Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

ZYHDI ÇAKOLLI, ARTISTI SHQIPTAR I KLASIT BOTËROR

by

Shkruan: Haxhi Dulla

Varshavë-Poloni

Zyhdi Çakolli lindi më 25 Prill 1939 në Pejë. U diplomua në Akademinë e Arteve të Bukura në Prishtinë, pastaj studimet pasuniversitare në Beograd. Në Akademinë e Arteve të Bukura të Moskës, eksploroi sekretet e grafikës. Në vendlindjen e tij në Pejë, punoi si pedagog në Studium e Arteve  “Ali Kelmendi”.

Për 8 vjet ishte kryetar i Shoqatës së Artistëve Plastik. Jetoi në Racibórz që nga viti 1981 me gruan e tij Jadëiga, kishin tre fëmijë. Në vitin 1991, Çakolli themeloi Kolegjin Privat të Artit të Edukimit Pasuniversitar dhe Specializimin Ndërkombëtar dhe galerinë private të artit “Zyhdi Çakolli”. Së bashku me mikun e tij Jan Stuchli, organizuan Bienalen Ndërkombëtare, e cila ishte një shfaqje dhe përmbledhje e vizatimit, grafikës, pikturës dhe një tabela me libra nga artistë profesionistë bashkëkohorë nga e gjithë bota.

Edicioni i fundit i ngjarjes u zhvillua në 2002. Punimet e Çakollit janë ekspozuar në dhjetëra vende të botës dhe janë në koleksionet e institucioneve shtetërore dhe personave privatë në të gjitha kontinentet. Ai ishte një njeri i jashtëzakonshëm dhe i organizuar. Shumë krenar për arritjet e fëmijëve të tij. Ishte një njeri me ndjeshmëri të jashtëzakonshme ndaj fatit njerëzor, me një qëndrim pozitiv ndaj njerëzve. Kishte një brendësi të jashtëzakonshme shpirtërore. Njeri modest, dhe njëkohësisht i famshëm për veprat e tij në të gjithë botën.

Baci Zyhdi në tërësi, ishte një personalitet i shkëlqyeshëm, kisha nderin ta njihja personalisht në Varshavë gjatë një ekspozite të tij. Tani ai ndoshta po krijon në një dimension tjetër, ku nuk ka pikëllim, ku dashuria dhe e vërteta kanë triumfuar…”Jeta është kaq e shkurtër dhe unë kam shumë për të thënë”, tha njëherë në një intervistë publike. -“Nëse ka Parajsë ose Eden ku ecin të drejtët, ne do ta takojmë Zyhdin atje, por vetëm nëse e meritojmë” -shkruan Bolesław Lewandowski miku i tij. – “Ai ishte një mik i imi, u takova me të në fund të vitit 1990, kur ai aplikoi për këshilla ligjore. Një njeri me ndjeshmëri të jashtëzakonshme ndaj fatit njerëzor, me një qëndrim pozitiv ndaj njerëzve.  Kishte një brendësi të jashtëzakonshme shpirtërore, i quante miqtë vëllezër.  Modest dhe njëkohësisht i famshëm në të gjithë botën për shkak të suksesëve të tij” shprehet miku i Zyhdiut, avokati polak Jan Stuchły. “Michelangelo ynë është larguar nga ne. Ata thanë se ai ishte një titan i punës. E di që ai ishte një titan i durimit dhe njerëzimit. Nëse bota do të ishte gjysma e njerëzve si ai, nuk do të kishte luftë. Zyhdiu ishte një ambasador i madh i Ballkanit në Racibórz dhe Silesia. Ai ishte një njeri shumë i ndjeshëm dhe i butë. I mungonte atdheu i tij Kosova. Dallohej nga personaliteti i tij”- thotë për artistin kosovar, Marek Rapnicki, një mik i vjetër i artistit. Në mëngjesin e 5 Majit 2009, u largua nga kjo tokë. U varros në varrezat e qytetit në Racibórz. Ai do të kujtohet gjithmonë për veçantinë e artit të tij të dhe rrugëtimit si artist i klasit botëror.

Afganistani, një paqe e vështirë

by

Anëtari i Këshillit të Vatrës Kolonel Dritan Demiraj Ph.D, “Mjeshtër i Madh” dhe “Nderi i Kombit” analizon situatën në Afganistan:

Gjykoj se eshte e domosdoshme te bejme nje analize rreth situates ne Afganistan e cila ka munguar ne mediat e Shqiperise. Se pari, deshiroj te theksoj se situata ne Afganistan eshte e tmerrshme. Talebanet kane marre nen kontroll per tete dite 18 provinca nga 34 te tilla ne te gjithe vendin, perfshire ketu provincat me te medha Kandaharin, Heratin, Helmandin, Farah, Konduzin dhe Gaznin. Ne rrethim tani gjendet vetem qyteti i Mazar e-Sharif, Xhalalabadi dhe Kabuli. Se dyti, talebanet e kane origjinen e tyre nga fillimi i konfliktit ne Afganistan gjate pushtimit Sovjetik 1979-1989. Ky pushtim beri qe Pakistani ne bashkepunim me SHBA-te dhe Arabine Saudite te financonin nje lufte me qellim largimin e Sovjetikeve nga Afganistani. Per kete qellim u krijua Byroja Afgane tek ISI (Sherbimi Sekret i Pakistanit, i cili konsiderohet si nje nga sherbimet me te forta ne bote). Byroja afgane nen drejtimin e gjeneral Mohammad Yousaf organizuan, sterviten dhe drejtuan ne lufte rreth 55.000 muxhahedine, kryesisht afgane dhe pakistaneze por edhe rreth 15.000 shteas nga vendet e Gjirit Persik, Algjeria, Libia, Turqia, Bosnja, Çeçenia, etj. Partite kryesore afgane qe moren pjese perbeheshin nga 7 parti ekstremiste Islamike dhe kater parti te moderuara. Komandantet kryesore ishin Gulbudin Hekmatyar, Mohammad Ismail Khan, Rabbani, Abdul Sayyaf, Ahmad Shah Masoud, Abdul Rashid Dostun, etj. Se treti, pas perfundimit te luftes, Pakistani duke qene se ne vendin e tij kishte 3.5 milione refugjate afgane, filloi rekrutimin e te rinjve Afgane nga medresete e Pakistanit me qellim qe ne te ardhmen te instalonte nje qeveri Afgane pro Pakistanit. Per kete qellim u krijua Levizja e Talebaneve (studentet). Pas perfundimit te luftes me Sovjetiket, drejtuesit e partive filluan nje lufte civile me qellim kontrollin e Afganistanit. Ne vitin 1994, Levizja e Talebaneve nen drejtimin e Mullah Mohammad Omarit me mbeshtetjen e ISI-it, mori kontrollin e Kandaharit ne vitin 2004, ne vitet 2005-2006 edhe te provincave te tjera si Herati , Helmani, Farah, Nimruzi, etj. Ne vitin 1997 moren nen kontroll dhe Kabulin duke deklaruar krijimin e Emirateve Islamike te Afganistanit. Ne citin 1996 me ftese te Mullah Omarit ne Afganistan erdhi Osama bin Ladeni me rreth 2000 muxhahedine arabe, duke krijuar universitetin e xhihadizmit dhe terrorizmit nepermjet kampeve te stervites se terrorit si: kampi “Khalden”, “Al-Farouq”, ” Tarnat”, “Derunta” etj ne te cilat u sterviten mbi 40.000 terroriste nga e gjithe bota, te cilet realizuan mbi 4530 sulme terroriste ne SHBA, Europe, Afriken Veriore dhe Lindore, ne Saleh, Magreb, Somali, Algjeri, Arabine Saudite, Turqi, Jemen, Azine Juglindore, Subcontinentin Indian dhe jo vetem. Se katerti, struktura e komandim- kontrollit te Talebaneve eshte si vijon: Emiri i pergjithshem eshte Mawlawi Hibatullah Akhunzada. Ai drejton Shuran kryesore e cila perbehet nga tre Shura te tjera.1. Shura e Quetas, e cila drejtohet nga djali I Mullah Mohammad Omarit, Mohammad Yaqoobi. 2. Shura e Peshawarit, e cila drejtohet nga djali I Xhalaluddin Haqqanit, Sirajudin Haqqani. 3. Shura e Miran Shah e cila drejtohet nga Mahdi Arsolani.Se pesti, ofensiva e tanishme ne Afganistan ka te beje me mbeshtetjen direkte te Pakistanit nepermjet ISI-it me armatime, pajisje logjistike, mbeshtetje ajrore, inteligjence, trupat speciale SSG dhe me rrjetet e shumta qe kane ne zonat e banuara nga Pashtu-te. Se gjashti, ne perberje te Talebaneve gjenden 85.000 trupa te cilat bashkepunojne me rreth 15.000 terroriste te tjere si: Al-Qaeda ne Afganistan, Al-Qaeda ne Pakistan, Rrjeti Haqqani, Talebanet e Pakistanit Tehriki Pakistan (TTP), Talebanet Taxhike, Talebanet Waziri, grupet e financuara nga Pakistani te cilat kane ardhur nga Jammu dhe Kashmiri: Jaysh e-Mohammad, Lashkar e-Taiba (LeT), Lashkar e-Islam (LeI), Lashkar e-Jhangvi (LeJ), Lashkar e-Omar, Levizja Islamike e Uzbekistanit (IMU), ETIM e ujgureve, etj luftetaret e te cileve jane prezente ne Afganistan, duke shfaqur rrezik te madh se ne te ardhmen mund te krijojne perseri kampet e stevitjes se terrorizmit. Ne rast se do ti shtojme ketyre xhihadisteve edhe numrin e ushtareve dhe oficereve te policise afgane te cilet po I bashkohen radheve te Talebaneve (dezertoret), atehere ka mundesi qe brenda muajit gusht numri i tyre te shkoje ne mbi 50.000 te tjere. Kjo padyshim qe do te ndryshoje balancen e fuqise luftarake ne numer ne favor te Talebaneve. Aktualisht ushtria afgane ka (kishte pasi po dezertojne shume ushtare cdo dite) 180.000 ushtare, ndersa policia kombetare afgane 130.000 efektive. Se shtati, vlen te theksohet arsyeja se perse strategjia e luftes se Talebaneve eshte kaq e sukseshme. Kjo per shkak se drejtohet nga te gjitha strukturat e inteligjences ushtarake te Pakistanit (ISI) dhe Shtabi i Pergjithshem i Ushtrise, te cilat ndodhen ne Rawalpindi. Strategjia e ndjekur nga Talebanet quhet “Strategjia Anakonda” e cila ne kupton fillimisht:1. Marrjen e kontrollit te pikave kufitare ne te gjithe Afganistanin. Deri tani jane marre nen kontroll nga Talebanet gjithe pikat kufitare me Iranin, Turkmenistanin, Uzbekistanin dhe Taxhikistanin. Kane ngelur disa pika kufitare me Pakistanin, te cilat gjykoj se do te merrem lehtesisht ne ditet e ardhshme. 2. Marrja e kontrollit te qendrave dhe provincave kryesore. Kane ngelur pa u pushtuar vetem tre qendra kryesore: Mazar e-Sharif, Xhalalabadi dhe Kabuli. 3. Marrja nen kontroll e autostrades nr-1, nr-4 dhe nr-5. Edhe ky objektiv eshte realizuar pothuajse plotesisht. Ka ngelur vetem rruga e unazes kryesore nga Ghazni ne Kabul. 4. Marrja nen kontoll e aeroporteve kryesore Jane marre shumica e tyre ka ngelur vetem aeroporti nderkombetar i Kabulit dhe Baza ajrore e Bagramit. 5. Izolimi i plote i Kabulit, rrethimi i tij dhe vazhdimi i sulmit deri ne dorezimin e kryeqytetit ne dore te Talebaneve, te cilet menjehere do te deklarojne krijimin e Emirateve Islamike te Afganistanit. 6. Kapja, arrestimi dhe denimi i presidentit Ashraf Ghani. (Drejtuesi i negociatave te Talebaneve ne Doha, kerkese te pare ka largmin dhe doreheqjen e presidentit Gani). 7. Marrjen nen kontroll e televizioneve, mediave dhe radiove me qellim perhapjen e propagandes se tyre, uljen e moralit te agjensive te sigurise dhe diskretimimin e qeverise afgane si te paafte per te drejtuar, e korruptuar dhe properendimore. Se teti, me qellim realizimin e kesaj strategjie, Talebanet kane perdorur gjeresisht taktikat e luftes asimetrike si sulmet kamikaze me makina bombe, sulmet me kamikazë me breza vrases, vrasjen e drejtuesve kryesore te ushtrise, policise, pilotet afgane, drejtuesit e rrjeteve te inteligjences, investitoret e huaj sidomos indiane dhe perendimore, vrasjen e femrave te cilat kane rendesi ne shoqerine afgane, pedageget, shkollaret dhe politikanet.Se nenti, kostoja e angazhimit 20 vjeçar Amerikan ne Afganistan ka qene deri tani 2.27 trillion dollare. Nga keto 933 bilione dollare ose 43 % e shumes se pergjithshme jane harxhuar per operacionet kunder terrorizmit ne Afganistan dhe Pakistan, 443 bilione kane qene fonde shtese per shkak te angazhimit te gjate, 296 bilione dollare kane shkuar per perkujdesjen e veteraneve te Afganistanit, 59 bilione kane shkuar per angazhimin e DASh-it ne Afganistan. Ne shtese te ketyre shifrave jane vrare 2442 ushtare amerikane, 3936 kontraktore amerikane, 1144 trupa te NATOs, 70.000 trupa afgane te sigurise, 10.000 trupa te Pakistanit, 255.000 qytetare afgane dhe pakistaneze, 141 gazetare, 556 punonjes te OKB-se.Pikerisht keto perpjekje, angazhime dhe humbje kolosale njerezore, financiare, diplomatike dhe ekonomike ne gjykimin tim nuk e justifikojne largimin e menjehershem, te paplanifikuar te trupave luftarake nga Afganistani. Ky vakum, do te plotesohet shume shpejt nga terroristet Talebane dhe grupet e tjera terroriste qe aktualisht ndodhen bashke me talebanet, te cilet shume shpejt do te marrin drejtimin e vendit ne Afganistan.Popullsia afgane do te perballet me mbylljen e shkollave, kthimin e zbatimit te ligjeve te Sheriatit (variantit ekstrem Taleban), femrat nuk do te kene mundesi te shkojne ne shkolle, duhet te jene te shoqeruara ne rruge me bashkeshortet, vendi do te perballet me pasoja te tmerrshme sociale si pasoje e dhunes qe po detyron banoret te largohen ne drejtim te vendeve fqinje, perseri do te kthehen kampet e terrorit dhe kur vendet perendimore te sulmohen perseri çdo gje do te duhet te filloje nga fillimi.Duket se nga largimi i Amerikaneve, me shpejtesi po perfiton Pakistani duke larguar te gjitha investimet dhe influencen e Indise nga vendi, Irani pasi gjithmone e ka kundershtuar mareveshjen bilaterale ushtarake dhe prezencen e bazave ushtarake amerikane ne afersi te kufijve te tij, Kina per shkak te interesave per te shfrytezuar pasurite minerale te shumta te Afganistanit, larguar influencen e Indise, siguruar rruget e saj te transportit tokesor strategjik (belt road initiative) nepemjet Afganistanit ne Iran, Turqi dhe ne Europe dhe si perfundim Rusia e cila ne fshehtesi ka financuar Talebanet per tu hakmarre ndaj mbeshtetjes Amerikane te Muxhahedineve gjate viteve 1979-1989 .Si perfundim, per ti dhene pergjigje opinionit publik ne lidhje me pranimin e perkthyesve afgane. Ata kane kane qene pjese shume e rendesishme e misioneve tona. Pa mbeshtetjen e tyre do te ishte e pamundur realizimi me sukses i misioneve tona. Puna e tyre konsistonte jo vetem ne perkthimin e takimeve me liderit e Shuras te fshatrave qe takonim 2-3 here ne jave, por edhe ne grumbullimin e inteligjences kur kalonim netet pas misioneve ne stacionet e policise dhe shkembenim me ore biseda me perfaqesuesit e policise dhe ushtrise kombetare afgane.Nepermjet bisedave, pyetjeve dhe projekteve te ndryshme ne terren, drejtuesit e misioneve merrnin nje pjese te infornacioneve te cilat me pas analizoheshin dhe beheshin pjese integrale e procesit te planizimit para daljes ne detyre. Pekthyesit ishin njekohesisht edhe keshilltaret me te mire tane. Ata na tregonin se cfare duhet te permiresonim ne rast se dikush bente ndonje gabim qe binte ne kundershtim me zakonet dhe trafitat Pashtunwahli. (Pasi ne Provincen e Kandaharit banojne ne shumice pashtunet). Pervec kesaj, perkthyesit ne shume raste kane marre edhe armet dhe kane luftuar ne krahun tone, duke treguar jo vetem besnikeri por edhe trimeri. Ne shume raste informacionet qe perkthyesit jepnin tek kontigjentet kishin te benin me natyren e rreziqeve dhe kercenimeve direkte per jeten e efektivave ne mision si psh: vendet ku ishin vendosur minat, planet e grupeve terroriste si Talebanet, Al-Qaeda ne Afganistan ose Rrjeti Haqqani ne raport me kohen dhe vendin e sulmit kunder patrullave tona, vendet ku mund te sulmonin trupat tona me makina bombe (S-VBIED) ose me kamikaze (S-HBIED), shtepite ku prodhohen mjetet e sulmit me mina surprize (IED), kush jepte informacion tek Talebanet nga pjesetaret e qeverise ose te policise tek Talebanet, kush merrej me tregtine e droges, kush bashkepunonte me spiunet e ISI-it Pakistanez (te cilat jane themeluesit, mbeshtetesit dhe strateget e kesaj fushate te sukseshme sulmi keto dy muajt e fundit) etj. Ne kete kendveshtrim gjykoj se ata duhen mbeshtetur, pasi ne momentet qe flasim guvernatoret e qeverise, ministrat e sigurise, drejtuesit e larte te ushtrise, policise, pilotet e ushtrise afgane dhe perkthyesit te cilet kane punuar me pjesetaret e trupave te NATOs jane objektivat kryesore te Talebaneve. Ne kete linje jane edhe SHBA, Britania e Madhe, Kanadaja, Gjermania, etj te cilat kane marre shume afgane deri tani. Ne gjykimin tim edhe Shqiperia duhet ti marre, ti strehoje dhe konform te gjitha rregullave te vetingut (megjithese e ka te pamundur ta beje vete) do te duhet ti strehoje. Ata kane qene nje ndihme e madhe per ne dhe aleatet dhe kjo eshte gjeja me minimale qe ne kemi detyrimin ta bejme. Se pari per te treguar se edhe ne jemi mirenjohes per ndihmen qe ata I kane dhene kontigjente por nga ana tjeter edhe per te plotesuar detyrimet ndaj aleances NATO.

Madeleine Albright and Bob Menendez: Thank you Albania

by

“We must focus on saving lives in Afghanistan. As the US works to evacuate those at special risk from the Taliban, I am grateful to Albania, Canada, Kosovo and North Macedonia for offering refuge to Afghan allies, esp women & civil society leaders. I hope & expect others to follow”- Madaleine Albright.

“I welcome the Albanian government’s decision to give temporary safe haven to those fleeing the Taliban onslaught in Afghanistan. The people of Albania are once again showing the world what “BESA” means. You have our respect and thanks”- Bob Menendez.

PAKËSIMI I BLETËVE VË NË RREZIK JO VETËM MJALTIN E TYRE

by

Nga DANILO TAINO  

“Corriere della Sera”, 5 gusht 2021   Përktheu Eugjen Merlika

            Zhdukja e bletëve, për të cilën flitet shumë, do t’ishte një humbje e pamasë për njerëzimin. Si ajo e fluturave dhe e të tjerë insekteve nga ana tjetër. Nuk janë vetëm arinjtë polarë që meritojnë të mbrohen. Gjithshka do t’ishte më e trishtueshme e më e keqe nëse do të zhdukeshin (por nuk po ndodh). Pohimi se zhdukja e bletëve do të shpinte mbas pak vitesh në shuarjen e njerëzimit duket megjithatëi zmadhuar. Edhe në skenarin teorik të skajshëm dhe jashtë mase të pamundur të zhdukjes së plotë të insekteve, jeta e grave dhe burrave të planetit me gjasënuk do t’ishte në rrezik: më pak e larmishme e më e trishtuar, sigurisht, por jo e paracaktuar në shuarje.

            Për të përcaktuar rolin e insekteve mbi qënien tonë, shihet më shumë në aftësinë e tyre të polenizimit, veçanërisht për bletët, grerëzat, flatrafortët, mizat, milingonat, fluturat në llojet e nënllojet e ndryshme të tyre. Fao – Food and Agriculture Organization e Kombeve të Bashkuara llogarit se 75 % e të vjelave botërore varet nga insektet polenizues. Kjo llogari ka të bëjë me numërin e llojeve të të vjelave. Nëse merret për bazë prodhimi i përgjithshëm në tonelata, kuota ulet në35 %, nënvizon në një botim të fundit ourworldindata.com e universitetit të Oxfordit. Kjo ndodh sepse të vjelat më të përhapura, si për shembull orizi dhe gruri, nuk varen nga polenizimi. Jo vetëm aq: pjesa m’e madhe e të vjelave ka vetëm pjesërisht nevojë për polenizim. Ndërsa drithërat, zhardhokët, bishtajorët, bananet, marulet e shumë të tjera rriten pa polenizimin e insekteve, ky i funditështë i domosdoshëm për kungujt, shalqinjtë, farat e kakaos, në kuptimin që pa atë do të humbiste më shumë se 90 % e prodhimit të tyre. Nga agrumet dhe bizelet do të merrnim 10 % më pak, nga farat e sojës, kafeja, luleshtrydhet, fiqtë e patllixhanat do të kishim një pakësim nga dhjetë deri në40 %; m’e madhe, nga 40 e 90 % do t’ishte humbja e mollëve, dardhave, pjeshkëve, kumbullave, qershive, arrave. Një botë pa insekte do t’ishte një botë pa çokollatë e shumë më pak e pëlqyeshme.

            Llogaritë e sjellura nga ourworldindata.com tregojnë se, në tërësi, pakësimi i prodhimeve do t’ishte 8 % në Vendet më të varfër dhe 5 % në ata më të pasur. Bëhet fjalë përllogari(më të fundit) të një dhjetëvjeçari më parë: sot me gjasë përfytyrohetse janë ngritur në10 %. Nuk është pak, si sepse dietat priren të drejtohen gjithënjë e më shumë drejt prodhimeve të ndjeshme ndaj polenizimit, ashtu sikurse sepse humbja e t’ardhurave të kultivuesve do t’ishte e pallogaritëshme. Shpesh mbi pasojën e zhdukjes  së bletëve ka një tepri alarmizmi. Por të sigurohet biodiversiteti e të përdoren helme e plehra të mira do të shpëtonin shumë më tepër se sa mjalti i mëngjezit tonë.

            “Corriere della Sera”, 5 gusht 2021   Përktheu Eugjen Merlika

E ARDHMJA, NË TË KALUARËN

by

Kujtime të një anglezi për Kosovën

Nga Skifter Këlliçi,

Boston, SHBA

Kur  miku im, studiuesi Xhon Hodgson, që ndër të tjera ka përkthyer nga shqipja  në anglisht romanin e Kadaresë “Ura me tri harqe”, më dërgoi nga Londra librin e tij me titullin e mësipërm, përsijata: ”Ky studiues ka jetuar vite në Kosovë, ku ka shkuar në vitet 70-të të shekulli  të kaluar me dëshirën e tij, kur, siç pohon në faqet e librit, mund të kishte shkuar me subvencionimin e shtetit britanik edhe në vënde të tjera të  Lindjes Komuniste. Por ai zgjodhi Kosovën e vogël  dhe jo  Jugosllavinë, duke qenë   provincë të saj, pa pasur  asnjë lidhje shpirtërore me serbët, ku jetonte , mbi të gjitha, një popull ku flitej një gjuhë nga më të  lashtat në Evropë, zgjodhi Kosovën,që ishte shkëputur në mënyrë mizorë më 1913 nga trungu amë, Shqipëria, pas një një vendimi mizor të marrë më 1913 në Londër  nga diplomatët e Fuqive të Mëdha…”. Ai shkonte atje për t’u dhënë anglishten studentëve kosovarë dhe, në të njejtë kohë, të njihej me kosovarët, të njihej me zakonet traditat historinë e Kosovës dhe, në të njejtën kohë, të mësonte edhe gjuhën e tyre, për të cilën shkruan: “Dëgjova për herë të parë për trajtat e shquara  dhe të pashquara të emrave me disa veçori të çuditshme …si mënyra dëshirore dhe habitore e foljes. Mënyra habitore u perdorka për të treguar veprime të papritura . Si kishte mundësi!..”. Dhe ajo që është më e veçanta dhë e më e papritura, ky libër ishte shkruar në gjuhën shqipe. Dhe është për herë  të parë që një i huaj, duke nisur nga gjermani Arnold fon Harfi  që më 1496  kaloi nëpër Shqipëri, nuk shkroi kujtime për vendin tonë, por hartoi  një fjalorth me fjalë të shqipes, një i huaj pra,si Hodgsoni, që pas kaq shekujsh  nuk I shkruan përshtypjet nga Shqipëria, ku bënte pjesë edhe Kosova, në gjuhën e tij, por në shqip duke  ua drejtuar kosovarëve, por edhe neve, shqiptarëve për ngjarje të viteve 70-të dhe edhe më tutje  për ngjarje tragjike në  Kosovë, më1981 dhe më tutje ,që ne shqiptarët i kemi përjetur nga larg me ankth, kurse autori,  Xhon Hodgson nga afër. Vërtet që ai në hyrje të librit falenderon miq shqiptarë q  i kanë ndrequr  gabime gjuhësore, por ndjehet se aroma  shqiptare që buron nga faqet e librit, sikur ka dalë nga shpirti dhe zemra e një njeriu që shkruan me përmallim, për  Kosovën, si të ishte kosovar, pra dhe shqiptar…që e do,e pret  e mbron mikun si shqiptar, ashtu siç tregohet ne rastin kur autori më 1981 është largur pa leje nga një hotel i  Prishtinës, për të bujtur disa net në shtëpinë e një kolegu në fshatin e tij Carakullë, dhe shpreh shqetësimin se mos do të diktohet nga patrullat e milicisë serbe. Dhe atëherë merr prej kolegut dhe vëllai të të tij përgjigje se nuk duhej të mërzitej, sepse para se të arrestohet prej tyre, ata duhej të vrisnin atë dhe vëllanë e tij”. Unë e përpiva libri e Xhon Hodgsonit edhe për një arsye tjetër që me siguri do  t’i habisë lexuesit. Unë, gazetar dhe shkrimtar, që ka shkruar për Kosovën, siç ndodh në romanin “Shtatori I gjëmës së madhe”,kushtuar tragjedisë së së 11 shtatorit më 2011,ku jam përpjekur të portretizoj sa më mirë personazhin e mërgimtarit kosovar Besim  Istefit, që bëhet bashkë më rreth 3000 të tjerë u bë  viktimë e tërroristëve islamikë, unë që kam përshkruar në çastet para vdekjes së tij , kur njera nga kullat binjake ku punonte  shembet, merr të birin  që ka lindur  në Nju Jork dhe i shpjegon se Kosova, atdheu tij, është vend i rallë për bukuritë natyrore, unë pra deri tani në moshën 83-vjeçare nuk kam qenë në Kosovë!…E çuditshmë, por e vërtetë… Kur klima politike midis Shqipërisë dhe Jugosllavisë në mesin e viteve 70-të të shekullit të kaluar u zbut, kur dërgata shkencore, artistike, sportive  shqiptare vizitonin Kosovën, ashtu sic ndodhte edhe me dërgata të tilla që vizitonin Shqipërinë, unë  nuk punoja si më parë  në RTVSH ,kur në atë periudhë shkuan për vizita pune edhe gazetarë  të këtij institucioni. Për më tepër, atje nuk mund të shkohej  pas vitit 1981 kur shpërthyen demostrat e studentëve kosovarë që u mbytën në gjak nga tanket e ushtrisë sërbe, që kishin dalë rrugëve të Prishtinës…Për arsye të ndryshme nuk  munda të shkoja në   Kosovë edhe pas vitit  990 dhe së fundi, sepse më 1999 mërgova së bashku  bashkë me familjen në SHBA, ku jetoj edhe sot. Megjithatë, mund të them se edhe unë kam qenë në Kosovë se edhe unë jam takuar dhe kam jetuar me vellezër kosovarë, se edhe kam pëjetuar shtypjen mizore   të makinës ushtarake serbomadhe  para edhe pas vitit 1981. Dhe kjo falë këtij libri të të studiuseit dhe mikut të Kosovës dhe Shqipërisë, Xhon Hodgson. Ndonëse kujtimet e tij për Kosovën janë përmbledhur në 130 faqe, ato, falë stilit figurativ dhe konçis   ngërthejnë shumë fakte,  ngjarje   që nisin me përshypjet e tij, kur shkel për herë të parë në Prishtinë, takimet me profesorë dhe studentët shqiptarë,  dëshirën e tyre për të mësuar gjuhën angleze, krahas gjuhës amëtare që për shekuj që e kanëruajtur të pastër ndaj sulemeve të sërbishtes. Autorit ibën përshypje kur një i huaj që jetonte prej vitesh në Prishtinë i thotë se shqiptarët janë agresivë, shprehje të cilën ai e kundërshton, sepse kudo që shqiptarët  e ftojnë, veçanërisht  studentët e Universitetit të Prishtinës, siç ndodh në rastin e një mbrëmeje vallëzimi, ai sheh të kundërtën atij të huaji dhe i mbetet i  pashlyer takimi me shumë studentë që vallëzojnë  nën ritmet e melodive shqiptare, sidomos popullore. Atëherë  kupton se  shqiptarët “janë të ndjeshëm edhe për çdo rast që prek kulturën e tyre”. Ai shkruan se i bënin shumë përshtypje këngët shqiptare, ndër të cilat “Kënga e Kaçanikut’, që u bë më pas himni i studëntve të Prishtinës me vargjet “Hej, Kaçanik me shkëmb e gur,/Vritesh e pritesh për flamur!/Për flamurin e skënderit,/Luftojnë djemtë e Idriz Seferit” . Autori shkruan gjithashtu me ngrohtësi për studentë kosovarë  por edhe për Dhimitrin studentin arbëresh, që kishte ardhur në Prishtinë nga  Kalabria, “për të mësuar gjuhën e të parëve, i cili ,madje arriti shpejt  “ fliste mjaft rrjedhshëm shqip dhe bënte debate gjuhësore edhe me student të tjerë të Universitetit të Prishtinës”. Në libër përshkruhen edhe përshtypjet që kishin studentët kosovarë që vizitonin atëherë Shqipërinë, ku u bënte përshtypje se ’”standarti i jetesës ndoshta nuk ishte i lartë, por lavdëronin”barazinë shoqërore”  të shqiptarëve në kontrast me korrurupsionin  e hapur që zotëronte në Jugosllavi”. Nga studentët Qemajl Murati dhe dhe Gani Molica, që u bënë dhe miq të tij, autori shkruan se mësonte që shqiptarët e Kosovës ishin  të pakënaqur me pozitën e tyre në Jugosllavi, sepse cilësoheshin si kombësi dhe jo si  “komb“. Po të ishin komb, do të të kishin republikën e tyre, por Kosova ishte vetëm krahinë”. Dhe  si pasojë e tiranisë serbomadhe shumë shpejt  shpërthyen demostrata e vitit 1981, të përjetuara  nga autori që, ndër të tjera shkruan: “Te semaforët pashë tankun e parë.  Dukejsi  dinozaur i stërmadh me lëvizje të ngathëta…Sikur mishëronte në vetvete tërë përgjigjen e shtetit jugosllav ndaj protestave në Kosovë”. Për të njohur dhe më mirë shqiptarët, Xhon Hodgsoni, siç shkruan në librin e tij, u kthye në Londër, ku   u njoh me veprat e Edith Durmahit, dhe u thellua kështu në njohjen e historisë së Shqipërisë dhe shqiptarëve, po ku  “për  Kosovën,   ishte shkruar shumë pak”. Autori vë në dukje gjithashtu se gjatë kthimit në Londër ishte takuar  edhe me gjuhëtarin e njohur, Stjuart Man, ‘autori i disa fjalorëve dhe librave gramatikorë të gjuhës shqipe si dhe ”autor i  një fjalori krahasues të rrënjëve indo-europiane ‘”jalor që i zuri tërë jetën”, ku e kishte parë të dmosdoshme të merrej dhe   me studimin e shqipes. Autori vë në dukje  se, ndonëse i huaj ai ashtu, siç i kishte ndodhur më parë gjatë një vizite në  Gjermaninë Lindore, i ashtu dhe në Prishtinë, përgjohej  nga sigurimi jugosllav, UDB-ja. Jo rastësisht ai ndalet te takimi  në një rëstorant me një person që i kishte thënë se ishte regjisor teatri, i cili e kishte ndjekur  për për muaj e muaj dhe se një herë kur në një restorant kishte shkuar në tualet “i kishin kontrollur çantë”. Hodgsoni shprehet  se nuk e kishte hallin vetëm për veten e tij, sepse mbante pasaportë të huaj, “por për rrezikun që mund të kishin njerëzit me të cilët flisja”. Kur lexoja këto radhë,  kujtoja një shokun tim që rastësisht në plazhin e Durrësit kishte biseduar  për disa minuta me një të grua të huaj që ishte  turiste nga Bullgaria,ku ai kishte studiuar. Dhe ndonëse bir komunisti pas disaditësh e kishin thirrur në Degen e  Brendshm të Tiranës edhe i kishin qortuar për  “mungesë vigjilence “, se mos kishte qenë ishte agjente., kur në të vërtetë  kishte qenë muzikante e thjeshtë. Libri mbyllet me përshtypjet e autorit, kur vizitoi Prishtinën më 1999, pasi ishte larguar nga Kosova më 1981. “Prej së largu qyteti nuk shkëlqente si dikur….Prishtina dukej e sfilitur…Frynte nje erë e akullt, sikur ndonjë engjëll i  zi dashakeq të kishte fërfëllur krahët e tj mbi qytetin. Ata pak banorë që kishin mbetur deri në fund të luftës, nuk mjaftonin për të ringjallur ritmi e jetës  në bulevardet e gjera…Prishtina kishte mbijetuar mbi vitet e okupimit dhe të luftës, por si gjysmë e ngrirë, me një puls që mezi ndihej. Shkrirja dhe rigjallërimi do të kërkonte kohë”. Ja përse duke lexuar këtë libër të shkruar përmallshëm me një gjuhë të këndshme shqipe nga Xhon Hodgsoni,miku Kosovës dhe Shqipërisë edhe, unë,  që, siç përmenda më lart, nuk kam qenë të Prishtinë, përjetova ato që ai kishte përjëtuar ai në vitet e tij kosovare.