s p – Page 2 – Dielli

SHBA-ja dhe Izraeli nisën njё sulm të madh ndaj objektivave në mbarë Iranin

February 28, 2026 by s p

Përgatiti Rafael Floqi sipas agjencive të lajmeve/

SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulmin të shtunën, ndërsa goditja e parë e dukshme ndodhi pranë zyrave të Udhëheqësit Suprem, Ajatollah Ali Khamenei. Mediat iraniane raportuan për sulme në mbarë vendin dhe tymi u pa të ngrihej mbi kryeqytet.

Presidenti Donald Trump deklaroi në një video të publikuar në rrjetet sociale se SHBA-ja kishte nisur “operacione të mëdha luftarake në Iran”. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u bëri thirrje popullit iranian që “ta merrni në dorë qeverinë tuaj” në një video-mesazh të publikuar të shtunën. Komentet e tij erdhën pasi SHBA-ja dhe Izraeli ndërmorën një sulm ndaj Iranit.

Presidenti amerikan Donald Trump u kërkoi popullit iranian që “ta marrë në dorë qeverinë e tyre ” në një video-mesazh të publikuar të shtunën. Komentet e tij erdhën pasi SHBA-ja dhe Izraeli ndërmorën sulmin ndaj Iranit.

Presidenti amerikan Donald Trump u kërkoi iranianëve të strehohen gjatë sulmeve, por më pas shtoi: “Kur të kemi mbaruar, merreni qeverinë tuaj. Do të jetë e juaja për ta marrë.” Ishte një thirrje e jashtëzakonshme që sugjeron se aleatët mund të synojnë përfundimin e teokracisë së vendit pas dekadash tensioni.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu i bëri jehonë këtij qëllimi të gjerë. “Operacioni ynë i përbashkët do të krijojë kushtet që populli i guximshëm iranian ta marrë fatin e tij në duart e veta,” tha Netanyahu.

Media shtetërore iraniane njoftoi se sulmet amerikano-izraelite shënjestruan një listë në rritje qytetesh dhe objektesh në mbarë Iranin.

Shtylla të mëdha tymi mund të shiheshin mbi Teheran si pasojë e goditjeve të drejtpërdrejta, ndërsa u raportuan shpërthime në ose pranë qyteteve të mëdha si Isfahani, Shirazi dhe Tabrizi.

Shpërthime u raportuan gjithashtu në disa qytete perëndimore, si edhe rreth qyteteve-port në Gjirin Persik, që janë thelbësore për tregtinë kryesore të naftës së Iranit, përfshirë Asalujen.

Në një video të publikuar në rrjetet sociale, Trump tha se Irani ka vazhduar të zhvillojë programin e tij bërthamor dhe planifikon të zhvillojë raketa që mund të arrijnë në SHBA.

Sulmet e para duket se shënjestruan kompleksin ku ndodhet rezidenca e Udhëheqësit Suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, 86 vjeç, në qendër të Teheranit. Nuk ishte menjëherë e qartë nëse ai ndodhej aty në atë moment. Nga kryeqyteti iranian u panë re tymi që ngriheshin në ajër.

Irani reagoi ashtu siç kishte kërcënuar prej muajsh — fillimisht duke lëshuar një valë raketash dhe dronësh që shënjestruan Izraelin. Më pas vijoi me sulme ndaj instalimeve ushtarake amerikane në Bahrein, Kuvajt dhe Katar. Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Iraku mbyllën hapësirën e tyre ajrore.

Në një video 8-minutëshe të publikuar në platformën e tij Truth Social, Trump tha se SHBA-ja ka filluar “operacione të mëdha luftarake në Iran”. Ai pretendoi se Irani ka vazhduar të zhvillojë programin e tij bërthamor dhe po planifikon të zhvillojë raketa që mund të arrijnë në territorin amerikan, duke i bërë thirrje popullit iranian që “ta merrni në dorë qeverinë tuaj”.

“Pak kohë më parë, ushtria e Shteteve të Bashkuara filloi operacione të mëdha luftarake në Iran. Objektivi ynë është të mbrojmë popullin amerikan duke eliminuar kërcënimet e menjëhershme nga regjimi iranian. Një grup i egër, shumë i ashpër, njerëz të tmerrshëm. Aktivitetet e tij kërcënuese rrezikojnë drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara, trupat tona, bazat tona jashtë vendit dhe aleatët tanë në mbarë botën.

Ndërkohë, Izraeli, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katari mbyllën hapësirat e tyre ajrore të shtunën. U mbyll edhe hapësira ajrore në jug të Sirisë. Avionët që ishin nisur drejt qyteteve si Tel Avivi dhe Dubai në orët e para të mëngjesit të së shtunës u devijuan ose u kthyen në aeroportet nga ishin nisur.

Situata po ndryshon me shpejtësi dhe linjat ajrore u bënë thirrje pasagjerëve të kontrollojnë statusin e fluturimeve online përpara se të drejtohen në aeroport. Operatori i aeroportit të Dubait njoftoi se fluturimet u pezulluan për një kohë të pacaktuar në Aeroportin Ndërkombëtar të Dubait, aeroporti më i ngarkuar në botë për fluturime ndërkombëtare, si dhe në Dubai World Central – Aeroporti Ndërkombëtar Al Maktoum në periferi të qytetit.

Mbyllja pritet të ketë pasoja të konsiderueshme jo vetëm për kompaninë Emirates me bazë në Dubai, por edhe për shumë linja të tjera ajrore që operojnë në dhe nga ky qytet.

Pse një sulm amerikan ndaj Iranit rrezikon të kthehet në konflikt të gjatë

Debati mbi një sulm të mundshëm amerikan ndaj Iranit është rikthyer në qendër të politikës ndërkombëtare. Besimi i administratës amerikane se mund të kontrollojë pasojat e një goditjeje ushtarake është i rrezikshëm dhe i gabuar. Ndryshe nga rastet e mëparshme kur vendimet e guximshme nuk sollën reagime të menjëhershme katastrofike, këtë herë rrethanat janë ndryshe: Irani ndodhet në një pozitë të dobësuar, por pikërisht kjo dobësi e shtyn drejt agresivitetit dhe jo drejt kapitullimit.

Teza qendrore është se një sulm amerikan nuk do ta detyrojë Iranin të dorëzohet në negociata, por përkundrazi do ta shtyjë drejt hakmarrjes së përgjakshme dhe përshkallëzimit rajonal, duke rrezikuar një konflikt më të gjatë dhe më të kushtueshëm për SHBA-në.

Një nga dilemat më të mëdha të politikës së jashtme amerikane sot: nëse një goditje ushtarake ndaj Iranit do të prodhonte një fitore të shpejtë politike apo do të hapte një konflikt të ri të gjatë dhe të kushtueshëm në Lindjen e Mesme. Argumenti kryesor është se besimi në Uashington se Irani do të dorëzohet nën presion ushtarak është një keqkuptim strategjik që mund të çojë në përshkallëzim të rrezikshëm.

Iluzioni i suksesit të shpejtë

Në vitet e fundit, vendime të guximshme të SHBA-së nuk kanë prodhuar pasoja të menjëhershme katastrofike. Kjo ka krijuar një perceptim se veprimi i fortë ushtarak mund të kontrollohet dhe menaxhohet pa hyrë në luftë të gjatë. Por situata me Iranin është ndryshe. Irani nuk e sheh presionin si arsye për kapitullim, por si kërcënim ekzistencial që kërkon reagim. Dobësimi i Iranit — nga goditjet ndaj programit bërthamor, dobësimi i rrjetit të milicive dhe dëmtimi i mbrojtjes ajrore — nuk e bën vendin më të prirur për kompromis. Përkundrazi, e shtyn të tregojë forcë për të ruajtur kredibilitetin strategjik dhe legjitimitetin e brendshëm. Një nga argumentet më të rëndësishme është se Uashingtoni nuk kupton logjikën e negociimit iranian. Irani nuk reagon ndaj presionit duke bërë lëshime simbolike. Ai negocion vetëm kur përballet me presion ekstrem dhe kur ka përfitime konkrete.

Kërkesat amerikane — heqja dorë nga pasurimi bërthamor dhe programi raketor — prekin drejtpërdrejt mbijetesën e regjimit iranian. Për Teheranin, këto janë elemente të sovranitetit dhe të sigurisë ekzistenciale. Në këtë kuptim, kërkesa për kapitullim total është politikisht e papranueshme për udhëheqjen iraniane. Lideri suprem nuk mund të pranojë një marrëveshje që duket si dorëzim historik.

Irani mes diplomacisë dhe luftës

Zhvillimet e fundit diplomatike mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit tregojnë një paradoks të madh strategjik: ndërsa negociatat vazhdojnë, përgatitjet ushtarake intensifikohen. Integrimi i informacionit të ri mbi bisedimet indirekte në Gjenevë me analizën e mëparshme mbi rrezikun e konfliktit tregon se rajoni ndodhet në një pikë kritike ku diplomacia dhe lufta ecin paralelisht. Bisedimet e fundit indirekte në Gjenevë përbëjnë raundin e tretë që nga lufta 12-ditore e qershorit, kur Izraeli dhe SHBA goditën rëndë objektivat bërthamore iraniane. Edhe pse programi u dëmtua, shkalla reale e dëmit mbetet e paqartë dhe dyshimet për rindërtim vazhdojnë.

Fakti që delegacioni amerikan nuk u largua menjëherë nga tryeza konsiderohet shenjë se ekziston ende një minimum terreni i përbashkët. Megjithatë, kjo nuk përbën përparim strategjik, por vetëm shmangie të përplasjes së menjëhershme.

Irani kërkon diskutim vetëm mbi çështjen bërthamore dhe lehtësimin e sanksioneve. SHBA kërkon shumë më tepër: ndalimin e pasurimit të uraniumit, kufizimin e programit raketor dhe ndërprerjen e mbështetjes për grupet rajonale. Kjo diferencë e thellë e bën marrëveshjen shumë të vështirë.

Diplomacia nën hijen e forcës

Ndërkohë që diplomatët flasin, SHBA po shton praninë ushtarake në Lindjen e Mesme. Kjo krijon një diplomaci të tipit “negocio ose përballu me forcë”. Problemi është se presioni ushtarak nuk garanton lëshime iraniane.

Analiza e mëparshme tregon se Irani nuk dorëzohet nën presion simbolik. Për regjimin, programet strategjike janë çështje mbijetese. Presioni mund ta shtyjë drejt reagimit, jo kompromisit.

Dyshimet mbi programin bërthamor

Uashingtoni beson se Irani po përpiqet të rindërtojë elementë të programit bërthamor. Aktivitetet e vëzhguara në vendet e goditura dhe kufizimi i inspektimeve ndërkombëtare ushqejnë dyshimet.

Megjithatë, vlerësimet amerikane sugjerojnë se Irani nuk ka rifilluar një program armësh bërthamore, por po pozicionohet që të ketë kapacitet për ta bërë këtë nëse vendos. Kjo krijon një zonë gri strategjike që rrit tensionin pa prodhuar justifikim të qartë për luftë.

Pse kërcënimi ushtarak mund të dështojë

Nëse qëllimi i një sulmi është të detyrojë Iranin të bëjë lëshime, historia sugjeron se kjo nuk funksionon lehtë. Irani pranon marrëveshje vetëm kur sheh përfitim konkret dhe garanci.

Nëse qëllimi është ndryshimi i regjimit, kjo nënkupton konflikt shumë më të gjatë dhe të kushtueshëm. Nuk ka plan publik për pasojat e një skenari të tillë — një boshllëk që rrit rrezikun strategjik. Çdo konflikt nuk do të kufizohej vetëm mes SHBA dhe Iranit. Teherani mund të godasë:bazat amerikane në rajon;Izraelin;vendet e Gjirit;trafikun energjetik në Ngushticën e Hormuzit

Kjo e fundit është veçanërisht kritike, pasi një pjesë e madhe e naftës botërore kalon aty. Vetëm frika e konfliktit ka rritur çmimet e naftës.Integrimi i negociatave me përgatitjet ushtarake krijon një paradoks: diplomacia ekziston, por çdo dështim mund të kthehet menjëherë në konflikt.

Një sulm i kufizuar mund të prodhojë kundërpërgjigje iraniane, e cila do të detyronte reagim amerikan. Ky cikël mund të kthehet në konflikt të gjatë — pikërisht ajo që politika amerikane pretendon se dëshiron të shmangë.

Objektivat maksimaliste dhe mungesa e kompromisit

Shtetet e Bashkuara kërkojnë kufizime të gjera mbi programin bërthamor dhe atë raketor iranian. Për Teheranin, këto janë shtylla të mbijetesës së regjimit. Heqja dorë prej tyre do të shihej si dorëzim politik dhe strategjik. Kjo krijon një hendek të thellë negociues. Irani historikisht pranon vetëm marrëveshje të detajuara dhe reciproke, jo kapitullime simbolike. Nga ana tjetër, udhëheqja amerikane kërkon një fitore të madhe politike që të justifikojë presionin dhe përdorimin e forcës. Vendimmarrja nuk është vetëm strategji, por edhe perceptim personal dhe politik. Një fitore simbolike është e rëndësishme për politikën amerikane, ndërsa për udhëheqjen iraniane shmangia e poshtërimit është jetike për mbijetesën politike.

Kjo përplasje psikologjike e bën kompromisin shumë të vështirë dhe rrit gjasat që secila palë të zgjedhë përshkallëzimin në vend të tërheqjes.

Rreziku i spiralës së konfliktit

Një sulm i kufizuar rrallë mbetet i tillë. Çdo reagim iranian do të kërkonte kundërpërgjigje amerikane, duke krijuar një cikël përshkallëzimi. Në vend të një demonstrimi force me dalje të shpejtë, SHBA mund të përballet me një konflikt të zgjatur. Kjo është veçanërisht e rrezikshme sepse opinioni publik amerikan është skeptik ndaj luftërave të reja në Lindjen e Mesme. Çdo përfshirje e gjatë do të kishte kosto politike dhe ekonomike.

Si përfundimi

Një sulm amerikan ndaj Iranit nuk garanton kapitullim të shpejtë. Përkundrazi, ai mund të prodhojë një reagim që e zgjeron konfliktin dhe e bën më të kushtueshëm për SHBA-në. Dobësia iraniane nuk është sinonim i dorëzimit, por shpesh nxit reagim më agresiv. Zgjidhja më e qëndrueshme mbetet kombinimi i diplomacisë me presionin ekonomik, jo përdorimi i forcës që mund të hapë një konflikt të ri pa fund të qartë. Historia e Lindjes së Mesme tregon se luftërat fillojnë më lehtë sesa përfundojnë.

Në këtë kontekst, çdo vendim për veprim ushtarak duhet të peshohet jo vetëm për efektin e menjëhershëm, por për zinxhirin e pasojave që mund të sjellë në rajon dhe në politikën globale.

“Portret Historik” – Mehdi Frashëri: Një profil mes shtetformimit dhe historiografisë

February 28, 2026 by s p

Muzeu Historik Kombëtar/

Më 28 shkurt 1874, në Frashër të Përmetit lindi Mehdi Frashëri, një nga figurat qendrore të administratës dhe politikës shqiptare. Shkollën e mesme e kreu në Manastir, ndërsa studimet e larta i ndoqi në Fakultetin e Shkencave Politike dhe Ekonomike në Stamboll (1894-1898). Ai shërbeu në poste të rëndësishme të Perandorisë Osmane, përfshirë edhe detyrën e guvernatorit të Jerusalemit.

Pas shpalljes së pavarësisë në vitin 1912, angazhimi i tij u përqendrua në konsolidimin e shtetit shqiptar, ku mbajti funksione si ministër, deputet dhe përfaqësues në Lidhjen e Kombeve. Gjatë mandatit si kryeministër (1935-1936), Frashëri u përpoq të zbatonte një program reformash me frymë liberale, që synonte shpërndarjen e tokës për fshatarët dhe krijimin e më shumë hapësire e lirie për intelektualët e rinj në qeverisje.

Në vitin 1939, ai dënoi hapur pushtimin italian. Më vonë pranoi të drejtonte Regjencën nën administrimin gjerman, duke e konsideruar këtë si një mundësi për të ruajtur integritetin e kufijve etnikë dhe për të penguar ardhjen e komunizmit në pushtet. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, u largua nga Shqipëria.

Kontributi i tij në historiografinë shqiptare mbetet i rëndësishëm, duke u reflektuar njëkohësisht në veprimtarinë politike dhe në studimet historike e politike që pasqyrojnë zhvillimet e kohës.

Mehdi Frashëri u nda nga jeta në Romë, më 25 maj 1963.

Teksti: Fjalor enciklopedik shqiptar – Vëll. 1, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, “Kristalina-KH”, Tiranë, 2008, faqe 725.

Drejtësia ndërkombëtare, narrativat gjeopolitike dhe kohezioni shqiptar

February 28, 2026 by s p

Nëse drejtësia perceptohet si e ndikuar nga kalkulime gjeopolitike, rrezikohet autoriteti i saj moral dhe besimi publik; ndërsa nëse reagimi shqiptar fragmentohet, krijohet hapësirë për relativizim historik dhe dobësim institucional. Prandaj, domosdoshmëria që del nga kjo analizë është e qartë: mbrojtja e parimeve të neutralitetit dhe transparencës duhet të shoqërohet me unitet institucional, argumentim juridik të strukturuar dhe diplomaci të koordinuar.

Prof.dr Skender ASANI

Themelimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë nuk mund të kuptohet thjesht si një instrument i drejtësisë tranzicionale; ai është kthyer në një mekanizëm me implikime historike, juridike dhe gjeopolitike, i cili ka tejkaluar shpejt kufijtë e funksionit të tij fillestar. Zyrtarisht, ato u krijuan për hetimin e pretendimeve për trafikim organesh. Megjithatë, pesë vitet e fundit kanë demonstruar një devijim të qartë, ku proceset shpesh pasqyrojnë axhendat politike dhe strategjike të Serbisë, të mbështetura nga faktorë të jashtëm si Rusia. Ky fenomen nuk është i panjohur në historinë ndërkombëtare: shembuj të tjerë, si instrumentalizimi i drejtësisë për qëllime politike në Lindjen e Mesme apo në Ballkanin Perëndimor gjatë dekadave të kaluara, tregojnë se manipulimi i mekanizmave juridikë mund të shndërrojë llogaridhënien individuale në mjete presioni politik dhe diplomatik.

Në rastin e Kosovës, kjo ka rezultuar në një rrezik të dyfishtë: deformimin e narrativës historike dhe minimin e konsolidimit ndërkombëtar të shtetësisë së saj. Çdo vendim gjyqësor i Dhomave nuk mund të perceptohet më si një veprim juridik neutral; ai bëhet pjesë e një fushëbetejeje strategjike ku politika, historia dhe drejtësia ndërthuren, duke kërcënuar sovranitetin, kujtesën kolektive dhe stabilitetin rajonal. Në këtë kuadër, Dhomat e Specializuara janë transformuar nga një instrument neutral juridik në një mekanizëm imponimi të narrativave të jashtme dhe të kufizimit të perspektivës së konsolidimit të Kosovës, duke shërbyer si një paralajmërim i qartë për komunitetin ndërkombëtar: rreziku i instrumentalizimit të drejtësisë për agjenda të jashtme është real dhe mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për stabilitetin politik dhe sigurinë në Ballkanin Perëndimor.

Në planin historik, zhvillimet aktuale nuk mund të kuptohen jashtë përvojës ballkanike të shekujve XIX dhe XX, të karakterizuar nga përplasja ndërmjet projekteve hegjemoniste dhe proceseve të vetëvendosjes kombëtare. Çështja shqiptare ka qenë një nga dimensionet më të ndjeshme të këtij transformimi historik. Programet strategjike të shtetit serb për rikonfigurimin demografik dhe territorial të rajonit, të mbështetura herë pas here nga konfigurime gjeopolitike lindore, prodhuan tensione të vazhdueshme që kulmuan në konfliktet e fund-shekullit XX. Shpërbërja e ish-Jugosllavisë shënoi njëkohësisht kolaps institucional dhe krizë të thellë të legjitimitetit politik. Në Bosnja dhe Hercegovina drejtësia ndërkombëtare konstatoi gjenocidin si krim kundër njerëzimit, ndërsa në rastin e Kosova opinioni këshillëdhënës i Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë e vendosi çështjen e pavarësisë në një realitet juridik ndërkombëtar.

Brenda këtij konteksti historik dhe juridik duhet parë edhe dimensioni rajonal i drejtësisë tranzicionale. Sinkronizimi i proceseve juridike me finalizimin e gjykimeve në Hagë është interpretuar nga një pjesë e opinionit si potencialisht i përdorshëm si instrument presioni politik ndaj institucioneve shqiptare dhe ndaj shtetësisë së Kosovës. Në këtë optikë kritike, synimet strategjike të politikës serbe në raport me këto procese përmblidhen në tri drejtime kryesore: relativizimi i karakterit çlirimtar të luftës në Kosovë përmes zhvendosjes së fokusit nga përgjegjësitë shtetërore të viteve ’90 drejt përgjegjësive individuale; krijimi i një barazie narrative ndërmjet agresorit dhe viktimës; dhe prodhimi i një klime pasigurie institucionale që ndikon në perceptimin ndërkombëtar për stabilitetin dhe legjitimitetin e shtetit të Kosovës.

Në këtë kuadër është artikuluar edhe shqetësimi për asimetrinë e perceptuar në burimet dokumentare mbi të cilat janë ndërtuar aktakuzat, të cilat, sipas kritikëve, janë mbështetur në mënyrë të konsiderueshme në materiale të siguruara nga struktura shtetërore serbe. Kulmimi i këtij perceptimi u reflektua në reagimet ndaj kërkesave të prokurorisë për dënime shumë të rënda ndaj ish-udhëheqësve politikë dhe ushtarakë të Kosovës, të interpretuara nga një pjesë e opinionit publik si përpjekje për institucionalizimin e një narrative historike përmes instrumenteve penale.

Gjatë gjykimit, pala mbrojtëse prezantoi dëshmi vendimtare nga aktorë ndërkombëtarë të kohës, përfshirë diplomatë të rangut të lartë dhe komandantë të strukturave ushtarake të NATO-s, të cilët, sipas interpretimit të mbrojtjes, sfidojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe të pamohueshme pretendimet mbi ekzistencën e një strukture të organizuar kriminale. Këto dëshmi nuk përfaqësojnë thjesht deklarata formale, por një pasqyrë autentike të situatës në terren, duke ekspozuar kontradikta të thella dhe të pakthyeshme në argumentimin e hetuesve. Mbrojtja argumenton se shumë nga akuzat e ngritura bazohen në supozime selektive dhe interpretime të njëanshme, duke vënë në pikëpyetje jo vetëm provueshmërinë e tyre, por edhe legjitimitetin e të gjithë procesit gjyqësor.

Konfrontimi midis akuzës dhe mbrojtjes tejkalon përplasjen proceduriale; ai pasqyron tensionin ekzistencial midis drejtësisë dhe politikës në arenën ndërkombëtare. Dëshmitë e diplomatëve dhe ushtarakëve të NATO-s shfaqen si indikatorë strategjikë, duke paralajmëruar se çdo interpretim selektiv ose vendim i politizuar mund të prodhojë pasoja të thella dhe të qëndrueshme, jo vetëm për individët e akuzuar, por edhe për legjitimitetin e institucioneve ndërkombëtare, për besueshmërinë e proceseve tranzicionale dhe për stabilitetin e Ballkanit Perëndimor.

Në këtë kuadër, mbrojtja e paraqitur nuk është thjesht një përgjigje juridike ndaj akuzave; ajo shërben si një thirrje paralajmëruese për komunitetin ndërkombëtar dhe institucionet e drejtësisë: çdo vendim duhet të reflektojë neutralitet, transparencë dhe rigorozitet faktik. Çdo devijim nga këto parime nuk rrezikon vetëm drejtësinë tranzicionale, por edhe pozicionin strategjik dhe integritetin e shqiptarëve në skenën rajonale, duke e kthyer procesin gjyqësor në një test kritik të aftësisë së institucioneve ndërkombëtare për të ruajtur legjitimitetin dhe stabilitetin në një hapësirë të ndjeshme gjeopolitikisht.

Paralelisht me këtë debat, dimensioni akademik dhe institucional shqiptar ka reaguar në mënyrë të strukturuar. Para pesë vitesh, institucionet shkencore dhe akademike nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut i drejtuan një memorandum paralajmërues Dhomave të Specializuara dhe bashkësisë ndërkombëtare, duke shprehur shqetësimin për rrezikun e relativizimit të luftës së Kosovës dhe delegjitimimit të themeleve të shtetësisë. Ky veprim nuk synonte konfrontim me drejtësinë ndërkombëtare, por ruajtjen e integritetit të së vërtetës historike dhe të rendit juridik ndërkombëtar. Përfshirja e drejtuesve të institucioneve shkencore në këtë iniciativë, përfshirë edhe ndjesinë e përgjegjësisë personale për të qenë pjesë e këtij artikulimi kolektiv, dëshmon dimensionin moral dhe institucional të debatit.

Nëse perceptimi për ndikim politik mbi drejtësinë ndërkombëtare do të konsolidohej në opinionin publik, pasojat mund të ishin të shumëfishta: dobësimi i besimit në paanshmërinë e drejtësisë ndërkombëtare, thellimi i polarizimit rajonal dhe krijimi i një hendeku ndërmjet normës juridike dhe perceptimit shoqëror të drejtësisë. Një hendek i tillë do të kishte implikime të drejtpërdrejta për stabilitetin afatgjatë në Ballkanin Perëndimor.

Përballë sfidave të evidentuara nga instrumentalizimi i Dhomave të Specializuara të Kosovës, shqiptarët dhe institucionet ndërkombëtare duhet të ndërmarrin hapa të koordinuar për të ruajtur integritetin e narrativës historike, sovranitetin e Kosovës dhe stabilitetin rajonal. Kjo kërkon një qasje të dyfishtë: monitorim aktiv dhe dokumentim rigoroz i proceseve gjyqësore, si dhe presion diplomatik të vazhdueshëm për t’u siguruar që çdo vendim juridik të mbetet në përputhje me mandatet ndërkombëtare dhe me parimet e drejtësisë tranzicionale. Për më tepër, është e domosdoshme që dialogu ndërkombëtar të përfshijë mekanizma të garantimit të transparencës, ku komuniteti akademik, mediat dhe faktori civil të kenë një rol mbikëqyrës për të parandaluar përdorimin politik të drejtësisë. Vetëm përmes një strategjie të tillë të koordinuar mund të minimizohen pasojat e instrumentalizimit të drejtësisë dhe të sigurohet konsolidimi i shtetësisë së Kosovës në arenën ndërkombëtare.

Përballë kësaj situate, nevoja për kohezion institucional shqiptar paraqitet si një dimension strategjik. Thirrja për të “folur me një zë” duhet kuptuar si kërkesë për barazi normative, transparencë procedurale dhe respektim të standardeve universale të të drejtave të njeriut, dhe jo si refuzim i drejtësisë. Në këtë drejtim, rezolutat parlamentare në Shqipëri dhe Kosovë përfaqësojnë përpjekje për artikulim institucional të shqetësimeve, ndërsa një koordinim më i gjerë politik, përfshirë përfaqësuesit ( deputetët ) shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, do ta ngrinte këtë debat në një nivel më të konsoliduar diplomatik.

Në përfundim, proceset e Dhomave të Specializuara përfaqësojnë një provë të dyfishtë: për integritetin e drejtësisë ndërkombëtare dhe për kohezionin strategjik shqiptar.

Ato tejkalojnë dimensionin penal dhe prekin drejtpërdrejt narrativën historike të luftës së Kosovës, legjitimitetin e shtetësisë dhe stabilitetin rajonal. Nëse drejtësia perceptohet si e ndikuar nga kalkulime gjeopolitike, rrezikohet autoriteti i saj moral dhe besimi publik; ndërsa nëse reagimi shqiptar fragmentohet, krijohet hapësirë për relativizim historik dhe dobësim institucional. Prandaj, domosdoshmëria që del nga kjo analizë është e qartë: mbrojtja e parimeve të neutralitetit dhe transparencës duhet të shoqërohet me unitet institucional, argumentim juridik të strukturuar dhe diplomaci të koordinuar, në mënyrë që kjo sfidë të shndërrohet në një moment konsolidimi politik dhe afirmimi strategjik të Kosovës në arenën ndërkombëtare.

EDITORI I DIELLIT DR. ATHANAS GEGAJ, PERSONALITET I VATRËS E SHQIPTARËVE TË AMERIKËS

February 28, 2026 by s p

Sokol Paja/

Në historinë e Federatës Vatra dhe gazetës Dielli, Dr. Athanas Gegaj, gjashtë dekada më parë përbënte ndër emrat më esencialë jo vetëm të këtyre dy institucioneve patriotike, kulturore e atdhetare por të mbarë mërgatës shqiptare të Amerikës. Si editor i gazetës Dielli por më vonë dhe sekretar i Vatrës, Dr. Athanas Gegaj shkëlqeu si intelektual, patriot, veprimtar e penë elegante në mbrojtje të komunitetit shqiptar, të të drejtave të shqiptareve, historisë dhe identitetit kombëtar. Dr. Athanas Gegaj e drejtoi gazetën Dielli për 8 vite nga viti 1963-1971.

E mori drejtimin e Diellit në 3 momente të rëndësishme historike: 1. Vatra e Dielli po përjetonin zhvillime të rëndësishme e të fuqishme ku themeltarët e aktivistët e parë ishin të pakët në numër si pasojë: a. E kohës së largët të themelimit, b. Kthimit të disa aktivistëve në Shqipëri, c. Ardhjes në Vatër të anëtarëve të rinj shqiptaro-amerikanë, 2. Ardhjes së emigrantëve të rinj nga Europa sidomos përkrahësve të Mbretit Zog, 3. Luftës së fuqishme që Sigurimi i Shtetit Shqiptar i bënte Vatrës, Diellit e mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Dr. Athanas Gegaj fitoi garën si editor i Diellit në Kuvendin e Vatrës në gusht 1963 përballë Elez Ndreut dhe Mexhit Dibrës.

Editoriali i Dr. Athanas Gegajt si qëndrimin zyrtar i Diellit e Vatrës i shkruar shpesh herë si opinion, analizë, komenti, thirrje, apo argument ishte zëri më autoritar e plotësues i kohës për 8 vite të arta dhe të zjarrta të Vatrës, Diellit e komunitetit shqiptar në Amerikë. Dr. Gegaj si editor dhe funksionar i Vatrës përballoi me dinjitet të lartë e stoicizëm sulmet, presionet e deri zhantazhet e të infiltruarve të Sigurimit, ruajti ndershmërisht balancat në Federatën Vatra e gazetën Dielli, promovoi kulturën, vlerat dhe idetë amerikane në jetën e komunitetit shqiptar, promovoi kulturalisht historinë, gjuhën, kulturën dhe identitetin kombëtar shqiptar, luftoi pa mëshirë diktaturën, tiraninë dhe regjimin shtypës të Tiranës, bashkoi, promovoi, zhvilloi dhe integroi komunitetin shqiptar në Amerikë, shërbeu si urë lidhëse e përbashkues i intelektualëve shqiptarë në Amerikë e Europë, lëvroi teza historike dhe identitare në dobi të kombit, atdheut dhe historisë kombëtare. Në shkrimet editoriale të Diellit, Dr. Gegaj synonte bashkimin e shqiptarëve përtej ndarjeve politike, krahinore apo ideologjike, qëndrimeve ndaj historisë apo periudhave të caktuara, duke e konsideruar unitetin kombëtar si vlerë themelore të shqiptarë kudo vepronin e punonin. Editorialet informuese, argumentuese, bindëse e analizuese të Gegajt jo vetëm që informuan e ndikuan komunitetin por edhe e drejtuan dhe organizuan atë.

Studimi i editorialeve të shkruara prej Dr. Athanas Gegajt përgjatë 8 viteve që drejtoi gazetën Dielli, përbën një moment sa të rëndësishëm studimor aq dhe të rëndësishëm historik pasi na njeh me qëndrimin zyrtar të Federatës Vatra, të gazetës Dielli, aspekte të zhvillimit historik të mërgatës shqiptare të Amerikës, çështje të rëndësishme të veprimtarisë së Federatës Vatra dhe jetën reale të mërgatës e atdheut dhe raportit që krijohet pashmangshmërisht mes tyre. Dr. Gegaj luftoi fuqishëm përçarjet e ndarjet e stisura prej Sigurimit të Tiranës dhe i kushtoi vëmendje të veçantë bashkimit e bashkëpunimit të shqiptarëve në Amerikë me bazë Federatën Vatra e gazetën Dielli. Dr. Athanas Gegaj ishte pa diskutim personalitet mediatik, historik, linguistik e gjuhësor. I drejtëpërdrejtë, i vërtetë, i ndershëm dhe i drejtë spikati me editoriale të fuqishme dhe të qënësishme ku fuqia e analizës, argumentit dhe kundërshtisë ishin shumë të forta. Dr. Athanas Gegaj e përcaktonte gazetën Dielli si jetike për ekzistencën dhe vazhdimësinë e komunitetit shqiptar në Amerikë. Editori Gegaj e cilësonte gazetën Dielli si trashëgiminë më të bukur shqiptare në diasporë ndërsa Vatrën e Diellin i pagëzonte si kështjella të shqiptarizmës. Dr. Athanas Gegaj ka merita të veçanta kombëtare pasi mbrojti me çdo kusht e çdo çmim Federatën Vatra, interesat kombëtare, çështjen e pavarësisë, të sovranitetit, të gjuhës shqipe, të Heroit Kombëtar Gjergj Kastriotit, të dinjitetit e identitetit shqiptar duke ngritur lart vlerat morale, idealet kombetare e frymën patriotike.

Në Kuvendin e Vatrës më 6 Tetor 1971, Dr. Athanas Gegaj lajmëroi Federatën se nuk do të ishte më editor. Ai u largua vullnetarisht, me dinjitet dhe krenari nga gazeta në të cilën i shërbeu komunitetit e atdheut me besnikëri, pa frikë dhe me përkushtim duke e orientuar lexuesin drejtë modernitetit, lirisë dhe vlerave amerikane. Më 20 Tetor 1971 shënohet numri i fundit i gazetës Dielli edituar prej Dr. Athanas Gegajt. Në editorialin e lamtumirës ai iu drejtua vatranëve dhe komunitetit shqiptar me editorialin: “Një përshëndetje vatranëve” ku apeloi që vatranët e komuniteti të trashëgojnë vlerat e etërve themelues Noli e Konica e të bashkohen e të përkrahin me çdo kusht dhe në çdo kohë Federatën Vatra e gazetën Dielli.

Kosova’s Fight For Justice And Healing Starts In Albanian Homes

February 27, 2026 by s p

by Linda Nikaj, Esq.

Albanians are survivors. Survival is an integral part of Kosova’s DNA: it is woven into its fabric and identity. Nevertheless, survival has too often been stifled by silence. Kosova recognized survivors of wartime sexual violence for the first time in 2014. The estimated 20,000 survivors is not a symbolic number—it comes from CDC documentation during refugee processing. Despite this scale, few, comparatively, come forward. Fear, stigma, and the threat of being ostracized by their own keep survivors—not just women but men and children who survived wartime sexual violence—silent and isolated in their continued suffering. Silence, especially when rooted in misplaced shame, only protects Serbian perpetrators of war crimes, including the crime of sexual violence.

Last night’s “Women, War, and the Fight for Justice in the Republic of Kosovo” event at the Consulate General of the Republic of Kosova in New York, organized and moderated in conjunction with Shoqata Ulqini, made clear that our own misplaced shame as a community is a threat to healing and justice. In a room filled with diplomats, community leaders, and other members of the Albanian diaspora, survivor and activist Vasfije Krasniqi-Goodman spoke with clarity and courage that cut through decades of silence. Samantha Shkreli of Shoqata Ulqini moderated the conversation with compassion and precision. Vera Mjeku, Legislative Policy Analyst for the City of New York, provided critical insight into the legislative and policy landscape surrounding justice for survivors. The strength in the room was palpable—an intergenerational, collective insistence that the era of silence must end. The event served as a reminder that when survivors speak and a community chooses to truly listen, shame loses its power and the pathway to justice and healing clears.

The international community and political efforts remain inadequate in addressing wartime sexual violence. Jurisdictional limits, political failures, and avoidance leave survivors without justice. Serbia’s refusal to recognize Kosova shields perpetrators from extradition and prosecution. Survivors who seek help face a difficult verification process, high evidentiary standards, and layers of bureaucracy that retraumatize rather than support. Efforts to secure justice through legislation—both in Kosova and abroad—are repeatedly disrupted by political turnover, shifting priorities, and global crises. Resolutions calling for justice, accountability, and survivor support exist, but progress is slow. Despite these obstacles, there have been landmark convictions in Kosova courts in recent years, and survivor status now includes pensions and legal recognition. These are meaningful steps, but they remain insufficient without cultural transformation.

The paramount thread of last night’s event was the role of the family. Families often respond to survivors with silence, anger, blame, or judgment—reactions rooted in patriarchy, fear, and lack of emotional tools. Many families react this way because they carry guilt for their perceived failure to protect their loved ones. That guilt turns into avoidance. Avoidance is a coping mechanism that deepens generational trauma instead if healing it. This dynamic traps survivors in isolation and reinforces the idea that their trauma is something to hide rather than something the community must confront—together!

Survivors who come forward are required to retell their stories multiple times to institutions, committees, and officials. Each retelling reopens wounds. Many fear their stories will not remain confidential, especially in small communities where anonymity is impossible. Even accessing survivor centers can be dangerous—women often travel to centers outside their region to avoid being recognized. This should shock the conscience. We cannot heal when survivors are unable to seek help in their own communities without facing ostracization. Familial and community support is crucial to overcome these obstacles.

Healing begins at the most intimate level: the family. Families must confront their own shame and create safe spaces where survivors can speak without fear of judgment or ostracization. Community leaders must create platforms for open conversations about wartime sexual violence. Shame must be replaced with openness, dignity, empathy, and absolute, unwavering support.

Kosova cannot build a just future by burying the wounds of its past. Openness is not optional—it is the only path to healing and accountability. Only when our homes become safe spaces—free from judgment and fear—can we grow stronger and more successful as individuals and as a community.