31 Vjet Ndërtim Institucional, Ekselencë Akademike dhe Mision Kombëtar

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

Në shënimin e 31-vjetorit të themelimit të tij, Universiteti Shtetëror i Tetovës paraqitet si një nga arritjet më të rëndësishme institucionale të shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor. Ky universitet nuk është vetëm një institucion i arsimit të lartë; ai përfaqëson një paradigmë të dijes shqiptare, një projekt historik, akademik dhe kombëtar që ka luajtur rol vendimtar në formimin e elitës intelektuale dhe profesionale shqiptare.

I lindur nga nevoja për barazi arsimore, dinjitet akademik dhe afirmim të gjuhës shqipe, Universiteti Shtetëror i Tetovës është shndërruar në një tempull të dijes, kulturës dhe identitetit kombëtar, duke dëshmuar se arsimi i lartë është një instrument themelor i emancipimit shoqëror, vazhdimësisë kulturore dhe ndërtimit intelektual të shtetit.

Kam pasur nderin dhe privilegjin të jem pjesë e këtij institucioni që në fillimet e tij, duke ligjëruar lëndë themelore si “Fillet e së Drejtës / Hyrje në të Drejtë”, të cilën e konsideroj si “Alfabetin e Jurisprudencës”, si dhe lëndë nga e drejta kushtetuese, administrative dhe Administrata Publike. Përmes këtyre disiplinave, universiteti ka ofruar jo vetëm dijen profesionale, por ka ndërtuar edhe vetëdijen juridike, qytetare, etike dhe institucionale të studentëve.

Sot, brezat e dalë nga Universiteti Shtetëror i Tetovës përbëjnë një elitë të gjerë dhe multidisiplinare profesionale: juristë, ekonomistë, inxhinierë, arkitektë, mjekë, pedagogë, edukatorë, artistë, profesionistë të kulturës, studiues dhe specialistë të ndryshëm në fushat shkencore, teknike, artistike, pedagogjike dhe humane. Ata kontribuojnë në ndërtimin e institucioneve funksionale, zhvillimin ekonomik, infrastrukturën moderne, planifikimin urban, sistemin shëndetësor, reformën e edukimit, krijimtarinë kulturore, artin dhe mirëqenien shoqërore – duke dëshmuar se ky universitet prodhon kapital njerëzor strategjik për kombin shqiptar.

Një nga shtyllat kryesore të këtij suksesi ka qenë bashkëpunimi ndëruniversitar dhe kontributi i profesorëve nga universitetet shqiptare dhe ndërkombëtare, që kanë ndërtuar një kulturë akademike të bazuar në standarde të larta, kërkim shkencor, krijimtari artistike, inovacion pedagogjik dhe multidisiplinaritet funksional. Ky ambient intelektual i integruar e ka pozicionuar Universitetin Shtetëror të Tetovës si një aktor të respektuar dhe konkurrues në hapësirën akademike rajonale, evropiane dhe transatlantike.

Universiteti Shtetëror i Tetovës ka shërbyer gjithashtu si urë akademike, kulturore dhe shpirtërore për diasporën shqiptare, veçanërisht në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Përmes edukimit, artit, kulturës dhe kërkimit shkencor, universiteti ka forcuar lidhjet mes atdheut dhe diasporës, duke krijuar një ndjenjë të përbashkët identiteti, përgjegjësie dhe vizioni të përbashkët. Edhe pse aktualisht gjendem në një angazhim profesional ndërmjet Evropës dhe SHBA-së, lidhja ime akademike dhe shpirtërore me këtë institucion mbetet e pandashme, duke e bërë atë pjesë të pandashme të identitetit tim akademik dhe kombëtar.

Shënimi i 31-vjetorit nuk është vetëm një festë jubileu, por një thirrje për vizion të ri: avancim të kërkimit shkencor dhe artistik, forcim të ekselencës pedagogjike, zgjerim të bashkëpunimeve ndërkombëtare dhe formim të breznive të reja të liderëve akademikë, kulturorë dhe profesionalë. Universiteti Shtetëror i Tetovës mbetet një pasuri kombëtare, një gurthemeli i dijes, edukimit, kulturës dhe krijimtarisë, si dhe një burim frymëzimi të pakapërcyeshëm për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.

Faleminderim i veçantë i drejtohet Rektorit Prof. Dr. Jusuf Zejneli për ftesën zyrtare dhe për udhëheqjen e jashtëzakonshme institucionale. Universitetit Shtetëror të Tetovës i uroj suksese të mëtejshme dhe një rrugëtim të ndritur në shërbim të dijes, shkencës, edukimit, kulturës dhe kombit shqiptar.

Hazir Mehmeti/

“Për serbët, armiku më i madh është e vërteta, Ajo e rrezikon ekzistencën e tyre” (Leu Freundlich).

Helmimet në Kosovë, krim i pa ndëshkuar

Në Kosovë, etapa më e rëndë ishte fundshekulli i njëzet me sulmet kriminale nga pushtuesi serb nga të gjitha anët dhe me të gjitha mjetet e format. Njëra nga ato forma të ulëta dhe agresive ishte helmimi i fëmijëve shqiptarë disa vite me radhë prej viti 1989 deri në vitin 1995 nga sigurimi ushtarak e policor kriminal serb. Tani kanë kaluar 35 vjet qëkur ky akt gjenocidi ndodhi, por krimi nuk u dënua nga asnjë gjykatë edhe pse pas luftës u krijuan rrethanat për padi ndaj pushtuesit serb. Heshtën qeveritë tona vite me radhë, Heshti dhe prokuroria bashkë me gjykatat e brishta dhe të pa përgatitura. Kjo po i kushton dhe do t’i kushton Kosovës në shumë sfera të jetës, veçan në planin politik të saj në ofrimin e së vërtetës dhe në demaskimin e gënjeshtrave serbe.

Helmimet

U hesht mbledhja e dokumenteve të shumta në Kosovë gjerë në vendet e largëta të kontinentit ku shumë prindër dërguan për shërim fëmijët e tyre të helmuar. Janë të njohura spitalet në Zvicër, Gjermani, Suedi, Austri etj. ku u trajtuan të helmuarit. Shumica e tyre të gjinisë femërore disa prej tyre nuk u shëruan kurrë.

Tani e pesë vite qeveria vendosi të lëvizë drejtë në kërkimin dhe dokumentimin e krimeve të luftës të kryera nga pushtuesi serb, mes tyre krimi i rëndë, helmimet . Në vargun e krimeve të shumta të kryera para dhe gjatë luftës në Kosovë, qeveria bëri hap madhor duke themeluar Instituti i Krimeve të Kryera Gjatë Luftës në Kosovë. Në hapin e parë, u punua në krijimin e mundësive për mbledhjen e materialeve faktike nga qendrat përkatëse siç janë shtëpitë e shëndetit, spitalet, shkollat dhe individë të caktuar dhe qytetarëve të prekur në çfarëdo forme rreth helmimeve.

Argumenti direkt dhe faktik mbetën individët e helmuar, mjek që ndihmuan; profesor e mësues të lidhur direkt në ndihmë nxënësve apo individëve tjerë të helmuar.

Në kuadër të aktivitetit në informimit rreth punës së Institutit (IKKL) në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë, organizuan – Forumin, Zë në Kujtesë- “Helmimet në Kosovë 1990-1992” i cili u mbajt me 26 nëntor në Prishtinë me pjesëmarrjen e aktivistëve të shumtë nga rajone të ndryshme të Kosovës. Ishin të pranishëm Vjosa Osmani, Kryetare e Republikës së Kosovës; Kryeministër në Detyrë, Albin Kurti; Arbërie Nagavci, Ministre në detyrë e MASHTI-it; drejtuesi i Institutit IKKL, Atdhe Hetimi dhe autor librash e dokumentesh rreth helmimeve para tridhjetë e pesë vjetëve.

Pjesëmarrësit vizituan ekspozitën me fotografi e dokumente nga helmimet e nxënësve në vitet ’90 -ta, një episod i dhembshëm nga ajo periudhë. Forcimi i kujtesa është mbrojtje e së vërtetës në vigjilencë dhe shtigje drejtë së ardhmes. Atdhe Hetimi e hapi takimin. Sekuenca nga filmimet e ngjarjeve të helmimeve para 35 viteve e hapën diskutimin në sallën e mbushur me pjesëmarrës.

Vjosa Osmani përshëndeti të pranishmit me fjalë respekti për gjithë ata që ndihmuan në forma të ndryshme fëmijët e helmuar. Albin Kurti, përshëndeti duke falënderuar organizatorët e forumit. “Tani pas Forumit të parë kushtuar ushtarëve të vrarë në armatën famëkeqe jugosllave, po mbajmë forumin e dytë – Zë në Kujtesë kushtuar helmimeve “Helmimit në Kosovë 1990-1992”.

Unë, përjetuesi, autori

Në këtë forum mora pjesë si autor i librit dokumentar, si mësimdhënës gjimnazi ku i përjetova të gjitha ato peripeci që tani kishin mbetur në shirit filmi. Aty takova një kohë, takova ato fytyra të nxënësve të mi, takova britmat e tyre, lotin e nxënësve, lotin e prindërve. Kishte edhe prej tyre që i bartem në krahë të trishtuar nga lufta për jetë. Shumë prej tyre i shkrova në ditarin tim aso kohe. I lexova e rilexova, i rikujtova e i ri përjetova. Qava atëherë, qava dhe tani, por tani më ndryshe. Librin “Pranverë e Helmuar” e mbaja në prehër ashtu siç mbahet me kujdes fëmija në rritën e tij. Gazetarja aty afër pyeti: Jeni ju autori i këtij libri, ku mund ta gjej? Nga ky lexoi kryeministri, apo? Ishte fat që tani librin tim, ditarin tim dhe dokumentet e mia nga koha e përjetimit të helmimeve i kisha arkivuar në Institutin e Kërkimit të Krimeve Gjatë Luftës. Nuk merakosesha, se a do flas apo jo, edhe pse e pritja rastin, bile e ngrita dorën dy herë, por nuk m’ u dha fjala për çka e falënderoj drejtuesin e “vëmendshëm”. Isha i papartishëm dhe i panjohur në atë takim shënjues. Fundi, s’kisha nevojë të flisja, të gjitha i kisha thënë në librin tim Pranverë e Helmuar të cilën e kisha dhuruar aty ku e ka vendin, në arkivin e IKKL-së.

I mësuar me saktësinë Vjenezi, u merakosa për vonesën e takimit prej dyzet minutave. Pritja e pjesëmarrësve derisa të vizitonin ekspozitën u duk e gjatë. Jemi mësuar ne me kohën, nuk na dhimbsët fare, i dhashë veti kurajë, edhe nëse kisha udhëtuar nga Drenica hiq më pak se një orë me veturë. Fitova përshtypje të gabuar, se kishte orkestrim nga drejtuesit në zgjedhësit e atyre që do pyetnin dhe flisnin! Tri herë u citua libri im, edhe nga kryeministri i cili e përfundoi përshëndetje me citate nga libri im dhe pikërisht me zgjedhjen time në mbarim të librit për të cilin punova tridhjetë vjet në dhjetëra biblioteka dhe arkive: Vjenë, Graz, Lublanë, Zagreb, Tiranë, Shkodër, Prishtinë, Shkup, me javë të tëra. Kjo ishte e mjaftueshme në vorbullën e hileve tona në lojën “unë i pari” apo ky nuk është i klanit tonë. Ruana djall nga të ligat tona!

Parathënia / preface/

Në parathënien e katalogut i hartuar nga IKKL, drejtuesi i saj Atdhe Hetemi, përmbledhë një informatë me interes në shqip dhe anglisht për Forumin dhe më gjerë: “Ndërsa spitalet e Kosovës mbusheshin me fëmijë të helmuar dhe prindër të dëshpëruar, institucionet e kohës, nën kontrollin e regjimit serb, mohonin përgjegjësinë dhe pengonin çdo përpjekje për hetime të pavarura.

Fotografitë në këtë katalog janë mbledhur nga studiues, dëshmitarë dhe individë që kanë kontribuar në ruajtjen e kujtesës përmes materialeve të dorëzuara në arkivin e IKKL-së. Secilit prej tyre i është krijuar një fond i veçantë arkivor; ndër ta përmendim Besnik Bardhi, Halim Hyseni, Luljeta Pula, Hazir Mehmeti dhe disa tjerë.” (Atdhe Hetimi, katalogu, nëntor 2025)

Tri ditë pas Sapo u kthyem nga Garana e Kërçova ku u inaugurua monumenti madhështor i Gjegj Kastrioti-Skënderbeu, me gazetarin Rexhep Rifati vendosëm të vizitojmë IKKL- me materiale të reja që kishim nga helmimet e fëmijëve shqiptarë. Një pritje vëllazërore e cila na ngrohu shpresën në ecjen tonë drejtë cakut. Rexha solli materiale të shumta nga puna e tij si gazetar me gjithë ato peripeci që kishte pësuar nga policia pushtuese.

IKKL- duhet mbështetur pa hezituar në punën e tij, Është i yni, e kemi pritur gjatë, më gjatë se sa duhej në liri.

Krimi nuk vjetrohet, por dëshmitarët mund të vjetrohen dhe vdesin, andaj secili qytetar të kryen detyrën e tij atdhetare. Secili fshat të kryen detyrimin e tij në arkivimin e krimeve serbe në njerëz, pronë, objekte kulture, objekte personale nga etnografia, krijimtaria etj. Gama e krimeve serbe është e gjerë e brutale. Ne na duhen muze në çdo fshat, lokalitet ku do ruhen objektet nga etnografia jonë e pasur, objekte tjera të kujtesës familjare. Armiku dogji e rrënoi shkolla, shtëpi, kulla muze, objekte kulti. Armiku u dha zjarrin të gjithave, deshi ta vranë kujtesën shqiptare përgjithmonë bashkë me dëbimin nga Kosova.

IKKL -së suksese në misionin e tij!

Burime:

IKKL- katalog-catalog, Helmimet në Kosovë 1990-1992)

Filmi, -Helmimet, 19.05.1990

Libri, Pranverë e helmuar, Prishtinë, 2020.

Poisoning of Albanian youth of Kosova 1990.

Ugenimemoralis, Heyndrickx, Aubin, UGent 2016.

Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani, priti sot në takim raportuesin për Kosovën në Parlamentin Evropian, Z. Riho Terras.

Në takim u diskutua për zhvillimet e fundit politike në vend, m ç`rast Presidentja Osmani theksoi se zgjedhjet lokale u zhvilluan në mënyrë plotësisht të lirë, të qetë dhe demokratike dhe se transferimi i pushtetit u bë në mënyrë paqësore.

Presidentja Osmani theksoi se, pavarësisht bashkëpunimit konstruktiv, vazhdimi i masave të BE-së ndaj Kosovës mbetet i pashpjegueshëm, i padrejtë dhe i paarsyeshëm.

Në këtë kontekst, Presidentja Osmani kërkoi mbështetjen e z. Terras për heqjen sa më të shpejtë të këtyre masave, duke rikujtuar se ato dëmtojnë qytetarët dhe minojnë besimin në procesin e integrimit, teksa Kosova ka përmbushur çdo kërkesë të paraqitur nga partnerët evropianë.

Sipas Presidentes Osmani, heqja e masave do të ishte një sinjal i fuqishëm për qytetarët dhe një mesazh inkurajues për vazhdimin e reformave.

Më tej, Presidentja Osmani shtroi nevojën që kërkesa e Kosovës për anëtarësim në BE të procedohet sa më parë dhe që anëtarësimi të bëhet në bazë të meritave.

Gjatë takimit, Presidentja prezantoi një sërë të dhënash të institucioneve ndërkombëtare që e pozicionojnë Kosovën në majat e performancës në shumë fusha kyçe.

Në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të cilat do të mbahën me 28 dhjetor qytetarët presin qe partitë politike të bashkëpunojnë duke lënë anash retoriken përçarëse, inatet e interesat personale apo të klanëve të ndryshëm, sepse Kosova, nuk është pronë e një apo disa partive politike, andaj duhet gjetur kompromis në sajë të rezultatit të zgjedhjeve e jo duke kushtëzuar, sepse qytetarët presin për të formuar institucionet qeverisëse si kudo në botën demokratike.

Nail Draga

Në skenën politike në Kosovë, pas zgjedhjeve të 9 shkurtit 2025, u kriua një atmosferë polarizuese ne mes fituesit të zgjedhjeve(LVV) dhe partive tjera opozitare. Fillimisht u vonua në konstituimin e Kuvendit për të zgjedhur kryeparlamentarin e më pas edhe në zgjedhjen e Qeverisë.

Në sajë të rrethanave ekzistuese pavarësisht se nuk i kishte votat e mjaftueshme LVV tentoj të formojë qeverinë dy herë(26 tetor e 19 nëntor), por në mungesë të numrave të nevojshëm, dështoi që është rasti i parë në Kosovë qe partia fituese mos të arrijë të formojë qeverinë. Në një situatë të tillë opozitës i është ofruar mundësia për të formuar qeverinë por ata refuzuan sepse edhe atyre iu mungonin numrat e nevojshëm.

Në tërë këtë situatë del qartë se kundër LVV ishin të gjithë subjektët politike të opozitës, sepse nuk kanë shprehur gadishmëri për bashkëpunim, por kanë kushtëzuar bashkëpunimin që nuk ishte në favor të kompromisit politik në favor të Kosovës. Dhe nga situata e kriuar e vetmja mundësi e mbetur ishte shpallja e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare.

Zgjedhjet e katërta në këtë vit

Pikërisht, duke marrë parasysh se janë konsumuar të gjitha mundësitë ligjore presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, pas konsultimit me përfaqësuesit e partive politike, vendosi datën 28 dhjetor për mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Do të jenë këto zgjedhjet e katërta gjatë këtij viti( dy parlamentare e dy lokale) që është ngarkesë e madhe për qytetarët për të dëshmuar vullnetin e tyre politik, për subjektët e tyre të preferuara.

Analistë të ndryshëm dhe njohës të rrethanave në skenën politike në Kosovë cekin se LVV përseri do të jetë subjekti i parë, por mbetet enigmatike numri i votave të fituara dhe numri i deputetëve të këtij subjekti politik për të arritur shumicën parlamentare. Nga zgjedhjet e 9 shkurtit LVV arriti të kishte 48 deputet, por ishte numër i pamjaftueshëm për të arritur numrin e nevojshëm prej 61 deputetëve për të qenë shumicë parlamentare. Nga ana tjetër numri i deputetëve nga pakica joshumicë serbe ishte 10 deputetë por vetëm 8 prej tyre e kanë mbeshtetur LVV, nga del se për të arritur shumicën parlamentare duhet mbeshtetje nga një tjetër subjekt politik. Opinioni është i njohur se nga LVV ofertë për bashkëpunim i është paraqitur LDK, por ata e kanë refuzuar!

Andaj nuk mund të akuzohet LVV se nuk ka pasur kapacitet për formimin e koalicioneve, sepse për bashkëpunim duhen dy palë, ndërsa në rastin konkret LDK, nuk ka treguar gadishmëri për arritjen e koalicionit qeverisës, andaj përgjegjësia iu takon atyre.

Imponohet bashkëpunimi

Përvoja politike dëshmon se pavarësisht qendrimeve në politikë të imponohet bashkëpunimi edhe me ata të cilët nuk pajtohemi, sepse raportët në skenën politike e kushtezojnë një veprim të tillë. Andaj, gjatë kësaj fushate besoj se të gjitha partitë politike do të përmbahen nga retorika politike sepse nuk përjashtohet bashkëpunimi pas zgjedhjeve që do të jetë i obligueshëm në arritjen koalicioneve për formimin e shumicës parlamentare e me te edhe të institucioneve qeveritare.

Në zgjedhje marrin pjesë 24 subjekte garuese

Sipas informacioneve nga KQZ në zgjedhjet parlamentare të cilat do të mbahen me 28 dhjetor janë certifikuar 24 subjekte garuese prej të cilave 3 janë koalicione, 18 parti politike, 2 iniciativa qytetare dhe 1 kandidat i pavarur.

Nga partitë parlamentare vetëm LVV ka formalizuar koalicionin me tri parti politike: GUXO, Alternativa dhe Partinë Shqiptare Demokristiane.

Ndërsa katër prej partive kryesore Partia Demokratike e Kosovës, Lidhja Demokratike e Kosovës, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës dhe Nisma Socialdemokrate, kanë vendosur të hyjnë pa koalicione zyrtare në garën zgjedhore.

Në zgjedhje po ashtu do të marrin pjesë një numër i konsideruar i partive minoritare(serbe, boshnjake, turke, rome, ashkali e egjiptiane) të cilat përbëjnë numrin me të madh të subjekteve politike që do të marrin pjesë në zgjedhje.

Në këto zgjedhje bie në sy rënia e numrit të subjekteve politike qe marrin pjesë në në zgjedhjet parlamentare, sepse në ato të 9 shkurtit të këtij viti, kanë qenë të certifikuar 28 subjekte garuese.

Cekim se sistemi zgjedhor me lista të hapura që është duke u praktikuar në Kosovë mund të shërbejë si model për vendet e regjionit të cilët kanë mbetur peng të modeleve të vjetra të cilët për kohën janë të demodura, sepse qytetarët duan të votojnë për kandidatin me të preferuar e jo për ate të cilin iu servon partia.

Dilema pas zgjedhjeve

Në sajë të raporteve në mes pozitës dhe opozitës aktuale mendoj se vështirë zgjedhjet e reja do japin një shumicë absolute, sikurse ndodhi me LVV në vitin 2021. Theksojmë se me 9 shkurt partitë kryesore arriten këto rezultate: LVV në koalicion me Guxo dhe Alternativa 42,27% e votave, PDK (20.96%), LDK(18.28%), AAK/Nisma(7.07%). Ndërsa dalja në votime ka qenë 40.59%. Në ndërkohë në Kosovë janë mbajtur edhe zgjedhjet lokale(12 tetor dhe 9 nëntor) që paraqet një test për elektoratin votues, për zgjedhjet e parakohshme parlamentare me 28 dhjetor. Madje kjo datë paraqet një moment të veçantë për votuesit që ka të bëjë kryesisht me diasporën e cila vjen në vendlindje në pushimin dimëror, dhe mundësi për të eliminuar votimin me postë, duke marrë pjesë drejtëpërdrejt në votime.

Pasi në skenën politike në Kosovë kemi dy blloqe politike LVV dhe opozita, ku asnjëra palë vështirë se do arrijë shumicën absolute, andaj formimi i shumicës parlamentare do varet nga pakicat. Nuk do të ishte në favor të Kosovës mos arritja e formimit të shumicës parlamentare, në afatin optimal sepse qytetarët votojnë për formimin e institucioneve në favor të qeverisjës si kudo në botën demokratike.

Përfundim

Varësisht prej rezultatëve të zgjedhjeve të 28 dhjetorit, në sajë të përvojës se deritashme, çërtifikimi i rezultatit të zgjedhjeve do të marrin kohë. Kështu nja një muaj do të numërohen votat, me mundësi të rinumërimit, ndërsa kur të konfirmohen rezultatet nuk përjashtohet që të nisin përseri skenarët për zgjedhjen e Kryetarit të Kuvendit të Kosovës. Dhe nga një situatë e tillë, kuptohet nëse nuk do të kemi shumicë parlamentare të verifikuar e stabile, do të vijë koha edhe të zgjedhja e presidentit. Nga një situatë të tillë kaotike Kosova, mund të jetë pa Kuvend, Qeveri e President, që nuk është në favor të Kosovës dhe të demokracisë parlamentare.