Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Gjuha shqipe në diasporë:  Dygjuhësia, ndërkulturalizmi dhe rolet e mësuesit në ruajtjen dhe zhvillimin e identitetit gjuhësor

by

Dr. Ermira Ymeraj (Shqipëri)

Msc. Aurela Konduri (Greqi)

Hyrje

Studimi trajton sfidën e ruajtjes së gjuhës shqipe në diasporë si një çështje kyçe për identitetin kulturor dhe gjuhësor të shqiptarëve jashtë atdheut. Ndërkulturalizmi shihet si një proces bashkëjetese që integron kulturën e vendit pritës pa humbur identitetin origjinal, por kjo kornizë teorike nuk mjafton për mësuesit e gjuhës shqipe në diasporë, të cilët kanë një rol shumëdimensional si edukatorë, ndërmjetës kulturorë dhe mentorë të identitetit. Përmes metodave të ndryshme didaktike dhe teknologjisë, ata mundësojnë transmetimin ndërbreznor të gjuhës dhe kulturës. 

Studimi, përmes pyetësorëve për prindër, nxënës dhe mësues synon të ndihmojë për të kuptuar dinamikat e mësimdhënies, modelet e ruajtjes së gjuhës në komunitetet emigrante dhe praktikat mësimore, duke përdorur analiza statistikore krahasuese. Kjo na mundësoi një vështrim të plotë dhe të thelluar mbi konceptet: dygjuhësi dhe ndërkulturalizëm në diasporë, sfidat dhe motivimet që lidhen me përfshirjen në mësimin plotësues të gjuhës amtare.

Ndërkulturalizmi

Ndërkulturalizmi për mësuesit si koncept, është një qasje arsimore dhe shoqërore që promovon bashkëjetesën, dialogun, respektin dhe mësimin e ndërsjellë ndërmejt kulturave të ndryshme.

Ndërkulturalizmi për prindërit nënkupton që fëmija i tyre mëson të bashkëpunojë, të respektojë dhe të kuptojë fëmijët bartës të kulturave të ndyshme, të zhvillojë aftësi sociale, mirëkuptim dhe të jetë i përgatitur për të jetuar në një shoqëri të larmishme.

Ndërkulturalizmi për nxënësit nënkupton që ata, së bashku me shokët e tyre nga vende të ndryshme, mësojnë, luajnë, bashkëpunojnë, duke ndarë zakonet, gjuhët, lojërat e idetë e tyre.

Vlen të theksojmë se ndërkulturalizmit nuk është vetëm bashkëjetesë, por bashkëpunim aktiv dhe ndërtim komuniteti gjithëpërfshirës, ku çdo individ ndjehet i pranuar dhe i vlerësuar. Ndaj u pyetën mësues, nxënës dhe prindër se si e perceptojnë këtë koncept, strategjitë më efektive, dhe përshtatshmërinë e materialeve didaktike me nevojat aktuale për të ruajtur dhe zhvilluar identitetin gjuhësor të nxënësve shqiptarë në diasporë përmes rolit të mësuesit. Për këtë u përdorën tre pyetësorë të veçantë, të shpërndarë elektronikisht përmes Google Forms gjatë periudhës maj-korrik, duke mundësuar një mbledhje të shpejtë dhe të organizuar të të dhënave. Në studim morën pjesë 68 mësues, 135 prindër dhe 83 nxënës nga komunitete të ndryshme shqiptare në vende si Greqi, Itali, Gjermani, Zvicër, Kanada, Austri, Angli dhe Suedi, duke siguruar një përfaqësim të gjerë gjeografik dhe kulturor për të kuptuar më mirë sfidat dhe nevojat në mësimin e gjuhës shqipe në diasporë.

Gjetjet kryesore përmes pyetësorëve

Analiza e përgjigjeve të pyetësorëve është thelbësore për të kuptuar më konkretisht dinamikat e organizimit të mësimdhënies në kontekste të ndryshme kulturore dhe shoqërore. Ajo mundëson identifikimin e problematikave të përbashkëta dhe të veçanta që lidhen me ruajtjen e gjuhës dhe identitetit kombëtar, përkushtimin e mësuesve, sfidat që hasin nxënësit dhe perceptimet e prindërve. Për më tepër, rezultatet e analizës kontribuojnë në hartimin e politikave dhe strategjive të përshtatshme për të mbështetur mësuesit dhe komunitetet shqiptare në diasporë, duke promovuar mësimdhënien ndërkulturore dhe ruajtjen e gjuhës amtare përmes mësuesve.

Nga pyetësori i mësuesve rezulton se:

Motivimi që i shtyn mësuesit e diasporës t’u mësojnë gjuhën shqipe fëmijëve në diasporë: 97.1% e mësuesve e konsiderojnë mësimdhënien e gjuhës shqipe një mision për ruajtjen e identitetit kombëtar. 48.5% janë të motivuar nga pasioni personal, 16.2% nga kërkesat e prindërve dhe komunitetit, ndërsa 10% përmendin arsye financiare.

Sfidat me të cilat ndeshen mësuesit e diasporës: Mungesa e materialeve të përshtatura (35%), mungesa e motivimit të nxënësve (30%), mbështetje e pamjaftueshme nga prindërit (25%), përzierja e gjuhëve dhe grupmoshave (20%).

Nevojat e tyre drejtohen drejt: Trajnimeve për metodologji e teknika të mësimdhënies bashkëkohore (70%), mbështetje teknike për teknologjinë (55%), mbështetje financiare (50%).

Nga pyetësori i prindërve rezulton se:

Mësimi i gjuhës shqipe: 

  1. 75% e prindërve e vlerësojnë mësimin e shqipes si një mjet për ruajtjen e identitetit kombëtar.
  2. 40% pranojnë se nuk kanë kohë të mjaftueshme për të ndihmuar fëmijët në mësim.
  3. 25% nuk e flasin shqipen rregullisht në familje, gjë që ndikon negativisht te motivimi i fëmijëve.
  4. Vetëm 20% marrin pjesë rregullisht në aktivitetet e shkollës shqipe.

Italia
Shqipja shihet si thelbësore për lidhjet familjare me gjyshërit, për ruajtjen e identitetit dhe të origjinës. Disa prindër theksojnë mungesën e kohës dhe kurseve, pasi orari i punës shpesh i detyron të flasin italisht me fëmijët. Një prind në Itali thekson: “Arsyeja kryesore është sepse kalojmë pak kohë me fëmijët tanë të flasim shqip, nga oraret e gjata të punës; kur studiojnë, jemi të detyruar t’u flasim italisht. Mungesa e gjyshërve është një tjetër problem, pasi ata kanë një rol të pazëvendësueshëm në rritjen e fëmijëve. Kush ka patur fatin t’i ketë gjyshërit pranë, është rritur me më shumë dashuri dhe mësime.”

Sfida kryesore në Itali lidhet me distancën nga kurset e gjuhës shqipe dhe dominimin e italishtes, ndërsa përparësi mbeten përkushtimi i mësuesve dhe organizimi i kurseve nga komunitetet shqiptare.

Greqia


Prindërit vërejnë një ndikim të fortë të gjuhës greke dhe kërkojnë mbështetje më të madhe institucionale për ruajtjen e shqipes. Një prind thotë: “Që ta bënin gjuhë me zgjedhje në shkollat greke. Që mësuesit të paguhen dhe të bëjnë më shumë orë mësimi. Janë pak 2 orë në javë.”
Shqipja shpesh përballet me stigmatizim social, dhe fëmijët hezitojnë ta flasin atë në publik. Megjithatë, disa shkolla greke ofrojnë hapësira dhe mbështetje për organizimin e kurseve të shqipes, gjë që shihet si hap pozitiv për integrim.

Gjermania


Prindërit e shohin mësimin e shqipes si një përparësi për të ardhmen e fëmijëve dhe për komunikimin me të afërmit. Njëri prej tyre shprehet: “Nëse humbet gjuha, humbet kombi!”
Sfida kryesore mbetet ngarkesa e orëve të shkollës gjermane dhe mungesa e kurseve të mjaftueshme. Përparësitë lidhen me motivimin e mësuesve dhe mbështetjen e disa qendrave kulturore lokale.

Zvicra


Shumë prindër shprehin dëshirën që fëmijët të mos harrojnë gjuhën amtare dhe lidhjet me familjen në Shqipëri. Një prind thotë: “Do doja shumë që fëmijët e mi të kishin secili librin e gjuhës shqipe, si në shkollë edhe në shtëpi, për të ndjekur më mirë mësimin.” Sfida kryesore është mungesa e librave dhe materialeve të tjera mësimore, ndërsa një përparësi e dukshme është ekzistenca e mësuesve të financuar nga institucionet lokale ose nga komuniteti.

Nga pyetësori i nxënësve rezulton se: Mësimi i gjuhës shqipe: 

60% e nxënësve ndihen krenarë kur flasin shqip, ndërsa 20% shfaqin pasiguri për shkak të gabimeve gjuhësore. 55% e përdorin shqipen vetëm në shtëpi, ndërsa jashtë saj dominojnë gjuhët e vendeve pritëse. Vetëm 30% e konsiderojnë mësimin e shqipes të lehtë; 50% e lidhin vështirësinë me mungesën e praktikës. 45% thonë se mësimi bëhet më i këndshëm kur përdoren lojëra, këngë dhe videot kulturore.

E dhënaNr. i përgjigjeve% nga totali (65)Shembuj tipikë
1. Dygjuhësia si avantazh (arsyet e përgjithshme)3046.1%“Është avantazh sepse di një gjuhë më tepër”, “Është mirë të dish shumë gjuhë”
2. Avantazh për njohjen e dy kulturave913.8%“Sepse mund të kuptosh dy kultura të ndryshme”, “Dygjuhësia të hap mendjen”
3. Avantazh në komunikim dhe lidhje familjare710.7%“Flas më lehtë me të afërmit në Shqipëri”, “Ndihmoj prindërit si përkthyes”
4. Avantazh akademik dhe social (për shkollë dhe punë)69.2%“Në orën e historisë për Skënderbeun ndihesha krenare”, “Më ndihmon në punë”
5. Avantazh në udhëtime dhe kontakte ndërkombëtare46.1%“Kur udhëtoj në Shqipëri flas lirshëm”, “Ndihmova në përkthim”
6. Avantazh për zhvillimin kognitiv (truri punon më shumë)34.6%“Mendja punon më shumë kur di disa gjuhë”
7. Disavantazh / ngatërrime gjuhësore34.6%“Ngatërrohem me fjalët”, “Disa fjalë nuk më vijnë në mend”
8. Përvoja personale e krenarisë kombëtare23.0%“Jam krenare që flas shqip në klasë”, “Më thërrasin ‘shqiptari’ me krenari”
9. Përgjigje neutrale ose të paqarta11.5%“Nuk e di, nuk flas jashtë shtëpisë”

Sugjerimet tona:

  1. Organizimi i aktiviteteve ndërkulturore (p.sh., ditë kulturore, projekte ku nxënësit paraqesin histori ose tradita shqiptare).
  2. Krijimi i klubeve të leximit dhe grupeve të komunikimit online për të ruajtur praktikën gjuhësore.
  3. Siç u shprehën disa nxënës, shkrimi është më i vështirë se të folurit, përdorimi i aplikacioneve për gramatikën.
  4. Përdorimi i shqipes si bazë për mësimin e gjuhëve të tjera (anglisht, frëngjisht), duke shpjeguar lidhjet dhe dallimet gjuhësore.
  5. Organizimi i lojërave gjuhësore që theksojnë ndryshimet mes gjuhëve për të shmangur konfuzionin dhe për të rritur vetëdijen gjuhësore.

Vlerësime të përgjithshme mbi analizat e pyetësorëve

Nisur nga analiza e pyetësorëve për mësuesit, nxënësit dhe prindërit, përcjellim më poshtë disa vlerësime të përgjithshme: Mësuesit janë shtylla kryesore për ruajtjen e gjuhës dhe identitetit kulturor në diasporë. Ata nuk veprojnë vetëm si edukatorë, por edhe si ndërmjetës kulturorë dhe motivues të përfshirjes komunitare.

97.1% e mësuesve e konsiderojnë mësimdhënien e shqipes si një mision kombëtar, i lidhur ngushtë me përkushtimin personal dhe ndjenjën e përgjegjësisë ndaj trashëgimisë kulturore.

Sfidat më të përhapura lidhen me mungesën e materialeve didaktike të përshtatura, motivimin e ulët të nxënësve dhe mungesën e mbështetjes institucionale dhe familjare.

Metodat dhe teknikat e përdorura janë kreative dhe të larmishme, duke përfshirë dialogun, lojërat, teknologjinë dhe situatat e përditshme, si përpjekje për ta bërë mësimin më tërheqës në mjediset dygjuhëshe.

Dygjuhësia shihet nga shumica e mësuesve si pasuri, por një pjesë e konsiderueshme e percepton si sfidë për ruajtjen e shqipes, veçanërisht kur mungon përdorimi i saj në familje dhe komunitet.

Pritshmëritë e mësuesve janë për një komunikim të rrjedhshëm, përforcim të fjalorit dhe njohje të kulturës shqiptare, si elementë të ndërthurur për ruajtjen e identitetit.

Roli i prindërve mbetet vendimtar, por i luhatshëm: vetëm një pjesë e vogël e tyre janë aktivë dhe të përkushtuar në mënyrë të vazhdueshme për ruajtjen e gjuhës në shtëpi.


Për sa më sipër lypet nevoja për ndërhyrje sistematike dhe bashkëpunim ndërinstitucional për të mbështetur mësuesit dhe për të garantuar vazhdimësinë e mësimit të gjuhës shqipe në diasporë.

Konstatime

Mësuesit janë shtylla kryesore në ruajtjen e shqipes në diasporë, duke vepruar si edukatorë, mentorë dhe ndërmjetës kulturorë, por shpesh në kushte të vështira, pa mbështetje institucionale.

Motivimi i tyre është i lartë dhe i bazuar në ndjenja personale dhe kombëtare, por lodhja dhe mungesa e mbështetjes rrezikon qëndrueshmërinë e tyre në kohë.

Mungesa e materialeve didaktike të përshtatura dhe e mjeteve konkretizuese dobëson cilësinë e procesit mësimor dhe aftësinë për ta bërë mësimin tërheqës për fëmijët.

Diferencat gjuhësore dhe kulturore mes nxënësve, si dhe orari jo i përshtatshëm i mësimit, ndikojnë negativisht në efikasitetin e të nxënit.

Roli i prindërve është thelbësor, por shpesh i nënvlerësuar dhe pasiv, duke sjellë rrezik për asimilim të fëmijëve në mjediset e huaja.

Dygjuhësia është një realitet i pashmangshëm, që kërkon një qasje të balancuar: nga njëra anë, si mundësi për zhvillim kognitiv dhe identitar, dhe nga ana tjetër, si sfidë për ruajtjen e shqipes.

Praktikat ndërkulturore janë të pranishme në orët e mësimit, por mësuesit kanë nevojë për qartësim të dimensioneve pedagogjike të këtij koncepti.

Sugjerime

Hartimi i një strategjie kombëtare për gjuhën shqipe në diasporë, e cila të garantojë qëndrueshmëri, burime, njohje ligjore dhe mbështetje sistematike për mësimdhënien jashtë Shqipërisë.

Trajnime të vazhdueshme për mësuesit e diasporës, duke përfshirë:

Metodologjitë e mësimdhënies së gjuhës së dytë

Qasjet ndërkulturore

Përdorimin efektiv të teknologjisë: Krijimi i një platforme kombëtare digjitale për diasporën, me: Tekste dhe ushtrime të përshtatura, Lojëra interaktive, Materiale audiovizuale në shqip.

Fuqizimi i rolit të komunitetit dhe organizatave shqiptare në vendet pritëse, për të siguruar ambiente, financim institucional për shkollat shqipe.

Fushata ndërgjegjësuese për prindërit, për të rritur përfshirjen e tyre dhe për të promovuar përdorimin e shqipes në familje.

Ngritja e një rrjeti të mësuesve të diasporës, me qëllim shkëmbimin e përvojave, binjakëzimet me shkolla në Shqipëri dhe fuqizimin profesional të mësuesve.

Hartimi i standardeve të përbashkëta për kompetencat gjuhësore të nxënësve në diasporë, me nivele të referuara (A1–B1) dhe mundësi kualifikimi zyrtar për nxënësit.

Përfundime shkencore
Ruajtja e gjuhës shqipe në diasporë është një proces kompleks që kërkon strategji të qëndrueshme dhe bashkëpunim institucional. Dygjuhësia dhe ndërkulturalizmi nuk janë pengesa, por mundësi për integrim dhe zhvillim kulturor. Mbështetja nga shteti shqiptar, sigurimi i materialeve didaktike, përdorimi i teknologjisë dhe përfshirja e prindërve janë faktorët kyç për suksesin. Politikat arsimore të qëndrueshme dhe programet profesionale për mësuesit janë garancia për ruajtjen e gjuhës dhe identitetit kombëtar.

Departamenti i Shtetit mund t’u kërkojë aplikantëve për vizë të depozitojnë një garanci deri në 15,000 dollarë për të hyrë në SHBA

by

Rafael Floqi/

Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, jep një konferencë për mediat.

WASHINGTON (AP) — Departamenti i Shtetit po propozon që aplikantët për viza biznesi dhe turistike të depozitojnë një garanci deri në 15,000 dollarë për të hyrë në Shtetet e Bashkuara, një veprim që mund ta bëjë procesin të papërballueshëm për shumë njerëz.

Në një njoftim që do të publikohet në Regjistrin Federal të martën, departamenti tha se do të fillojë një program pilot 12-mujor sipas të cilit njerëzit nga vendet që konsiderohen se kanë norma të larta të tejkalimit të afatit dhe kontrolle të brendshme të pamjaftueshme të sigurisë së dokumenteve mund të detyrohen të depozitojnë garanci prej 5,000, 10,000 ose 15,000 dollarësh kur aplikojnë për vizë. Propozimi vjen ndërsa administrata Trump po shtrëngon kërkesat për aplikantët për vizë. Javën e kaluar, Departamenti i Shtetit njoftoi se shumë aplikantë për rinovimin e vizave do të duhet t’i nënshtrohen një interviste shtesë ballë për ballë, diçka që nuk kërkohej në të kaluarën. Përveç kësaj, departamenti po propozon që aplikantët për programin e Lotarisë së Diversitetit të Vizave të kenë pasaporta të vlefshme nga vendi i tyre i shtetësisë.

Një pamje paraprake e njoftimit të obligacionit, i cili u postua në faqen e internetit të Regjistrit Federal të hënën, tha se programi pilot do të hynte në fuqi brenda 15 ditëve nga publikimi i tij zyrtar dhe është i nevojshëm për të siguruar që qeveria e SHBA-së nuk është përgjegjëse financiare nëse një vizitor nuk i përmbahet kushteve të vizës së tij ose të saj.

“Të huajt që aplikojnë për viza si vizitorë të përkohshëm për biznes ose kënaqësi dhe që janë shtetas të vendeve të identifikuara nga departamenti si me norma të larta të tejkalimit të vizës, ku informacioni i shqyrtimit dhe verifikimit konsiderohet i mangët, ose që ofrojnë shtetësi me investim, nëse i huaji ka marrë shtetësi pa kërkesë qëndrimi, mund t’i nënshtrohen programit pilot”, tha njoftimi. Vendet e prekura do të listohen sapo programi të hyjë në fuqi, tha ai. Garancia mund të hiqet në varësi të rrethanave individuale të një aplikanti. Garancia nuk do të zbatohet për qytetarët e vendeve të regjistruara në Programin e Heqjes së Vizave, i cili mundëson udhëtimin për biznes ose turizëm deri në 90 ditë. Shumica e 42 vendeve të regjistruara në program janë në Evropë, me të tjera në Azi, Lindjen e Mesme dhe gjetkë.

Obligacionet e vizave janë propozuar në të kaluarën, por nuk janë zbatuar. Departamenti i Shtetit tradicionalisht e ka dekurajuar kërkesën për shkak të procesit të vështirë të deklarimit dhe shlyerjes së një obligacioni dhe për shkak të keqkuptimeve të mundshme nga publiku. Megjithatë, departamenti tha se pikëpamja e mëparshme “nuk mbështetet nga asnjë shembull ose provë e kohëve të fundit, pasi obligacionet e vizave në përgjithësi nuk janë kërkuar në asnjë periudhë të kohëve të fundit”.

Maqedonia e Veriut duhet të reagojë me përgjegjësi institucionale

by

Tiranë, 4 gusht 2025/

Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) shpreh shqetësimin e thellë për incidentin e shëmtuar me thirrje të urrejtjes ndaj shqiptarëve gjatë ndeshjes së basketbollit në Kumanovë, një zhvillim i papranueshëm që cenon frymën e bashkëjetesës dhe harmonisë ndëretnike në Maqedoninë e Veriut.

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut nuk janë pakicë për t’u përçmuar, por një faktor i pamohueshëm stabiliteti, një pjesë thelbësore e shoqërisë dhe shtetit. Ata janë bashkëthemelues të rendit demokratik dhe institucional të këtij vendi, dhe jo subjekt frikësimi apo përjashtimi.

Aq më shqetësuese është heshtja e drejtuesve shtetërorë maqedonas përballë këtij episodi.

Kjo heshtje është shqetësuese, jo vetëm për shqiptarët, por për të ardhmen demokratike të vet Maqedonisë së Veriut. Udhëheqja maqedonase nuk duhet të ndjekë shembullin përçarës e destabilizues të Vuçiçit në rajon, por duhet të dëshmojë maturi, përgjegjësi dhe vizion shtetformues.

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut nuk janë problemi, ata janë të vetëdijshëm për rolin e tyre historik dhe aktual si garantë të bashkëjetesës dhe mbështetës të perspektivës euroatlantike të vendit. Prandaj, reagimi institucional ndaj gjuhës së urrejtjes nuk është vetëm detyrim moral, por një domosdoshmëri politike për të garantuar stabilitetin dhe bashkëjetesën në një shoqëri të barabartë dhe demokratike.

Sot më shumë se kurrë, kërkohet vendosmëri, përfshirje dhe respekt i ndërsjellë, si rruga e vetme drejt një të ardhmeje të përbashkët në paqe dhe dinjitet.

…………………………………………………………

https://albanianambassadors.al/…/keshilli-i…

…………………………………………………………

https://albanianambassadors.al/the-incident-in-kumanovo…

Të gjithë në përkrahje të kategorive më sublime të kombit – luftëtarëve të lirisë!

by

Hisen Berisha/

Përfaqësuesit e organizatave të dala nga lufta – kategoritë sublime të sakrificës dhe kontributit kombëtar – janë të detyruar të vihen në rolin e tyre në rrethana paqeje, përballë situatës alarmante politike dhe institucionale që po e paralizon e rrezikon ekzistencën e shtetit.

Në mungesë të reflektimit nga partitë politike për konstituimin e institucioneve legjitime, shkelja e kushtetutës nga përfaqësuesit e votuar të popullit – me moszbatimin e aktgjykimit të Gjykatës Kushtetuese brenda 30 ditëve, si dhe përbuzjes së vazhdueshme institucionale ndaj luftëtarëve të lirisë – reduktimit të mbështetjes së mbrojtjes ndaj të mbajturve në Hagë, morën vendim që të organizohet një <protestë gjithë popullore>, me kërkesa të drejta dhe të patjetërsueshme si më poshtë:

Kundërshtimi i padrejtësive ndaj ish-bashkëluftëtarëve të UÇK-së në proceset e Gjykatës Speciale;

Formimi urgjent i institucioneve legjitime, në përputhje me Kushtetutën dhe rendin demokratik të Republikës së Kosovës;

Ndërprerja e përbuzjes dhe diskriminimit ndaj kategorive të luftës, përfshirë:

• përjashtimin nga paga minimale,

• mungesën e përkrahjes financiare dhe sociale,

• mosmiratimin e ligjit për mbrojtjen e vlerave të luftës çlirimtare.

Protesta do të mbahet më 7 gusht, në ora 17:00, në sheshin “Skënderbeu” – Prishtinë.

Ftohen të gjithë qytetarët, pa dallim bindjesh politike, që të bashkohen në përkrahje të atyre që sakrifikuan për lirinë dhe shtetin!

REVISTA AMERIKANE (1928) / SHQIPTARËT LYEJNË JELEKËT E BARDHË ME TË ZEZË QË NGA VDEKJA E GJERGJ KASTRIOTIT — TREGIM NGA ANNA MILO UPJOHN

by

Burimi : American Junior Red Cross News, shtator 1928, faqe n°4
Burimi : American Junior Red Cross News, shtator 1928, faqe n°4

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 4 Gusht 2025

“American Junior Red Cross News” ka botuar, në shtator të 1928, në faqet n°3 – 4, tregimin asokohe të Anna Milo Upjohn (artiste, ilustruese dhe autore amerikane) rreth historisë së “Jelekut të Skënderbeut”, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Jeleku i Skënderbeut

Nga Anna Milo Upjohn

Vizatimet nga autorja 

Burimi : American Junior Red Cross News, shtator 1928, faqe n°3
Burimi : American Junior Red Cross News, shtator 1928, faqe n°3

Pesëqind vjet më parë, një djalë i quajtur Gjergj Kastrioti u përkul mbi murin e kështjellës së të atit dhe shikoi në thellësitë e grykës poshtë. Ai mund të shihte një dhi të vogël të bardhë larg, pak mbi vijën e mjegullës që fshihte fundin e humnerës. Ajo po hante gjethet e freskëta të një kaçubeje që kishte lëshuar rrënjë në një shkëmb të çarë. Gjergji e shikoi i magjepsur. A do të përpiqej të ngjitej më lart ? Po, e bëri. Të paktën ngriti kokën. Por kur pa murin e pjerrët me gurë që ngrihej mbi të, ajo tundi bishtin dhe u hodh poshtë. Atje, shpejt u humb nga sytë. Gjergji qeshi dhe u bërtiti vëllezërve të tij që luanin në oborr se as një dhi nuk mund të ngjitej në murin e kështjellës.

Në kështjellë kishte një grup fëmijësh. Sa të sigurt ndiheshin atje lart nën qiell ! Babai i tyre ishte një Princ i fiseve malore shqiptare që e quajnë veten “Burrat e Shqiponjave”. Fortesa e tij ndodhej mbi Shkëmbin e Krujës, me malet që zbrisnin pjerrët prej tij. Vetëm nga njëra anë një shteg i thyer të çonte deri te porta. Përgjatë saj, një tufë kuajsh malorë nervozë dhe kalorësit e tyre u çonin furnizime, armë dhe mesazhe banorëve të kështjellës.

Shumica e burrave vishnin jelekë të shkurtër prej leshi të bardhë, me mëngë që shtriheshin deri në bërryla, të zbukuruar me xhufka të mëdha të bardha në shpatulla dhe jaka katrore me thekë që u arrinin deri në bel. Nëse binte shi i madh, siç ndodhte shpesh në Shkëmb, ata i tërhiqnin jakat e rënda lart mbi kokë, duke i kaluar thekët dhe duke i mbajtur fort midis dhëmbëve. Kjo ua linte duart e lira për të përdorur armët. Dhe armët ishin thelbësore në ato ditë. Princi Kastriot ishte shpesh në betejë, dhe me të edhe Burrat Shqiponja, duke u përpjekur të sprapsnin turqit që po pushtonin gjithnjë e më shumë vendin.

Në një cep të kështjellës, një kullë e madhe prej guri të bardhë shquhej në sfondin e shkëmbit gri. Kjo ishte kulla e vrojtimit. Nga ajo, mund të shihje Shqipërinë, malet e pjerrëta, fushën përvëluese dhe kënetat me avull, deri në det, i cili dukej i lagur nga rrezet e diellit përgjithmonë, pavarësisht se sa i errët ishte Shkëmbi.

Çdo rrugë dhe shteg ishte i dukshëm nga kulla, sepse malet ishin prej shkëmbinjve të zhveshur, përveç vendeve ku ishin mbjellë ullishte pak poshtë kështjellës. Për kilometra përreth asnjë armik nuk mund të afrohej pa u parë. Kështu që njerëzit në kështjellë ndiheshin të sigurt, megjithëse e dinin se kishte armiq në vend.

Gjergji, vëllezërit dhe motrat e tij luanin në oborrin e madh dhe hidhnin gurë mbi mur, duke i dëgjuar të tingëllonin në thellësi. Shpesh ata ngjiteshin në kullë dhe shikonin nga lart fshatarët që mblidheshin rreth “Krujës” së madhe, ose Burimit, me enët e tyre të ujit, duke ndaluar për të folur për ushtrinë e turqve që po pushtonin ultësirën.

Kështu gjërat vazhduan me vite. Por një ditë, kur Gjergji ishte nëntë vjeç, ndodhi diçka e tmerrshme. Më në fund, kështjella e fortë u mor dhe Princi me familjen e tij u zunë robër. Sulltani turk e la Kastriotin të vazhdonte të jetonte në kështjellën e tij në Krujë, por i mori katër djemtë e Princit me vete në shtëpi, me mirëkuptimin se për sa kohë që Kastrioti nuk do të rebelohej kundër Sulltanit, djemtë do të ishin të sigurt, por nëse do të kishte një kryengritje në Shqipëri, ata do të vriteshin.

Sulltani dhe robërit e tij të rinj udhëtuan nëpër Maqedoni, e cila tani është pjesë e Jugosllavisë, deri në Adrianopojë, atëherë kryeqyteti turk. Do ta gjeni në hartë në jug të Bullgarisë.

Gjergji ishte një djalë i sjellshëm dhe trim, i shpejtë në mësim. Ai fitoi zemrën e Sulltanit, i cili ishte i mirë me të dhe e rriti me fëmijët e tij. Pallati në Adrianopojë ishte shumë i ndryshëm nga kështjella në Krujë. Fillimisht, ai ndodhej në fushën e nxehtë në vend të malit të freskët. Dhe ishte i mbushur me një luks të butë që nuk ekzistonte në shtëpinë mbi Shkëmb. Ishte e bukur me mermere dhe mozaikë, me kopshte dhe shatërvanë. Kishte qilima dhe perde, mëndafsh dhe parfume që Gjergji nuk i kishte njohur kurrë. Ai nuk i harroi kurrë prindërit e tij në Shkëmbin e dashur, por që kur ishte vetëm nëntë vjeç, shpejt e humbi mallin për shtëpinë dhe filloi të bënte miq rreth tij. Sulltani i dha një emër të ri, Skënderbej – “Skënder”, që do të thotë Aleksandër, sepse nëna e Aleksandrit të Madh kishte qenë shqiptare, dhe “beg” ose princ, sepse ai ishte me rang të lartë.

Kështu që Skënderbeu e filloi jetën e tij të re me gëzim. Ai mësoi të kalëronte, të gjuante dhe të luftonte. Kur ishte tetëmbëdhjetë vjeç, Sulltani e vuri në krye të një ushtrie dhe e dërgoi në Azinë e Vogël, të cilën do ta shihni se nuk është larg.

Ndoshta Skënderbeu do të kishte mbetur gjithmonë miku i Sulltanit nëse vëllezërit e tij do të ishin trajtuar me mirësi. Por kur babai i tij, Gjon Kastrioti, vdiq, Sulltani i helmoi të tre dhe aneksoi Shqipërinë në perandorinë e tij. Pas kësaj, Skënderbeu ecte me zemër të zemëruar nën armaturë. Dhe kur Sulltani kishte një luftë të re në duar dhe dërgoi kapitenin e ri për të luftuar hungarezët, ai kërkoi një shans për t’u arratisur.

Skënderbeu marshoi në veri deri në Nish, tani një qytet i Jugosllavisë ; por me hungarezët nuk pati asnjë grindje. Zemra e tij nuk ishte në këtë çështje. E tëra çfarë ai donte ishte të ishte i lirë, i lirë të kthehej te populli i tij, të cilin tani e dinte se ishte i palumtur dhe i shtypur. Ai donte të shpëtonte nga jeta e butë e Adrianopojës dhe të kthehej në Shqipëri midis shkëmbinjve dhe Burrave të Shqiponjave me jelekët e tyre të bardhë, duke i ndihmuar ata të rifitonin lirinë e tyre. Në ushtrinë e tij kishte shumë shqiptarë që, ashtu si ai, ishin marrë në Turqi si robër dhe ishin detyruar të luftonin për Sulltanin. Këta burra iu bashkuan Skënderbeut dhe së bashku ikën përmes Serbisë dhe përmes kalimeve të rrezikshme malore në Shqipëri.

Populli zbriti nga malet dhe u dynd drejt Skënderbeut. Turqit u dëbuan nga vendi dhe për njëzet e pesë vjet, aq sa jetoi Skënderbeu, Shqipëria ishte e lirë.

Kështu që Gjergj Kastrioti u kthye në Krujë për të qenë ndihmësi dhe heroi i popullit të tij. Kur ai vdiq, hidhërimi i fiseve të Shqipërisë së Veriut ishte aq i madh saqë i lyen jelekët e tyre të bardhë me të zezë, dhe kështu i veshin ato edhe sot e kësaj dite. 

Do ta shihni jelekun e Skënderbeut kudo në Shqipërinë Veriore : te barinjtë e kodrave ; te burrat e shumë fiseve që vijnë në treg mbi kuajt e tyre të fuqishëm, me jakat e thella të varura mbi kokat e tyre për t’i mbrojtur nga shiu ose dielli ; dhe te metalpunuesit dhe fermerët e Krujës që rrinë pranë burimit të madh që ende rrjedh nga shkëmbi poshtë kështjellës së rrënuar.

Burimi : American Junior Red Cross News, shtator 1928, faqe n°2
Burimi : American Junior Red Cross News, shtator 1928, faqe n°2