Frank shkreli – Page 106 – Dielli

TIGRI EXXONMOBIL DHE ARUSHA RUSE

December 14, 2016 by dgreca

1-frank-300x212

Nga Frank Shkreli/Me anë të një deklarate të marten në mengjes, Presidenti i zgjedhur amerikan, Z. Donald Trump njoftoi se, pas intervistave të disa kandidatëve, kishte vendosur që më në fund të emëronte kreun e firmës ExxonMobil Rex Tillerson në postin e Sekretarit të Shtetit, si kryedipolomati i Shteteve të Bashkuara, detyra e tretë më me rëndësi në në administratën amerikane, pas Presdientit dhe Zëvëndës Presidentit. Emërimi i tij erdhi krejt pa pritmas megjithëse ishte përgojuar për disa ditë tani, së bashku me disa personalitete të njohura të politikës amerikane, përfshirë Mit Romney-n, një kritik i fortë i Z.Trump gjatë fushatës së zgjedhjeve, njëherazi edhe ish-kandidat për president i Partisë Republikane dhe Rudy Giuliani, ish kryebashkiak i New Yorkut dhe njëri prej mbështetsve më të fortë të Z. Trump gjatë fushatës kundër kandidatës demokrate Hillary Clinton. Ekspertët thonë se emërimi i Rex Tillerson në këtë detyrë është i jashtzakonshëm për shumë arsye, si për nga natyra e punës ashtu edhe nga përvoja ose mungesa e përvojës në punët qeveritare dhe në politikën e jashtme të Z. Tillerson. Ndryshe nga të emëruarit në të kaluarën në këtë detyrë të lartë të qeverisë federale të Amerikës, Tillerson nuk ka asnjë përvojë qeveritare pasi ka punuar gjithë jetën e tij për të njëjtën firmë private, Exxon, që konsiderohet si ndër firmat më të mëdha në mos më e madhja në botë, e cila zhvillon aktivitete në më shumë se 50-shtete të botës. Rex Tillerson, pjesën më të madhe të karierës së tij në firmën ExxonMobil e ka bërë në degën e punëve ndrërkombëtare të firmës, gjë që, sipas mbështetsve të tij, i ka dhënë mundësi dhe raste që të zhvillojë lidhje dhe kontakte me shumë vende anë e mbanë botës, përfshirë Rusinë, duke filluar me ish-udhëheqsin e atij vendi, Boris Yeltsin gjatë 1990-ave dhe më vonë me Vladimir Putin. Emërimi i tij në detyrën e kryediplomatit amerikan, habiti jo vetëm vërejtësit politikë dhe diplomatikë, por edhe vet Z. Tillerson, i cili sipas miqëve të tij si konservator i bindur që është politikisht, rrjedhimisht ai e pranoi emërimin për arsye patriotike, si një detyrim ndaj vendit.

Njeriu që mban atë detyrë tani, Sekretari Amerikan i Shtetit John Kerry lëshoi një një deklaratë të shkurtër me rastin e emërimit të Tillersonit si pasardhës i tij, duke thënë: “Uroj Rex Tillerson-in për emërimin e tij në detyrën e Sekrtarit Amerikan të Shtetit. Departamenti Amerikan i Shtetit do të vazhdojë të japë ndihmesën e plotë për një tranzicion të rregullt e pa telashe, ashtuqë Adaministrata e ardhëshme të mund të vazhdojë punën tepër të rënëdësishme të zhvillimit të politikës së jashtme amerikane anë e mbanë botës”, përfundon Zoti Kerry mesazhin e tij të urimit.

Reagimet ndaj emërimit të RexTillersonit në detyrën e Sekretarait amerikan të shtetit ishin të shumëta, pro dhe kundër. U pritë me mbështetje prej disave dhe me kritika nga disa të tjerë, madje edhe në radhët e vet republikanëve në Kongresin amerikan, ku emërimi i Z. Tillerson duhet të miratohet nga Dhoma e Senatit dhe ku ai pritet të përball pyetje të shumta dhe kritike. Mediat amerikane njoftojnë se Donald Trump, para se të njoftonte emërimin e Sekretarit të ri amerikan të shtetit, ai ishte konsultuar me personalitete të larta të diplomacisë dhe të politikës amerikane, të cilët sipas lajmeve i rekomanduan Z. Trump emërimin e Tillersonit për Sekretar Amerikan të Shtetit. Ndër emërat më të dalluar që promovuan emërimin e tij, spikaten ish-Sekretari Amerikan i Shtetit James Baker, ish-sekretarja amerikane e shtetit Condoleezza Rice dhe ish-Sekretari amerikan i Mbrojtjes Robert Gates, i cili ka shërbyer në administratën e ish-presidentit Bush dhe në administratën e presidentit Obama. Z. Gates tha se rekomandoi emërimin e Z. Tillerson bazuar në përvojën e tij si negociues prej dekadash me udhëheqsit e huaj.

Ndërsa, kritikat e deritanishme ndaj emërimit të Rex Tillerson-it në detyrën e Sekretarit Amerikan të Shtetit kanë ardhur kryesisht nga senatorët republikanë, politika partiake e të cilëve ka qenë anti-Rusisë për dekada, por edhe nga disa demokratë, vota e të cilëve i nevojitet atij për tu venë në krye të diplomacisë amerikane për katër vitet e ardhëshme. Por ndonëse, tani për tani, asnjë prej senatorëve nuk është shpallur kundër emërimit të tij, ata kanë shprehur shqetësimet e tyre sidomos në lidhje me kontaktet që Rex Tillersonin ka patur me Rusinë dhe udhëheqsin e saj Vladimir Putin gjatë 20-viteve të fundit. Senatori veteran i republikanëve dhe hero i luftës së Vietnamit, John McCain i shtetit Arizona, i cili e ka cilësuar Vladimir Putinin si, “një hajdut, gangster dhe vrasës”, tha për rrjetin televiziv CBS se lidhjet e Tillersonit me Putinin janë një “pikë e madhe shqetësimi” për ‘të dhe se pret shpjegime nga Tillerson në lidhje me kontaktet e tija me Rusinë, për të cilat ai do të pyetet natyrisht gjatë seancave të miratimit të emërimit në Senatin ameirkan. Ndërsa Senatori republikan Marco Rubio i shtetit Florida reagoi ndaj emërimit të Rex Tillerson duke u shprehur se, “Ndërkohë që Rex Tillerosn është një biznismen i respeketuar, unë kam shtqetësime dhe rezervime serioze për emërimin e tij në këtë detyrë. Sekretari i ardhëshëm amerikan i shtetit duhet të jetë dikush i cili e shikon botën me një qartësi morale dhe i cili nuk preket as nuk influencohet nga konfliktet e mundshme të interesit, por që ka një kuptim dhe vetëdije në mbështetje të interesave kombëtare të Amerikës dhe i cili duhet të jetë një mbështetës i vendosur i objektivave të politikës së jashtme amerikane, mbrenda administratës si dhe në skenën botërore”, u shpreh Senatori Marco Rubio, ish-kundërshtar i Donald Trumpit në fushatën paraprake të partisë Republikane për president.

Ndërkaq, udhëheqsi i ardhëshëm i pakicës demokrate në Senat, Senatori Chuck Schumer i shtetit New York u shpreh të marten se Rex Tillerson duhet të përballet me pyetje serioze në lidhje me kontaktet e tija me Rusinë, si dhe mbi kundërshtimin e tij tepër shqetsues kundër sanksioneve ekonomike ndaj armikut të këtij vendi gjatë Luftës së Ftoftë” Rusisë, tha senatori demokrat Schumer. Edhe Senatori demokrat Tom Udall i shtetit New Mexico kritikoi Z. Trump për emërimin e Rex Tillersonit, si përfaqsuesin e Shteteve të Bashkuara në skenën botërore. Ai, shtoi senatori nga New Mexico, po propozon t’i japë një detyrë e cila është jashtzakonisht e rëndësishme për interesat kombëtare, shefit të një firme që mbron dhe arsyeton përfitimet e mëdha prej dhjetëra miliarda dollarësh, pjesërisht të fituara nga interesat e huaja të naftës. Si anëtar i Komisionit të Senatit për punët e jashtme ai u bëri thirrje kolegëve të tij që të “mendojnë gjatë dhe seriozisht, para se të miratojnë emërimin e shefit të firmës Exxon, për të përfaqsuar interesat diplomatike të popullit amerikan.”

Disa analistë kanë thënë se lidhjet e Rex Tillerson me Rusinë e Putinit ishin thjeshtë lidhje ekonomike dhe invetsimesh të cilat ai, si drejtor ekzekutiv i kompanisë, i mbronte ato në emër të firmës së tij dhenormal se ka mbështetur interesat e firmës ExxonMobil që ai kryeson, ndërsa si Kryediplomat i Shteteve të Bashkuara ai nuk mund të veprojë ndryshe veç të promovojë dhe të mbrojë interesat kombëtare të Shteteve të Bashkuara. Gazeta Wall Street Journal shkruan se gjatë karierës së tij, Tillerson është treguar i matur dhe se ka lëshuar pe duke treguar flekisibilitet në pikpamjet e tija ideologjike, në raste kur ai e ka konsideruar situatën të nevojshme për të ndryshuar qëndrim, si të rëndësishme nga pikpamja strategjike dhe në interes të firmës ose institucionit që ka udhëhequr. Eksperti i politikës së jashtme Riçard Haas, president i Këshillit mbi Punët e Jashtme i tha Radios kombëtare amerikane se emërimi i Rex Tillersonit në detyrën e Sekretarit Amerikan të Shtetit mund të jetë i suksesshëm nëqoftse rreth tij ai zgjedhë si bashkpuntorë të ngushtë, njerzë me përvojë në politikën e jashtëme. Ai shtoi se ekziston një ndryshim i madh midis një personi që njeh botën, dhe një personi që nuk di shumë për përpilimin dhe zhvillimin e politikës së jashtme.

Është shumë vështirë të parashikohet se si do shkojnë punët në rastin e konfirmimit të Z. Tillerson në detyrën e Sekretarit Amerikan të Shtetit nga ana e Senatit amerikan përball kritikave të deritanishme ndaj tij. Ashtu siç nuk është e qartë se si do veprojë në përgjithësi Administrata e re Donald Trump kur të fillojë nga detyra pas 20-janarit. Ashtu siç zhvilloi si kandidat për president, një fushatë krejtë ndryshe nga fushatat e mëparshme elektorale amerikane, Z. Trump ashtu pritet, për mirë ose për keq edhe të qeverisë — ndryshe — sidomos nëqoftse marrim parasyshë personat e emëruar deri tani në detyrat kyçe të kabinetit të tij të ardhëshëm, përfshirë edhe emërimin e Rex Tillerson-it për Sekretar Amerikan të Shtetit. Donald Trump ka paralajmëruar se si president ai do të jetë më pak i parashikueshëm, në krahasim me paraardhësit e tij, sidomos mbi mënyrën se si do veprojë në fushën e politikës së jashtme. A do të jetë ky një largim i dukshëm nga proceset dhe nga zhvillimi tradicional i politikës së jashtme amerikane? Masat dhe deklaratat e deritanishme të presidentit të ardhëshëm Trump e bëjnë të pamundur parshikimin, por shpresojmë që të drejtat e njeriut dhe vlerat morale të Shteteve të Bashkuara të vazhdojnë të jenë si gjithnjë pjesë e pandarë e politikës së jashtme amerikane anë e mbanë botës edhe në të ardhmen.

NJË VIT PA IMZOT RROK MIRDITËN

December 12, 2016 by dgreca

Nga Frank Shkreli/ Ja u mbush viti kur u përhap lajmi pikëllues se Arkipeshkvi i Metropolitanës Tiranë – Durrës, Monsinjor Rrok Mirdita kishte ndërruar jetë pas një operaconi të rëndë në zemër. Ishte një vdekje e parakohëshme dhe e pa pritur që shkaktoi hidhërim të thellë në radhët e të gjithë atyre që e kishin njohur atë, jo vetëm në radhët e komunitetit shqiptaro-amerikan ku kishte shërbyer me përkushtim për pothuaj 30-vjetë — para se të emërohej nga Papa Gjon Pali i Dytë në vitin 1992 Arkipeshkëv i Durrës – Tiranë, por edhe ndër shumë shqiptarë të gjitha feve anë e mbanë trojeve shqiptare të cilët e kishin njohur gjatë jetës dhe veprimtarisë së tij prej pothuaj gjysëm shekulli. Me të gjithë, ai kishte lenë vetëm kujtime mbresëlënse, për punën e tij si përfaqsues i lartë i Kishës Katolike, por edhe si shërbestar i popullit shqiptar pa dallim feje a krahine, me përkushtim ndaj fatit të Atdheut të tij dhe shqiptarëve kudo.

Si njëri prej atyre shqiptarëve që u pikëlluan nga humbja e Mons Mirditës, edhe unë si bashkvendas, bashkatdhetar dhe bashkvuajtës në mërgimin e largët — për një kohë edhe bashpuntor i tij pranë Qendës Katolike Shqiptaro-Amerikane në New York në vitet e para pas ardhjes së tij në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, me të cilin megjithëse larg me detyrë në Washington — mbajsha kontakte të rregullta me të. Si i tillë, në këtë përvjetor të parë të ndarjes së tij nga kjo jetë, së bashku me komunitetin shqiptaro-amerikan e ndjejë hidhërimin e thellë për këtë humbje të madhe për të gjithë ne, por sidomos për ata që e kanë njohur nga afër, jetën e të cilëve ai ka prekur më drejtë për drejtë, në një mënyrë ose në një tjetër, duke lënë mbresa të paharruara dhe të pashlyeshme në të gjithë ne. Mons Rrok Mirdita, ishte gjithmonë i gatëshëm të shërbente, jo vetëm me shërbime e ceremoni fetare, por ishte i pranishëm pranë komunitetit dhe me komunitetin edhe në raste të ndryshme familjare, shoqërore, shoqërore dhe atdhetare.

Në këtë pëvjetor të kalimit të tij në amshim, unë dhe të gjithë ata me të cilët Mons Mirdita ka punuar ose që e kanë njohur për së afërmi e kujtojmë, i jemi mirënjohës dhe përulemi me respekt kujtimit të tij, në shënjë nderimi të thellë për miqësinë, këshillat dhe për rolin që ai ka luajtur në jetën tonë këtu në komunitetin shqiptaro-amerikan, në Shqipëri si udhëheqës i Kishës Katolike shqiptare pas shëmbjs së komunizmit dhe më heret në karieren e tij, në trojet shqiptare nën Malin e Zi. Natyrisht, se ai do të mbahet mend për aktivitetin shumë të frutshëm të tij fetar dhe atdhetar prej tri dekadash këtu në Shtetet e Bashkuara, por besoj se historia do të kujtojë këthimin e tij në Atdhe dhe veprimztrainë e tij fetare në ringjalljen e Kishës Katolike në Shqipërinë post-komuniste, ku siç komentoi edhe Radio Vatikani me këtë rast, ai “Vuri themelet e rilindjes së Kishës Dioçezane të Tiranë-Durrësit e jo vetëm, në një periudhë jashtëzakonisht të veçantë e të vështirë për shumë arsye e rrethana, duke orientuar popullin udhës së Zotit dhe shoqërinë e re demokratike shqiptare drejt atyre vlerave që janë të doemosdoshme për një demokraci të mirëfilltë.”

Mons. Rrok Mirdita e donte popullin shqiptar, të cilit i shërbeu gjithë jetën me durim, largpamësi e përkushtim. Ai e donte popullin shqiptar, sepse me të — nepër rrugët e mërgimit dhe në trojet shqiptare në Ballkan — kishte përjetuar vuajtjet dhe mundimet, të mirat e të këqiat, gëzimet dhe hidhërimet, lindjet dhe vdekjet. Prandaj si Bari e Prijës shpirtëror, në cilatdo rrethana, shpesh tepër të vështira, Mons Mirdita, bëri gjithçka mundi duke i ndjenjur afër dhe duke i prirë popullit në udhën e Zotit e në mbështetje të atyre vlerave shpirtërore, kulturore, kombëtare e shoqërore, që e dallojnë kombin shqiptar, duke theksuar problemet e duke propozuar udhën për t’i bërë ballë sfidave, gjithmonë duke pasur si qëllim e synim të mirën e popullit të vet dhe të Kishës që i shërbente.

Radio Vatikani kujtoi 1-vjetorin e kalimit në amshim të Mons Rrok Mirditës, por ky përvjetor nuk u harrua as këtu në Shtetet e Bashkuara, ku Mons Rrok Mirdita u ka shërbyer mërgimtarëve shqiptarë pa dallim duke u gjend afër tyre për nevojat e tyre familjare, shpirtërore, kulturore dhe atdhetare për pothuaj një çerek shekulli. Të mërkurën që kaloi, Kisha Katolike “Zoja e Shkodrës” në Scarsdale të New Yorkut mbajti një meshë përkujtimore për të ndjerin Imzot Rrok Mirdita. Para pjesëmarrësve, kujtuan Mons Rrok Mirditën me fjalën e tyre famullitari i kishës Dom Pjetër Popaj, Diakoni Marash Shkreli dhe nipi i Monsinjorit, Edi Mirdita si përfaqsues i familjes. Por fjalën kryesore të rastit e mbajti Tonin Mirakaj, mik i vjetër dhe bashkpuntor i ngushtë i Mons Rrok Mirditës gjatë viteve, i cili ndër të tjera tha:

“Nuk eshtë e lehtë të pranojmë se nuk e kemi më në mesin tonë, mikun, dashamirsin, pjestarin e familjes, udheheqsin guximtar dhe të vendosur. Për shumë prej nesh, bashkëpuntorin e 20 viteve (1973-1993) I cili me dedikim, vullnet dhe dashuri, shërbeu në Kishën Katolike Shqiptare “Zoja e Këshillit të Mirë”. Si besimtarë, jemi të vetdijshëm se Imzot Rroku është pranë Atit të gjithpushteshëm të cilit ai i ka shërbyer me korrektesë dhe devotshmëri, të gjithë jetën e tijë.

Imzot Rroku vazhdon të jetojë në kujtimet tona, jeton në historinë e veprës së tijë, në shërbim të Zotit dhe njerëzimit. Jeton në historinë e lavdishme të Kishës Katolike Shqiptare të New Yorkut. Jeton në historinë e bashkimit të dy Qendrave Katolike shqiptare, bashkim që solli forcën ekonomike, e cila bëri të mundur kalimin nga South Bronx, në një ndër vendet më të preferuara të lagjës Westchester dhe në themelimin e famullisë “Zoja e Shkodres”, me të drejta kanonike dhe ligjore si çdo famulli e vendit – të cilën e gëzojmë na sot e do t’a gëzojnë breza të ardhëshëm të shqiptarëve në New York. Ai jeton gjithashtu në historinë e Kishës Katolike në Shqipëri, të cilës i shërbeu për afër 23 vjet, ku arriti suksese monumentale në ringjalljen shpirtërore të njerzëve, në rindërtimin e Kishës që e gjeti në gjendje të mjerueshme, gati krejtësisht të shkatërruar; në arsim nga shkolla elementar e deri e tek Universiteti Katolik “Zoja e Këshillit të Mirë” në Tiranë, në shëndetsi, klinika, spitale dhe shërbime të tjera sociale. Ai jeton në kujtimin e një populli që vuajti tmerrin e një regjimi të mbrapsht dictatorial komunist, për afër një gjysem shekulli. Dhe ajo që kurorëzon arritjet e veprimtarisë së tij tijë është ndërtimi i Katedrales së “Shën Palit”, në qënder të kryeqytetit të Atdheut tonë, në Tiranë. Përpjekjet e Tija kishin vetëm një qëllim: Ndërtimin e një Shqipërie me Zotin. Një Shqipëri për të gjithë shqiptarët.

Gjatë njoftësisë, bashkëpunimit dhe miqësisë personale me Imzot Rrokun, kam formuar bindje se ai kishte largpamje dhe vizion profetik. E parashifte të ardhëmen me qartësi. Gjithëka e profetizojë u realizua në të dy anët e Atlantikut! Në vizitën e parë që bëri në Shqipëri, mbas rënjes së diktaturës si prift i thjeshtë, Dom Rroku bashkë me mikun e tijë Djakonin Marash Shkrelin, nga një dritare e hotel Dajtit sheh një fushë që në atë kohë ishte bosh. I thotë Shkrelit: ‘Sa i mirë duket ky vend, për një Katedrale’! Në atë kohë nuk i shkonte në mend atij dhe as kujt tjetër se do të ishte pikërisht Dom Rrok Mirdita, ai që pak më vonë do shugurohej Arkipeshkëv i Durrësit dhe Tiranës dhe se pikërisht aty në atë vend që profetizojë nga dritarja e hotel Dajtit ishte ai që do të ndërtonte Kathedralen e sotëme të Shën Palit!

Imzot Rrok Mirdita kishte veti prej udhëheqsi që në moshë të re. Këto veti ai i përfeksionoi me studime teologjike e filozofike të cilat e pasuruan me një kulturë klasike europiane, që bashkë me vullnetin e tij të çeliktë dhe besimin e pa tundur tek i Lumi Zot, mundi të arrijë suksese të shkëlqyeshme në dobi të Kishës Katolike, në dobi të Shqipërisë dhe shqiptarëve, kudo që gjënden mbrenda dhe jashtë atdheut. Një histori e vertetë, e shkruar eventualisht nga persona kompetent do e shenojë emrin e tijë me germa të arta!

Në një e-mail që më dergojë pak ditë më parë, miku i jonë i përbashkët i perndershmi Dom David Gjugja, mbasi komenton shumë favorshëm për shkrimin : “Imzot Rrok Mirdita, pesonalitet i shquar i Kishes Katolike”, botue këtu, në Shqipëri dhe në faqen e Internetit të Radio Vatikanit, ndër të tjera shkruan:

“Monsinjor Mirdita kishte një njohuri të thellë të historisë së popullit të vendit vet. Jo vetëm historinë, por aj njifte mirë shpirtin e popullit Shqiptar, ja dinte ëndërrat, dhimbjet, vuajtjet, synimet, dredhiët, të mirat dhe të këqijat. Prandej si bari e prijës shpirtëtor,bëri gjithëçka për t’i prirë popullit në rrugën e Zotit, e të atyre vlerave që janë shpirtërore, duke pasë për qëllim e synim të mirën e popullit dhe të Kishës.

Perveç asaj që ka bërë me ju në mesin tuaj e për ju (Për kishen tonë në NY) Monsinjor Rroku do mbetet si Kryeipeshkev largpamës, i urtë, i vendosur, i qëndrueshëm, plot durim, i përzemërt, i afërt, e i matur me të gjithë. Ai vuri themelet e rilindjes së Kishës dioçesane të Tiranë-Durrësit, në një periudhë jashtëzakonisht të vecantë dhe të vështirë për shume arsye e rrethana, duke orientuar popullin drejt udhës së Zotit dhe shoqërinë e re demokratike shqiptare drejt atyre vlerave që janë të doemosdoshme për një shoqëri demokratike të vërtetë. Dinte çka thoshte, kujt ia thoshte, pse ia thoshte e ku donte të dilte me fjalën, mesazhin, udhëzimin dhe me orientimin që i jepte kujdo!”

Ai, ishte dhuratë e Zotit për Kishën, për Shqipërinë, për komunitetin tonë të këtushëm, për familjen, miqët e bashkëpuntorët e tijë. E falenderojmë Zotin që e patëm në mesin tonë. I përjetshëm qoftë kujtimi i Imzot Rrokut!

Tonin Mirakaj përfundoi fjalën e tij duke bërë thirrje për organizimin e një simpoziumi shkencor ku do të merrnin pjesë personalitete të shquara të fesë, letërsisë dhe kulturës kombëtare, për të folur më gjërësisht për veprimtarinë fetare, kulturore dhe atdhetare të Imzot Rrok Mirditës, ashtu siç e meriton figura e tij.

Në këtë përvjetor të parë të largimit të Imzot Rrok Mirditës nga kjo botë kujtojmë pra, humbjen e madhe të një udhëheqsi kishtar, i paisur me cilësi të një prijsi të palodhur i pa shkurajuar kurrë përball vështërsive, i hyri punës me gjoks. Si burrë i mirë me shokë shumë, me ndihmën dhe mbështetjen e shumë përkrahsëve, ai kapërceu vështirsi të panumërta, këtu në Amerikë por edhe më shumë në Shqipëri. Unë, e besoj shumë të tjerë që e kanë njohur ose që kanë punuar me të ndjerin, do të ushqejmë dhe do të ruajmë, sa të jemi gjallë, mirënjohje për miqësinë, bashkëpunimin e këshillat dhe për trashëgiminë e tij fetare, kulturore dhe kombëtare që la pas – trashëgimi kjo që besoj se do të sjellë punë të mbara, për Kishën Katolike në Shqipëri dhe në dobi afatgjatë për mbarë kombin shqiptar. Në këtë përvjetor të vdekjes së tij, jo vetëm ne që e kemi njohur, por edhe Kisha Katolike dhe bota shqiptare në përgjithësi, kujton një frymëzues dhe organizator të palodhur nismash jo vetëm fetare, por edhe kulturoro-kombëtare, gjithmonë në përputhje me lartësimin e vlerave më të dalluara fetare dhe kombëtare të shqiptarëve. Unë dhe shumë të tjerë që e kemi njohur për së afërmi Mons Rrok Mirditën dhe me të cilin, si indivdidë dhe si komunitet, kemi kaluar nepër disa shtigje të vështira, por edhe të lumtura gjatë dekadave të fundit, e ndjejmë rëndë mungesën e tij në këtë përvjetor të parë të kalimit të tij në amshim.

Sami Repishti: LOTË-LAVDI E LUMNIM

December 8, 2016 by dgreca

1 Frank shkreli (2)

Nga Frank Shkreli/Kohët e fundit më ka mbërrijtur libri me titull: Lotë-Lavdi e Lumnim, i Autorit, Profesorit, Mbrojtësit të të Drejtave të Njeriut, Aktivistit të palodhur të komunitetit shqiptaro-amerikan për çështjet kombëtare dhe ish-të burgosurit të regjimit komunist të Enver Hoxhës, Z. Sami Repishtit.

Libri, që Profesori i nderuar dhe miku dhe kolegu i shtrenjtë pati mirësinë të më dërgonte, është botuar kohët e fundit nga “Botimet Françeskane” në Shkodër, me rastin e ceremonisë së Lumnimit të 38 martirëve të klerit katolik shqiptar, më 5 nëntor, 2016. Pikërisht këtyre martirëve u dedikohet kjo vepër, “Me mirënjohjen dhe respektin ma të thellë” nga vet autori, bashkvuajtës me shumë prej tyre në burgjet e Enver Hoxhës, me këtë motivacion: “Për 38 Martirët e fesë katolike dhe kolegët e tyne të masakruem nga terrori komunist, për atë madhështi të pa shkallë që përvujtënia falë vetëm për njerëzit e kushtuem, për atë qetësi që buron vetëm nga shpirti i qenieve njerëzore pa kërkesa, për atë hir që rrezatojnë vetëm ata që idenë e kanë afsh zemre e përpjekjen për atë ide, qëllim të vetëm të jetës së tyne…Shërbim për Zotin e krijesën e Tij, që unë dëshmova gjatë viteve të burgut të përbashkët!”, shkruan Profesor Repishti në dedikimin e librit kushtuar martirëve të lumnuar kohët e fundit nga Papa Françesku.

Në librin e tij të ri, Lotë-Lavdi e Lumnim, autori flet edhe për marëdhëniet midis Shqipërisë dhe Shqiptarëve me Vatikanin, ndonëse ky nuk është qëllimi kryesor, libri i ofrohet lexuesit shqiptar në trojet tona në Ballkan dhe në mërgim, ndoshta rastësisht me rastin e 25-vjetorit të rivendosjes së marrëdhënieve Shqipëri-Vatikan, që fillim javën e kaluar u shënua me një konferencë në ambientet e Ministrisë së Jashtme të Shqipërisë.

Profesor Sami Repishti ka lindë në Shkodër ku ka kryer studimet e mesme ndërkohë që gjatë viteve 1939-1944 u angazhua në rezistencën kundër pushtimit të huaj, por pa antarësim partiak. I zhgënjyer nga propaganda dhe terrori që ushtrohej nga Partia Komuniste Shqiptare duke filluar nga viti 1945, Z. Repishti vendosi të merrte një qendrim të prerë ndaj regjimit të ri duke kundërshtuar diktaturën komuniste. Si rrjedhim ai arrestohet në vitin 1946 dhe pas 14 muaj torturash të egëra nga ish-Sigurimi i Shtetit dënohet me 15 vjet burg dhe punë të detyrueshme, nga të cilat bëri 10-vjetë në birucë. Lirohet në vitin 1956 dhe arratiset në vitin 1959, duke arritur më në fund në Shtetet e Bashkaura të Amerikës, në vitin 1962. Si një shënjë e Providencës Hyjnore, për më shumë se gjysëm shekulli, Profesor Sami Repishti edhe sot vazhdon misionin e tij profetik, në mbrojtje të të drejtave të njeriut për të gjithë dhe kudo dhe sidomos në mbështetje të klerit katolik shqiptar, të vuajtur, të vrarë e të persekutuar, që si i ish burgosur politik, ishte mik i ngushtë i shumë prej këtyre klerikëve, viktima të komunizmit me të cilët përjetoi ferrin në burgjet komuniste. Ai edhe sot refuzon të heshtë për ato që ka parë dhe ka përjetuar, për të cilat ende vazhdon “për me tregue”.

Si viktimë e komunizmit vet, Profesor Repishti, shkruan se, Zoti e deshi që të njoh mjaft prej viktimave në burgje e kampe. Ai kujton me respekt disa prej atyre viktimave të listës së gjatë të klerikëve katolikë që i ka njohur në burgje: “Aristokratin’ me sjellje e mendim, Dom Mikel Koliqin, kardinalin e ardhëshëm, i heshtun, kryenaltë për vuajtjen që e mbuloi. At Frano Kirin, ‘burrë si motit’, i pa frikë, i pa përkulshëm. At Donat Kurtin, i përvuejtun, punëtor si bleta”, i cili në mfshehtësi përkthente shqip Testamentin e Ri nga frëngjishtja dhe konsultohej me me mue për gjetjen e fjalës më të përshtatshme”, shënon Profesor Repishti. Ai kujton edhe bashkvuajtaës të tjerë klerikë, përfshirë “At Aleks Baçlin, gjithëherë i buzqeshun”, At Çiprian Nikën (“Vuajtja o biri im, e ban fitoren ma fisnike!”) dhe ndër të tjerë edhe Dom Ndoc Sumën, i cili sipas autorit, “I plakun e i hutuem, u arrestue në mengjez, u dënue mbas dreke me 20-vjetë burgim, e i cili bënte be se “Pasha Krishtin nuk di pse më kanë arrestue”.

Në një prej kumtesava të përfshira në libër, Profesor Repishti shkruan se për “Xhelatët ekzekutues nuk kishte rëndësi fakti se klerikët e martirizuar, në të vërtetë, përbënin kolonën vertebrore të një shoqërie shqiptare të organizuar për qëndresë në kryengritjet kombëtare që nga Skënderbeu e deri në Ditën e Pavarësisë, që ky grup i veçantë mbajti gjallë shqiptarizmin për pesë shekuj robënie otomane, që ky grup i veçantë lavroi gjuhën shqipe dhe e mësoi atë në shkolla…se historia e kombit shqiptar nuk njeh nji rast të vetëm kur kleri dhe besimatrët katolikë të mos kenë qenë pjesëmarrës, e në shumë raste udhëheqës në kalvarin shumë shekullor të vendit tonë e në luftat kundër anmiqve kërcënues, e tashti vonë në forcimin e nji Shqipnie të lirë që përpiqet me qenë europiane”, shprehet Profesori.

Është e pamundur që këta martirë të cilëve u është dedikuar libri dhe Kisha Katolike Shqiptare në përgjithsi, të kishin një mbështetës më të fortë, një njeri të penës më të zotin dhe një zëdhënës më të angazhuar dhe më të dedikuar për kauzën e tyre humane se sa Profesor Sami Repishtin. Ai me të drejtë e cilëson veten si “njëni nga legjoni i madh i viktimave të gjalla”, ndërsa shkruan se, “përvoja ime më detyron me marrë nji ‘angazhim’, cilësi e vjetër që nga ditët e profetënve biblike”, duke e ndjerë përgjegjësinë — me bashkvuajtësin e tij, At Zef Pllumin, “Rrno vetëm për me tregue” — si një “imperativ kategorik moral”. Profesor Repishti ka filluar të tregojë shumë histori ç’prej fillimit të 1960-ave të shekullit të kaluar dhe falë të Madhit Zot nuk ka të ndalur në këtë mision, ekzaktërisht si një profet biblik me një mision të shënjtë. Një numër i këtyre tregimeve janë përfshirë në librin, Lotë-Lavdi e Lumnim, të botuara më heret në media të ndryshme ose mbajtur si referate konferencash nga Profesor Repishti, vetëm e vetëm, për angazhimin e tij të përkushtuar, “për me tregue”, si ndër dëshmitarët e pakët të gjallë të këtyre krimeve të tmershme. “Me tregue”, shkruan Profesori ynë, “vuajtjet e vështira të ‘hetuesisë’ në qelitë e errëta të ish-Sigurimit të Shtetit, vitet e gjata në burgjet e errëta mesjetare, stinët e pandërpreme në punë të detyrueshme, dimën e verë në moçale e në punime betoni nën kamxhikun e policëve idiotë dhe oficerëve kriminelë sadistë prej natyre e specialistë për torturë, të mësueme nga kurset e nëndheshme, larg na drita e diellit, larg nga sytë e botës”.

Profesor Repishti shkruan se si dëshmitar okular i atyre krimeve çnjerzore në burgjet e Enver Hoxhës, ai e ndjenë veten të detyruar moralisht, “që të flasë haptas sepse heshtja ashtë e pa pranueshme”, shton ai, dhe se, “me folë do të thotë me thanë të vërtetën, që pa qenë absolute, për arsye të kontekstit që e përmban, ashtë shprehja e nji dëshmitari me të gjithë vlerën që ajo mund të ketë.”

Në një kumtesë mbajtur në një konferencë mbi “Krishtërimin në Shqipëri” dy vjetë më parë, Sami Repishti është shprehur se “Martirizimi i klerit shqiptar dhe sidomos i klerit katolik nuk mund të ketë qenë i paqëllimshëm. Por, sakrificat e tyne do të njohin vlerësimin e tyne të plotë dhe mirënjohjen e përhershme, vetëm atëherë kur parimet që ata mbrojtën me çmimin e jetës së tyne, do të pasunojnë mendimin tonë dhe do të udhëheqin veprat e bashkatdhetarëve të tyne në të ardhmen”. Në këtë këndveshtrim, libri i Profesor Repishtit është një mjet i dobishëm për brezin e ri për të njohur më mirë të kaluarën e krimeve regjimit komunist kundër popullësisë së vet të pafajshme, me shpresë se nuk do të përsëriten më.

Profesor Sami Repishti pohon në librin e tij më të fundit, Lotë-Lavdi e Lumnim, se arsyeja se pse ai shkruan për viktimat e komunizmit është, “Sepse jam viktimë e pafajshme e regjimit të krimit dhe kriminelit komunist dhe se denoncimi i tyne justifikon mbijetesën time.” Por, ai shton se megjithkëtë, “Tragjedia komuniste në Shqipëri nuk është diçka vetëm personale megjith pasionin tim me demaskue dhe me dënue…tragjedia komuniste ka përpjestime universale dhe si e tillë është tragjedia e njerëzimit… një tragjedi që na ka bindë sa të aftë jemi na me damtue njani tjetrin.” Autori citon shkrimtarin francez Albert Camus, i cili ka thënë se i vetmi qëndrim ndaj një bote jo të lirë është të jetosh një jetë aq të lirë sa që vet ekzistenca e juaj është një akt rebelimi. Profesor Sami Repishti përfundon duke thënë se, “Ky është imperativi që na detyron me luftue çdo çfaqje që mund të sjellë përsëri tragjedi të reja. Prandaj shkruej, flas, denoncoj të keqen e madhe: komunizmin”, shkruan ai.

I nderuar Profesor, për këtë qendrim, historia shqiptare do t’u jetë mirënjohëse, përfshirë këtë libër dhe vepra të tjera si kjo, si dhe për kontributin tuaj prej më shumë se një gjysëm shekulli në mbrojtje të të drejtave të njeriut për shqiptarët në trojet e veta, si mbrojtës i të pafajshëmve, si zëdhënës i atyre që nuk mund të flasin më dhe si një zë gjithmonë aktual për të zgjuar nga heshtja ndërgjegjen morale të kombit shqiptar. Në veçanti, viktimat e komunizmit, të gjallë e të vdekur, përfshirë martirët e Kishës Katolike shqiptare të cilëve ua kini dedikuar këtë libër, u janë mirënjohës përgjithmonë që të vazhdoni të shkruani dhe të flisni të vërtetën dhe si përherë të denonconi të keqen, me ndershmëri dhe guxim civil, ashtu siç e kini zakon. Shpresojmë që libri, Lotë-Lavdi e Lumnim, të jetë një kontribut i rëndësishëm për brezin e ri që të mësojë dhe ta kuptojë më mirë të kaluarën, duke shpresuar që t’i kujtojë gjithmonë qelitë e errëta të torturës dhe kampet e vdekjes të regjimit komunist në Shqipëri, të cilat ju dhe bashkvuajtsit tuaj i kini përjetuar. Ashtuqë, siç shpreheni edhe ju, me shpresë se brezi i ri i shqiptarëve do të ndërtojë një të ardhme më të mire jo vetëm për për veten dhe për fëmijtë e tyre, por edhe për prindërit e tyre të cilët, “sot vuajnë nga pesha e fajit të heshtjes”.

Shpresojmë me ju, i dashur Profesor se vëllëzrit dhe motrat tona shqiptare kudo, po hyjnë në një fazë të re të “burrënimit shpirtëror”, me besim të patundur në Zotin — se punët e Shqipërisë dhe të kombit shqiptar do të shkojnë mirë e më mirë, siç është shprehur Kardinali i parë shqiptar Mikel Koliqi. Shpresojmë, madje edhe kundër shpresës, pasi shpresa nuk vdesë kurrë, ose vdes e fundit.

250-VJETË LIRI SHTYPI

December 6, 2016 by dgreca

Nga Frank Shkreli /

FOTO: Akti suedez mbi Lirinë e Shtypit, i datës 2 dhjjtor,1766 Photo: Regeringen/

Kur flasim për historinë e lirisë së fjalës në botë, zakonisht mendojmë për lirinë e shtypit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku liria e shtypit mbrohet nga artikulli i parë i Kushtetutës së vitit 1791 të këtij vendi, së bashku me liritë e tjera themelore të njeriut. Historikisht, mbrojtja e fjalës së lirë është përmendur edhe më heret, pikërisht në Magna Kartën britanike të vitit 1215 dhe në kohërat më moderne, në vitin 1948, Organizata e Kombeve të Bashkuara njohu zyrtarisht lirinë e fjalës si një e drejtë e njeriut, përfshirë në Deklaratën Ndërkombëtare të të Drejtave të Njeriut, nënshkruar nga të gjitha vendet anëtare të organizatës botërore. Ndërsa, ndër të parët që e ka pësuar për lirinë e fjalës thuhet të ketë qenë filozofi grek, Sokrati ai i cili sipas historisë është përsekutuar për një argument të vetëm në favor të promovimit të fjalës së lirë.

Por, pak veta mund ta dinë se është Suedia vendi që megjithse nuk përflitet shumë si vend shembull i mbrojtjes së fjalës së lirë dhe të lirisë së shtypit, por që në të vërtetë ka ligjin më të vjetër në botë, në mbështetje dhe në mbrojtje të lirisë së shtypit. Megjithëse nuk përmendet shumë, Suedia është vendi i parë në botë — parlamenti i të cilës 250-vjetë më parë — pikërisht më 2 dhjetor të vitit 1766, miratoi në nivel botëror, Aktin e parë në mbrojtje të Lirisë së Shtypit, duke anulluar njëkohësisht edhe censurën për të gjitha botimet e printuara, përfshirë edhe ato që vinin nga jashtë vendit. Suedia pra, kishte miratuar aktin mbi lirinë e shtypit, ekzaktërisht 25 vjetë para se Xhejms Madisoni të përpilonte nenin e parë të Kushtetutës amerikane, në mbrojtje të fjalës së lirë.

Po e shënoj këtë fakt për rëndësinë që ky përvjetor ka për historinë e mbrojtjes së fjalës së lirë jo vetëm në Suedi, por në mbarë botën. Dua të rrëfehem se megjithse përpiqem të ndjeki deri diku historinë dhe fatin e lirisë së shtypit anë e mbanë botës, disi e kisha harruar 250-vjetorin e Aktit të parë në mbrojtje të Lirisë së Shtypit, miratuar nga parlamenti suedez më 2 dhjetor, 1766, derisa mora një ftesë (pak me vonesë) për të marrë pjesë në konferencën që kishte organizuar me këtë rast, Ambasada suedeze në Washington, në bashkpunim me entin privat amerikan Newseum. Është ky një institut me qëndër në Washington, që merret me promovimin dhe mbrojtjen e shprehjes së lirë, të pesë lirive të Nenit të parë të Kushtetutës amerikane, përfshirë, lirinë e fesë, lirinë e fjalës, dhe lirinë e shtypit. Ishte kjo një konferencë për të pasqyruar kontributin dhe ndikimin e ligjit 250-vjeçarë suedez në mbrojtje të fjalës së lirë, si dhe për të diskutuar gjëndje e lirisë së shtypit dhe mbi rëndësinë e rolit që luan sot liria e shtypit në botë.

Pjesëmarrsit në këtë seminar në Washington, ku morën pjesë gazetarë të njohur dhe diplomatë suedezë dhe amerikanë, diskutuan mbi ndryshimet e mëdha që kanë ndodhur në fushën e komunikimit gjatë 250-viteve të kaluara, si dhe ndikimin që kanë sot mbi lirinë e shtypit, teknologjia e re dhe platformat e rrjetëve sociale në mbarë botën.

Në seminarin e mbajtur në Washington të premtën që kaloi, mori pjesë edhe Zëvëndës Sekretarja Amerikane e Shtetit për Sigurinë Civile, Demokracinë dhe të Drejtat e Njeriut, Sarah Sewall, e cila tha se, “Të dy vendet tona janë të vetdijshme se informacioni është si oksigjen për zhvillimin e një demorkacie”. Pa lirinë e shtypit, shtoi ajo, nuk është e mundur që qytetarët të vlersojnë si duhet dhe të përballen me sfidat dhe alternativat për një qeverisje më të mirë. Në vendet autoritare, vazhdoi ajo, gazetarët dhe qytetarët e thjeshtë kanë pak ose aspak hapësirë për të shprehur lirisht mendimin e tyre, ndërsa ata që bëjnë një gjë të tillë, tha ajo, shpesh ushtrimin e të drejtës së lirisë së fjalës e paguajnë me burg ose me jetë. Ndërsa në vendet në tranzicion ose në demokracitë e reja, theksoi diplomatja e lartë amerikane, Sarah Sewall, “Sfida nuk është nëse shtypi ka hapësirë për veprim ose jo, por se si shtypi në të vërtetë po e përdor këtë hapësirë për të informuar qytetarët e vet, me qëllim për të përforcuar standardet demokratike në vend”, ashtu që media të luaj rolin që i takon në zhvillimin e demokracisë, tha diplomatja amerikane.

Me këtë rast, ajo akuzoi Rusinë dhe Kinën se po përdorin internetin dhe rrjetët sociale për të postuar informacione falso dhe gjysëm të vërtetash, për realizimin e objektivave të tyre të vjetra propagandistike. Zëvëndës Sekretarja Amerikane e Shtetit paralajmëroi duke thënë se do të vazhdojmë të përballemi me sfidat që paraqet lufta e gjithëanshme tekonologjike kundër lirisë së fjalës dhe të vërtetës, e sponsorizuar nga shteti – siç është rasti i Rusisë dhe Kinës. Por, ajo shtoi se përgjigja jonë duhet të jetë, “Të luftojmë për të vërtetën, jo me mjetet tona të propagandës, por duke mbrojtur vendosmërisht median e lirë dhe demokratike, anë e mbanë botës.”

Ndërkaq, Ministrja e Punëve të Jashtme e Suedisë, Margot Wallstrom shënoi 250-vjetorin e miratimit të Aktit në Mbrojtje të Lirisë së Shtypit, nga parlamenti suedez i kohës me një deklaratë të sajen. Ashtu si edhe dipomatja amerikane, edhe kryediplomatja suedeze shfaqi shqetësimin e saj mbi gjëndjen e lirisë së shtypit sot në botë. “Është tepër shqetsues fakti se të drejtat dhe liritë themelore që ky Akt kishte për qëllim të mbronte, po kërcënohen sot gjithnjë e më shumë, në mbarë botën”. “Në shumë vende”, shtoi Ministrja suedeze e Punëve të Jashtëme, “Demokracia dhe zbatimi i ligjit po minohen, të drejtat e njeriut po shkelen dhe natyra e tyre universale po mohohet.” Me rastin e 250-vjetorit të miratimit të Aktit suedez në Mbrojtje të Lirisë së Shtypit, Ministrja suedeze e Punëve të Jashtëme bëri thirrje, “Për dyfishimin e përpjekjeve në mbështetje të shprehjes së lirë, të transparencës dhe të lirisë së medias si dhe për një mbështetje më të madhe ndaj medias së lirë dhe të pavarur anë e mbanë botës.”

250-vjetori i Aktit të Lirisë së Shtypit në Suedi — më i vjetri në botë — është një rast që duhet të na kujtojë se liria e shtypit në veçanti dhe liritë themelore të njeriut në përgjithësi, nuk mund të merren për asgjë. Shumë veta kanë dhënë jetën në mbrojtje të këtyre lirive, për veten e vet dhe për bashkatdhetarët e tyre. Këto vlera duhet të vlerësohen, të ruhen dhe të mbrohen si sytë e ballit. Mbrotja e lirisë së shtypit dhe e fjalës së lirë, në vetvete, është një mbrojtje e vlerave themelore të një shoqërie transparente dhe demokratike. Suedia është shëmbull në këtë fushë për shumicën e vendeve të botës, sidomos për demokracitë e reja dhe për vendet që janë duke kaluar gjithnjë nepër të ashtuquajturin tranzicion post-komunist!

SHQIPTARËT NËN SERBI “NA JEMË SHQYPTARË, BRE BIR”

December 2, 2016 by dgreca

1-frank

Nga Frank Shkreli/

Është e pa mundur të mbetesh indiferent pasi të keshë shikuar programin, Shqipëria Tjetër – Gjurmë Shqiptare — pikërisht segmentin mbi Shqiptarët e Sanxhakut, të gazetarit të njohur shqiptar, Marin Mema. Këtu më poshtë mund të ndiqni dokumentarin e plotë: https://www.youtube.com/watch?v=2PPx9diQKs0……..Në dokumentarin e gazetarit të guximshëm Mema bëhet fjalë për shqiptarët e Sanxhakut, të cilët sot mbeten të vetëm dhe të harruar, në dorë të fatit dhe të Serbisë. Në dokumenta vihet në dukje se gjatë historisë, shqiptarët e Sanzhakut, i janë nënshtruar presioneve të tmerrshme asimiluese — shpesh të përgjakshme — me popullësinë sllave boshnjake. Serbia e sotëme i njeh ata zyrtarisht si boshnjakë dhe si rrjedhim shqiptarët nuk eksiztojnë në ato troje dhe nuk njihën si të tillë nga shteti nën të cilin jetojnë, Serbia. Por, realiteti më i dhëmbshëm, siç thotë edhe gazetari shqiptar Marin Mema në programin e tij, ata nuk njihen si shqiptarë madje as nga Shqipëria dhe as nga Kosova. Por, megjithëkëtë, gazetari Mema sjellë prova të forta se megjith përpjekjet serbe gjatë dekadave për të ndryshuar identitetin e shqiptarëve të kësaj zone ku kanë jetuar stërgjyshërit e tyre, aty ka ende një histori shqiptare dhe ku dallohen qartë gjurmët e identitetit shqiptar të banorëve të Sanxhakut. “Na jemë shqyptar, bre bir! Na jemë kenë Shqyptar, pse ashtë rrotullue koha, ajo ashtë diçka tjetër”, shprehet një grua shqiptare e Sanzhakut, në dokumentarin e gazetarit shqiptar, Marin Mema.

Shqiptarët, raporton Mema, identifikohen si “boshnjakë” megjithëse nuk janë të tillë, dhe shton se në Sanzhak, përsa i përket identifikimit kombëtar, është gjithëçka me e lehtë përveç se të jeshë shqiptar. Duke qenë dëshmitarë i frikës së atyre banorëve për t’u idenifikuar si shqiptarë, gazetari Mema me të drejtë pohon se prania e tij atje, “Ndoshta për pak momente, ne u dhuruam diçka që ata nuk e kanë: lirinë për të qenë vetvetja, për të ndjerë se po flasim mes veti, për hallet e dertet që s’kanë mundur t’ia shprehin kujt. Të tregon për gjithçka tjetër që i mungon në jetën këtu, në tokën e tyre, që i përket dhe s’i përket. I përket se këtu i ka rrënjët dhe s’i përket sepse dikush kërkon t’ua këpusë.” Gazetari Mema thotë se në rajonin e Sanxhakut, me një popullsi prej mbi 400.000 banorësh, ishte ndeshur me mbiemra krejt shqiptar, por që gjatë dekadave janë sllavizuar, si për shembëll, familjet Makajt të këthyer në Makiq, Gjekajt janë këthyer në Gjekiq, Nikajt janë bërë Sahaliloviq, fisi Gjokaj janë bërë Selmanoviq,e ashtu me rrallë, thekson Mema. Ai ka intervistuar banorë të atyre fshatrave të cilët rrëfehen se deri në moshën 20-vjeçare, nuk kanë folur aspak të ashtuquajturën“boshnjaçke”, por kanë komunikura në gjuhën shqipe. Gazetari Mema ka vizituar fshatra të Sanzhakut të banuara nga shqiptarë të fiseve të njohura të historisë së kombit, Shkreli, një ndër fiset më të mëdha atje, thotë gazetari. Pastaj fiset e përmendura Këlmendi, Dukagjini, Shala, Lekaj, Fetahu, Zogaj, Kurtaj, Camaj e të tjera.

Në dokumentarin e gazetarit Mema shihet qartë se përsonat me të cilët ka folur dhe të cilët e identifikojnë veten si shqiptarë ose me origjinë shqiptare, ata shprehin nostalgjinë për çdo gjë shqiptare dhe i ankohen gazetarit Mema për mos kujdesin që bota shqiptare ka treguar dhe tregon ndaj tyre, ndërsa pohuan se gazetari nga Shqipëria ishte i pari që po interesohej për ekzistencën e tyre. Shqiptarët e Sandxhakut jetojnë në frikë të përhershme, thuhet në dokumentarin e korrespondentit Mema, por megjith frikën që kanë nga autoritetet serbe për identifikimin e tyre kombëtar, ata prapseprap i shprehin ndjenjat e tyre për gjuhën, kulturën dhe traditat, për të cilat nuk guxojnë të flasin publikisht ose edhe me njëri tjetrin, por që u janë kaluar atyre brez pas brezi nga të parët e tyre dhe për të cilat shprehin krenarinë e vet ndajë përkatësisë kombëtare.

“Nuk guxojna m’u kallzu se jemë shqiptarë… nuk guxojna me bajtë plisin këtu në Serbi… shumë e dua gjuhën e shqiptarëve, e po më vjen barre (turp) se nuk di me folë mirë shqip.” Këtë realitet të dhimbshëm, thotë gazetari Marin Mema, e gjeti në pothuaj çdo fshat të Sanxhakut që ai vizitoi. Pyetjes së gazetarit nëse i dhëmb humbja e gjuhës shqipe, një nga banorët e moshuar i përgjigjet me lotë në sy. “Po qysh s’më dhëpet,(dhimbet) more burrë? Të tanë, tanët kanë folë shqip. Plakanët kanë dekë, tashti vetëm boshnjaçke”, flitet. Një tjetër banor shprehet se babai i tij nuk ka dijtë hiç serbisht. Po më dhepet (dhemb) shpirti që po hup (humb) shqipja. Na e hupem (humbëm) shqipen”. “Unë i kam në zemër shqiptarët prej Kosove e Albanie”, thotë një tjetër , “Ama kurrë s’kem kontakt”, me ta.

Mema thotë se të jeshë sot shqiptar në Sanxhak është tepër e vështirë, në mos e pamundur. Historikisht, periudha e artë nëqoftse mund të quhet si e tillë për shqiptarët e Sanxhakut, konsiderohet të ketë qenë në fillim të viteve 40-a, kur ishte hapur shkolla e parë shqipe atje, si pjesë e programit arsimor të Ministrit të atëhershëm të Arsimit në Shqipëri, Ernest Koliqit, për Kosovën dhe trojet shqiptare nën ish-Jugosllavinë. Ja si shprehet për atë periudhë për gazetarin Mema njëri prej banorëve të moshuar të asaj zone, i cili në vitin 1941 kishte ndjekur shkollën shqip. Ishte kjo një periudhë që gazetari Mema e cilëson si një kohë kur qyteti i Pazarit të Ri, ndryshe nga tani, “Frymonte shqip pa patur detyrim të fshihej.” Të rinjt e asaj kohe, u shpreh njëri prej shqiptarve të intervistuar “Këndojshin kangë, shkojshim rresht nepër çarshi tue knue:

besa-besë unë jam shqiptar,

por çka më ndodhi unë nuk kam fjalë,

po të më lidhni me zinxhir

unë i këpusi, jam i lirë.

Knojshim kangë, njerzit delshin prej dugajve e brohoritshin, bravo, bravo. Ishim të veshur me këmisha të kuqe e pantollë të shkurtëra të zeza, simbolet e flamurit të kombit”, shprehet shqiptari nga Sanxhaku.

Por luftën për zhdukjen e shqiptarëve në rajonin e Sanxhakut që e kishin filluar çetnikët e Drazha Mihailoviçit e përfunduan komunistët jugosllavë duke vrarë e prerë shqiptarë të pafajshëm, duke mbjellur frikë dhe duke detyruar shumë prej tyre të largoheshin nga trojet e veta, për të shpëtuar jetën, a po siç shprehet edhe korrespondenti Mema që, “të gjejnë mënyra të ndryshme për të qenë gjithëçka, përveçse shqiptarë”.

Gazetari Mema rrëfehet në fund të dokumentarit se për ‘të, “ishte e dhimbshme të prekësh këtë realitet.” Shumë e vërtetë! Duke parë dokumentarin e ndjeva veten sikur jam duke shikuar një film për një grup shqiptarësh të izoluar nga historia diku në pjesë tjera të botës, e jo aty në Sanxhak, si të të thuash “një vrap pele” nga Prishtina e nga Tirana. Mos interesimi për shqiptarët e Sanxhakut nga Prishtina dhe nga Tirana zyrtare është i pakuptueshëm në këtë periudhë historike në të cilën jetojmë sot. Të drejtat themelore bazë të njeriut, si liria për të përdorur gjuhën, kulturën dhe identifikimi kombëtar, janë të garantuara edhe nga konventa dhe marrveshje të ndryshme europiane dhe ndërkombëtare. Është e drejtë dhe përgjegjësi e dy shteteve shqiptare që të mbrojnë si vëllëzrit e vet dhe të drejtat e tyre, përfshirë lirinë e identifikimit kombëtar, përdorimin e gjuhës dhe të flamurit të shqiptarëve jashtë kufijve të Shqipërisë dhe Kosovës. Është e pafalshme që sot shqiptari kudo qoftë në trojet autoktone të veta, ta ndjejë veten të frikësuar ose të rrezikuar nga ushtrimi i të drejtës së tij – e sanksionuar ndërkombtarisht — për të mbrojtur identitetin, gjuhën dhe kulturën e vet. Është e pafalshme që sot shqiptarët e Sanxhakut, ose kudo tjetër në Ballkan, në fillim të shekullit 21, të të kenë frikë të identifikohen si të tillë ose të fshehin flamurin e kombit të vet nën kolltuk. U takon dy shteteve shqiptare që të mbrojnë të drejtat e shqiptarëve kudo, përfshirë edhe të shqiptarëve të Sanzhakut. Ata janë shqiptarë, e jo “boshnjakë” dhe si të tillë të drejtat e tyre duhet të mbrohen aty ku jetojnë si edhe në nivele ndërkombëtare. Nëqofste Serbia kërkon të drejtat e një dyzinë serbësh që thuhet se jetojnë diku në afërsi të Fierit, pse mos të kërkojnë Tirana dhe Prishtina zbatimin e të drejtave të njeriut për 400.000 shqiptarët e Sanxhakut të identifkuar zyrtarisht si “boshnjakë”? Sepse, siç u shpreh në fund të programit edhe gazetari Marin Mema, “Kur nuk ka një mbështetje serioze, si mund tu kërkojsh këtyre njerëzve të deklarojnë rrënjët e tyre”, nën rrethanat e vështira shtypëse nën të cilat jetojnë. Nëqoftse vazhdohet kështu me mos interesim zyrtar për fatin dhe të drejtat e shqiptarëve në trojet e veta autoktone, fatkeqsisht nesër do të flitet për “sanxhaqe” tjera anë e mbanë trojeve shqiptare, disa prej të cilave i ka venë dukje me mjeshtri në dokumentare të tjera gazetari Marin Mema, i cili duhet të përgëzohet për punën që po bën. Apeli i shqiptarëve që kanë mbetur në Sanxhak (por edhe i shqiptarëve në Maqedoni, Mal të Zi dhe Preshevë) është, siç bëri thirrje njëri prej të moshuarve shqiptarë në dokumentarin për shqiptarët e Sanxhakut: “Mos na harroni! Të djegun jemë për Shqipni, por badihava. S’po kemë gja në dorë, hiç.”