Reportazh – Page 167 – Dielli

Një fejesë e zgjedhur mes dy familjeve të mëdha në Detroit

August 15, 2013 by dgreca

Nga Tomë Mrijaj/

Detroit (MI). Në një ambient festiv shqiptar dhe intim familjar, dy të rinj shqiptaro-amerikanë kurorëzuan fejesën, në prani të shumë miqve, shokëve, që kishin ardhur për të ndarë gëzimin me çiftin e ri. Më 10 gusht 2013, në mjediset komode të Kishës Katolike Shqiptare Shën Pali në Detroit (MI), u zhvillua ceremonia e fejesës së Robert Përlleshit me Valdete Dema.

Makinat varg njëra mbas tjetrës ndalojnë përpara Kishës së madhe, që ndodhet në Rochester Hills, Detroit. Sapo hyn në oborrin e madh të Kishës, të duket vetja sikur je në Kalanë e Krujës apo në Sheshin Skënderbeu në Tiranë e Prishtinë, ku, busti i Heroit Kombëtar Gjergj Kastritoti, të bën që t’a ndjesh vetën krenarë se jemi shqiptarë. Përpara të shfaqet një vepër madhështore kulti e stilit modern, ku, mjeshtërisht janë ndërthurur klasikja e ritit roman katolik me vlerat e çmueshme të traditës së pasur shqiptare.

Në hyrje gjendet Kisha me rreth 1875 ulëse, e cila është ndërtuar e re në vitin 2002. Historia e lavdishme mbi 2000-vjeçare e Krishtërimit në trojet Ilire deri në ditët tona, është e pasqyruar në pikturat me tematikë patriotike, realizuar mjeshtërisht nga një piktor shqiptar, nën përkujdesin e përkushtuar të ideatorit dhe misionarit të palodhur për Fe e Atdhe, një ndër liderët e shquar atdhedashës të komunitetit shqiptar në Amerikë, I Përndershmi Dom Anton Kçira.

Emocionet të pushtojnë gjithë trupin, tek sheh se Atdheu në Kishën e Shën Palit në Detroit, është më pranë, ndonëse jemi mijëra milje larg vendlindjes. Në hollin e saj në faqet e murëve, gjenden pikturuarat me veshjet apo kostumet me larushin shumëngjyrëshe popullore, duke e sjellë në Amerikë Nënën Shqipëri dhe trojet e tjera etnike shqiptare në miniaturë…

Tek afrohesh i mbushur me gëzim bisedon lirshëm me njerëzit, që gjenden në ambintet e ndryshme të Kishës, të gjithë të flasin shqip dhe të urojnë mirëseardhjen në gjuhën e bukur amtare. Buzë klasave komode, ku, mësohet çdo ditë gjuha dhe historia shqipe, sheh mësimdhënës mërgimtarë.

Në hyrje të minishkollës, gjendet përjetimi i emërit të Poetit Komëbtar ‘At Gjergj Fishta’ dhe pak më tutje një bibliotekë e pasur me tituj të autorëve shqiptarë, që jetojnë e punojnë në Amerikë dhe shumë vepra të ardhura nga trojet shqiptare.

Për të gjithë ato, që jetojnë dhe punojnë në SHBA dhe trojet etnike, njihet kontributi i madh e i vijueshëm, që ka dhënë për disa dekada Kisha Katolike Shqiptare e Shën Palit në Rochester Hills (Detroit, MI), nën udhëheqjen e bariut shpirtëror I Përndershmi Don Anton Kçira, për çështjen shqiptare në Kosovë dhe mbas rifitimit të lirisë dhe demokracisë së fesë në Shqipëri mbas vitet 1990.

Sa herë që bashkëatdhetarët tanë mblidhen, në gëzime pranë sallës së mëdha komode të Kishës më të madhe të botës shqiptare të Amerikës e gjtkë, gjithnjë me nderim dhe respekt, kujtohet me nostalgji, roli kryesor që ka luajtur udhëheqsi shpirtëror dhe aktivisti i palodhur e i kudondodhur atdhetari i shquar I Përndershmi Dom Anton Kçira…

Këtë sipas traditës së krijuar nga I Përnmdershmi Dom Anton Kçira, në sallën e madhe me 1200 vende e rrethuar me piktura e vepra arti të mirëfillta kombëtare, zhvillohen aktivitete kulturore, si: festivale, manifestime të ndryshme kombëtare, takime me personalitete të shquar të botës shqiptare nga trojet etnike, dasma dhe fejesa, duke e kthyer atë në një Qendër të madhe të botës shqiptare në shtetin e Michagan-it.

Ishte një gëzim, që do të ruhet gjatë në kujtesën e të pranishme. Të rinjtë intelektualë Robert & Valdete, mes një atmosfere festive muzikore, shkëmbyen unazat e fejesës.

Gëzimi dhe lumturia, lexohej fare lehtë në sytë e dy të sapofejuarëve, dhe në buzëqeshjen e çiltër të kryefamiljarëve të tyre Hilë Përlleshi, pinjoll i familjes së Ndue Përlleshit dhe pedagogu i Universitetit të Prishtinës Prof. Dr. Marjan Dema, pinjoll i familjes zëmadhe të Shaban Demës, që sot me anë të kësaj fejese, u përforcuan miqsitë mes dy familjeve të mirënjohura në Kosovë, New York dhe Detroit, Përlleshi & Demaj.

Këto dy familje të njohura në historinë e Kosovës, shumë dekada më parë, kanë qenë pjesëmarrëse aktive në levizjet nacionaliste liridashëse antisllave serbo-komuniste në trojet e Kosovës.

Pak minuta para orës 12:00 në mesditë, në sallën komode, filloi vallëzimi, ku, dy të rinjtë buzagaz, ishin të parët që nisën të vallëzojnë nën tingujt e muzikës së lëhtë me esencën embëlsisë së dashurisë së tyre…

Sapo mbaroi vallëzimi, i riu Robert Pelleshi, me një buzëqeshje fisnike i afrohet Valdetes, ku, ulet në gjunj e i merr dorën e njomë, duke i vendosur plot gëzim unazën e fejesës. Ishin vertetë momente emocionuese dhe shumë të gëzueshme, për të gjithë të pranishmit dhe veçanërisht për prindërit e gëzuar të të dy të rinjve.

Pedagogu i Universitetit të Prishtinës Prof. Dr. Marjan Dema, i shoqëruar nga tingujt e muzikës shqiptare, merr mikrofonin dhe uron miqsinë e përtërirë mes dy familjeve mike Dema & Përlleshi. Ai, i emocionuar nga gëzimi, u uron fejesën dy të rinjve, ku, thotë ndër të tjera, se: “Ju Robert & Valdete, me fejesën tuaj sot, i vendoset vulën themeleve të miqsisë tonë të hershme prej shumë dekadash.”

Më pas në emër të familjes Përlleshi, fejesën dhe miqsinë e hershme e përshendeti me fjale të përzgjedhura Prof. Ndue Përlleshi i Riu, i cili, foli gjatë me fakte dhe argumente historike mbi historinë e parardhësve: luanin e Kosovës koamdantin Ndue Përlleshi (1908-1949) dhe bashkëluftëarin e çetës së tij nacionaliste, deshmorin e Shqipërisë Etnike Shaban Demën (1919-1948).

Përlleshajt & Demajt, kanë një histori të gjatë miqsie

Ndoshta, për lexuesit e kohës sonë, është mirë të thuhet pak rreshta në këtë shkrim-reportazh, mbi historinë e dy parardhësve të çifitit të ri të porsafejuar në Detroit, Ndue Përlleshi e Shaban Dema, që me gjakun e tyre për liri, skaliten emërat në altarin e lavdishëm të historisë.

Historia e Kosovës, është e mbushur me ngjarje, data dhe figura të rëndësishme, që bënë historinë e saj ndër shekuj, duke shënuar kësisoj faqet e lavdishme të historisë martire të popullit dardan.

Familjet Përlleshi & Dema

Ndue Përlleshi, lindi në Paskalicë, fshat në Lug të Drinit, më 1908. Ishte biri i Gjonit nga Paskalica dhe Prenës nga Nepolja e Lugut të Baranit. Shkrim e lexim mësoi në Zllakuqan, në shkollën e Kishës të hapur asokohe (1897) nga Atë Shtjefën Gjeçovi. Thuhej se mësuesi i tij ishte Ndue Vorfi.

Edhe pse s’kishte kryer ndonjë shkollë të lartë, ai qysh në ditët e hershme të fëminisë së tij, kishte mësuar mjaft në odën e burrave të familjes së tij, të pajisur me tradita burrërie, nderi e trimërie.

Ndou, ishte aktiv në jetën politike të kohës. Që nga viti 1939, kur Shqipëria u pushtua nga Italia fashiste (për herë të parë u hap kufiri shqiptar Kosovë-Shqipëri).

Ministri i Brendshëm i Shqipërisë asokohe Dr. Kapidan Mark Gjon Marku, duke parë kontributin dhe seriozitetin e të riut Ndue Përlleshi, e emëroi Kryetar Komune në Vogovë të Hasit, që gjendej në vijën kufitare Kosovë-Shqipëri.

Kjo pozitë drejtuese, që iu dha Ndout të ri, bëri që ai të njihej për s’afërmi me personalitetet e jetës politike dhe luftarake. Më vonë Ndue Përlleshin e shohim kryetar në komunën e Becit. Ai deri në fund të vitit 1944, ishte kryetar në Komunën e Budisalcit. Në këtë kohë vjen brigada e VII partizane me komandant Shaban Haxhiun, i cili e njihte shumë mirë aktivitetin e Ndue Përlleshit. Në malet e Dollcit, u takua me çetën e Ukë Sadikut. Me çetën e Ndout ishte Prof. Ymer Berisha, Marije Shllaku, sëbashku me vëllezërit e tij Zefin, Hilin dhe bashkëluftëtarët besnik Ndrecë Nikollën, Shaban Demën, Zef Sokolin e shumë të tjerë.

Çeta e Ndue Përlleshit, kishte mbetur të veprojë thuajse e vetme, me pak luftëtarë dhe ishte gjithnjë e ndjekur nga OZN-a. Më 8 shkurt të vitit 1948, sëbashku me dy shokët e tij, Ndrecë Nikollën e Shaban Demën, u rrethuan nga OZN-a në Mal të Bokshiqit.

Mbas disa orë luftimesh, mbetën të vrarë dy shokët e tij Ndrecë Nikolla dhe Shaban Dema, ndërsa Ndou i plagosur qëndroi në mesin e pyllit deri në orët e para të mëngjesit, ku, me një breshëri plumbash çan rrethimin, duke lënë në fushë të betejës shumë të vrarë e të plagosur nga forcat e ndjekjes partizane (komuniste) dhe vullnetarët e rekrutuar me dhunë.

Ndou, me plagë të rënda arrin në shtëpinë e tij. Kur po i mjekonin plagët, aty vjen kryetari i komunës së Jagodës, Jank Boriçi, i cili, hedh një bombë brenda në shtëpi. Ndou me shpejtësi e kap dhe ia kthen mbrapsht. Bomba pëlcet dhe plagoset rëndë Janku.

Sipas disa shënimeve të botuar në “Shejzat” e Prof. Ernest Koliqit në Romë dhe në ‘Albanien Liber’, shkruhej: “Ndue Përlleshi sëbashku me Ndoc Mirakën dhe Ndue Fushën, u vra nga forcat partizane të Shqipërisë në Bjeshkët e Iballes, në vendin e quajtur Boset, me datën 29 gusht të vitit 1949, ku edhe sot nuk i dihet varri..”

Deshmori i kombit Shaban Dema (1919-1948)

Shaban Dema, ishte dhe mbeti dëshmori i lirisë. Ai u lind në vitin 1919, në një familje me tradita patriotike, në fshatin Stupë.

Qysh në fëmijëri u rrit në fushat e fshatrat e Lugut të Drinit. Më vonë, ai u njoh me krerë të dalluar të çështjes kombëtare, si: komandantin sypatrembur Ndue Përlleshin, Prof. Ymer Berishën, Marie Shllakun, Shaban Polluzhën etj.

Aktivitetin patriotik Shaban Dema, e filloi në moshë të re sapo kishte mbushur 20 pranvera. Ai, në fillim ushtroi detyrën e oficerit të Batalionit të kapiten Rudit.

Më vonë, behet pjesëmarrës aktiv në luftën e njohur të Drenicës, e udhëhequr nga trimi i maleve Shaban Polluzha. Shaban Dema, mbante titullin major në ushtri dhe shquhej si një strateg, në luftë kundër serbo-sllavo komunistëve.

Kështu, në luftën e përgjakshme të Drenicës, ai mori plagë të rënda dhe një ditë kapet rob nga UDB-ja jugosllave, ku, e dërgojnë në Burgun e Pejës në Kullën e Sheremetit. Mbas një viti e gjysëm, ai arrin me sukses të arratiset nga burgu…

Një ditë dimëri Dema, i bashkohet Çetës së komandantit Ndue Pëlleshi, të cilit, nuk iu nda deri sa ra deshmor në fushën e nderit, në mbrotje të Shqipërisë etnike, kundër hordhive sllavo-komuniste dhe komunistëve shqiptarë.

Mbas shuarjes së rezistencës së Drenicës, Shaban Dema, nuk u dorëzua. Luftëtari i shquar për lirinë e Kosovës, Shaban Dema kishte moral të lartë kombëtar dhe modesti shpirti si bashkëluftëtar i vendosur i komandantit Ndue Përlleshi deri në vdekje.

Çeta e Ndue Përlleshit, ndiqej kemba-këmbës nga ushtria partizano-çetnike, pjesëtarët e OZN-ës dhe vullnetarët e rekrutuar me forcë. Luftëtari i vendosur Shaban Dema dhe Ndrecë Nikolla, u vranë heroikisht në luftën e Bokshiqit, më 8 shkurt të vitit 1948.

Me të drejtë, ai sot është përjetuar me një monument historik, në fshatin Stupë, ndërsa më nderime të larta eshtrat e tij u rivarrosen në fshatin Budislac (afër vendlindjes).

SHKO NË SARAJEVË TË KUPTOSH SHQIPËRINË!

August 9, 2013 by dgreca

Në Foto:Ambasadori i Shqipërisë në Bosnje, Flamur Gashi/

Nga Ylli POLOVINA*/

Më 30 korrik, ora 15.30, takimi i ambasadorit shqiptar në Sarajevë, Flamur Gashi, me Pane Shkërbiç, president i Agjencisë për Zgjedhjen dhe Promovimin e Menaxherëve të Bosnjë-Hercegovinës dhe të Europës Juglindore e Qendrore, zgjati afro tridhjetë minuta. Kur më në fund i porsaardhuri nisi të zbriste shkallët për të ikur dhe në oborrin e ambasadës kreu ceremoninë e fundit të protokollit, një foto të përbashkët dhe shtrëngimin e duarve, pikërisht kur bashkë me dy shoqëruesit e bashkëpunëtorët e tij u drejtua për te makina, papritur ktheu rrugë dhe na u riafrua. I gjendur pothuaj rastësisht në atë ngjarje dhe i befasuar nga ajo që pashë gjatë gjysmës së orës së takimit, në fund të bisedës së tij me ambasadorin i pata thënë se për çfarë u bëra dëshmitar, kur të kthehesha në Tiranë, do të shkruaja diçka për gazetën e shumëlexuar “Shqip”. Tashmë, siç duket me një peng për diçka ende të pathënë, Pane Shkërbiç na hodhi të dyve duart në shpatulla dhe mua më tha: “Të lutem një gjë duhet ta thuash nga ana ime për gazetën. Në qoftë se dikush do të më merrte dhe do të më hidhte nga aeroplani me parashutë në Shqipëri, duke mos e ditur ku jam dhe se ku po bie, me atë që pashë gjatë vizitës sime atje, do të thosha se jam ose në Amerikë ose në një shtet perëndimor të Europës”. Pastaj, pa e fshehur emocionin, shqiptoi: “Ta dish, unë e dua shumë sinqerisht Shqipërinë dhe më është krijuar një bindje e jashtëzakonshme për ata njerëz dhe atë vend”.

Dhe, për t’i përcjellë lexuesit jo thjesht një informacion, nënshtetasi boshnjak Pane Shkërbiç është me origjinë serbe. Kur gjatë takimit të tij me ambasadorin e pata pyetur nëse ishte dakord me pavarësimin e Kosovës, më ishte përgjigjur pa mbajtur pezull asnjë rrokje: “Pa dyshim, Kosova e meriton të jetë shtet më vete”. Zoti Shkërbiç para viteve nëntëdhjetë kishte qenë për të gjithë Bosnjë-Hercegovinën shefi i redaksisë së gazetës jugosllave me tirazh të lartë “Osllobozhdenije”. Agjencia që ai tashmë drejton, është një mekanizëm i madh përzgjedhjeje dhe promovimi i nxitësve të biznesit në të gjithë Ballkanin dhe po ashtu të një pjese të madhe të kontinentit. Grupet e saj të punës vëzhgojnë në këto hapësira dhe kanë të regjistruar si kandidatë për t’u seleksionuar dhe vlerësuar me çmime të posaçme plot tre mijë personalitete të këtij profili. Këtë vit, në edicionin e njëzetetetë, i cili u mbajt më 4 korrik, ora 18.00, në hotelin e madh “Holiday” në Sarajevë, ku gjendeshin për t’i bërë jehonë edhe dyqind gazetarë të akredituar në BH, si edhe gjashtë televizione e transmetuan live në të gjithë territorin e ish-Jugosllavisë, u shpallën fitues edhe shqiptarët Flamur Gashi (iu dha titulli “Ambasadori më i mirë”), kryebashkiaku i Prishtinës, akademik Isa Mustafa (si kryetari i bashkisë së kryeqytetit më të mirë për inkurajimin e biznesit) dhe Enver Ferizaj, president i Këshillit të Agrobiznesit Shqiptar. Ky vlerësim i qartë për çfarë përfaqësojmë të spikatur në Ballkan e përtej, përveç të tjerash do të thotë që në një album tepër luksoz të botuar së shpejti nga agjencia e drejtuar prej Pane Shkërbiç dhe bashkëpunëtorëve të tij, i shpërndarë kudo nëpër qendrat e zhvillimit ekonomik të Europës, në një nga faqet hyrëse do të ketë të rreshtuar edhe flamujt e Shqipërisë dhe të Kosovës. Agjencia për Zgjedhjen e Promovimin e Menaxherëve të Bosnjë-Hercegovinës dhe Europës Juglindore dhe Qendrore, e cila e peshon forcën ndikuese dhe autoritetin e saj edhe prej numrit përherë e më të madh të sipërmarrësve, që në edicionet e saj të përvitshme të ndarjes së çmimeve vijnë me avionë privatë, mbulon 40 shtete të kontinentit, përfshi deri tani Gjermaninë, Hungarinë, Austrinë dhe Francën. Si personalitete të vitit, gjithnjë për aftësi të spikatur në nxitjen e klimës favorizuese për biznesin, kanë marrë çmime edhe presidenti malazez, si edhe ai kroat.

Episodi i mësipërm në Bosnjë-Hercegovinë nuk është as i vetmi dhe as më përfaqësuesi i një të vërtete, të cilën jo të gjithë bashkëkombësit tanë e dinë: në këtë vend shqiptarët i çmojnë shumë. Fillimisht je i sigurt se për këtë lidhje të veçantë ka luajtur rol të parë historia e më tej se një mijëvjeçari, pastaj, ndoshta, edhe një fill i lehtë përbashkues i besimit fetar mysliman, patjetër edhe lufta heroike, por edhe e tmerrshme, kundër sulmit serb, në vitet 1992-1995. Dëshmori i parë i saj është inxhinieri Bajram Zenuni, i cili në ditën e fillimit të agresionit, më 2 maj, ndërsa ishte për punën e zakonshme në stacionin e antenave të radiotelevizionit të Sarajevës, mes shpërthimit të papritur të predhave armike që po e goditnin tërbimshëm, u telefonoi eprorëve brenda në qytetin tashmë të tronditur nga nisja e kësaj lufte që do të zgjaste pesë vite dhe me kronikat e saj të dhimbshme do të trondiste tërë botën, duke u thënë se nuk do të lëshonte asnjë centimetër territor nga stacioni. “Jam shqiptar, kishte deklaruar, dhe si i tillë, po të jetë nevoja, do të vdes këtu”. Dhe që po atë ditë ra në mbrojtje të Sarajevës.

Por ajo që na u duk se kishte ushtruar ndikim të posaçëm në këtë imazh mjaft pozitiv tonin në BH, ishte pasviti nëntëdhjetë. Kjo Shqipëri e mbas diktaturës, të cilën ne nga brenda e njohim për problemet që ka në themel, atje ishte adhurim. Të gjithë me të cilët biseduam, sarajevas të thjeshtë apo profesorë, veprimtarë politikë ose fetarë, sipërmarrës apo drejtues të agjencive të njohura turistike, admironin ritmin e lartë të ndryshimit tonë. U dukej si një revolucion zhvillimi, i cili që prej dy dekadash e sidomos dhjetë vitet e fundit, vraponte përpara e nuk donte të lodhej, të ndalte. “Gjithçka ju e kini transformuar, këmbëngulnin ata, e kini përmbysur për mirë”. I habiste energjia e shqiptarëve, lëvizshmëria dhe temperamenti i tyre, prirja drejt modernes, fryma proeuropiane, sensi i paepur kombëtar. Të zënë në befasi nga ky kult shqiptar, përpiqeshim t’u thoshim se vuajmë nga jo pak të meta, se në vendin e tyre, për shembull, vepronte aq fort ligji sa kush nuk i paguante taksat deri ditën e caktuar si kufi mujor, e shembnin ndëshkime të rënda. U kujtonim se në linjën e tramvajit të tyre, ku bileta ishte një markë e gjysmë vendase, kontrollorët po të të kapnin pa biletë të dënonin me një gjobë njëqind markëshe dhe guxoje, po deshe, të mos e shlyeje! Megjithatë sarajevasit nuk jepeshin, Shqipëria u dukej bukuria e dheut, ca më shumë kur në mes futej edhe bregu i pafund i dy deteve tanë të ngrohtë, si edhe ushqimi i shijshëm.

Imazhi ynë i mirë, si një vend me njerëz të zotë, u rrit edhe më 25 korrik, kur në mbrëmje, në stadiumin e Sarajevës, skuadra futbollistike e Kukësit, nëpërmjet ruajtjes taktike të një barazimi, fitoi mbi vendasen. Për fat isha aty në këtë çudi. Kam fiksuar gjithçka, që nga siluetat në fushë dhe loja shumë elegante e ekipit kuksian, deri tek inteligjenca e grupit të tij stërvitës, po ashtu edhe fizionomia tepër pasionante, e përkushtuar dhe e sinqertë e presidentit të klubit, Safet Gjici. Një qytet i vogël shqiptar të mposhte Sarajevën e famshme treçerek milionëshe mu në zemër të Ballkanit! Ishte si në eposin e Mujit dhe të Halilit.

Këto ditë pritet që tenderin e uniformave të policisë së Bosnjë-Hercegovinës ta fitojë një kandidat me ofertën më të mirë. Ai është një shqiptar nga Tirana. Dyqind biznesmenë nga BH ka dërguar deri tani ambasada jonë, në bashkëpunim me autoritetet vendase, në Shqipëri. Në vitin 2010, kur për herë të parë, në muajin gusht, nisi punën në Sarajevë përfaqësia jonë diplomatike, nga 6700 turistë të këtij vendi, të vetëdeklaruar se patën shkuar në vendin tonë, vitin e kaluar shifra kërcyese shkoi në 31 800.

Pamja jonë në “pasqyrën e Sarajevës”, ndërsa kemi boll të meta, por edhe ndaj nesh prej disa mjediseve të huaja ngulmojnë me tendencë jodashamirëse paragjykime negative, mbase na bën mirë. Një vetëvlerësim, qoftë edhe psikologjikisht, na nxit dhe jep besim. Për fat jemi më të mbarë nga sa të prapë mbahemi apo e dimë veten. Sidomos jemi më pozitivë nga sa na vizaton politika jonë me mënyrën dekurajuese se si ajo e zhvillon së brendshmi luftën e saj për rivalitet e kontroll të pushtetit mbi territor. Edhe pse kur qeverisin kanë merak ta zhvillojnë vendin e tyre, në polemikën e përditshme verbale, me gjuhën që përdorin, ta mërzitin Shqipërinë.

Gjatë disa ditëve të qëndrimit në Sarajevë, aty ishte edhe një ekip nga “Top Channel”. Ishte ai i Marin Memës, i emisionit “Shqipëria tjetër”. Nuk e di çfarë theksi do t’i vendosë kur ta shfaqë, në vjeshtë, por edhe ata qenë një risi e bukur. Trupë xhirimi me ritëm e shije perëndimore. Ndërsa Marini vërtiste kudo, për të gjetur detaje, sytë e tij vetëtitës dhe Edmond Sevi i pafjalë rendte pa pushim për ta fiksuar nëpër vapë kamerën e rëndë, shoferi i tyre, Dashnor Koroni, një çast, me një dinjitet të hijshëm, nxori nga xhepi dhe na tregoi teserën e Partisë Demokratike. Marin Mema, kritikues, për shkak të profesionit, i kësaj qeverie tashmë në ciklin e ndërrimit, tek e shihte këtë skenë, e shkëndijonte vështrimin me krenari.

Shqipëria nuk është e bukura e dheut, por aspak edhe e sëmura e Ballkanit. Ajo është e shëndetshmja e gadishullit, më ambiciozja për ndryshim, me sa duket edhe më realizuesja. Por duhet të shkosh në Sarajevë për ta kuptuar dhe ndier këtë.
*(Botuar në gazetën “Shqip” më 5 gusht 2013)

ME FAMILJEN E SUKSESSHME DARDHARE NE FLORIDA

August 1, 2013 by dgreca

Nga ROZI THEOHARI, Boston/

Ajri me shijen e kripës së oqeanit, rëra e imët, e bardhë si miell, që të futet midis gishtërinjve, dielli që ngrihet ngadalë në kupë të qiellit…grataçelë të panumërta ndërtuar në vijë të drejtë mbi rërën e plazhit. Ju ecni si në ëndërr duke kundruar njerëzit që piqen në diell nga njëra anë dhe një vello të lehtë mjegulle të tejdukshme që ka mbuluar ndërtesat gjigante në anën tjetër. Kjo është Florida. Jo e gjitha. Përtej plazhit, para e pas lumit që ecën ngadalë paralel me oqeanin, merr frymë, pulson e gelon parajsa tropikale. Aty shpaloset magjishem toka bujare e portokajve, palmave, bananeve, leandrove dhe luleve të rralla tropikale. Nëpër qytetet turistike,në çdo qoshk do të gjesh informacion të pasur që ju fton të

vizitoni kudo në gadishull muzeumet e artit e të shkencës, salla koncertesh ndërkombëtare, motorsportet etj. “The Walt Disney World”— ëndrra jo vetëm e fëmijëve amerikanë, por edhe te të gjithë botës, ndodhet në jugperëndim të Orlandos. Lodrat e fëmijëve dhe aventurat i ndjekin edhe prindërit e tyre.

Lundrimi me cruise—për të shijuar bukuritë e natyrës ujore e bimore dhe peshqit e delfinët zbavitës. Vizita në “Kenedy Space Center”—prej nga nisen drejt hapësirës heronjtë austronautë.

Mikpritja e amerikanojugorëve—si traditë e vjetër e tyre nëpër familjet me shtepitë karakteristike jugore ose në “Bed &Breakfast,” ku në secilën mëson nga një histori të paharrueshme nga e kaluara… Kur udhëton nëpër Florida, çdo çast është një mbresë që të fiksohet në kujtesë përjetë…

NJE TAKIM I RASTIT

Pushimet verore po i kaloja me të afërmit e mi në Daytona Beach, në veri të Floridës, gjatë ditëve të nxehta të korrikut.Përveç frekuentimit të plazhit bënim edhe shëtitje të gjata me makinë duke u ndalur aty këtu nëpër ekspozita, vende historike apo në dyqanet e vogla të shumëllojshme pranë rrugës së oqeanit.

Një ditë, mbesës sime të vogël iu tek për pica e këmbënguli aq shumë, sa ne u detyruam të ndaleshim në dyqanin e parë të picave që na doli. Dyqani ishte i freskët, i paster dhe seç vinte një erë e mirë, aromë e njohur byrekësh. Ktheva kokën me furi nga banaku dhe papritur dallova fytyrën e bashkëfshatarit tim Pandi Tollko. Ai dhe e shoqja e tij Elena, sa më panë, lëshuan thirrma habie e u ndodhen sakaq pranë nesh.

Ishte një takim me të vërtetë sa i gëzuar aq edhe kujtimsjellës pas kaq vitesh. Pandi futi në furrë picën të piqej dhe erdhi u ul në tryezë, ndërsa Elena po u shërbente klientëve. Biznesmeni shqiptaro-amerikan Pandi Tollko, një mesoburrë me një trup të hollë e muskuloz, ka filluar biznesin e restorantit që para më shumë se tridhjetë vjetësh. Ai së bashku me familjen e tij është pronari i dy picerive, njëra “Neighbor’s Pizza” në qytetin Holly Hill që drejtohet nga vajza e tij, Aleksandra dhe tjetra “Ormond House of Pizza” në Ormond Beach, gati një minutë larg oqeanit, që drejtohet nga djali i tij, Jani. Në të dyja dyqanet ka punëtorë dhe shpërndarës të picave nëpër banesat e klientëve. Dyqani I Ormondit është më i rënduar në shpërndarjen e picave dhe gatimeve të tjera të kuzhinës nëpër hotelet e plazhit për porositë nga turistët si dhe nga shkollat që ndodhen në atë mjedis. Ky dyqan që ka pothuajse madhësinë e një restoranti, frekuentohet vazhdimisht nga skuadrat sportive të të rinjve dhe nga familjet që festojnë ditëlindjet e fëmijëve. Familja Tollko është gjithashu pronare e gjashtë dyqaneve të mëdha që i ka lëshuar me qira.

Duke dëgjuar nga goja e Pandit për sukseset e tij në fushën e biznesit, më erdhi në kokë një mendim për të shkruar diçka rreth jetës së tij, gjë që e fillova të nesërmen, kur ata të dy, burrë e grua, më ftuan në vilën e tyre të mrekullueshme buzë

oqeanit. Ishte një shtëpi njëkatëshe, por e shtrirë në gjerësi, ashtu siç janë zakonisht ndërtesat e Floridës. Oborri me lule shumëngjyrëshe dhe bahçja me pishinën e madhe prapa hijeshonin së tepërmi mjediset e brendshme që ishin të

rrethuara me xhamllëk.

Ulemi në karriget pranë pishinës. Një shatërvan i vogël zhurmon ëmbël, diku, mbi kokat tona. Elena, një grua nikoqire me origjinë greke, na qeras me gurabije që i ka gatuar vetë dhe me pije freskuese. Të nxjerrësh bllokun e shënimeve në një cast të tillë e të bësh pyetje, sikur s’ka lezet, ndaj, ia hedh sytë here oborrit, herë çiftit që më rri përballë. Pandi ka një fytyrë të hequr, pakëz të zbehtë, me dy sy shprehës e të rrudhur pak në cepa, që duken gjithnjë sikur qeshin.

“Pamja jote më kujton fytyrën e babait tënd, xha Janit,” – I them.

Ndërsa gurët e shtruar poshtë këmbëve tona më kujtuan

oborrin e madh me plloça në shtëpinë e Pandit në Dardhë, kur

isha vajzë e vogël e luanim “petash” me motrat e tij. Siç mora

vesh më vonë, Pandi e kishte stisur vetë atë oborr për t’i ngjarë

sado pak shtëpisë prindërore në fshatin e lindjes.

“Të kujtohet edhe nëna ime?” – pyet ai pas një heshtjeje,

duke i mbajtur sytë përdhe.

“ Si jo!” – i them dhe i tregoj se si ne vajzat e fshatit dhe te

motrat festonim Ditën e Pranverës në shtëpinë e madhe të

Tollkos. Teto Sanoja (quhej Aleksandra) na priste me fjalë të

ëmbla, buzëqeshje e shakara e na gostiste me petulla të

shijshme e mollë starkinka.

“ Ishin mollët e bahçes sonë,” – thotë Pandi duke kujtuar e

duke shkuar me mendje e me zemër dekada të tëra mbrapa,

në fëmijërinë e tij, në Dardhën e dashur.

LOST & FOUND – I HUMBUR E I GJETUR

Ai ishte vetëm tetë vjeç kur mësoi të ngarkonte e të

shkarkonte mushkën me drutë e sjella nga pylli. Bashkë me

babanë ngriheshin që me natë e ngjitnin të përpjetën e malit.

Po me babanë mbrenin mushkën në parmendë e lëronin arat.

Pandi i vogël tërhiqte kafshën për kapistalli dhe ecte me kujdes

nëpër brazdat e hapura. Brazda që shtriheshin paralele para

tij si rrugë të çelura pa fund, që e ftonin të rrugëtonte drejt

tyre. Ai ëndërronte makinat, jo parmendat e rënda prej druri

që e lodhnin babanë. Vite më vonë dëshira e tij do të realizohej

kur u regjistrua në politeknikumin “7 Nëntori” në Tiranë. Çdo

verë kthehej në shtëpi i gëzuar dhe ndihmonte me tërë energjitë

e tij familjen në punët bujqësore. Në bahçen e mollëve kishte

ndërtuar një kolibe të vogël, ku rrinte me orë të tëra pas punës,

çlodhej e thurte plane për t’u shkolluar më tej…në të ardhmen.

Me mbarimin e shkollës u emërua mekanik në ofiçinën e qytetit

të Korçës ku punoi vetëm gjashtë muaj. “Ishin ditët me bereqet

të jetës sime që sapo kishte filluar, – thotë Pandi, – isha i pavarur

nga familja, por njëkohësisht e ndihmoja me kursimet që

mblidhja dhe ndjehesha i lumtur.”

Por kishte dalë “orientimi i ri”:…djemtë e fshatarëve që

kishin mbaruar shkollat e mesme profesionale, duhet të

ktheheshin detyrimisht në fshatrat e tyre. Pandi u pushua nga

puna e u dërgua në Dardhë. Ditët e para u mbyll në kasollen e

tij e nuk donte të takonte njeri. Shok me të u bë edhe i kushëriri,

me të njëjtat probleme. Kthesa e papritur e fatit kishte lënduar

pamëshirshëm ndjenjat e tyre…, kishte këputur në mes ëndrrat.

Ishte vera e vitit 1964. Netëve pa gjumë, në koliben e vogël,

larg kontrollit të prindërve, me kokëkrisjen e tyre djaloshare

prej nëntëmbëdhjetë – vjeçari, ata morën një vendim të

shpejtë…Fshati Dardhë ndodhet pranë kufirit me Greqinë.

“A nuk hidhemi “andej?” – propozoi Pandi.

“Me gjithë mend e ke?” – iu përgjigj kushëriri.

“ Toke dorën këtu, — i thotë Pandi.—Besa besë e mos i

trego kurrkujt!”

Ata morën fshehurazi nga një torbë me plaçka e ushqime…,

pritën sa të vinte nata dhe u nisën në drejtim të kufirit midis

fshatit Arëzë e Nikolicë. Ishte një natë e errët me shi të dendur

dhe lumi që rridhte pranë kufirit, ishte fryrë nga uji i turbullt,

duke u bërë tepër i rrezikshëm për t’u kaluar. Të dy e hodhën

vaun duke notuar e duke ndihmuar njëri- tjetrin e dolën në buzë

të një mali. “Ecnim, – thotë Pandi,- këmbadorazi duke shpërndarë

degët e thata të pishave për të mos shkaktuar zhurmë.”

Kur u bindën se e kishin kaluar kufirin, ia dhanë vrapit

duke kapërcyer çuka, selishte e kodra, të lagur deri në palcë, të

uritur e të baltosur, përveç frikës e llahtares që i ndiqte nga

prapa si hije e zezë. “Ndaj të gdhirë, – vazhdon Pandi, – nga

maja e malit dalluam poshtë një fshat gjysmë të shkatërruar,

me çatitë të mbuluara me plloça guri ashtu si shtëpitë e fshatit

tonë. Nga një oxhak po dilte tym. U drejtuam tek ajo shtëpi,

ku na priti një plakë që fliste shqip. “Ku janë të tjerët, vetëm ju

jeni?” – pyeti ajo, e mësuar nga këto lloj kalimesh…”

Në kohën kur djemtë po ndërronin rrobat e lagura e po

pinin çajin e ngrohtë në fshatin grek Janoven, babai i Pandit,

xha Jani, në Dardhë, hyri në kasollen mollëve t’i thoshte të

birit “mirëmëngjes.” Por kasollja ishte bosh. Në murin me

gëlqere Pandi kishte shkruar: “Baba, na falni që po shkojmë…,

nuk dimë a do të na zënë…Perëndia me ne…”

Këtu Pandi e ndërpret bisedën dhe vështron orën. Është

koha për ata të dy të shkojnë në dyqanin e picerisë. Pas tyre

edhe unë. Jam kurioze të ndjek aventurën e dy djelmoshave, e

cila, vite me radhë, u kthye në legjendë për të rinjtë e fshatrave

të Devollit dhe Korçës.

Duke trazuar salcën e picave me një luge të gjatë druri, Pandi

vijon: “Plaka që dinte shqip, na tha: —Do të vijnë burrat të

ngarkojnë me mushka lesh dhie e shqerrkash…Do të shkoni edhe

ju me ta.”—U nisëm e arritëm në Kostur, u dorëzuam në policinë

greke. Gjënë e parë, ata na konsideruan si spiunë dhe na izoluan

për dyzet ditë, duke na mbajtur vazhdimisht nën tensionin e

pyetjeve të panumërta…Ne mundoheshim t’i bindnim se ikëm

me qëllim që të shkojmë në Amerikë, ku kemi dy tetot tona…Ne

donim të vazhdonim shkollën ose, të paktën, të punonim në

zanatin që kishim mësuar…Ne nuk e dinim se tezja e kushëririt

tim ato ditë kishte ardhur si turiste nga Amerika në Dardhë dhe

autoritetet shqiptare e kishin përzënë…”

Dy djemte e rinj kaluan një kalvar mundimesh, rropatjesh

e burokracish duke kaluar nga një kamp në tjetrin në Korfuz,

Selanik, Janinë, Athinë, për gati një vit e gjysmë. Së fundi, të

ndihmuar nga shqiptarë vendës që punonin në zyra me rëndësi,

arritën të siguronin dokumentet për të ardhur në Amerikë.

“Kur u nisa nga Pireu, – thotë Pandi, – për herë të parë në

ata muaj ankthi e frike e ndjeva veten të lirë, me krahë, mora

frymë thellë e falenderova Zotin që më kishte ndihmuar.

Udhëtimi ishte i gjatë, Greqi-Itali-Kanada-Nju-Jork-Boston. Isha

i ri, deti më dukej fushë me lule, ndërsa Amerika, parajsa që

më priste krahëhapur. Por nuk ishte plotësisht ashtu. Sapo

mbërrita në qytetin Newtoun të shtetit Massachusetts dhe trokita

në derën e teto Ollgës, e vetmja shpresë që më kishte mbetur,

tetoja më priti me këmbët e para e gati sa nuk ulëriti: “ E solle

kokën? Më mirë të mos kishe ardhur!…Ti u bëre sebep që të

mos shkoj kurrë në Shqipëri!…”

Atë natë pa gjumë ndoshta u plaka dhjetë vjet. Jeta ime më

dilte lakuriq para syve: pa punë, pa strehë, pa një qindarkë në

xhep. Sytë më lotonin kur mendoja se ç’e keqe duhej t’i kishte

zënë babanë, nënën e motrat për shkakun tim. Në ç’humbëtirë,

vallë, i kishin degdisur? A ishin të gjithë gjallë e me shëndet?

Dhe mora një premtim, një premtim që s’do ta trettë as

dheu…Do të punoja kudo, qoftë argat, qoftë hamall…vetëm

të fitoja ç’të fitoja sa për të ngritur familjen time e më pas, të

ndihmoja edhe ata në Shqipëri. Ëndrrat që kisha thurur për të

vazhduar universitetin, u tretën që me rrezet e para të diellit të

ditës pasardhëse. Fatmirësisht, anëtarët e tjerë të familjes së

teto Ollgës më pritën me njerëzi e u përpoqën të më ndihmonin

sa mundnin.”

Bie telefoni, porositën tetë pica nga turistët e hotelit

pranë.Pandi ma tund dorën nga banaku se s’mund të

vazhdojmë më bisedën. Pasi i poqi picat i ngarkoi në minivan

dhe po bëhej gati të nisej.

“Po ti ke punëtor – deliver,”- i them.

“Ka ikur në shpërndarje, – thotë ai,- nuk mund t’i lemë

klientët të presin gjatë.”

HAPAT E PARE

“Pa hë, – thotë Elena, – se mund të të ndihmoj unë tani. Ku

keni mbetur?”

“Te dita e parë në Amerikë, – them unë, – duke pare me

mosbesim tek bashkëshortja joshqiptare e Pandit.

“Dhëndri i teto Ollgës, – thotë ajo, – e ndihmoi Pandin të

punonte në një fabrikë për prodhimin e kompjuterëve. Pandi

kishte njohuri të mira në fushën e mekanikës, kështu që e

përvetësoi zanatin shpejt. Punoi aty pesë vjet, ndërsa natën

vazhdonte shkollën për të mësuar gjuhën angleze.”

Elena shtron e shtrin brumin e picave nëpër tava me

madhësi të ndryshme, duke i vënë rresht njëra mbi tjetrën. Në

të njëjtën kohë ndjek edhe lëvizjen e brumatriçes, u përgjigjet

telefonave ose plotëson kërkesat e klientëve të shumtë. Sot vajza

e tyre, Aleksandra, nuk punon, kështu që ata të dy duhet ta

përballojnë punën vetë. Duke i bashkuar copat e shkëputura

të bisedës së asaj gruaje të palodhur, mësova se Pandi, u

punësua në një kompani tjetër kompjuterësh, sepse aty fitonte

më shumë. Bosi i dytë e transferoi në Detroit e më vonë në

Cikago, por muaj më vonë kompania falimentoi e Pandi mbeti

pa punë. Pas përpjekjesh të dështuara për të gjetur punë të re,

ai filloi si kuzhinier në një mëngjesore dhe pas- dite e natën

punonte në një restorant francez. Çdo ditë katërmbëdhjetë orë

në punën e vështirë e të lodhshme të restoranteve. Atëherë

edhe u njoh e u fejua me Elenën, e cila punonte rrobaqepëse

në një fabrikë manifakture. Kunati, i vëllai i Elenës, ishte pronar

i një picerie dhe ai i propozoi Pandit të bëheshin bashkëpronarë

duke i paguar pjesërisht gjysmën e vlerës së dyqanit. Çifti i ri

Tollko, sapo u martua hyri në borxh e filloi ca nga ca të futet në

biznesin e picave. Pas një viti e shlyen borxhin e filluan t’i fitonin

paratë për veten e tyre. Hapën një piceri të re, pronë të tyre, ku

punonin edhe 2-3 punëtorë. Pasi blenë edhe një shtëpi, u lindën

njëri pas tjetrit dy fëmijë, Aleksandra e Jani.

Ishte viti 1981.Pas disa vitesh pune të pandërprerë e lodhjeje,

çifti Tollko bashkë me fëmijët udhëtuan drejt Floridës për

pushime. Por pushime u thënçin, sepse Pandi, me nuhatjen që

kishte për tregti, kuptoi se ç’do të thotë të kesh një biznes

restoranti në Floridën turistike. Ai shiti dyqanin dhe shtëpinë në

Boston dhe u vendos në Ormond Beach ku bleu një shtëpi dhe

hapi një piceri në Daytona Beach. Më vonë bleu edhe një piceri

tjetër në Holly Hill ku bleu edhe gjashtë dyqanet e tjera të

ndertesës e i lëshoi me qira. Gjatë aktivitetit, Tollkot shitën e blenë

disa herë piceri e shtëpi dhe kjo rrugë u solli fitime të mëdha.

Kur u kthye Pandi në dyqan, Elena kishte pjekur edhe katër

pica të tjera që prisnin për deliver. Ishte 4 Korrik, ora pesë

pasdite. Kudo në Amerikë festohej. Përpara shtëpise- muze të

pasanikut Rokfeler në buzë të lumit Halifax në Daytona Beach,

ku ishin mbledhur një mizeri njerëzish, po shpërndaheshin

flamurë të vegjël amerikanë… Ndërsa familja Tollko

shpërndante gatimet e shijshme të kuzhinës së saj për të

kënaqur klientët e rregullt të dyqanit në këtë dite feste.

FAMILJA

“Në bahçen time kishte bërë folenë një çift pëllumbash, –

tregon Pandi. – Kur vezët çelën zogjtë, prindërit i mësonin ata

të fluturonin dhe të ktheheshin në fole. Një ditë nuk u kthyen.

Në Amerikë fëmijët u ngjajnë zogjve. Kur mësojnë të jetojnë

më vete, fillojnë jetë të re.”

Këtë qëllim i vuri vetes çifti Tollko.Qysh në vogëli Jani dhe

Aleksandra u mësuan me ndjenjën e punës, seriozitetit dhe

përgjegjësisë. Pasi ktheheshin nga shkolla, përgatitnin mësimet

pasditeve e punonin në dyqan bashkë me prindërit.Ata u rritën

duke përdredhur me duart e tyre të vogla brumin, i jepnin

formë e luanin me të si të ishte lodër.

“Një ditë, – thotë Pandi, – u vonova të shkoj në bankë të

derdh paratë dhe i prura ato në shtëpi. Kur i panë fëmijët

vandakët me dollarë mbi tryezë u avitën aty e filluan t’i

numëronin.” E shikoni? – u thashë fëmijëve, puna dhe vetëm

puna sjell para të madhe. Një ditë edhe ju do të fitoni kështu

po punuat si unë e mami. Por nuk mjafton vetëm puna, i

këshilloi Pandi fëmijët, duhet të jeni edhe të

ndershëm…përndryshe s’kini për të bërë kurrë prokopi.”

Të rritur e të edukuar në një mjedis të tillë familjar, sot Jani

e Aleksandra drejtojnë secili më vete biznesin e tyre, i cili u

sjell fitime çdo ditë. Ata kanë punësuar disa punëtorë të cilët

vetëm sa ndihmojnë, sepse aktivitetin kryesor të dyqanit e

kryejnë vetë.

“O Zot, Jani punon si një zhongler me brumin,”- thotë një

djalë i ri amerikan që punon në dyqan, – ne nuk mund ta arrijmë

kurrë atë!”

Jo vetëm punëtore e nikoqirë, por fëmijët Tollko janë edhe

të dashur, buzëqeshur e mikpritës si jugorët. Prandaj dhe

klientela rritet.

“ Ne vijmë këtu çdo ditë, jo vetëm për të ngrënë racionin, –

thotë një plak i moshuar, – ne vijmë këtu për të harruar vetminë.

Këtu ndjehemi si në shtëpinë tonë. – Hello, Pit!—i thërret ai

Pandit, – ku ke qenë që s’të kemi parë këto ditë?”

Pandi dhe Elena tani janë mysafirë te fëmijët. Ata shkojnë

herë te njëri, herë te tjetri për t’i ndihmuar e për t’i lehtësuar

sado pak në punët e lodhshme e për t’u dhënë mundësinë të

çlodhen pak.

RECETA E PICES — SEKRET I FAMILJES

Me këtë titull është botuar një artikull në gazetën lokale të

Daytona Beach për picerin e Janit. Sigurisht, familja Tollko, me

një përvojë tridhjetëvjeçare, tani ka krijuar recetat e veta duke

filluar që nga mënyra e përgatitjes së brumit, gatimit disa stilesh

të salcës, kombinimit të disa lloje djathëra dhe teknikës së

pjekjes. Në menunë e varur në mur do të gjesh një listë të pasur

asortimentesh: disa lloje gatimi picash, si pica e bardhë, pica

me mish, me salçiçe, pepperoni, ullinj, kërpudha etj. Janë të

pëlqyeshme edhe byrekët me spinaq ose me domate e qepë.

Çdo ditë përgatiten rreth gjashtëmbëdhjetë lloje subs si dhe

darka me lazanja, spageti me qofte e salcë, mish pule, viçi etj.

Në fund serviret bakllavaja karakteristike shqiptare dhe

cizkeku vendali. Aleksandra tregon se dyqani i saj dhe ai i të

vëllait në një javë shesin mesatarisht njëmijë pica, njëmijë

sanduiçë, njëqind pjata spageti, pesëdhjetë lazanja, njëmijë

subs, treqind sallata etj.

“Konsumatori është më i zgjuar se i zoti i dyqanit,”- thotë

Jani duke buzëqeshur. – Këtë na e ka mësuar babai. Prandaj

përpiqemi të gatuajmë ushqim me cilësi të lartë dhe porcion të

madh, që të ngop syrin dhe stomakun. Gjithashtu përdorim

lloj- lloj erëzash që nuk i kanë dyqanet e tjera. Shija e ushqimit

tonë i mban klientët tanë të përhershëm.”

Një zile e vogël fshati e varur te dera tringëllin sapo një

klient futet brenda. “Mirë-se-ardhët, – përshëndet Jani buzagas

dhe i flet miqësisht, – nëm porosinë, zgjidh një pije të ftohtë

nga frigoriferi dhe pjesa tjetër e punës na mbetet neve…”

VENDLINDJA

Edhe kur mbushte xhepin me dollarë ose kur i përkëdhelte

fëmijët e tij, Pandin e ndiqte gjithnjë nga prapa kujtimi i atdheut

të largët, fati i prindërve, motrave dhe farefisit. Me ndjenjen e

fajit të djalit plangprishës mundohej të shkruante letra prekëse

e malli për prindërit në Dardhë të cilat disa herë nuk u binin

në dorë. Për fat, njerëzit e tij nuk pësuan gjë pas arratisjes,

sepse ishin familje dëshmori.

Pandi gjithnjë nderoi njerëzit e gjakut të tij dhe shprehu

respekt për prindërit duke u vënë emrin e tyre, Jani e

Aleksandra, fëmijëve gjysmë shqiptarë. Atij i mbeti peng që

nuk i pa më kurrë prindërit gjallë. Ishte një nga shkaqet për të

cilin ai udhëtoi drejt vendlindjes pasi kishte fituar demokracia

në Shqipëri. Bashkëfshatarët e pritën me dhembshuri prindërore

duke e kthyer në festë ditën e mbërritjes së tij. Pasi vizitoi varret,

u çmall me motrat e me familjet e tyre të reja që kishin ngritur,

Pandi iu përvesh meremetimit të shtëpisë së vjetër. Së fundi ai

plotësoi një dëshirë që e mbante peng shpirtin e tij prej kohësh.

Babanë, që kishte vdekur në Korçë në kohë dimri, e solli në

Dardhë dhe e varrosi pranë nënës. Ishte shërbimi i fundit që ai

kryente për të nderuar e respektuar prindërit.

Në fillim të viteve 90-të në zonën e Bostonit filluan të vinin

familjet e para dardhare. Ishte një ditë vere e vitit’ 94, kur Pandi

dhe Elena mbërritën nga Florida në Massachusetts dhe shtruan

një darkë mirëseardhjeje në “Pier 4”, në restorantin e famshëm

të Anton Athanasit në Boston. U ftuan të gjithë dardharët nga

rrethinat e Bostonit. Mbaj mend, isha edhe unë me burrin. I

ftuar nderi ishte bashkëfshatari ynë Teodor Laço, që u ndodh

rastësisht në Amerikë. Pandi, me sy të përlotur, i malluar e i

gëzuar, por edhe i pikëlluar, kishte marrë pamjen e atij djaloshit

ëndërrimtar që vraponte dikur rrugicave me kalldrëm të

Dardhës. Bisedoi shtruar me të sapoardhurit në kontinentin e

ri, duke u munduar të ndihmonte me këshillat dhe përvojën e

tij. Kur mbaroi dreka e u përshëndetëm, çifti Tollko na ftoi të

gjithë ta vizitonim në shtëpinë e tij në Florida. “Shtëpia ime

është e hapur për të gjithë,”- tha Pandi. “Po më parë do të vish

ti tek ne, thanë dardharët e Usterit dhe e ftuan po atë natë në

festën e ditëlindjes së mbesës së vogël të familjes Konda. Pandi

i tha Elenës me shaka: “Ti shko te vëllezërit e tu grekë, unë po

shkoj te vëllezërit e mi dardharë…”

Nuk do të harrohet martesa e Aleksandrës në Florida.

Familja Tollko ftoi tërë dardharët e Amerikës duke u paguar

një pjesë të shpenzimeve. “Dëshiroj që në këtë gëzim të madh

të jem i rrethuar nga dardharët, të cilët do të zëvendësojnë

mungesën e të afërmve të mi,”- u shkruante ai

bashkëfshatarëve. Dhe ata shkuan të gjithë. Dardhari Jani

Melka tregon: “Ishte e shtuna e dasmës dhe Pandi punonte

akoma në dyqan. Shtëpia e tij gjëmonte nga zërat e dasmorëve

dhe të ftuarve. Pandi më telefonon e më thotë: “Jani, nuk mund

ta le dot dyqanin, kam shumë punë. Ty të kam caktuar

qilarxhinë e dasmës. Zgjidh llojet e verërave që pëlqejnë dhe

shtroje muhabetin deri sa të vij unë.” Kënga dhe vallja dardhare

vazhduan deri në mëngjes.

…Ulur në sallon me familjen Tollko kalojmë nëpër duar disa

fotografi nga dasma ose ditë festash familjare.

“Ja këtu, – thotë Aleksandra, – kam dalë në garën për

peshkim me varka. Çdo vit dyzet varka me vajza e gra të reja

dalin në oqean për peshkim.Unë fitova vendin e tretë me

peshkun tridhjetë e dy paund që kapa.”

Në një foto të vjetër bardhë e zi kanë pozuar xha Jani, teto

Sanoja, Pandi dhe motrat, në oborrin e shtëpisë së fshatit.

“Ke ndonjë plan për të shkuar në Shqipëri?” e pyes Pandin.

“ Po…vitin që vjen…Do të shkoj në Dardhë e do të

investoj…Do të bëj një dhuratë për dardharët, ndonjë ujësjellës

apo çfarë tjetër kanë nevojë.”

“Ndoshta i shoqëruar edhe nga fëmijet kësaj radhe,”- i

propozoj unë.

“Po, po…”- tund kokën ai dhe vështron në drejtim të tyre.

“Dini ndonjë fjalë shqip?”- e pyes Janin.

“Di…”qorr.” Kur isha i vogël e humbja ndonjë send e s’e

gjeja babai më tallte kështu. Por unë jam tamam “qorr”

kundrejt gjuhës shqipe e vendlindjes së babait. Nuk dua të

mbetem kështu,”- thotë ai serioz.

Kur e pyes Aleksandrën, ajo më thotë se kupton diçka me

të dëgjuar, por nuk di asnjë fjalë shqip.

“Ja ku po të mësoj unë një, – i them. – Ndersa yt vëlla di

fjalën “qorr”, ti mësoje fjalën “sy.” Shko shikoje Shqipërinë.

Ndoshta aty nuk ka gjëra kaq të bukura sa në Florida, por aty

do të gjesh një gjë të rrallë e të vyer që s’e gjen dot në Amerikë,

do të shohësh shtëpinë ku ka jetuar dhe ka gatuar byrekë e

lakrorë gjyshja jote Aleksandra, së cilës i ke trashëguar emrin…

JU TREGOJ OXHAKUN E BAJRAM HAZIR RROGAMIT

July 24, 2013 by dgreca

Shkruan Ramiz Lushaj/
Bajram Haziri (Rrogami), i vllaznisë Gjomakaj (Gjon Maka), u lind më 2 tetor 1885 në Rrogam të Epërm të Kolgecajve, në rreth 300 m. lartësi mbidetare. Trungu i tij familjar ndihet i prejardhun nga Shkreli i Malësisë së Madhe qyshse në shek. XVII. Ndoshta kësaj kohe erdhën vet Gjon Mark Papa me dy djemtë e tij: Markun e Hasanin. Në brezni gjaku, këta Gjonmakajt e Rrogamit, janë kusherinj me Marash Vatën, bajraktarin e Shkrelit, figurë e lavdisë historike. Dera e Madhe e Gjomakajve (Rrogami), tue fillue nga Qerim Zymer Lulashi, njihet si “Oxhak” i madh, një nga dymbëdhjetë oxhaqet e Malësisë së Gjakovës (Malësisë së Mirë), i cilësuem edhe si ma i pari ndër këta oxhakë të kohës.

Kjo Derë e madhe e burrave të shquar, ky Oxhak i pushkës e i pleqnive, kjo familje e fisme e vitale në breza, krijoi lidhje të gjakut e pragut, miqësi e kumbari, me gjithato shtëpi me emër historik si me Abdullah Hoxhën e Gashit (var nga xhonturqit më 1908 në Gjakovë, sëbashku me Shaban Binak Alinë e Mulosmanëve), Mus Zenel Qelinë (vrarë nga malazezët në luftën e Moraçës), Grosh dhe Shpend Zeqir Haklaj të Gashit (nipa të Hazir Syl Rrogamit), Miftar Matoshin e Leniqit të Bytyçit (vra nga austro-hungarezët në Qafë të Luzhës), Tahir Bek Dini – bajraktari i Shipshanit (Bek Bajraktari – vrarë në Luftën e Nokshiqit), Col Isuf Agaj nga Hasajt e Babinës, Rexhep Uk Hysenaj nga Ahmatajt e Gashit, Elez Hysen Biberaj nga Shoshani i Krasniqes, Nikë Gjonin nga Gjonpepajt e Nikajve (kumar shpie), etj.

Bajram Hazir Rrogami u lind në vit lufte të përflakshme e të përgjakshme, kur në sythim të pranverës të vitit 1885 marshall Vesel Pasha ndërmori një ekspeditë ndëshkimore otomane kundër Malësisë së Gjakovës. Një nga prijësit e formacioneve me rreth 4.000 luftëtarëve aktiv të fiseve të saj ishte edhe Avdyl Qerim Zymeri i Rrogamit, që kishte në krah të tij edhe nipin e vet: Syl Qerim Zymerin, përndryshe: gjyshi i Bajram Hazir Rrogamit. Kontributi i tij luftarak u përjetësue në kangët historike:

Avdyl Rrogami n’armë të bardha,
Vesel Pashës po i del përpara:
-Ndalu Pashë, se k’tu s’ngreh çadra!…
…Avdyl Rrogami trim duhi,
Në nizamë po ban kërdi,
Shumë po i vret, shum’ po i mbyt n’Dri,
Mos me shkel turqit n’Malësi.

Me marrë nizam’, me marrë vergji…
Në këtë vit lufte (1885) otomanët e dogjën kullën e Gjomakajve të Rrogamit, por kësokohe kur zot shtëpie ishte Hazir Syl Qerimi, baba i Bajram Hazirit, kjo u ngrit edhe ma e madhe e ma e bukur, si një kështjellë malësore. Edhe dy herë të tjera u dogj kjo kullë: nga otomanët në vitin 1893 dhe nga sllavët në vjeshtën e vonë të vitit 1913.

Kulla e madhe e Bajram Hazir Rrogamit i ka ruajt në trupin e vet të gurtë gjurmët e predhave të topit të serbëve, që i kanë gjuejt nga Podi i Rasofës (Maja e Dhinë) kah koha e luftërave ballkanike, pasi brenda saj ishin prijtarë e luftëtarë të lirisë e pavarësisë shqiptare si Bajram Curri, Hysni Curri, Sali Man Mulosmani, Rexhep Abdullah Mulosmani, Cen Selimi nga Llugajt e Epërm, Osman Isuf Rrogami, Brahim Sadik Rrogami, Man Rexhep Zekukaj, Sadri dhe Bajrush Musnimanaj etj., të cilët kishin pesë ditë luftë të panderprerë në rrethim, derisa mundën me u tërhjek në drejtim të Shkodrës.

Historia e vlerëson pjesmarrjen e Bajram Hazir Rrogamit në Lidhjen e Dytë të Prizrenit (16-19 shtator 1943) si i vetmi delegat nga Malësia e Gjakovës.

Në dokumente të Kuvendit Themelues të kësaj Lidhjeje të ripërtrime figuron i njëzet e nanti në listën emrore, përkrah Sheh Musa Shehzade i Prizrenit, Rexhep Mitrovica nga Mitrovica, Xhafer Deva (mitrovicas, i ardhun nga Tirana), Lukë Simon Mjeda – delegat i Prizrenit, Asllan Boletini i Mitrovicës, Shemsi Ferri i Plavës – delegat i krahinës së Plavë-Gucisë, Bedri Bej Peja (pejan, me qëndrim në Tiranë), dr. Xhelal Mitrovica (mitrovicas, i ardhun nga Tirana), Sheh Hasani nga Prizreni, Sylejman Kryeziu i Gjakovës, Maz’har Sopoti (i pranuem si delegat i Tiranës në Shqipërinë Londineze), Mentor Çoku nga Ohri (delegat i Strugës), Qemal Karahoda nga Prizreni, Tahir Zajmi i Gjakovës, Qazim Bllaca i Suharekës, Xhevat Begolli i Pejës, Adem Kurtaga i Rozhajës (sot – komunë në Mal të Zi), Mahmut Shabanpasha i Prishtinës, Mehmet Devaj i Gjilanit, Hasan Dashi i Gjakovës, Bejtullah Haxhiu i Rahovecit, Nuredin Haliti i Suharekës, Rexhë Metë Ulaj i Vuthajve – delegat i Plavë-Gucisë, Bahtjar Qaflleshi i Dragashit, Haxhi Xheledini i Shkupit, Nexhip Basha i Pejës, Jusuf Jahja i Tetovës, Safa Ulqini – delegat i Ulqinit (sot – komunë në Mal të Zi), Bajram Gashi i Pejës – delegat i Istogut, Halim Shuku i Gjakovës – delegat i Ferizaj, Ahmet Lusha i Tetovës, Esad Berisha i Gjilanit, Bedri Gjinaj i Mitrovicës, Shahin Cami i Dibrës, Lutfi Spahiu i Kolesjanit – delegat i Bicaj në Shqipërinë Londineze, Aqif Bluta i Pazarit të Ri – delegat i kryeqëndrës së krahinës të Sanxhakut, Hasan Zvediç nga Senica – delegat i Sanxhakut (krahinë etnike shqiptare, e pushtueme nga Serbia), Vehbi Hamzagaj nga Senica – delegat i Sanxhakut, Remzi Ragibi i Gostivarit, Jusuf Agushi i Prishtinës dhe Rrustem Ymeri i Dibrës.
Bajram Haziri Rrogami e ktheu kullën e tij në bazë të randësishme të LANÇ, pasi aty u strehuan antarët e Shtabit të Kosmetit (Kosovës e Metohisë – Kosovës e Rrafshit të Dukagjinit) si Ymer Pulaj, Mehmet Hoxha, Metush Grezda, Xhevdet Grezda, etj.; luftëtarë nga Shkodra që erdhën partizanë në Malësi të Gjakovës si Fahri Ramadani (Hero i Popullit), Bajram Hebovija,Muho Qamo, Isa Agoviku, etj.; disa partizanë në kohën e Operacionit Armik të Dimrit si Mehmet Dermani nga Vuthajt e Plavë-Gucisë – një nga firmëtarët e Konferencës së Bujanit, mjeku Vojo Kërçiku nga Durrësi, Teofik Meçja nga Pogradeci, etj.

Nga kulla e tij në vitin 1944 u nis çeta me krye aksionin e saj në Qafë të Morinës me Mehmet Mulosmanin, Rexhep Molikën e Gjongecajve (që u plagos në këtë betejë), Ram Qerim Bashkurtin, Bajram Gjonin, Haxhi Nikoçin, Brahim Zeqirin, Ukë Buçaj, Teofik Meçe, dy partizanë malazezë, etj.

Në shtator 1943 Bajram Hazir Rrogami e çoi djalin e tij, Rrustemin, partizan në batalionin “Bajram Curri”, “Rinia”, brigadën XXV-S, brigadën VII-S , duke luftue deri në trevat shqiptare në Maqedoninë Perëndimore, ku titullohet oficer (1944) dhe pas çlirimit (pushtimit komunist) kryen detyra të randësishme ushtarake në Korçë, etj. dhe nderohet me dekorata të larta.

Në maj të vitit 1953 forcat e sigurimit të shtetit komunist shqiptar e arrestojnë Bajram Hazir Rrogamin në kullën e tij, çka i befasoi të gjithë malësorët e Tropojës, pasi njihej në popull si luftëtar i lirisë dhe i pavarësisë kombëtare shqiptare. Tre ditë pas arrestimit, rreth 30 forca policore me toger Ramadan Gjokën, kryejnë përmbysje e bastisje në kullën e tij në Rrogam dhe ia marrin pjestarët e familjes dhe ia çojnë në kambë deri në DPB në Bajram Curri, ku i burgosin përkohësisht gruan e tij, Shemen dhe vajzën 18 vjeçare, Rushën. Ato lirohen prej andej vetëm kur e vrasin pa gjyq Bajram Hazir Rrogamin, të cilit ende edhe sot nuk iu ka gjet varri. Mbi familjen e tij dhe pasardhësit fillon persekutimi komunist, gjersa duan t’i internojnë për në Tepelenë, bashkë me familjen dymbëdhjetë antarëshe të mikut të tij, Sali Tahir Bajraktarin e Kasajve, një familje me histori epokale që mbajti lart në shekuj bajrakun e Shipshanit.

Gurët e rëndë të xhamisë së Prizrenit

July 22, 2013 by dgreca

Nga Namik Selmani/

E kisha për herë të parë që shkoja në Prizren .Prej kohësh ai qytet flinte në përfytërimin tim herë kur isha një djalë i shkolluar në bankat e shkollës pedagogjike e herë më vonë. Në Elbasan kishim edhe kujdestarë konvikti nga krahina e Prizrenit. Ata na flisnin pak fshehurazi po përfytërimi ynë ndizej edhe më shumë Aty kishim në vitin 1967 edhe shumë djem nga Kosova që kishin ardhur fshehurazi apo edhe me detyrim në Shqipëri dhe kishin hyrë në këtë shkolë me tradita të shumta. Vinin nga një shekull i lartgët i mbushur me gjëmimet e pushkëve tërë zulm lavdie .me shamatosjen e Evropës e jo më pak edhe tonën Te përfytërimi im që kishte pjesë edhe Çamëria ullinjpërzhitur me varre të panjohur e të hapur fort po mblidhej litari i fjalëve dhe fleta më dukej fort e vogël dhe e ngushtë për tërë ato mbresa që po më vinin. E nuk isha gjeneral me spaleta të rënda, e nuk isha tupanxhi si i thonë në Prizren për të thirrur të tjerë bashkëkombas në betejat e reja që prisnin të më merrnin edhe mua si ushtar të mirë e modest . E nuk isha një këngëtar që të pushtoja skenat e zhurmshme me drita e pa drita Ani. Kisha sjellë atë vit të 2003-shit bashkë me këto kujtime që po ndiezeshin fort bukur si furat e nënave çame apo si gacat e lisave të bjeshkës së Sharrit , të Zymit, të rrethinave një copë Çamërie. Jo nga ajo copë që fle fort në atë të adoleshencën tënde. Por në atë që fle në vargjet e tua, Që fle në fjalët e tua të thëna e të pathëna. Jo, kësaj radhe kisha marrë me dhjetra fotografi të mëdha me dramën e bukuruinë e Çamërisë, me piskamën e fortë të halleve të saj. Me gjëmimin e trojeve ende të pushtuara. Me jehonën e fëshfëritjes së ullinjve e të blegërimave të jetimta të deleve që edhe kokëprera kërkonin barinjtë e dikurshëm .Barinjtë që kishin vdukur udhëve, në brazdat e hapura të tokave të tjera me amanetin e rëndë të një toke që e nuk kalohet lehtë. Dhe e kisha sjellë këtë ëndërr ende të gjallë bash aty në Prizren, pranë një lumi që garonte me ëndrrën e këtij qyteti e të mbarë shqipfolësve LUMËBARDHI . E kisha sjellë ëndrrën e Çamërisë bash këtu pranë asaj shtëpie madhështore në atë vend që dikur kishte ngjizur ëndrrën e bashkimit atë të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. E kisha sjellë këtë pranë xhamive të shumta që ia kanë dhënë këtij qyteti pa asnjë mëdyshje emrin “Meka e Ballkanit” E nënë zë këndoja rrugës prej nga vija një këngë të re tërë lirizëm, tërë ngrohtësi “Zambaku i Prizrenit”. Dikur e dëgjoja qoftë edhe duke ia vënë veshin pranë të vetmes rqdio të vogël që kishin blerë prindërit e mi dhe që ishte e vetmja URË që më bashkonte me Kosovën, pse jo edhe me botën shuëm më të madhe se ne e mendonim. “O zambaku i Prizrenit ….

E në këtë gjerdan zambakor, më vinin zërat e Nexhmje Pagarushës që do ta takoja me aq mall vitin e kaluar, bash në shtëpinë e saj të mbushur me lule e me ëndrra apo me nostalgjinë e së kaluarës. M’u kujtua zëri i Liljana Çavollit, i Esat Bicurrit . E besomëni, edhe zemra më ishte bërë si një vazo ku kaherë në dimër e pranverë kisha mbjellë një zambak Prizreni duke qenë vetë lulishtyar duke qenë vetë ai që më dhuronin lule të tilla simboli i një qyteti të tërë. E më gazmonin të gjithë trupin, zemrën shpirtin, syrin e mrrolur nga pika e padukshme e lotit të fshehur në vargjet e brishta që hidhja në letër . Kudo… Në atë kohë telagjëmbash që ndante edhe fluturimin e zogjve matanë kufirit ku kishte të njëjtët shkronja e tinguj, ku kishte të njëjtat zakone të vdekjes e dasmës, ku kishte të njëtën fytyrëskuqje të dashurisë së parë, ku kishte të njëjtat lule do të ishin ëndrra më e madhe. Në to e mendoje syrin tënd duke parë Urat e Gurta të Prizrenit, të shihje udhët e tij që i ngjanin Beratit, i ngjanin Krujës, i ngjanin Shkodrës, Korçës, Elbasanit, pale të këngëve që ishin si dy pika uji me të gjithë këngët e qyteteve tona të këndejkufirit. E pra, po shkoja atje duke marrë me vete të gjithë ëndrrat e gjyshërve të mirë të Çamërisë që e thithnin edhe më të menduar duhanin e llullave kur kujtonin Kosovën. Kisha dërguar në ato fotografi të mëdha pak shpirt të atyre nënave. E fort po druhsha se a mund t’i mbaja në shpatullat e mia, paksa të lodhura nga koha, nga zhgënjimet e kohës që po jetoja dhe nga pamundësia e realizimit të ëndrrave ato dëshira të bukura të tragjikta, me një Krye ëndërr si ishte BASHKIMI Mbi të gjitha po dërgoja pak nga dëshira e myslimanëve shqiptarë të Beratit, të Kavajës, të Peqinit, të Tiranës për tërë ato xhami. Dhe në atë orë të atij mëngjesi shtatori kur ezanët e namazit të Bajramit jehonin në një të dhjetën e sekondës nga njëri tjetri. Po krijohej një polifini thirrjesh të rë hyjnizim, të denja që të dërgojnë në atë balafaqim që njeriu e jeton rrallë me veten. Nga më të bukurat që mund të jetojë një qytet besimtarësh, në një ditë të bekuar e të mbarë si është ajo e Bajramit. Ishte shumë e vështirë dhe e pamundur që në atë mëngjes shtatori të mos bëje ritin e faljes së namazit të Bajramit në xhaminë më të madhe të Prizrenit. Ishte obligim besimtari. Ishte mbarësi për të nesërmen. Ishte amaneti për së gjalli për ato që nuk mund të vinin dot këtu në këtë qytet kaq të mbarë e të bekuar nga Zoti e kaq të fuqishëm për të mbijetuar në kohëra me të gjithë përbërësit e jetës së tij urbane, shpirtërore, fetare, ekonomike, kulturore, urbanistike, arsimore, ushtarake.. Vërtet protokolli kishte vetëm ekspozitën me lajëmrimëe të bëra që më oparë , me njoftime në televizionet e qytetit , me lajmin që njëri ua jepte tjetrit, po shumë herë ato të voglat ngjarje shpesh e bëjnë shumë më të pasur ditën tënde, shumë më emocionuese atë që ti kërkon të bësh kur do të shkosh. Në ta dalë të Hotel “Therandës” të gjithë xhamitë të ftonin dyerhapur atë ditë të bekuar bajrami. Minaret e shumta të qytetit dukeshin si shtiza diellore që, ndryshe nga dielli që i dërgonte shtizat e tij të zjarrta në tokë , ato shihnin nga qielli. Mbase donin të dërgonin forcën e shpirtërave të këtyre njerëzve tashmë të lirë që i kërkonin zotit të kishin sa më shumë mbarësi. Rruga ishte me njerëz që nxitonin drejt xhamive. Nuk e kishe të vështirë që të kuptoje se shumica e tyre po shkonin të falnin namazin e Bajramit. Të veshur bukur, pastër, secili përshëndeste njerëzisht në rrugë, edhe pse mund të mos i njihnin ato që ua drejtonin. “Vëlla, mirëmëngjes e gëzuar Bajramin- iu drejtova një burri pak a shumë moshatar me mua.- Ju lutem, a më tregoni se cila është xhamia më e madhe e Prizrenit – Kam bërë nijet që të fal atje bajramin.| Prizrenasi i urtë e kuptoi se nuk isha nga ky qytet, se isha nga ata të Shqipërisë si i thonë ata, e me shumë dashuri ma ktheu: “Po, vëlla, edhe unë atje po shkoj. Hajt ta bajmë rrugën bashkë.”

Nuk kishte gjë më të bukur. Dita e bekuar do më sillte edhe një njohje të re, edhe pse anonime, po që nuk do të më shlyhet nga kujtesa edhe tash 10 vite më vonë . Pse jo edhe në vitet që do të vijnë . Pasi bëmë njohjet e shkurtëra nga ato që njeriu i bën në rrugët rastësore si ishte dhe ajo, më tha: “Te Xhamia që po shkojmë tash ka një histori të veçantë që është përcjellë brez pas brezi. E që ka ndoshur në kohën kur ajo ishte në mesin e punimeve të saj.” Më tej ai nisi një rrëfim që po më bënte shumë të vemendshëm. Natyrisht e kisha të vështirë që të nxirrja një letër e ta shënoja këtë intrigë publicistike e mençurore nga ato që një gazetar apo edhe njeri e gjen rralla në jetën e që ua kalon një mijë citateve që sheh sot në portalet e interneteve të vendeve të ndryshëm. Në pozicionin e besimtarit po ma bënte dhe më të mbarë ditën e bekuar të asaj feste popullore të Prizrenit, të mbarë kombit apo edhe të mbarë botës myslimane. Ishte dita kur kombi ynë dhe kombe të tjera luten për mbarësinë e viteve që vijnë dhe për qetësimin e shpirtërave të atyre brezave që lanë pas sa e sa pengje për lirinë, për shkronjën shqipe, për mbarësinë e ugareve të pambjella, për hijet e pyjeve, për djepet që shumë herë na u gjakosën e na mbetën pa fëmijët e së ardhmes, për….Ishte një rrëfim që të godiste ëmbëlsisht. Dikur para gati 500 vjetesh, në një ditë të zakonshme pune të 800 punëtorët ishin ndarë në sa e sa fronte pune që një objekt kulti si xhamia i ka të gjithëfarshme. Në minaret, në portikë, në mafile, në dysheme, në çati, në mure, në mjedise të shumta, në pikturat e mureve, në ndërtimin e çezmeve ku besimtarët do të merrnin avdes, në lulishtoren para saj, etj. Arkitekti i xhamisë, në atë vëzhgim të përditshëm të punëve, këmbët e dërguan në një qoshe muri ku mjeshtër Sabiti po ngrinte murin me gurë që vinin nga një cep pak larg ndërtesës së madhe e të mbushur në të njëtën kohë me djersën e qindra punëtorëve. Në të kishte mjeshtra të ardhur nga e gjithë krahina e Kosovës nga Dibra, nga Shkodra. Pranë tij ai kishte edhe një skelëë, të ngritur afër qosheve të murit ku kishte përherë gurë të latuar që ai të punonte vazhdimisht. Si duket secili ndërtues e kishte bërë më së miri detyrën e tij. I vendosur mes gurëve që kishin ardhur prej shumë larg e të latuar si jo më mirë mjeshtri Sabiti ishte shumë i vemendnshëm për atë punë që kishte. Për çudinë e arkitektit e të gjithë atyre që mund ta shihnin, ai e ngriti një gur dhe në vend që ta vinte në qoshen e murit të xhamisë, e hodhi sërish në skelë. Këtë gjë e bëri edhe me një gur tjetër. Diçka po ndodhte. Asopak e zakonshme për një mjeshtër, por edhe për një njeri tjetër…Arkitekti nuk po e kuptonte këtë gjë .

– Puna e mbarë, mjeshtër Sabit,- e përshëndeti arkitekti me shumë ngrohtësi.

– Mbarë paç, efendi e mirë se ju solli zoti. Na qoftë e lehtë mundi dhe djersa që po derdhim për këtë ved ku do ulemi në sezhde për t’iu falur Allahut

-Përse nuk e vure gurin në mur po e hodhe përsëri në skelë? – e pyeti shumë qetësisht.

Me një fytyrë paksa të skuqur e që nuk i shkonte dhe aq shumë moshës së tij mjeshtri Sabit ia kthen po kaq miqësisht, ndoshta me sinqeritetin më të madh të jetës së tij si njeri e si profesionist i njohur në të gjithë krahinën.

– Oh, efendi, jam lodhur shumë e kam droje se mos gurët e latuar nuk vihen në vendin e duhur.

Ishte shumë e qartë si drita e diellit, si këto gurë që mund t’i prekje me dorë që mund t’i merrje në krah që mund t’i latoje, që mund t’i përkedhelje e mes shumë urimesh të zemrës t’i vije në një mur xhamie, në një mur kulle, në një mur shtëpie ku do të jehonin zërat e fëmijëve dhe zërat urtakë të lokeve dhe basacalokëve të thinjur. Ishtre e qartë si ai qieel që ishte kupolë për të gjithë atë ditë shtatori. Kjo xhami po bëhej me njerëz të lodhur. Po e mësontë këtë gjë nga ky mjeshtër. E të bëhej një xhami me njerëz të lodhur nuk ishte punë fort e mirë. Diçka duhet të bënte. Të nesërmen iu dha urdhër të gjithë punëtorëve që të zbrisnin nga muret nga skelat, nga minarja, të linin çdo vegël e çdo gjë. Që atë ditë duhet të shkonin për të ndërtuar një hamam pak më larg xhamisë . E kjo nuk vazhdoi pak po rreth 6 muaj . Pasi “u shlodhën” erdhën prapë në këtë xhami që të ndërtonin me atë zell me atë dashuri, me atë seriozitet që kishin, me atë djersitje të ndershme e pas shumë kohësh muret, mafilin, minaret , avdes hanen (vendi ku lahen besimtarët para namazit). Të hapnin dyert për besimtarët e të gjithë moshave. Aty brenda në hapësirat e xhamisë, por edhe jasht te gurët, ku besimtarët që vinin nga fshatrat e afërt të Prizrenit e shtronin postiqet e deleve që kishin bërë kurban në vitet e kaluara, ata bënin ritin e faljes.

Kaluar gati 500 vjet. Janë ndarë nga jeta të gjithë, të gjithë mjeshtra e arkitektë. Të njohur e anonimë. Rojtarë e latues gurësh. Ngritësit e minares e piktorët e mureve të brendshme, të jashtme. Të gjithë. Ka mbetur e lartë kjo xhami. Një xhami që mund të ishte në të njëjtën kohë me disa emra e Suzuit, e Jakup bej Evrenozit, e Kuklibeut, e Mehmet Pashës, e Muderriz Ali Efendisë, e Haxhi Kasemit, e Tabakhanes, e Sinan pashës, e Sejdi Beut, e Terzive, e Emin Pashës, e Mustafa Pashë Prizrenit, e Kalasë, e Rmadanit, e Sinan Qatipit,e Budak Hoxhës. Emra që kanë përpara emrin “Haxhi” që kanë emrat Qatip për kulturën e atyre që kanë qenë ndërtues të tyre, të rrobaqepësve të panumërt të Prizrenit (terzinjtë) të pashallarëve që mbeten në portikët e tyre si të jepnin edhe sot selam për atë që bënë. Janë ndarë nga jeta brezat e muezinëve , të hafëzëve, të myderrizëve, të imamëve që ligjëruan, të ushtarëve dhe gjenaralëve, të udhëtarëve dhe turistëve që u falën në to. Kanë mbetur të panjohur edhe varret e atyre që kanë jetuar në këtë qytet. Mund të ishte kjo fabul edhe për teqetë e këtij qyteti , edhe për kishat që formonin kështu rreth 50 objekte kulti me tolerancën më të madhe fetarë të Ballkanit.

…Prizrenasi u fut në turmën e madhe të heshtur me atë solemnitet të jashtëzakonshëm që e gjeje tek të gjithë . Edhe unë isha mes tyre. Pas namazit u përqafuam si është zakoni me të gjitha ata që kishin ardhur. Shumë pleq kishin vënë në krye plisat e bardhë, të bardhë si bora. Xhamia dukej edhe më e bukur. Mua më vinte ndërmend fytyrëskuqja e mjeshtri Sabit. Ku ta gjej tani Mjeshtrin Sabit? Ku? Doja ta falenderoja jo vetëm për djersën e ndershme, për aftësinë që ai kishte ndërtuar qoshet e Xhamisë, por sidomos për atë peshë të madhe të mençurisë së tij. Më duket si një purtekë floriri përballë mburravecërisë dhe përballë shamatorëve të pafund që i gjen në të gjithë trojet tona shqipfolëse. Duke nisur nga tribunat e politikanëve. Duket se fjala e tij ishte po kaq e rëndë sa edhe gurët që ai rreshtonte një nga një në muret e fisme të Xhamisë. Edhe sot e kësaj dite edhe unë dua të thjem se duhet të kesh atë mençuri që të ndërtosh, por edhe të shkruash. Edhe të medniosh. Mbi të gjitha, të ngresh Kala Bashkimi që e kemi ëndërruar të gjithë edhe më parë kur telaklonet na gjëmbonin fytyrën, duart, shpirtin, fletën e fletores, por edhe tani kur ai është më afër.e sa herë që mbnetem në udhërkyqin e mëdyshues them me vete: ”Paske patur të drejtë O Mjeshtër i Gurëve të Fjalës së Mençur! Shumë të drejtë paske patur!|”