Sokol Paja – Page 82 – Dielli

EKSKLUZIVISHT FLET NGA PARISI PËR DIELLIN AURORA GJAPI, INXHINIERE E SHËNDETIT DHE SIGURISË NË PUNË

September 25, 2020 by dgreca

SHQIPTARËT NË FRANCË DHE PARISI NËN EFEKTIN E COVID-19-

Aurora Gjapi, Inxhiniere e Shëndetit dhe Sigurisë në Punë në Universitetin Paris Dauphine, Francë, në një rrëfim ekskluziv për gazetën Dielli, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, analizon situatën e Covid-19 në Francë, ndikimin e pandemisë globale në ekonomi, turizëm dhe shqiptarët në shtetin francez. Me Aurora Gjapin bisedoi gazetari i Diellit Sokol PAJA.

FRANCA PËRBALLË COVID-19

Duke filluar nga fundi i gushtit, numri i rasteve me Covid-19 në Francë vazhdon të rritet. Nga fillimi i epidemisë e deri më tani ka më shumë se 458 061 raste të konfirmuara. Autoritetet janë të shqetësuara nga të dhënat e fundit të bilancit pasi përgjatë 24 orëve të fundit janë regjistruar 53 vdekje të reja dhe 5616 persona janë në spital, prej të cilëve 919 në reanimacion. Numri total i vdekjeve të shkaktuara nga Covid është më shumë 31 338, prej të cilave 20 778 raste nëpër spitale. Numri i rasteve të konfirmuara është më i lartë për periudhën fund gushti/fillim shtatori sesa fund marsi/fillim prilli. Për tu theksuar është fakti që aktualisht testet realizohen në masë, duke përfshirë kështu jo vetëm personat që shfaqin simptoma të rënda por edhe personat asimptomatik. Në ditët e sotme realizohen më shumë se 1 milion teste çdo javë, kundrejt disa mijërave teste për periudhën e marsit. Virusi është gjithmonë në qarkullim dhe popullsia vazhdon të jetë e rrezikuar. Megjithatë, autoritetet prej më shumë se 6 muaj janë të mobilizuar plotësisht për ti bërë ballë kësaj situate dhe për të mbrojtur vendin nga humbjet ekonomike dhe sociale që po shkakton kjo krizë shëndetësore.

PASOJAT E COVID-19 NË SHOQËRINË FRANCEZE

Në Francë, ashtu si edhe në shumë shtete të tjera të botës, masat e izolimit drastik hynë në fuqi pa marrë parasysh impaktin negativ që ato mund ti shkatonin shoqërisë në shumë aspekte , si në ekonomi me humbjen ose shkurtimin e vendeve të punës, falimentimin e firmave, ashtu dhe në atë të shendetit mendor me shfaqjen e simptomave të ndryshme përfshirë këtu stresin, lodhjen emocionale, pagjumësinë, depresionin… gjithashtu edhe në rritjen e dhunës, divorceve dhe shtimin e numrit të vetvrasjeve.

Pavarësisht masave të marra nga qeveria për lehtësimin e situatës si psh këshillime me psikologe me anë të numrave jeshilë, ndihmë ekonomike, etj…një pjesë e madhe e njerëzve u gjenden vetëm dhe pa mbështetje pasi për shkak të izolimit social u shkëputen nga të afërmit dhe miqtë e tyre, gjë që ndikoi në rritjen e numrit të personave depresiv.

Kohëzgjatja e izolimit ishte një faktor më shumë në përkeqësimin e problemeve në familje (30% me shumë raste se në kohën përpara pandemisë).

Duke parë të dhënat aktuale është më se e domosdoshme që masat e distancimit social të vazhdojnë të ndiqen dhe shoqeria duhet të mirëinformohet në mënyrë që impaktet negative të pandemisë të minimizohen. Pavarësisht këtyre masave, duket sikur jeta ka marrë rrjedhën e saj « normale » duke shpresuar që impaktet negative të zbehen sa më shpejt.

NDIKIMI I COVID-19 NË EKONOMI DHE TURIZËM NË FRANCË

Në kohë normale, 17 milion turistë të huaj zgjedhin Francën si destinacion për pushimet verore pa përfshirë këtu turistët ditorë që përllogariten rreth 89 milion në vit (shifër e 2019-ës), kundrejt 9 milion francezëve që kalojnë pushimet jashtë territorit francez. Në 2020, 70% e pushuesve francezë kanë zgjedhur vendin e tyre kjo edhe si rezultat i pandemisë. Të dhëna të sakta për numrin e pushuesve të huaj nuk ka por vihet re një rënie e tyre kjo dhe nga politikat e brëndshme të shteteve të ndryshme. Si pasojë e pandemisë, popullsia është e prirur kryesisht për blerje të produkteve elementare. Sektore të ekonomisë si aeronautika, fabrikat e automobilave, shoqëritë organizuese të evenimenteve, hoteleria, moda, …kanë pësuar humbje të mëdha ekonomike, kjo përkthehet me reduktimin e vendeve të punës dhe në disa raste edhe në falementim të firmës.

SHQIPTARËT NË FRANCË

Për situatën e komunitetit shqiptar në Francë mungojnë burime që mund të japin statistika të sakta. Përsa i përket personave me origjinë shqiptare me të cilët jam në kontakt, nuk ka patur asnjë rast të prekur me Covid-19.

PARISI NËN NDIKIMIN E PANDEMISË. ÇPO NDODH NË KRYEQYTETIN FRANCEZ ?

Fatkeqësisht, virusi vazhdon të jetë aktiv por edhe Parisi ka rigjetur aktivitetin dhe gjallërinë që e karakterizon. I vetmi ndryshim është që të gjithë njerëzit duhet të lëvizin me maska. Që në fund të gushtit, maskat janë bërë të detyrueshme në hapësirat publike. Në mënyrë që Parisi të vazhdojë të jetë aktiv është e rëndësishme që njerëzit të respektojnë mbajtjen e maskave dhe distancimin social. Parisi vazhdon të vizitohet nga turistët pavarësisht se numri i turistëve është zvogëluar. Parqet, monumentet historike, muzete, kinematë, baret e restorantet kanë filluar të frekuentohen por sipas vendeve duhen ndjekur protokolle dhe procedura sanitare të veçanta. Si në shumë vende të tjera edhe në Paris, distancimi social sidomos nëpër bare nuk respektohet siç duhet nga të rinjtë. Për momentin është e ndaluar që më shumë se 10 persona të mblidhen në një vend publik, diskotekat janë të mbyllura dhe evenimentet që kanë më shumë se 5000 persona (koncerte, spektakle,…) janë po ashtu të ndaluara.

MESAZHI JUAJ PËR LEXUESIT E DIELLIT DHE DIASPORËN NË USA

Shpresoj që diaspora shqiptare në USA të jetë sa më pak e prekur nga kjo pandemi. Fakti që të gjitha shtetet po përjetojnë të njëjtën eksperiencë ndihmon që ne të gjithë së bashku t’ja dalim dhe ta përballojmë këtë situatë të shkaktuar nga pandemia e Covid-19. Njeriu ka aftësinë të përshtatet përballë situatave të reja dhe në të gjithë së bashku duhet të triumfojmë mbi këtë virus pa u frikësuar dhe pa përhapur panik. Vazhdoni të kujdeseni për veten dhe të afërmit tuaj, ashtu siç e kanë traditë shqiptarët.

SHQIPTARËT NË ZVICËR DHE MASAT SHTETËRORE NDAJ COVID-19

September 24, 2020 by dgreca

Dr. Fatime Berisha Imeri nga Zvicra rrëfen ekskluzivisht për gazetën Dielli, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, situatën e Covid-19 dhe shqiptarët që jetojnë në Zvicër. Sipas Dr. Fatime Berisha Imeri, efekti i Covid-19 në shëndetin mendor është i pamohueshmëm dhe përmasat e vërteta do të shihen më vonë. Ndikimi negativ në zhvillimin psikosocial të fëmijëve do të vërtetohet pas shumë viteve. Me Dr. Fatime Berisha Imeri bisedoi gazetari i Diellit Sokol PAJA.

ZVICRA PËRBALLË COVID-19

Aktualisht vërehet rritje e numrit të të infekturave por stagnim i numrit të vdekjeve nga Covid-19 krahasuar me fazën e fillimit. Lëvizjet më të mëdha të njerëzve dhe udhëtimet në vende me numër më të lartë të rasteve me Covid-19 mendohet se janë shkaku kryesor i rritjes së numrit të të infektuarve. Autoritetet zvicerane kanë zgjeruar listën e shteteve nga të cilat udhëtarët duhet t`i nënshtrohen karantinës 10 ditëshe. Nga 14 shtatori qeveria zvicerane perveç zgjerimit të listës së shteteve nga të cilat udhëtarët duhet t`i nënshtrohen karantinës, ka futur edhe rajone të ndryshme të shteteve me të cilat kufizohet, siç është Franca. Një test negativ për RT-PCR nuk mjafton që individi të lirohet nga karantina. Qeveria ka vendosur qe një kohë të gjatë edhe të ashtuquajturin „Contact Tracing“ ku bëhet identifikimi i të gjithë atyre individëve që kanë pasur kontakt me një person pozitiv për Covid-19. Varësisht nga intensiteti dhe kohëzgjatja e kontaktit përcaktohet edhe për ata individë karantina ose testi RT-PCR. Në konferencën për media në fillim të shtatorit, qeveria zvicerane dhe ministri i shëndetësisë kanë deklaruar se me çdo kusht do të parandalohet një Lockdoën i nivelit të marsit 2020. Tash për tash maskat janë të obliguara në shitore dhe ambienete publike të mbyllura kurse në rrugë njerëzit nuk janë të obliguar të vejnë maska. Dua të permend faktin se Zvicra nuk e ka kufizuar lirinë e lëvizjes në asnjë fazë të Covid-it . Njerëzit kanë mundur të dalin dhe të lëvizin lirshëm edhe në kohën e Lockdown-it, atëherë kur nuk kanë punuar shitoret e mëdha të tekstilit dhe produkteve ndërtimore, restoranet, muzetë dhe kompanitë e tjera jashtë sektorit shëndetësor. Shumica kanë punuar nga shtëpia (home-ofice) apo nuk kanë punuar fare dhe kanë qëndruar në shtëpi. Për këtë arsye numri i njërzve në rrugë ka qenë shumë më i ulët se zakonisht edhepse nuk e kanë pasur të ndaluar të dalin.

PASOJAT E COVID-19 NË SHOQËRINË ZVICERIANE

Statistika zyrtare nga qeveria zvicerane ende nuk kemi, por raportet e një studimi nga SRG Corona-Monitors thonë:

1. Nevoja e shtuar për kujdesin ndaj fëmijëve kishte efekte të ndryshme në punësim, sidomos në atë të gjinisë femrore.

2. Të anketuarit me të ardhura të larta dhe një nivel më të lartë arsimimi, treguan që kishin veshtirësi në punë dhe detyrimet e tyre familjare për kujdesin ndaj fëmijëve.

3. Puna nga shtëpia për kategoritë e caktuara, duke u kujdesur njëkohësisht për fëmijët e tyre: këto kategori deklaruan që ishin mjaft të mundimshme dhe kanë ndikuar negativisht në psikologjinë e tyre.

4. Dhuna në familje kishte një rritje prej 0.9%.

5. Divorcet kishin një rënje prej 0.5% sipas ketij studimi, ndoshta edhe për arsye se gjyqet kanë punuar me orar të reduktuar. Mendohet se numri i kërkesave për divorc do të rritet, gjë që është parë edhe në shumë shtete tjera por nuk janë publikuar ende statistika të sakta zyrtare.

Mediat raportojnë shpesh për ndikimet negative të Covidit në shoqëri. Efekti në shëndetin mendor është i pamohueshmëm dhe përmasat e vërteta do të shihen ende më vonë. Se çfarë ndikimi afatgjatë do të ketë në zhvillimin psikosocial të fëmijëve do të vërtetohet pas shumë viteve. Për shkak të krizës ekonomike që do të ashpërsohet si pasojë e Lockdoën-it, ekziston frikë e bazuar që numri i vetëvrasjeve do të rritet në mënyre masive viteve në vijim.

NDIKIMI I COVID-19 NË EKONOMI DHE TURIZËM NË ZVICËR

Ndikimi është i përmasave të papara deri më sot por ende nuk dihet shifra e vërtetë e dëmit ekonomik. Shumë kompani janë të rrezikuara dhe kanë probleme serioze të mbijetesës. Turizmi është një ndër sekoret më të prekura edhe për vetë faktin se liria e udhëtimit është ende shumë e kufizuar. Shumë pak njerëz kanë shkuar në pushime dhe shumë pak turistë kanë ardhur të kalojnë pushimin në Zvicër. Kjo ndikon negativisht në hotelieri, agjensionet turistike, kompanitë ajrore, aeroportet, restoranet, vendet e vizituara turistike dhe në shumë sektore tjera.

SHQIPTARËT NË ZVICËR

Jam pak e njoftuar me situatën e individëve mirëpo e di që sivjet shumica pushimin e kanë kaluar këtu dhe nuk kanë shkuar në Kosovë. Nga kriza ekonomike më së shumti janë të prekur pronarët e restoraneve dhe kompanive të vogla. Nëse dilni sot në vende publike nuk do të vëreni dallime të mëdha në krahasim me periudhën para Coronës. As në kohën e Lockdown-it rrugët dhe sheshet nuk kanë qenë plotësisht të boshatisura siç i kemi në kujtime pamjet nga Kina, Italia dhe shumë shtete tjera që kanë aplikuar masat e rrepta të orës policore. Sot njerëzit mundohen të mbajnë distancën e referuar, kurse në mjetet e transportit publik mbajnë maska dhe mundësisht nuk ulen afër njëri tjetrit. Mbajtja e distancës sociale vërehet sidomos në ambientet publike të mbyllura ku maskat janë të obliguara. Pikat kryesore të qytetit janë të përmbushura si zakonisht, kurse në restorane ka më pak mysafirë si pasojë e rregullave mbi distancën minimale mes dy tavolinave në restoran.

MESAZHI JUAJ PËR LEXUESIT E DIELLIT DHE DIASPORËN SHQIPTARE NË USA

Njerëzimi ka përjetuar shumë epidemi dhe pandemi dhe të gjitha i ka mbijetuar. Kjo pandemi dallon nga të tjerat shkaku i masave rigoroze të cilat i ka vendosur politika, gjë që bota asnjëherë më parë nuk e ka përjetuar. Mirëpo, edhe kjo gjendje patjetër do të kalojë. Në njërën anë shpresojmë që virusi të lë imunitet një kohë të gjatë. Në anën tjetër përvoja më e madhe në trajtimin medikamentoz të duhr do të ulë shkallën e vdekshmërisë. Kurse një vaksinë efikase dhe e sigurtë do të ndihmojë më së shumti në zhdukjen e virusit. I përshëndes të gjithë shqiptarët kudo që që janë dhe ata që jetojnë në SHBA, në mesin e të cilëve kam edhe familjarë me të cilët dëgjohem rregullisht dhe jam e e informuar për së afërmi me situatën atje. Ju dëshiroj të gjithëve mbarësi dhe shëndet!

PROF. ARBEN IVANAJ KERKON VËMËNDJE NDAJ SËMUNDJEVE KRONIKE, DHE RRITJE TË KAPACITETEVE DIAGNOSTIKE DHE TË REANIMACIONIT

September 23, 2020 by dgreca

Profesor Arben Ivanaj, Shefi Shërbimit të Hematologjisë, QSUT “Nënë Tereza”, Tiranërrëfen Shqipërinë në përballje me pandeminë globale Covid-19. Në një rrëfim ekskluziv për gazetën Dielli, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, Profesor Ivanaj analizon situatën në Shqipëri pas hapjes së shkollave, ecurinë e infektimeve, trendin e shifrave, dhe apelon për më shumë investime në shëndetësi dhe rritje të kapaciteteve në drejtim të trajtimit të sëmundjeve kronike, rritje të kapaciteteve diagnostike dhe të reanimacionit. Me Profesor Arben Ivanaj bisedoi gazetari i Diellit Sokol PAJA.

SHQIPËRIA PËRBALLË COVID-19

Aktualisht në vendin tonë numri i të infektuarve ditorë është mesatarisht 150- 160 në ditë, Shqipëria nuk paraqitet keq për nga numri ditor i të infektuarve, por jo mirë me mundësitë që kemi, dhe paradoksalisht gati të gjitha vdekjet erdhen pas daljes nga karantina. Çfarë do të ndodhë me hapjen e shkollave? Personalisht kam kritikuar që në fillim strategjinë e propozuar nga OBSH, kam qenë më tepër për modelin Suedez, pra kundër mbylljes totale, aktualisht në Suedi ka afërsisht 22 raste për 100 000 banorë, ndërsa në shumë vende të tjera numri ditor i kalon 50- 60 raste në ditë, por ky model kërkon ndërgjegjësim të lartë të qytetarëve dhe ruajtjen e distancimit fizik sa më të mirë. Nga ana tjetër kërkon sistem shendetësorë të aftë t’i përgjigjet sfidave, fatkeqësisht kjo pandemi gjeti të gjitha vendet e papregatitura, këtu bën pjesë dhe Shqipëria. Ushtritë, në përgjithësi janë për një moment të dhënë të historisë, kur të n’a sulmojë armiku, për anologji dhe sistemi shëndetësorë është për të mbrojtur shëndetin e të gjithëve, kur, në raste mergjence shëndetësore dhe jo vetëm, pra çdo ditë, në këtë kuptim, çdo shpenzim për shëndetësinë nuk shkon kurrë kot. Pa shëndet të mirë asgjë nuk mund të arrihet, këtë duhet të kuptojnë mirë politikëbërësit dhe për të ardhur në vendin tonë, që modeli Suedez të funksionojë duhet të kemi një sistem shëndetësorë të ngjashëm me Suedinë. Fatkeqëshisht për arsye të mos dashjes dhe të influencës politiko-mafioze, sistemi jonë shëndetësorë, në këto 30 vite, ka ngelë shumë i prapambetur dhe larg standartit më të mirë të rekomanduar. Hapja e shkollave është e domosdoshme dhe nuk besoj se do të kemi nje rifillim të pandemisë, ne duhet të mësohemi të jetojmë me virusin, infeksione ka pasur dhe në të kaluarën dhe do të ketë në të ardhmen, por ne duhet të punojmë fort t’i përgjigjemi sfidave të ditës dhe në të njëjtën kohë të vazhdojmë të ofrojmë më të mirën në drejtim të trajtimit të sëmundjeve kronike, «të zakonshme», kjo situatë duhet të bëhet një mësim i mirë për të gjithë. Duhet të rrisim kapacitetet tona diagnostike dhe të reanimacionit, duhet të rialokojmë fondet publike në drejtimin e duhur, në sistemin shëndetësor ka para, por përdorimi i tyre është shpesh jo në efiçencën dhe jo në drejtimin e duhur.

TRAJTIMI I PACIENTËVE ME PLAZËM HIPERIMMUNE

Fatkeqësisht nuk ka mjekim të mirëpërcaktuar për të sëmurët me Covid-19, janë disa medikamente të përshkruara si efikase në stade të ndryshme të sëmundjes, si Hydroclorokina, dexamethazoni, remdesivir etj, plazma hiperimmune dhe mbi të gjitha oksigjenoterapia. Plazma hiperimmune është përdorur prej dekadash në trajtimin e sëmundjeve të ndryshme me rezultate mediokre, përherë të parë është përdorur në trajtimin e gripit spanioll. Përsa i përket plazmës hyperimmune në USA janë trajtuar afërsisht 25 000 të sëmurë. Studimet aktualisht flasin se përdorimi i convalescent plazma mund të jetë benefice. Më 24 mars 2020 u miratuan ga FDA si alternativë mjekimi në kushtet e urgjencës. Janë dy studime (kinez dhe hollandez) aktualisht të randominizuara, të cilat për herë të parë kanë vlerësuar efktin e plazmës hipperimmune në covid19. Parimi i veprimit lidhet me idenë se, të sëmurët të cilët janë të infektuar me covid-19 dhe shërohen, pas 21 ditesh ata kanë prodhuar antitrupa, IgG, të cilat janë efikas kundër virusit. Personat e shëruar, të cilët paraqesin një sasi të caktuar antitrupash kundër covid-19 në semurim e tyre (në gjak), ju kërkohet të dhurojnë plazmën e tyre, e cila është pasur me antitrupa, IgG, kjo plazëm do të përfuzohet te i sëmuri me covid-19, mendohet dhe është konstatuar në praktikë, se antitrupat lidhin virusin dhe e shkatërrojnë atë, duke përmirësuar shenjat klinike te të së murit. Aktualisht janë mbi 20 studime, në proces, të randominizuara të cilat priten të japin një tablo të plotë mbi rolin e plazmes hiperimmune në trajtimin e covid-19. Aktualisht FDA rekomandon përdorimin e convalescent plazma në tre situata, në stidimeklinike (clinical trial), përdorim i gjërë në qëndra të caktuara dhe trajtimin e pacientëve të veçantë si alternativë e vetme. Në Tiranë para disa javësh ka filluar prodhimi nga Qendra Kombëtare e Transfuzionit të plazmës hipperimmune dhe përdorimi i saj në praktikën klinike në shërbimet ku trajtohen të sëmurët me covid-19. Për momentin nuk kemi rezultate të mjekimit, është shpejt, por në të sëmurët e përdorur, toleranca e mjekimit ka qenë e mirë. Në përgjithësi dhurimi i gjakut në Shqipëri ka probleme në të kuptuarit e rëndësisë se dhurimit vullnetare të gjakut, akoma ne nuk jemi të vetmjaftueshëm në gjak dhe produktet e tij. Por ka pasur gadishmëri nga ish-të sëmurët me covid-19 të dhurojnë plazmën e tyre.

BETEJA NDAJ COVID-19, NJË PËRJETIM PERSONAL

Ka qenë ditë shumë e vështirë, dita diagnostikimit të sëmurit të parë të infektuar, dhe shtimi i të sëmurëve me cancer gjaku të infektuar me covid-19, kjo erdhi pas hapjes të përgjithshme në fillim të qershorit. Pastaj patëm një numër të lartë të personelit të infektuar, infermirë dhe mjek të pavionit, ditë të vështira, ruajtja dhe vazhdimësia e trajtimit të të sëmurëve dhe në të njëjtën kohë kujdesi për kolegët dhe infermierët e pavionit, ishte shumë e vështirë, humbja e betejës me covid-19 e njërit nga pedagogëve të hematologjisë, kolegut tonë, ishte një dramë me vete për të gjithë pedagogët e fakultetit të mjeksisë. Nderim të veçantë për të gjithë personelin mjeksorë të infektuar dhe veçanërisht për ata të cilët humbën jetën nga ky virus. Kjo pandemi tregoi domosdoshmërinë e investimeve inteligjente në shëndetësi për të qenë gati në shërbim të të sëmurëve dhe në të njëjtën kohë nxorri në pah dobësitë në përgjithësi të sistemit shëndetësorë, informimi, edukimi, epidemiologjia, diagnostikimi, trajtimi dhe marrja në ngarkim të të sëmurëve me sëmundje infektive në përgjithësi, por nga ana tjetër tregoi se, trajtimi i të sëmurëve me kancer, të sëmurëve me sëmundje kronike në përgjithësi nuk presin të kalojnë emergjencat shëndetësore, mendoj se duhet riparë nga e para strategjia shëndetësore në përgjithësi, kjo jo vetëm lokale por dhe më gjerë. Kjo pandemi tregojë se dhe OBSH, ka limitet e veta dhe nuk është e aftë të përgjigjet në kohë të gjitha sfidave të dhëna.

MESAZHI PËR LEXUESIT E DIELLIT DHE DIASPORËN NË USA

Faleminderit për këtë mundësi. Shqipëria, vendi jonë ka nevojë për të gjithë bijtë e tij kudo ndodhen, Shqipëria nuk është në vendin që i takon, ka shumë probleme, shpesh ne në Shqipëri n’a duket se nuk ka dritë në fund të tunelit, por me dashuri për atdheun dhe me përkushtim për të ardhmen, me punë dhe vetëm me shumë punë, besoj se dhe vendi jonë shumë shpejt do të gjejë vendin e vet mes vendeve të zhvilluara. Shqiptarët kanë parë dhe shohin te shqiptarët e Amerikës, shembullin më të mirë, se me punë mund të arrihet gjithçka, dhe në përgjithësi shohim te USA mikun e mirë tek i cili mund të mbështetesh në të mirë dhe në të keq, i cili të gjindet gjithmonë pranë në të gjitha vështërsitë. Faleminderit për mundësinë për të folur me Ju.

ROLI PATRIOTIK I REVISTËS SË PARË TË KLERIT KATOLIK NË SHQIPËRI “ELCIJA E ZEMËRS JEZU KRISCTIT”

September 21, 2020 by dgreca

Shkruan: Sokol PAJA –

Shtypi Katolik Shqiptar i ka fillimet e tij në vitin 1891 me të parën revistë katolike : “Elcija e Zemërs Jezu Krisctit”. Kjo revistë dilte në treg çdo muaj. Nga viti 1891 deri në vitin 1913 revista doli me 12 numra. Kjo revistë ishte organ i Eterve Jezuitë në Shqipëri dhe u shtyp në shtypshkronjën “Zoja e Papërlyer”. Përgjatë pushtimit otoman revista kishte shpërndarje dhe përmbajtje të kufizuar dhe të kontrolluar. Në këtë periudhë revista “Elcija” trajtonte vetëm probleme fetare dhe mesazhe me përmbajtje fetare pasi ndalohej nga regjimi i atëhershëm otoman trajtimi i problematikave të tjera si për shembull atdhetare. Për shkak të kushteve historike “Elcija” në fillimet e saj nuk kishte qëllim tjetër veçse për të përhapur me devocion mësimet dhe dashurinë e zemrës së Krishtit. Në fillimet e saj ka qënë vetëm fetare dhe vetëm përmbante shkrime që i drejtofshin lavdi e nderime zemrës së Krishtit, pastaj në varësi të kohës erdhi dhe u bë në përshtatje me zhvillimet politike në shërbim jo vetëm të kishës por edhe të atdheut. Nga viti 1908 deri ne vitin 1913 në revistën “Elcija” u botua si shtojcë edhe pjesa e dytë me përmbajtje kulturore”. Në këtë periudhë, revista “Elcija” duke filluar që me kongresin e Manastirit dhe me shënjat e para të dobësimit të Perandorisë Osmane filloi të trajtonte tema gjithëpërfshirëse duke i dhënë rëndësi të veçantë trajtimit të çështjes atdhetare. Kjo revistë trajtontë me delikatesë dhe përgjegjshmëri të veçantë tema të rëndësishme kombëtare. Revista “Elcija e Zemërs Jezu Krisctit” dha një ndihmesë të madhe në nxitjen e atdhedashurisë dhe të vetëndërgjegjësimit kombëtar tek shqiptarët. Kjo revistë me temat e trajtuara i dha një hov të madh lëvizjes kryengritëse për pavarësi të popullit shqiptar. Në vitin 1914 revista Elcija e Zemërs Jezu Krisctit kthehet në një revistë me po atë program veçse me një tjetër emër: “Lajmëtari i Zemërs Jezu Krishtit”. Përgjatë gjithë ekzistencës së saj, kjo revistë ashtu si gjithë kleri katolik dha një ndihmes ëtë jahstëzakonshme në zhvillimin dhe emancipimin kultoror e patriotik te lexuesit. Gjithmonë krahas trajtesave fetare, i kushtohej në faqet e kësaj reviste faqe për historinë, kulturën, antropologjinë, letërsinë, estetikën, fjalët e urta popullore, doke e zakone të shoqërisë shqiptare. Kjo si revistë katolike e vazhdoi veprimtarinë e saj deri në vitin 1944 që shënon edhe mbylljen e dalëngadalë të shtypit shqiptar nga regjimi diktatorial i Enver Hoxhës. Regjimi komunist shqiptar ndaj klerit fetar dhe sidomos ndaj klerit katolik ishte shumë radikal pasi ndjehej në inferioritet kulturor ndaj klerikëve katolik të shkolluar në universitetet më të mira në botë për kohën. Shtypi katolik me ardhjen në pushtet të partisë komuniste filloi të përndiqet dhe u mbyll shpejt, pasi për këtë parti dhe shoqëri të kohës nuk pranohej mendimi ndryshe dhe veprimtaria e shtypit katolik biente ndesh me ideologjinë e partisë komuniste. Fryma kristjane me frymën bolshevike ishin diametralisht të kundërta. Komunistët pasi vranë dhe burgosën klerikët më në zë në Shqipëri, ata konfiskuan shtypshkronjat, shkollat, kopshtet, gazetat e revistat, qëndrat kulturore, manastiret dhe çdo ambjent fetar duke e kthyer në pronë të komunistëve dhe administrimin e shtetit njëpartiak. Shtypi Katolik shqiptar megjithëse u mbyll dhe u persekutua në mënyrën më të tmerrshme që njohu historia me turturat që u bënë ndaj klerikëve katolikëve, përsëri ky shtyp me vlerat dhe meritat që pati në zhvillimin dhe kultivimin e ideve atdhetare, zhvillimin e gjuhës shqipe, zhvillimin e shoqrisë shqiptare, njohjen e çështjes shqiptare në evropë e shumë merita të tjera në jetën politike, kulturore, dhe religjioze shqiptare. Shtypi i klerit katolik shqiptar ishte përherë tribunë atdhedashurie dhe përbën një faqe të ndritur në historinë e shtypit dhe të popullit shqiptar.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE SI FORMË E RUAJTJES SË IDENTITETIT KOMBËTAR TË SHQIPTARËVE NË UKRAINË

September 18, 2020 by dgreca

Vladislav Ilchenko drejtues i organizatës “Bashkimi i Shqiptarëve të Ukrainës” në një rrëfim ekskluziv për gazetën Dielli, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, tregon sesi ruhet identiteti kombëtar i shqiptarëve të Ukrainës nëpërmjet mësimit të gjuhës shqipe në qytetet ku ka vendbanime shqiptare. Me Vladislav Ilchenkon bisedoi gazetari i Diellit Sokol PAJA.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE NË UKRAINË

Gjuha shqipe mësohet si një opsion me zgjedhje në rajonin Zaporozhye në fshatin Devnenskoye në një shkollë publike, sipas një marrëveshje me Ministrinë e Arsimit në Ukrainë.Ka katër vendbanime në territorin e Ukrainës, 3 në rajonin e Zaporizhzhya, Priazovskoe rrethit Georgievka, Devnenskoe dhe Gamovka. Georgieka është emëruar pas stërgjyshit tim, ai ishte organizatori i zhvendosjes nga rajoni i Odesës në fshatin Karakurt. Ky është vendbanimi i katërt shqiptar në Ukrainë. Në rajonin e Odessa, në Karakurt, gjuha shqipe mësohet gjithashtu në klasat fillore, si në rajonin Zaporozhye. Tekstet shkollore ofrohen nga Shqipëria si pasojë e marrëveshjes mes dy shteteve.

QYTETET KU JETOJNË SHQIPTARËT NË UKRAINË

Të parët që mësuan për shqiptarët-arnautët në Rusi pas përfundimit të luftës së parë ruso-turke në 1768-1769, pas nënshkrimit të traktatit botëror Kuchuk-Kainardzhinsky, midis Rusisë dhe Turqisë, ku shqiptarët morën pjesë aktive, si në tokë ashtu edhe në det. Po shkruaj një libër për këtë, tani po e shtyp në formë elektronike, më janë dashur më shumë se dhjetë vjet për ta shkruar, për të studiuar materialet ekzistuese. Për momentin ne jemi duke pritur për klasa dhe tekste të reja.

Me kërkesën time, u hartua një fjalor Ukrainas-Shqip. Në rajonin e Zaporozhye, në fshatin Devnenskoe, kemi 12 fëmijë, mësuese është Oksana Shilo e cila ka studiuar në Shqipëri në Universitetin e Tiranës. Në Karakurt, rajoni i Odessa, mësuese është Natalya Kircheva. Për numrin real të studentëve duhet të flas në një moment tjetër pasi në kushtet e karatinës dhe pandemisë numri ndryshon.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE SI FORMË E RUAJTJES SË IDENTITETIT KOMBËTAR

Unë kam vajzën e madhe Vlada Ilchenko, ajo gjithashtu studioi në Universitetin e Tiranës, flet rrjedhshëm anglisht, gjermanisht, frëngjisht. Ne i kemi ruajtur të gjalla gjithmonë lidhjet me atdheun e origjinës. Fakti është se në territorin e Ukrainës shqiptarët ishin nga rajone të ndryshme të Shqipërisë, nga Peloponezi, Mani, Suliots. Tre fshatra: Georgievka, Devnenskoe dhe Gamovka kanë dialekte të ndryshme në shqiptim. Shqipëria dikur ndahej në Shqipërinë e Epërme dhe Shqipërinë e Poshtme, popullsia këtu është nga të gjitha viset shqiptare. Shqiptarët jetojnë në mënyrë kompakte në territorin e Ukrainës, shumë familje u dëbuan nën Bashkimin Sovjetik si armiq të popullit, nën sundimin e Stalinit sipas Nenit 58 paragrafi 10. Pas luftës civile në 1991, disa u kthyen në shtëpi në rajonin Azov të rajonit Zaporozhye, shumica e të cilëve jetojnë në Rusi. Banorët e parë të qytetit të Odesës ishin Arnautët, ku tani ka rrugë, Bolshaya Arnautskaya dhe Malaya Arnautskaya. Pjesëmarrësit e parë që studiuan në Tiranë, Oksana Shilo dhe vajza ime Vlada Ilchenko dhe Neli Supyur, tre studentë të tjerë që studiuan, u përballën me një numër vështirësish të mëdha por që më pas u ofruan kushte shumë të mira si pasojë e marrëveshjes ndërshtetërore.

MESAZHI JUAJ PATRIOTIK PËR DIASPORËN SHQIPTARE NË USA

Unë komunikoj me shumë shqiptarë nga Amerika dhe dy kushërinjtë e mi të dytë, Vleriy dhe Vladislav Gagunsky, jetojnë në Amerikë, Boston. Dëshiroj të gjithë shqiptarëve shëndet e lumturi. Kudo që të jemi të përpiqemi ta ruajmë traditën dhe gjuhën tonë të bukur shqipe. Të mësosh shqip është një krenari dhe nder edhe për brezat që vijnë pas nesh. Le të kujtojnë se gjaku nuk është ujë, nuk mund të hollohet. Përshëndetje të gjithëve nga Ukraina. Të gjithë jemi në të njëjtin gjak, ti dhe unë.