shndërruar universitetin në një nyje të rëndësishme të dialogut akademik dhe institucional.

VI. Rezultatet dhe indikatorët e performancës

Efektiviteti i këtij lidershipi reflektohet në indikatorë të matshëm:rritje e ndjeshme e marrëveshjeve ndërkombëtare;përmirësim i cilësisë së mësimdhënies dhe kërkimit;pjesëmarrje e shtuar në projekte evropiane;avancim në rrjete dhe rankime akademike rajonale.

Këto rezultate e pozicionojnë Universitetin e Tetovës si një aktor serioz në hapësirën evropiane të arsimit të lartë.

VII. Konkursi për rektor: dilema e vazhdimësisë

Shpallja e konkursit për rektor të ri e vendos universitetin përballë një zgjedhjeje strategjike: vazhdimësi apo ndërprerje e reformave.

Në teorinë e qeverisjes institucionale, ndërprerja e proceseve të suksesshme shpesh prodhon stagnim, ndërsa vazhdimësia e lidershipit të dëshmuar siguron konsolidim dhe progres.

Në këtë prizëm, mandati i Prof. Dr. Zejnelit përfaqëson një kapital institucional që nuk duhet fragmentuar.

VIII. Rizgjedhja si nevojë institucionale

Argumenti për një mandat të dytë nuk është i natyrës personale, por i karakterit strategjik dhe institucional.

Praktikat ndërkombëtare dëshmojnë se faza e dytë e mandateve shpesh lidhet me konsolidimin e reformave dhe thellimin e proceseve transformuese. Në këtë kuptim, vazhdimësia e këtij lidershipi do të mundësonte:thellimin e partneriteteve ndërkombëtare;rritjen e pjesëmarrjes në projekte të mëdha kërkimore;konsolidimin e standardeve akademike;avancimin në rankime globale.

IX. Profili i rektorit modern shqiptar

Prof. Dr. Jusuf Zejneli përfaqëson një tipologji të re të rektorit shqiptar: një figurë që ndërthur integritetin akademik me menaxhimin strategjik dhe diplomacinë ndërkombëtare.

Ai dëshmon se universiteti nuk është më vetëm një institucion i transmetimit të dijes, por një aktor aktiv në sistemin global të prodhimit të saj.

Nëse universitetet janë motorë të zhvillimit kombëtar, atëherë lidershipi është mekanizmi që i vë ata në lëvizje. Në këtë kuptim, modeli i ndërtuar nga Prof. Dr. Jusuf Zejneli përfaqëson një shembull të qartë se si vizioni, profesionalizmi dhe angazhimi strategjik mund të transformojnë një institucion dhe ta pozicionojnë atë në hartën ndërkombëtare të arsimit të lartë.

Vazhdimësia e këtij Rektor i Universitetit të Tetovës në Republikën e Maqedonisë së Veriut nuk është thjesht një opsion—ajo paraqitet si një domosdoshmëri për konsolidimin e arritjeve dhe për avancimin e mëtejmë të akademisë shqiptare në një botë gjithnjë e më konkurruese dhe të ndërlidhur.

Filed Under: Rajon

Dualiteti juridik dhe kriza strukturore e barazisë në Maqedoninë e Veriut

May 6, 2026 by s p

Fenomeni i dualitetit juridik nuk përbën thjesht një kategori konceptuale, por një realitet operacional që sfidon vetë themelet e shtetit të së drejtës dhe të bashkëjetesës ndëretnike. Nëse ky hendek ndërmjet normës dhe praktikës vazhdon të thellohet, pasojat nuk do të kufizohen vetëm në erozionin e besimit institucional, por do të shtrihen në fragmentimin e kohezionit shoqëror dhe në dobësimin e orientimit strategjik të vendit drejt standardeve euroatlantike.

Nga Prof.dr Skender Asani

Në konfigurimin bashkëkohor të rendit kushtetues dhe të marrëdhënieve ndëretnike në Maqedonia e Veriut, problematika e barazisë substanciale po shfaqet gjithnjë e më tepër si një çështje që tejkalon dimensionin formal të garantimit juridik dhe hyn në sferën e funksionimit real institucional. Në këtë prizëm, koncepti i “dualitetit juridik” shërben si një kornizë analitike qendrore për të kuptuar hendekun ndërmjet normës së shpallur dhe praktikës së zbatuar. Zhvillimet e fundit, të reflektuara përmes protestave të studentëve shqiptarë për përdorimin e gjuhës shqipe në provimin e jurisprudencës, nuk paraqiten si episode të izoluara, por si manifestime të një krize më të thellë strukturore të barazisë. Ato artikulojnë një tension të vazhdueshëm ndërmjet legjitimitetit formal të sistemit dhe legjitimitetit të tij funksional, duke e vendosur në qendër të debatit publik pyetjen themelore mbi koherencën e shtetit me parimet që ai vetë i proklamon. Në këtë kuptim, tema e dualitetit juridik nuk duhet trajtuar si një devijim sporadik, por si një simptomë e një transformimi më të gjerë të rendit institucional, i cili kërkon analizë të thelluar dhe reflektim kritik.

Në një lexim të integruar analitik, bëhet e qartë se problematika në fjalë nuk kufizohet në dimensionin e të drejtave gjuhësore, por shfaqet si një diskrepancë sistemike ndërmjet normës juridike dhe realitetit funksional të institucioneve, duke prodhuar një formë të konsoliduar të “dualitetit juridik”. Ky dualitet nënkupton bashkëjetesën e dy realiteteve paralele: një realitet formal, ku të drejtat garantohen në dokumente dhe në arkitekturën kushtetuese, dhe një realitet funksional, ku ato kufizohen përmes praktikave administrative, interpretimit selektiv dhe mungesës së mekanizmave efektivë të zbatimit. Një konfigurim i tillë nuk është thjesht një anomali e përkohshme, por rrezikon të institucionalizohet si paradigmë funksionimi, duke e zhvendosur shtetin nga një model konsensual dhe inkluziv drejt një strukture selektive dhe hierarkike të menaxhimit të diversitetit.

Në këtë kontekst, protestat studentore marrin një dimension simbolik dhe strukturor njëkohësisht. Ato përfaqësojnë një akt rezistence ndaj një logjike të centralizimit juridik dhe kulturor, e cila bie ndesh me parimet e pluralizmit gjuhësor dhe të barazisë substanciale. Përtej kësaj, ato artikulojnë një kontradiktë të thellë midis obligimeve që burojnë nga kornizat ndëretnike dhe zbatimit të tyre real, duke e ekspozuar hendekun midis legjitimitetit formal dhe legjitimitetit funksional të institucioneve. Në planin diskursiv, këto protesta inaugurojnë një formë të re të artikulimit politik, e cila tejkalon retorikën tradicionale të elitave dhe prodhon një diskurs më autentik, më koherent dhe më të pranueshëm në nivel shoqëror dhe ndërkombëtar.

Në planin e analizës politike, zhvillimet aktuale sugjerojnë një riformatim të heshtur të balancave ndëretnike. Ky proces, i artikuluar përmes politikave dhe praktikave institucionale, mund të interpretohet si një tendencë për ripozicionimin e shqiptarëve nga një element konstituiv i rendit shtetëror në një kategori më të menaxhueshme politikisht. Një qasje e tillë, edhe kur shoqërohet me një diskurs formal legjitimues, prodhon efekte të dukshme në strukturën e përfaqësimit dhe në shpërndarjen reale të pushtetit. Në këtë kuptim, devijimi nga parimet e barazisë substanciale nuk ndodh në mënyrë deklarative, por përmes një procesi gradual dhe të kamufluar institucional.

Ky proces përforcohet nga një krizë e thellë e përfaqësimit politik shqiptar. Subjektet politike shqiptare, të vendosura shpesh në funksion të ruajtjes së pjesëmarrjes në pushtet, kanë zhvilluar një kulturë kompromisi që tejkalon pragun e racionalitetit politik dhe prodhon atë që mund të përkufizohet si “institucionalizim i konformizmit politik”. Në këtë konfigurim, përfaqësimi reduktohet në një funksion formal, ndërsa substanca e tij mbrojtja dhe avancimi i të drejtave kolektive mbetet e dobësuar. Kjo ka krijuar një vakuum përfaqësimi, i cili është mbushur gradualisht nga aktorë të rinj shoqërorë, siç janë studentët, të cilët kanë marrë rolin e artikulimit të padrejtësive dhe të mobilizimit kolektiv.

Si pasojë e këtyre dinamikave, procesi i zbatimit të Marrëveshjes së Ohrit rrezikon të reduktohet në një instrument formal legjitimimi, duke humbur funksionin e tij transformues. Në vend që të shërbejë si një mekanizëm i gjallë i barazisë substanciale, ajo po përballet me rrezikun e shndërrimit në një referencë simbolike, e cila përdoret më shumë për konsum ndërkombëtar sesa për ndryshim real të marrëdhënieve ndëretnike. Ky fenomen mund të përshkruhet si një “degradim funksional i marrëveshjeve politike”, ku përmbajtja normative mbetet e pandryshuar, por kapaciteti i saj transformues dobësohet ndjeshëm.

Një nga fushat ku ky regres manifestohet më qartë është ajo e kulturës dhe trashëgimisë kulturore. Në një shtet multietnik, diversiteti kulturor duhet të përbëjë një burim stabiliteti dhe zhvillimi, por mungesa e investimeve strukturore dhe e institucioneve përkatëse për komunitetin shqiptar krijon një boshllëk të theksuar institucional. Kjo nuk është vetëm një çështje e politikave kulturore, por një indikator i një problemi më të thellë të përfaqësimit dhe i një tendence drejt kontrollit të narrativave historike. Në këtë kuptim, kemi të bëjmë me një formë të “hegjemoni epistemologjike”, ku prodhimi i dijes dhe interpretimi i historisë i nënshtrohen filtrave selektivë që kufizojnë pluralizmin shkencor dhe kulturor.

Ndërhyrjet në institucionet kërkimore dhe kulturore, të shoqëruara me politizimin dhe instrumentalizimin e tyre, përforcojnë këtë prirje. Kontrolli mbi prodhimin e dijes dhe kapitalin simbolik nuk është thjesht një çështje administrative, por një strategji afatgjatë që synon riformatimin e hapësirës intelektuale. Pasojat e këtij procesi janë të shumanshme: varfërimi i diskursit akademik, dobësimi i kapaciteteve intelektuale dhe tkurrja e pluralizmit interpretativ.

Në ndërthurjen e dimensionit ekonomik me atë institucional, po artikulohet me një intensitet gjithnjë e më të theksuar një realitet që i afrohet konceptit të “dualitetit juridik”, ku barazia formale para ligjit vihet përballë një praktike të perceptuar si selektive dhe e dirigjuar. Në këtë sfond, rasti i iniciativës për hapjen e një banke me kapital shqiptaro-amerikan merr një peshë të veçantë simbolike dhe analitike: ajo që në thelb përfaqësonte një projekt të rëndësishëm për diversifikimin ekonomik dhe përforcimin e besimit në investimet ndërkombëtare, pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2024 u shndërrua në objekt të një fushate intensive diskursive dhe mediatike, e cila, përmes instrumentalizimit të mekanizmave të komunikimit publik, artikuloi narrativa mbi pretendime për parregullsi në lidhje me hapësirën ku parashihej të ngrihej.

Në kontrast të dukshëm, iniciativave të tjera për hapjen e institucioneve bankare me kapital të huaj të perceptuara nga segmente të opinionit si të lidhura me provenienca nga hapësira serbe iu krijuan kushte të favorshme për institucionalizim dhe operim, duke forcuar bindjen se nuk kemi të bëjmë me një treg të hapur dhe konkurrencë të barabartë, por me një mekanizëm filtrimi selektiv të kapitalit. Në këtë mënyrë, përtej rasteve konkrete, konsolidohet një perceptim i thellë se sistemi ekonomik dhe institucional nuk funksionon mbi një standard unik rregullash, por mbi një logjikë të dyfishtë aplikimi, ku ligji shfaqet si fleksibël në varësi të subjektit që e sfidon apo e kërkon atë. Kështu, “dualiteti juridik” nuk mbetet vetëm një kategori analitike, por shndërrohet në një realitet retorikisht të prekshëm, që sfidon koherencën e rendit institucional dhe vë në pikëpyetje vetë besueshmërinë e shtetit në raport me parimet e barazisë dhe transparencës.

Në kuadër të një analize të thelluar mbi konceptin e “dualitetit juridik”, dimensioni administrativ shfaqet si një arenë kyçe ku ky fenomen jo vetëm artikulohet, por edhe institucionalizohet përmes praktikave të përditshme burokratike. Raportimet e përsëritura për degradimin e punonjësve shqiptarë, të ndërthurura me indikacione për një segregacion funksional dhe administrativ, nuk mund të trajtohen si devijime sporadike, por si simptoma të një logjike më të gjerë sistemike që synon rikonfigurimin e balancave etnike në favor të një hierarkie të re institucionale. Kjo qasje, e cila operon në mënyrë të heshtur dhe shpesh të kamufluar nën justifikime teknike apo procedurale, prodhon një realitet dual ku ekziston një ndarje e qartë midis normës juridike të shpallur dhe praktikës faktike të zbatuar. Në këtë kontekst, dualiteti juridik nuk është thjesht një konstrukt teorik, por një mekanizëm funksional që gjeneron dhe riprodhon pabarazi strukturore, duke e zhvendosur diskriminimin nga sfera e hapur politike në një nivel më të sofistikuar administrativ.

Më tej, nëse këto dinamika arrijnë të konsolidohen dhe të marrin formë të qëndrueshme institucionale, ato rrezikojnë të krijojnë një model të ri të marginalizimit, ku përjashtimi nuk artikulohet më në mënyrë eksplicite, por operon përmes filtrave të padukshëm të avancimit profesional, shpërndarjes së kompetencave dhe qasjes në burime. Një zhvillim i tillë bie në kundërshtim të drejtpërdrejtë me standardet evropiane të barazisë dhe përfaqësimit, të cilat kërkojnë jo vetëm neutralitet formal, por edhe barazi substanciale në trajtim dhe mundësi. Për më tepër, ky hendek ndërmjet kornizës ligjore deklarative dhe zbatimit real minon besueshmërinë institucionale dhe prodhon efekte zinxhirore në kohezionin shoqëror, duke rritur ndjeshmërinë ndaj percepsioneve të padrejtësisë dhe përjashtimit. Në këtë prizëm, dualiteti juridik duhet kuptuar si një sfidë jo vetëm ligjore, por edhe politike dhe normative, që kërkon një reflektim të thellë dhe një ndërhyrje të strukturuar për të rikthyer koherencën ndërmjet parimeve të shpallura dhe praktikave të zbatuara.

Megjithatë, përkundër kësaj tabloje problematike, protestat studentore kanë prodhuar një efekt korrigjues të rëndësishëm. Ato kanë arritur të artikulojnë në mënyrë të qartë një sërë padrejtësish dhe të tërheqin vëmendjen e faktorëve ndërkombëtarë, duke e vendosur çështjen në një kornizë më të gjerë të standardeve demokratike dhe evropiane. Në këtë mënyrë, ato funksionojnë si një mekanizëm presioni që kufizon hapësirat për devijime të mëtejshme dhe detyron institucionet të reflektojnë mbi praktikat e tyre.

Në një perspektivë më të gjerë, këto zhvillime sinjalizojnë lindjen e një vetëdijeje të re politike dhe shoqërore, e cila mbart potencialin për rikonfigurimin e klasës politike shqiptare. Kjo vetëdije, e ndërtuar mbi përvojën e drejtpërdrejtë të padrejtësive dhe mbi kërkesën për barazi substanciale, mund të shndërrohet në një faktor transformues të sistemit politik, duke prodhuar aktorë të rinj më autonomë dhe më të orientuar drejt përfaqësimit autentik.

Në këtë pikë kthese kritike, Maqedonia e Veriut përballet me një zgjedhje strategjike me implikime afatgjata: rikthimin e barazisë substanciale si themel të rendit politik dhe institucional, ose konsolidimin e një modeli selektiv që rrezikon të thellojë ndarjet ndëretnike dhe të dobësojë kohezionin shtetëror. Në këtë kuadër, vazhdimi i trendit të degradimit institucional dhe i dualitetit juridik nuk mund të trajtohet më si një çështje e brendshme, por duhet të konsiderohet si një rrezik sistemik me implikime për stabilitetin rajonal dhe për perspektivën euroatlantike të vendit.

Fenomeni i dualitetit juridik nuk përbën thjesht një kategori konceptuale, por një realitet operacional që sfidon vetë themelet e shtetit të së drejtës dhe të bashkëjetesës ndëretnike. Nëse ky hendek ndërmjet normës dhe praktikës vazhdon të thellohet, pasojat nuk do të kufizohen vetëm në erozionin e besimit institucional, por do të shtrihen në fragmentimin e kohezionit shoqëror dhe në dobësimin e orientimit strategjik të vendit drejt standardeve euroatlantike. Për rrjedhojë, imperativi për rikthimin e barazisë substanciale nuk është më një çështje retorike, por një domosdoshmëri politike dhe historike.

Mesazhi që del nga kjo trajektore është i qartë: ose institucionet do të arrijnë të rikthejnë koherencën ndërmjet parimeve të shpallura dhe praktikave të zbatuara, duke garantuar një rend realisht inkluziv dhe të drejtë, ose do të përballen me rritjen e presionit shoqëror dhe ndërkombëtar që kërkon rikonfigurim të thellë të sistemit. Në këtë udhëkryq, përgjegjësia nuk është vetëm institucionale, por edhe kolektive për të mos lejuar që barazia të mbetet një premtim formal, por të shndërrohet në një realitet të prekshëm dhe të qëndrueshëm për të gjithë qytetarët.

Filed Under: Rajon

Masakra e Izbicës – Përballja me Dhunën dhe Gjenocidin e Forcave Serbe mbi Civilët Shqiptarë

April 28, 2026 by s p

Prof.asoc Dr. Haxhi Ademi/

Gjatë luftës në Kosovë, në vitet 1998 dhe 1999, komuna e Skenderajt u bë një nga zonat më të prekura nga krimet e forcave ushtarake dhe policore serbe. Në këtë periudhë, këto forca kryen vrasje, ekzekutime, tortura, përdhunime dhe shpërngulje të dhunshme të civilëve shqiptarë, në përpjekje për të kontrolluar dhe kolonizuar rajonin.

Në fund të vitit 1997, forcat serbe vendosën një bazë ushtarake në Fabrikën e Municionit të Gjuetisë, nga ku ushtruan sulme ndaj i tërë rajonit të Drenicës. Krimet më të mëdha ndodhën në fshatrat Qirez, Prekaz i Poshtëm (familja Jashari), Kllodernicë, Izbicë, Rezallë dhe Abri e Poshtme. Nga 52 fshatra të komunës, vetëm dy nuk pësuan viktima.

Sipas të dhënave të Zyrës për të Dëmtuarit nga Lufta, në Skenderaj janë vrarë, ekzekutuar ose masakruar 1,080 civilë shqiptarë, përfshirë 185 fëmijë. Mbi 893 persona mbetën të plagosur, ndërsa 128 konsiderohen të pagjetur. Përveç dhunës dhe vrasjeve, shumë familje u dëbuan me dhunë drejt Shqipërisë dhe Maqedonisë, duke shënjuar një rast të qartë të spastrimit etnik.

Masakrat në Skenderaj tregojnë dimensionin tragjik të luftës dhe vuajtjet e jashtëzakonshme të civilëve shqiptarë, duke lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e komunës dhe të Kosovës.

Më 28 mars 1999, fshati Izbicë në komunën e Skenderajt u shndërrua në një nga skenat më tragjike të luftës në Kosovë. Fshati kishte marrë strehim mijëra civilë shqiptarë që iknin nga dhuna dhe persekutimi i forcave ushtarake dhe policore serbe në rajonin e Drenicës. Sipas dëshmive të banorëve dhe dokumenteve të kohës, në Izbicë ishin mbledhur rreth 25.000 njerëz, kryesisht gra, fëmijë dhe pleq, ndërsa një pjesë prej tyre kishte zgjedhur të strehohej në fshatrat përreth, si Tushilë, për të shpëtuar nga dhuna. Forcat serbe rrethuan fshatin në mëngjesin e ishte ditë Bajramit, dhe filluan një operacion të mirëorganizuar që synonte shfarosjen e popullsisë civile. Burrat mbi moshën 14 vjeç u ndanë nga gratë dhe fëmijët dhe u çuan në dy grupe: një pjesë në një kodër të afërt dhe tjetra në shtratin e një përroi. Forcat ushtarake dhe policore serbe hapën zjarr mbi të dy grupet, duke vrarë të paktën 116 burra, ndërsa gratë dhe fëmijët u detyruan të largoheshin drejt Shqipërisë, duke përjetuar udhëtime të gjata dhe të rrezikshme nën kushtet e luftës.

Më 11 maj 1999, një masakër e dytë u krye në Lagjen e Xhemajlajve në Izbicë, ku u ekzekutuan 12 civilë të pafajshëm, përfshirë anëtarë të familjeve Shala dhe Boja. Për të fshehur gjurmët e krimit, trupat e viktimave u zhvarrosën dhe u rivarrosën në vende të ndryshme të Kosovës, ndërsa disa u dërguan në Batajnicë të Serbisë. 

Sipas raportit të KMDLNJ-së, në masakër morën pjesë jo vetëm forcat serbe, por edhe serbë lokalë nga fshatrat e Drenicës dhe Burimi, duke përfshirë pjesëtarë të familjeve Tomasheviq nga Syrigana. Viktimat ishin të gjithë civilë dhe të pa armatosur, që ishin strehuar në fshat duke e konsideruar atë një zonë të sigurt.

Masakra e Izbicës është një prej dëshmive më të qarta të gjenocidit të kryer nga Serbia në Kosovë gjatë viteve 1998-1999. Nga kjo tragjedi, në kompleksin memorial të Izbicës janë të varrosur 148 persona, ndërsa 18 të tjerë mbeten të zhdukur. Viktimat ishin të gjitha grupmoshave: nga foshnjat gjashtë muajshe, deri tek pleqtë mbi 100 vjeç.

Përveç Izbicës, forcat serbe kryen krime të ngjashme edhe në fshatra të tjerë të komunës së Skenderajt. Në Buroj, u vranë 7 civilë; në Tushilë, 8; në Polac, 8; në Rezallë, 13; në Qirez, 1; dhe në Prekaz i Ulët, 3. Fshati Qirez ishte kthyer në vend strehimi për mbi 15 mijë persona gjatë marsit 1999. Edhe gjatë rrugës për në Shqipëri, civilët u sulmuan, duke përfshirë viktima në Kievë (komuna e Klinës) dhe Krajkovë (komuna e Drenasit).

Masakra e Izbicës dhe krimet e tjera të forcave serbe në Skenderaj janë dëshmi të dhunës sistematike, të planifikuar nga strukturat shtetërore serbe dhe të kryera nga zinxhiri komandues i ushtrisë dhe policisë serbe. Këto krime, që synonin zhdukjen e civilëve shqiptarë dhe ndryshimin e përbërjes etnike të rajonit, janë dokumentuar si krime kundër njerëzimit dhe gjenocid. 

Dënimi i këtyre krimeve nga Gjykata Ndërkombëtare për Krimet e Kryera në Ish-Jugosllavi është i domosdoshëm për të ndalur logjikën e mosndëshkimit dhe për të siguruar drejtësi për viktimat dhe familjet e tyre. Masakra e Izbicës nuk është vetëm histori dhune, por edhe një thirrje për kujtesë, reflektim dhe përkushtim ndaj vlerave të lirisë, dinjitetit dhe të drejtës ndërkombëtare.

Filed Under: Rajon

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • …
  • 218
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Deklaratë e Unionit të Gazetarëve Shqiptarë
  • Guximi për të qenë vetvetja
  • Gjuha shqipe në pasqyrën e poliglotisë evropiane: Dëshmia e “Lutjes së Zotit” te Lorenzo Hervás y Panduro
  • “Mes shkencës dhe dritës” – një roman për njeriun modern
  • KOSOVA NË SESIONIN E 81-TË
  • Për Bujar Alimanin, “Virgjereshën” dhe kinematografinë shqiptare
  • PETRO NINI LUARASI NË AMERIKË 1904-1908 — NJË MISION PATRIOTIK
  • KOSOVA MES KONSOLIDIMIT KUSHTETUES DHE AFIRMIMIT NDËRKOMBËTAR
  • NËSE UASHINGTONI MBRON SOVRANITETIN E VET PËRBALLË NJË GJYKATE NDËRKOMBËTARE, KOSOVA DUHET TË KETË TË DREJTËN TË HAPË DEBATIN E VET KUSHTETUES PËR DHOMAT E SPECIALIZUARA
  • Pse arrestimi i kreut të SHISH është një dështim shtetëror
  • “Si shihet atdheu nga larg”
  • Në besnikërinë ndaj Shqipnisë…
  • Shqiptarët dhe Europa…
  • SHQIPTARËT NË MAL TË ZI DHE IDENTITETI SI PJESË E VLERAVE TONA KOMBËTARE
  • ÇËSHTJA ÇAME NË PUNIMET E ASAMBLESË KUSHTETUESE TË VITIT 1924

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT