Astrit Lulushi – Page 71 – Dielli

Krenari pakokë

February 11, 2019 by dgreca

1-astrit-Lulushi

Nga Astrit Lulushi/

Shqipërisë duhet t’i vij turp nga vetja kur sheh njerëz me talente që braktisin vendin dhe e gjejnë veten në shoqëri që krijon mundësi. Ermal Meta, Dua Lipa, Bebe Rexha, Rita Ora e të tjerë janë bërë me famë në botë. Por pse Shqipëria duhet të krenohet? Eshtë turp kombëtar kur vendi ku njeriu lind, që është vendi i vet, nuk krijon mundësi për të jetuar e realizuar shpresat. Shqipëria, shtet mbi 100 vjeçar merret ende me tranzicionin e pushtetit të vet, apo me pagesat me këste për ish të përndjekurit. Vendi duket sikur të ketë dalë nga një luftë civile, që thuhet se kurrë nuk ka patur, ndërsa njerëzit ushqehen me urrejtje të trashëguar. Qeveritë kanë ardhur e ikur sikurt të ishin kuislinge ose grupe a familje mafioze qe kujdesen për llogaritë e veta, vrasin, burgosin, pushojnë nga puna vetëm se kreu është paguar më shumë nga një tjetër. Qeverisja duket prej hajdutësh, njerëz të intrigave, poshtërsive, servilizmash, apo tjesht të hurrit e litarit. Dhe pastaj hedhim sytë përtej detit, gjejmë këtë-atë shqiptar të suksesshëm, mburremi dhe ushqejmë egon e sëmurë e krenarinë kur nuk kemi kokë.

Libri “Para-j-sa?! i Petraq Ristos – libër thesar

February 8, 2019 by dgreca

Nga Astrit Lulushi/

cShqiptarët, të pakët në numër, duket se janë të pakët edhe si lexues të letërsisë së tyre. A nuk e dinë se nga mosleximi, një komb bëhet akoma më i vogël e më i varfër në dije, kulturë e në të gjitha? Sepse nuk mund të hidhen tej a mbulohen romane e poezi me vlera të shumta të një brezi bashkëkohorë poetësh. Një prej tyre është Petraq Risto. Poezia e tij përshkohet nga trishtimi, ndjenjë që Risto e vesh me një vello shpotitëse. Vetëm kështu e veshur ajo mund të fshihet e shtrihet thellë në zonën më të thellë të shpirtit, ku bluhet derisa bëhet pluhur e shpërthen jashtë nën presion. Me një stil të rrjedhshëm vargjesh të lira, në librin poetik “Para-j-sa?!”, Risto ndihmohet nga kjo ndjenjë herë-herë pesimiste-zhgënjimi-trishtimi për të krijuar vargje perlash të tilla për t’ia hedhur në qafë si stoli çdo njeriut jo-foshnje apo të gjithë atyre që duan të lexojnë:

“Si të bujtim në të njejtën sofër
me mbrëmjen e lodhur nga pjekja…” (Thelbi i padukshëm)

ose

“Një dorë valëvitet në ajër: flamur përshëndetjeje
Nga që s’merr përgjigje, si re në ajër tretet…)

Por veç njeriut që nuk lexon, është edhe mësuesja që vret veten kur sheh ish nxënësit që ulen thjesht për të lexuar vetëm përmbajtjen e faturave të shpenzimeve që u vijnë një herë në muaj; ky është i vetmi fryt i mësimeve të saj, çdo dije tjerër e ka humbur vlerën:

“E gjetën në rrënojat e qytetërimeve të vjetra me lulëkuqe në tëmth
Me buzëqeshje cinike në gojën e hapur ku vërtitej një bletë e hutuar….” (Mësuesja e historisë vetvritet)

“Para-j-sa?!” përmbledh poezi që Risto i ka shkruar kohë pas kohe në shumë vende të botës ku ka shkuar jo si shetitës por si qëmtues i përvojës së tyre. Ai merr atmosferën e ditës, dhe frymëzohet duke e shprehur në vargje, si këto shkruar në Tiranën e 2016s:

“I fundosur në një det sa një dhomë, me dallgë sa një pasqyrë apo sa një jastëk
Me peshkaqenë sa një mendim, sa një frikë e herëshme, sa një kërcënim..”
(I fundosur…)

“Para-j-sa?!” në rreth 300 faqe përmban edhe nje kapitull me Epitafe:

“Shumë gjëra i mësova gjatë rrugës
Dhe kur arrita në fund të saj
Rruga nisi të qaj…” (Epitaf 407)

apo…

“Jetova në një shkëmb me një skifter: herë e ushqeja, herë më ushqente
Në shkëmbin e madh gdhenda vargje paprerë, dëgjoja recitimin e erërave
U zbut skifteri, mi solli bilbilat në derë….” (Epitaf#103…)

Duket se autori Petraq Risto parasheh se kulturës (por edhe njeriut, shoqërisë) shpejt mund t’i vijë vdekja, mund të shuhet, nëse harron një nga bashkëpuntorët e tij më të mirë, më besnik, më të pashtershëm, i cili është libri që lexohet.

Kur varfëria ishte mburrje

February 6, 2019 by dgreca

Nga Astrit Lulushi/

Dikur punët ishin ndryshe, kohë më të vështira, por çuditërisht më të lehta për t’i përballur. Ishte kohë bardh e zi atëherë. Armikun e kishe çdo ditë përpara – në punë, në shkollë, në rrugë – por dije ç’të bëje, si të veproje. Nëse doje paqe gjunjëzoheshe, heshtje, i shërbeje, bëheshe mik me armikun e me të gjithë, nëse jo, ngrije krye, ikje larg në dhera të huaj, ose burgjeve.
Sot punët janë ndryshe, nuk ke më armik t’i qasesh ose t’i largohesh, të gjithë të shfaqen si miq, ke paqe me një hije të rëndë mbi krye që bën të ndjesh se diçka e frikëshme të ndjek. Frika është çmimi që paguhet për të qenë, sepse bota është në lëvizje, si lepuri gjithmonë në ikje nga njeriu, nga frika se gjuhet dhe vritet. Po ashtu edhe mendimi është i lirë kur nuk i nënshtrohet rregullave, si ai që nuk është çfarë mendon se është, por çfarë mendon – është.
Njeriu është i prirur t’u besojē lajmeve të rreme, madje çdo gënjeshtre, edhe kur e krijon vetë atë; sepse mendja vepron pa organ, ekziston pa trup dhe ndryshon, pavarësisht nga materia, thotë Aristoteli.
Jo rrallë, në atë kohë të shkuar pangjyra, njeriu e kishte për krenari të thoshte kudo në “biografi” se “rridhte nga shtresë e varfër”, edhe nëse nuk kishte qenë i tillë. Por është fakt se njerëzit e varfër, historikisht, kanë qenë shumë më pak të suksesshëm se sa të pasurit. Sepse të varfërit rrallë kanë gjetur ose kohë të lirë ose mundësi për t’u bashkuar për të ushtruar forcën e tyre; gjendja e nderë, varfëria, mjerimi pashkollimi që shoqëron jetën e tyre, i bën të paaftë të rivalizojnë të pasurit, të krijojnë ose të mbështesin një opozitë të rregullt dhe të fuqishmit, të pasurit bëhen thjesht vetëm objekt i zemërimit të tyre. Të fuqishmit kanë punuar sistematikisht, në të gjitha epokat, për të rrëmbyer nga populli ose turma – siç e quajnë me përbuzje kur nuk ia kanë nevojën – të drejtat dhe fuqinë për të mbrojtur veten dhe për t’u mohuar të tjerëve të drejtat e natyrëshme mbi të cilat sot çdo vend në botën e qytetëruar qeveriset.

Sent from

Gjëra të pangulitura

February 5, 2019 by dgreca

Nga Astrit Lulushi/Njeriu thotë se ka mësuar nga jeta e historia dhe krenohet, por shpesh gabimet përsëriten, çka tregon se mësimi nuk është nxënë. Është pranuar, të paktën fillimisht, se periudha e sundimit komunist u përshkua nga më shumë të këqija sesa të mira, por mënyra se si “ish-ët” (emër i ri në pasdiktaturë) sillen me mendjemadhësi e mosrespekt, hedh dyshim mbi sinqeritetin. Po ashtu, s’mund të quhet i mirë robërimi i një populli, edhe robërimi pa dorashka – burgosjet, internimet, përndjekjet, vrasjet e kundërshtareve duke i shpallur armiq e tradhtarë të kombit, vetëm se nuk pajtoheshin me një parti, ideologji ose flamur. Gjithë këtij marshimi njerëzish fodullë, qorra e triumfues të pashpirt, poeti Uran Kostreci, mbi 30 vjet i burgosur e i internuar politik, i jep një emër: “Epopeja e karkalecave dhe agonia e karkalecave” (Botimet Onufri, 2011) poemë epike me vështrim alegorik:

U mbush dynjaja
me karkalecë,
ka mall njeriu
përdhe të ecë!

Titulli duket se nuk është i rastit: karkalecat janë “klasë” insek-
tesh duke filluar nga parazitët e deri tek uzurpuesit, shkatërruesit e të mbjellave (kusht mirëqenieje) – nga ku këto insekte ikin vetëm pasi iu digjet toka nën këmbë. Karkalecat janë komunistët, shpjegon Kostreci.

Në bulevarde
e nëpër piaca:
sheh karkalecë
zënë allabraca.

Dhe përshtypja e poetit është pikturë e jetuar, sepse në kohën e rënies së diktaturës, Shqipëria dukej një fushë e thatë, e djegur, e sapobraktisur nga një ushtri e tërë karkalecash parazitë, frikacakë, jetëpirës.

Në vend të lekut
merr medalione,
amurka, yllka,
emulacione.

Vargjet e “Epopesë së karkalecave” zunë fill në mendjen e poetit Kostreci në burg, në vitet 1970, kur gjatë ecejakeve në oborrin e burgut ai përpiqej t’i mësonte përmendsh. Poetë të tjerë të burgosur i regjistronin vargjet e veta edhe ne karta cigaresh, siç ishte rasti i Arshi Pipës, që i përmblodhi ato në vëllimin “Poezitë e burgut” dhe i botoi kur u hodh në arrati në Perëndim.

“Epopeja e karkalecave dhe agonia e karkalecave” (për herë të parë së bashku në një libër të vetëm, i ngjan një kundërpërgjigjeje të “Epopesë së B.K.-së”, poemë-propagandë aq e popullarizuar, një nga krijimet e poetit dhe shkrimtarit të realizmit socialist, Shefqet Musarai. “Epopeja e karkalecave dhe agonia e karkalecave” përfshin një epokë të gjerë, nga fillimi deri në fundin e diktaturës dhe poeti ironizon:

Tash karkalecë
aty bëjnë pallë,
me nipër, mbesa,
me teze e hallë.

Të majtët e Shqipërisë i gëzohen fitores së të majtës në Francë,
thotë Kostreci, por pa e shoqëruar ketë gëzim edhe me kujtesën se Franca e sotme nuk është e pasardhësve të krimeve e terrorit të gijotinës komunare e antimonarkiste, por e atyre që i dënuan ato krime, u shkëputën përfundimisht prej tyre, u thanë “Ndal, jo më!”, duke hedhur themelet e ngrehinës që sot quhet Republika Franceze. “Po Shqipëria?” pyet Kostreci:

Ç’qe kjo mënxyrë –
mallkon mileti,
ai dhe vdekur
peshqesh… na mbeti!

Poema përfundon me përshkrimin e rënies së komunizmit dhe vendosjen e demokracisë më 22 mars 1992:

Fillojnë greva
e demonstrata,
…
e bëjnë Susakun
të ikë me vrap.

Gjithsesi, mendimet e ndjenjat e shprehua janë esencë, prandaj
mbulojnë më shumë sesa thonë. Por shpesh ato vetëm nëpërmjet artit poetik mund të shprehen plotësisht me fuqinë e tyre – prandaj nuk është e rastit që Uran Kostreci, prozator dhe autor sonetesh, zgjodhi pikërisht këtë formë.

Të shohësh vetëm yjet

January 28, 2019 by dgreca

Nga Astrit Lulushi/

Nuk është e pazakontë që njeriu injorant e i korruptuar të ngarkojë të tjerët me faj për gabimet e veta, duke mos bërë atë që ata mendojnë se do të kishin bërë në rrethana të njgjashme. Dhe prej këndej nis sulmi. Por ka edhe forma të tjera persekutimi. Një prej tyre është lënia në heshtje, e cila përdoret kur përndjekësi vepron i fshehur në kushte të pafavorëshme për të dalë hapur, veçanërish në një shoqëri me demokraci të re ose gjoja të tillë, ku ‘ishët’ sa për të thënë, sepse në fakt ‘janë’, zënë vend a fshihen në sistemin e drejtësisë – gjyqsor, juridik – duke kaluar edhe të ashtuquajturin “vetting”. Kjo tregon se ata janë mbuluar. Njeriu fshihet dhe hesht kur ka frikë, por mbulohet dhe pret që një ditë të dalë hapur, zbuluar, zbulues?! Por në fund të fundit, kjo nuk është fitorja e tyre, sepse fituesi nuk fiton nëse i mposhturi nuk e konsideron veten humbës. Njeriu është në pritje, është i papunë dhe mendja e papunë nuk e di se çfarë dëshiron. Mençuria e vet nuk mund ta ndihmojë, sepse ai nuk është në gjendje të marrë më të mirën nga të qenit i mençur.
Qeveria është thjesht një turmë e organizuar prandaj duket si një trup i vetëm. Carl Gustav Jung, psiko-analisti, thoshte se rezistenca ndaj një turme të organizuar mund të bëhet vetëm nga një njeri, i cili gjithashtu është i organizuar në individualitetin e tij si vetë turma. Por kjo rrallë ndodh, sepse ‘askush nuk ul kokën për të parë atë që është para këmbëve të tij; ne të gjithë shohim yjet’, shprehet poeti anglez Samuel Taylor Coleridge në “The Rime of the Ancient Mariner”, botuar në Londër më 1798.