• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

GAZETA ZVICERANE (1963) / INTERVISTA EKSKLUZIVE NË BEJRUT (LIBAN) ME LEKA ZOGUN DHE HYSEN SELMANIN

January 3, 2026 by s p


Mbreti i Shqipërisë Leka I (djathtas) në shoqëri të bashkëpunëtorit tonë Raymond Loir. (Fotografi : Issa Frères, Bejrut) — Burimi : La Liberté (Friburg, Zvicër), e martë, 12 shkurt 1963, ballinë
Mbreti i Shqipërisë Leka I (djathtas) në shoqëri të bashkëpunëtorit tonë Raymond Loir. (Fotografi : Issa Frères, Bejrut) — Burimi : La Liberté (Friburg, Zvicër), e martë, 12 shkurt 1963, ballinë

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 3 Janar 2026

Gazeta zvicerane “La Liberté” ka botuar, të martën e 12 shkurtit 1963, në ballinë dhe faqen n°3, intervistën ekskluzive asokohe në Bejrut (Liban) me Leka Zogun dhe Hysen Selmanin, të cilën Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Letër nga Bejruti

Mbreti i Shqipërisë, Leka I, na flet për ambiciet, projektet dhe gëzimet e tij

Nga Raymond Loir

Burimi : La Liberté (Friburg, Zvicër), e martë, 12 shkurt 1963, ballinë
Burimi : La Liberté (Friburg, Zvicër), e martë, 12 shkurt 1963, ballinë

Është një i ri shtatlartë, mbi dy metra, bjond, me flokë të butë e të mëndafshtë, me një buzëqeshje serioze dhe të qetë, me sy plot ëmbëlsi pas syzeve të trasha të miopit. Madhëria e Tij, Leka I, nuk ka mbushur ende 23 vjeç. Falë mikut tonë, z. Lambert, drejtor i përgjithshëm i hotelit Phœnicia, patëm privilegjin të merrnim një intervistë ekskluzive botërore me të birin e Zogut I të Shqipërisë.

Ai na pret në apartamentet që i janë vënë në dispozicion në Phœnicia, në prani të adjutantit të tij, i cili kishte qenë edhe adjutant i të atit, kolonel Hysen Selmani. Mbreti na thotë : “Koloneli ka qenë pranë babait tim gjatë luftës që ai zhvilloi për të mbrojtur vendin tonë kundër trupave të Musolinit.” Ndërsa koloneli Selmani na rrëfen: “Kur e mora në krahë Madhërinë e Tij, ai ishte vetëm një ditësh. Ishte e Premtja e Madhe (Shenjtë). Kisha ndihmuar Madhërinë e Saj, mbretëreshën Geraldinë, të largohej me foshnjën e porsalindur.”

Ishte viti 1939…

Sot Leka I i ka pasuar të atin. Ai na shpjegon : “Kushtetuta shqiptare më ka bërë sovran me vdekjen e babait tim, dhe jo pretendues të fronit.”

Leka I ka vetëm disa kushërinj të largët; ai është i vetmi që shpreson të rikthehet një ditë në fronin e Shqipërisë. Ndërkohë, ai udhëton shumë. Mbretëresha nënë Geraldinë ndodhet në Paris, te miq. Hallat e tij (bukuria e jashtëzakonshme e motrave të Zogut të Shqipërisë nuk është harruar) jetojnë në Francë, në Rivierën franceze. Leka I e ka rezidencën në Madrid. “Në Spanjë, – na thotë mbreti i ri, – është vendi ku kthehem gjithmonë.”

Ky është qëndrimi i dytë i Leka I në Liban. Mbreti i ri kishte ardhur më parë për të kaluar një verë, së bashku me të ëmën, në Broumana, nën pishat, në një nga mjediset më poetike të Libanit. Ai na shpreh gjithë gëzimin e tij që po ritakon Libanin mikpritës, të cilin e ka bërë selinë e tij gjatë udhëtimit në Lindjen e Afërt. “Së fundmi kam takuar mbretin Husein. Gjyshi i tij kishte qenë mik i babait tim. Jam duke vizituar të gjithë ata që kanë qenë miq. Kam ndërmend të shkoj që sonte në Arabinë Saudite, ku do të qëndroj disa ditë. Princi trashëgimtar Fejsal më pret atje. Më pas do të shkoj në Sudan, ku kam gjithashtu miq. Pastaj në Libi dhe në vendet e Afrikës së Veriut, veçanërisht në Algjeri dhe Tunizi. Babai im kishte lidhje kudo.”

Leka I na duket me një pjekuri të rrallë. Ai na flet për Shqipërinë : “Vendi ynë mund të pranojë çdo regjim. E rëndësishmja është që të mos jetë i nënshtruar ndaj të huajve. Jo, shqiptarët nuk janë komunistë. Unë besoj në kthimin tim në Shqipëri. Gjithçka do të realizohet brenda kuadrit të situatës ndërkombëtare. Thelbësore është garantimi i kufijve tanë.”

Burimi : La Liberté (Friburg, Zvicër), e martë, 12 shkurt 1963, f. 3
Burimi : La Liberté (Friburg, Zvicër), e martë, 12 shkurt 1963, f. 3

I biri i Zogut I ka mbështetës të sigurt në vendin e tij, sidomos ndër këta malësorë të ashpër dhe të pathyeshëm, të cilët mbeten plotësisht armiqësorë ndaj komunizmit dhe besnikë ndaj së kaluarës… Leka I nuk ka një seli të Shqipërisë së lirë. Mbështetësit e tij ndodhen kryesisht në Amerikë. Mbreti i ri (i cili, siç na thotë vetë, i kushtohet tërësisht politikës) mban lidhje me të gjithë ata që luftojnë për t’ia rikthyer fronin.

Leka I na duket shumë i ri, pavarësisht shtatit të tij mbi dy metra dhe gjithë ambicieve politike. Megjithatë, ai duhet të jetojë edhe jetën e një të riu, të bukur dhe fisnik. Ai buzëqesh ndaj kureshtjes sonë : “Jo, për momentin nuk kam asnjë plan martese. Keni të drejtë, shtypi rozë më ka fejuar disa herë, por besomëni, nuk ka asgjë të vërtetë. Do të martohem një ditë. Për momentin, më duhet të luftoj: të mbaj të fortë dhe këmbëngulës besimin e të gjithë atyre që shpresojnë dhe besojnë në kthimin tim në Tiranë.”

Ai na flet për fëmijërinë dhe studimet e tij. Ka studiuar Shkenca Politike në Sorbonë dhe është i apasionuar pas politikës. “Asaj i kushtoj pjesën më të mirë të kohës sime…”, na thotë ai.

Por Leka I ka edhe “hobi”, gëzime nga të cilat nuk mund të heqë dorë. “Ajo që më pasionon më shumë, – më rrëfen ai, – është aviacioni. Më pëlqen shumë të pilotoj. Më pas, noti është një nga sportet e mia të preferuara. Së fundi, më pëlqen edhe gjuetia. Fatkeqësia është se nuk kam shumë kohë të lirë. Jam gjithmonë në vijën e parë.”

Ky i ri, i veshur me një kostum prej tergali gri perlë, që ndonjëherë na duket i trishtuar, ka një ëndërr që e ndjek me këmbëngulje dhe ndjehet se do ta ndjekë deri në fund: të rikthehet në vendin e tij, këtë Shqipëri nga e cila u dëbua foshnjë.

Është prekëse — dhe këtë ia themi edhe Leka I — ta shohësh pranë tij këtë burrë të fuqishëm me tipare thellësisht shqiptare, këtë kolonel të Gardës Mbretërore, i cili e kishte mbajtur në krahë kur ishte fëmijë dhe që është i gatshëm për çdo betejë për sovranin e tij. Koloneli Hysen Selmani është një njeri që ka njohur dramën e luftës dhe të mërgimit dhe që, me kalimin e viteve, nuk e ka humbur besimin në vendin e tij.

Nuk ia fshehim mbretit të ri shqetësimin tonë për të gjitha vështirësitë që ai duhet të kapërcejë. Leka I buzëqesh : “Siç e shihni, jam i ri dhe më pëlqen lufta.”

Përballë peizazhit të buzëqeshur libanez, buzë detit, duke soditur horizontin e atij Bejruti që atij i duket kaq i ndryshuar që nga dhjetë vjet më parë, sovrani i ri i Shqipërisë na flet pothuajse si një mik. Ai ndihet në prani të mirë. Prandaj na shpreh gjithë gëzimin e tij për jetën dhe gjithë shpresën për një të ardhme të ndritur.

Sipas Leka I, Shqipëria do ta rifitojë “klimën” e saj. Dhe vendi i tij do të dalë nga kjo perde e hekurt e tmerrshme në të cilën ndodhet i mbyllur. “Gjithçka është çështje kohe…”, na thotë Leka I, pak orë para se të hipë në avionin për Arabinë Saudite.

Raymond Loir

Filed Under: Histori

SKERDILAIDI – SUNDIMTAR DHE GJENERAL I ILIRËVE

January 2, 2026 by s p

Prof. Dr. Luan Përzhita/

Skerdilaidi – një figurë e panjohur dhe e anashkaluar nga historiografia.

Komandant ushtarak dhe sundimtar i shtetit ilir më 217-205 para Kr. Skerdilaidi ishte një nga përfaqësuesit e fuqishëm të klasës sunduese ilire, që ndikoi në politikën e brendëshme dhe të jashtme të shtetit ilir gjatë tri dekadave të fundit të shek. III para Kr.

  • Ndonëse përmendet për herë të parë si komandant më 230 para Kr., në betejen kundër Epirit, ngjarjet e zhvilluara më parë tregojnë se Skerdilaidi, ishte komandant i ushtrisë mbretërore ilire dhe në kohën e sundimit të vëllait të tij, Agronit.

Në burimet historike, mbi dinastitë që kanë udhëhequr ilirët në gjysmën e dytë të shekullit të III para Kr., njihen si mbretër të Shtetit Ilir, Agroni dhe Teuta. Më vonë, kryesisht gjatë luftrave që bën mbretëria ilire kundër Romës, vendin kryesor në këto ngjarje e kishte mbreti Gent, me të cilin mbyllet cikli i zhvillimit historik të mbretërisë ilire, për t’i lënë vendin një kapitulli të ri në historinë e lashtë të popullsisë ilire, natyrisht  në kuadrin e kushteve të reja që u krijuan pas pushtimin romak. Mirëpo, në tërë ecurinë e zhvillimit të historisë ilire ende nuk është e qartë periudha që përfshin Ilirinë pas luftës së parë iliro-romake të vitit 229 para Kr., e deri në ardhjen në pushtet të mbretit Gent.

Agroni del në dokumentat historike si mbret i ilirëve në vitin 232. Sipas Polibit, historian grek (200-120 para Kr.), në veprën e tij ‘Historia’ mësojmë se Agroni, mbreti i ilirëve dhe i biri i Pleuratit, kishte një fuqi detare dhe tokësore shumë më të madhe nga ajo që  kishin patur mbretërit e mëparshëm të Ilirisë. Kufijt e shtetit të tij përfshinin një trevë të gjërë që nga Narona deri në Aoos, më përjashtim të Dyrrahut e Apolonisë. Gjatë kësaj periudhe shteti ilir përfaqësonte jo vetëm një fuqi të rëndësishme ushtarake por dhe një forcë diplomatike në ruajtjen e ekuilibrit të forcave në Mesdhe. Mbreti Agron ishte pasardhës i mbretërve të tjerë të Ilirisë që i takonin linjës dinastike të Glaukias dhe Monunit.

Burimet historike gjatë kohës së sundimit të mbretit Agron nuk përmendin asnjë herë vëllain e tij Skerdilaidin, i cili fillon të shfaqet në historinë antike vetëm pas vdekjes së Agronit, në kohën e sundimit të shkurtër të Teutës.

Në periudhën e sundimit të Agronit, në vitin 231, pas prishjes së aleancave që ishin krijuar ndërmjet Maqedonisë dhe Epirit si dhe krijimit të aleancave të reja me Romën, u kërkua nga maqedonasit ndihma e shtetit Ilir. Epiri u shkëput tashmë nga aleanca me Maqedoninë dhe u bashkuar me etolët, një fis i madh helen që banonte në jug të Ilirisë dhe në kufi me Maqedoninë. Ata mbanin të rrethuar kryeqytetin e Akarnanisë- Medionin. 

Në këtë situatë aleanca e etolve me Romën e cila në atë kohë ishte e okupuar me luftrat kundër Kartagjenes, tregonte qartë se kjo e fundit po përgatitej për të qenë një superfuqi jo vetëm në anën perëndimore të Adriatikut por edhe në pjesën Lindore të tij. Mirëpo kjo rrezikonte kufijtë e Ilirisë sepse afronte Romën më pranë qyteteve ilire. Qellimi i Romës nuk është vetëm mbretëria Ilire por dhe ajo Dardane,. etj. 

Situata e krijuar e asaj kohe do të nënvizonte dy çeshtje kryesore që lidheshin me- ndërhyrjen e Shtetit Ilir si aleatë i Maqedonisë në luftë kundër etoleve dhe së dyti- aleancë reciproke për miqësinë ndërmjet dy shteteve kundër armiqve të tjerë që pretendojnë pushtimin e tyre.

Ja si e përshkruan Polibi betejën e vitit 231 para Kr. për çlirimin e qytetit Medion nga ushtria ilire: Natën njëqind anije, me pesë mijë ilirë, lundruan në drejtim të Medionës dhe iu avitën qytetin. Etolët tashmë, duke qenë të sigurtë për fitorën janë të shkujdesur nga çdo problem,  bile… ata janë aq të sigurtë në fitore sa kanë filluar të bëjnë hesapet për ndarjen e plaçkës së luftës. Kur errësira kishte mbuluar gjithçka, të maskuar mirë, me qetësi të plotë, flota ilire u drejtua limanit në gjirin e Ambrakisë. Në konspiracion të plotë dhe pa u ndjerë, ushtria ilire u rreshtua në formacion luftarak gati për sulm kundër lëmit etol. Më pas, përqendrimi i forcës goditëse të ushtrisë do të jetë në pikën më të dobët të armikut. Sulmi i papritur dhe i befasishëm ilir u kordinua me medionasit, të cilët deri në këto çaste ishin të mbyllur brënda mureve të qytetit, do të hapin portat dhe do të sulmojnë etolët. Kështu ushtria etole përveç befasisë u ndodh në mes të ushtrisë ilire dhe ushtrisë medionase. 

U mposht kështu ushtria që mbahej më e forta në Greqi e cila kishte fituar mbi galët dhe që prej 10 vjetësh kishte bllokuar Maqedoninë. 

  • Kush e drejtoi ushtrinë ilire në betejën e Medionës?

Në burimet e shkruara historike nuk del emri i udhëheqësit të kësaj beteje. Fakti që mbreti Agron ndodhej në pallatin e tij kur mori lajmin e fitores së ushtrisë ilire kundër etoleve tregon se kjo luftë nuk u drejtua prej tij. Polibi që shkruan më pas në vitin 230 para Kr. pra vetëm një vit më vonë se komandanti i ushtrisë ilire ishte vëllai i Agronit, Skerdilaidi, na lë të kuptojmë se edhe beteja e vitit 231 para Kr. ishte drejtuar prej tij. 

Lëvizjet taktike të Skerdilaidit në prag të luftës me Romën. 

Fushata e vitit 230 para Kr., kundër Epirit

Fitorja e fundit e ilirëve kundër një ushtrie që s’kishte njohur humbje, e vendosi shtetin ilir në një ballancë pothuajse të barabartë me Romën duke përfaqësuar kështu një forcë të madhe në Adriatik gjë që solli më pas konfliktin e armatosur 60 vjeçarë ndërmjet tyre i njohur në histori  si lufrat Iliro- Romake.

Gjatë kohës së mbretërimit të Teutës dhe më pas, emri i Skerdilaidit bëhet i pranishëm në të gjithë veprimtarinë e shtetit ilir të asaj kohe. Ai është një figurë qendrore që vendos mbi fatet e zhvillimeve jo vetëm ushtarake por edhe diplomatike. Fillimi i luftës së pashmangshme me Romën solli si domosdoshmëri krijimin e një  strategjie mbrojtëse, kryesisht nga disa vende që i shkaktonin vazhdimisht probleme shtetit ilir. 

Për realizimin e kësaj strategjie peshen kryesore do ta kishte Skerdilaidi i cili filloi manovrimet ushtarake në Epir. Ishte viti 230 para Kr. kur një forca ushtarake u vu në lëvizje drejt jugut. Këtë rradhë ajo kishte si objektiv kryesor aleatin verior në atë kohë të etolëve dhe aheasve, Epirin. Qellimi ishte i qartë, me aksionin e saj do të mbante nën presion armikun deri në skajet më të largëta dhe do të përcaktonte qendrimin e shtetit ilir ndaj aleatëve të etolëve dhe aheasve. Forcat ilire zbritën në afërsi të kryeqendres së lidhjes epirore Foinikes (Finiqi i sotëm-Sarandë) dhe u drejtua kundër saj. 

Ushtria ilire duke vënë re se armiku kishte shpërndarë forcat dhe kalonte kohën i shkujdesur dhe e kishin lënë pas dore rojen e qytetit të Foinikës, kapen në befasi ushtrinë mercenare gale. Ndërsa, Skerdilaidi me nje ushtri tjetër prej 5000 vetësh kaloi ngushticën e Antigonesë dhe u vëndos përballë ushtrisë Epirote që kishte ardhur në ndihmë të qytetit të Foinikës, diku pranë lumit të sotëm të Bistricës.

Epirotët të shpartalluar plotësisht, humbën çdo shpresë dhe iu drejtuan për ndihmë aleatëve të tyre etolë dhe aheas. Nuk vonoi shumë dhe dy ushtritë, ajo ilire dhe epirote së bashku me etolët dhe aheas u rreshtuan përballë, diku në pellgun e Vurgut (Gjirokastër). Ato nuk arritën të përleshen pasi një dyluftim i Skerdilaidit me komandantin e forcave armike përcaktoj fitoren e ilirëve. 

Epirotët tashmë drejt shkatërrimit total të zënë në panik dërguan delegatë në pallatin mbretëror tek Teuta dhe bashkë me akarnanët bënë aleancë me ilirët, duke marrë përsipër që tani e tutje dhe të jenë kundër akejve dhe etolëve. Rezultati u arrit. Epiri u shkëput nga etolët dhe aleanca me arkarnanët krijoi tani një kufi të largët, por të drejtpëtdrejtë midis lidhjeve greke dhe shtetit ilir. 

Ishte pranverë e vitit 229, kur flota ilire u drejtua kundër Korkyrës (ishulli i Korfuzit) dhe rrethuan qytetin. Korkyrasit, kërkuan nepërmjet delegatëve ndihmën e etolëve dhe të aheasve. Flota ahease prej 10 anijesh të mëdha lufte vrapoi drejt Korkyrës. Ilirët si morën dhe 7 anijet që i’u kishin derguar akarnanët u dolën ahejve përpara në ishullin Paksos. Lembet e lehta e të shpejta ilire vendosën fatin e kësaj beteje, përballë anijeve të rënda katër pesërremëshe greke. Flota ahease u shpartallua.  Morën në dorëzim qytetin, dhe lanë këtu një garnizon nën komandën e Demetër Farit. 

Fitorët rradhazi të Skerdilaidit, të këtij strategu dhe gjenerali të shquar  të historisë antike të ilirëve, zgjerimi i kufijve, stabiliteti ekonomik, forcimi dhe njësimi i shtetit etj., i rradhitën ilirët në një pozitë supremacie ndaj shteteve të tjerë të asaj kohe. Frika ndaj fqinjit të fortë dhe oreksi në rritje i Romës për dominimin e Mesdheut shkaktuan në këtë periudhë ndërmjet ilrëve dhe romakëve konfliktin e viti 229 para Kr,. Kaq i madh ishte preokupacioni i romakëve për fushatën ilire dhe kaq të ndërgjegjshëm ishin ata për vlerën reale të ilirëve sa angazhuan për këtë fushatë një flotë prej 200 anijesh me një ushtri prej 20000 këmbësoresh që do të merrnin pjesë në këtë operacion, të cilin do ta drejtonin vetë dy konsujt që ishin në fuqi atë vit Gnej Fulvi dhe Aul Postumi.

Skerdilaidi mbret i Ilirisë. Riorganizimi i shtetit

Duke analizuar gjendjen e krijuar pas depërtimit të Romës në Iliri, të cilët kishin vendosur Demetër Farit (228-218 para Kr.,) si regjent, në vend të Teutës, Skerdilaidi, vendosi që të ndërmarre disa levizje diplomatike. Ai me ndërmjetësinë e Agelaut vëndosi paqen me etolët të cilët pranuan që të luftonin romakët, ndonëse më parë kishin qenë miqtë e tyre. Ndërkohë u krijua një ushtri e madhe në numër nën komandën e Skerdilaidit dhe komandantit etol. Vetëm 5 vjet më vonë pas vendosjes së Demetër Farit si regjent në Iliriri, ky i fundit filloi tendencat për shkëputje nga Roma nepërmjet disa veprimeve ushtarake, që në një mënyrë ose tjetër ishin në kundërshtim të hapur me interesat e Romës. Demetër Fari, i dërgon një delegacion Skerdilaidit dhe i kërkon miqësi dhe bashkim për të luftuar romakët. Ndërkohë në vitin 220 para Kr. Skerdilaidi dhe Demeter Fari u bashkuan pasi ky i fundit e njohu Skerdilaidin si mbretin e vetëm të ilirëve. Ata u nisen me anijet e tyre për çlirimin e Kerkyrës, të cilën Demetër Fari e mori përsipër ta realizoj pa Skërdilaidin si shenjë të pendimit të tij. Rikthimi i Këlkyrës dhe riorganimi që Skërdilaidi po i bënte shtetit ilir rriten shumë atmosferën e besimit jo vetëm tek qytetarët ilire por edhe tek fqinjët e tyre. Pas kësaj Skerdilaidi bëri një marrëveshje me mbretin e maqedonasve Filipin e cila nuk u prit mirë nga etolët, të cilët kërcënuan me prishjen e traktatit që kishin arritur më parë. Situata politike dhe ushtarake filloi të përkeqsohet. Një letër e kapur rastësisht nga një postë ilire që dergohej nga mbreti i Maqedonisë Filipi për Demitër Farin, tregonte se Roma kishte humbur luftën me Hanibalin. Ky duke përfituar nga rasti e këshillon mbretin që do të ishte mirë që maqedonasit të mos merreshin më me luftën kundër etolve por t’ju kthehen Ilirëve dhe pastaj të hidheshin në Itali. I ndodhur dhe një herë përpara tradhëtisë së dytë të Demetër Farit dhe të aleatit të tij Filipit, Skerdilaidi përshpejtoi lëvizjen për ribashkimin e Ilirisë. Ai sulmon Filipin në tokë, pushton disa qytete si dhe bën për vete qytetin e rëndësishëm Antipatrean. Kapërcimi i vështërsive të brëndshme që vinin nga trazirat e dinastëve të vegjël i dha fund përçarjes politike që ekzistonte në Iliri. Tashmë ai kishte një ushtri të organizuar mirë si këmbësorinë, flotën detare dhe kalorësinë dhe shfaqet në burimet historike së bashku me të birin Pleuratin. Në veprën e tij të ribashkimit të Ilirisë, Roma mbajti një qendrim indiferent. 

Shtirja e sundimit të Skerdilaidit mbi qytetet e Desaretisë përbën zanafillën e konfliktit të armatosur me Maqedoninë. Beteja e madhe ndërmjet ushtrisë së Skerdilait dhe Filipit të Maqedonisë u zhvillua pranë qytetit të Apolonisë.

Gjatë dimrit të vitit 217 para Kr., Filipi mbreti i maqedonisë, ndërtoi një flotë të madhe detare prej 100 anijesh me skllevër ilir të zënë rob më parë, pasi këto të fundit ishin mjeshtër në këtë fushë si dhe për të kopjuar anën teknike për të cilat tashmë gjithë bota njihte shpejtësinë dhe manovrinit e anijeve ilire në det. 

Në fillim të pranverës të vitit 216 para Kr. ai u nis së bashku me anijet dhe u dislokua pranë Apolonisë ku një pjesë të anijeve të tij i la në ishullin e Sazanit. Apoloniatët  të rrethuar kërkuan ndihmë nga Skerdilaidi i cili menjëherë mori masat për mbrojtjen e  qytetit. 

  • Filipi, me agresionin kundër Ilirisë, bëri një hap fatal, jo vetëm për Maqedoninë por për tërë popujt e Ballkanin. Pasojat e këtij injektimi do të reflektohen në zhdukjen e shtetit maqedonas dhe të një sërë shteteve të tjera të asaj kohe gjë që do të sjellë ndryshime të mëdha në përbërjen etnike të Ballkanit.  

Në këtë situatë të krijuar, i kërcënuar nga Maqedonia, Skerdilaidi ishte i detyruar të kthehej me fytyrë nga Roma dhe që nga kjo kohë ai do të veproj si aleatë i Romës për rreth katër dekada. Duke shfrytëzuar konfliktin që ekzistonte ndërmjet Maqedonisë dhe Romës, Skedilaidi kërkoi ndihmë nga kjo e fundit e cila dërgoi 5 anije të rënda të cilat u vërejtën nga anijet që kishte lënë Filipi në ishullin e Sazanit. Skerdilaidi kishte rreshtuar në formacion luftimi këmbësorinë, kavalerinë si dhe me flotën detare. Tashmë gjithçka ishte gati për të sulmuar pozicionet e Filipit, i cili u tremb shumë kur vuri re anijet që po vinin në drejtim të tij. I zënë në befasi urdhëroi që ushtria të kthehet prapa. Kjo terheqje u bë në çrregullim të madh duke rënë pre e shpatës së ilirëve. Humbjet e Filipit ishin shumë të mëdha si në njërëz ashtu dhe në materiale. Ushtria ilire mori dhe një pjesë të mirë të anijeve të Filipit të cilat nuk mundën të lëviznin. 

  • Pas betejes së Apolonisë, Skerdilaidi arriti të ribashkoi tokat ilire të cilave iu shtuan vullnetarisht dhe qytetet e Desaretisë. Nuk ka dyshim që pas kësaj Skerdilaidi është sundimtar i vetëm i Shtetit Ilir. 

Historia e mëvonshme e shtetit ilir, gjatë viteve 214-205 para Kr, është e mbushur me ngjarje që lidhen me një aktivitet të dëndur të Skerdilaidit si në aspektin diplomatik nepërmjet aleancave antimaqedonase ashtu dhe në luftrat të cilat vazhdimisht forconin shtetin ilir. 

Pas vitit 210 para Kr, Skerdilaidi shfaqet së bashku me të birin Pleuratin në të gjithë aktivitetin e tij diplomatik dhe ushtarak. Në vitin 205 para Kr., Pleurati, djali i Skerdilaidit dhe i ati i mbretit Gent do të jetë trashëgimtari i fronit mbretëror të shtetit Ilir.

Filed Under: Histori

Leksiku filatelik në formimin e shprehjeve popullore shkodrane

January 2, 2026 by s p

Besnik Fishta/

Tradita postare në Shkodër, e dokumentuar që prej shekullit XIX, ka qenë një institucion jetik për komunikimin tregtar, shoqëror dhe kulturor të qytetit. Prania e njëkohshme e zyrave postare austro-hungareze, osmane dhe më pas italiane e shndërroi Shkodrën në një nyje të rëndësishme ndërkombëtare komunikimi, duke e vendosur atë në qarkullim të drejtpërdrejtë me hapësira të gjera administrative dhe kulturore. Ky kontakt i vazhdueshëm me shërbimet postare ndikoi drejtpërdrejt në gjuhën e përditshme të qytetarëve, duke bërë që terminologjia postare të depërtonte në të folmen urbane dhe, me kalimin e kohës, të shndërrohej në shprehje figurative e popullore.

Ky fenomen gjuhësor paraqet interes të veçantë jo vetëm nga pikëpamja sociolinguistike, por edhe në raport me filatelinë, si hobi dhe disiplinë studimore. Në të dy rastet kemi të bëjmë me forma të ruajtjes së kujtesës kulturore, gjuha popullore e ruan përvojën kolektive nëpërmjet metaforës, ndërsa filatelia e ruan atë nëpërmjet objekteve materiale, si pullat, zarfet dhe dokumentet postare.

Në të folmen shkodrane, termat postare u shndërruan në shprehje me ngarkesa të ndryshme kuptimore, pozitive, negative, ironike apo humoristike, duke reflektuar marrëdhënie shoqërore, sjellje individuale dhe realitete politike. Shprehja “Shkon si pullë poste” përdorej për të vlerësuar besueshmërinë dhe korrektësinë e një personi apo shërbimi; tregtarët shkodranë e përdornin shpesh për të nënvizuar sigurinë e një veprimi të realizuar pa dështim. Në kahun e kundërt, “I ngjitet si pullë poste” mbante një ngarkesë të qartë negative, duke ironizuar individët oportunistë që nuk ndaheshin nga figura me pushtet politik apo ekonomik.

Po ashtu, shprehjet e lidhura me telegramin pasqyrojnë perceptimin e shpejtësisë dhe vonesës në komunikim. “Ia çoi si telegram urgjent” vlerësonte komunikimin e shpejtë, të drejtpërdrejtë dhe korrekt në kryerjen e detyrës, ndërsa “Telegram i prapambetun”, ironizonte individët që merrnin vesh ngjarjet me vonesë, duke i paraqitur si të shkëputur nga ritmi i kohës dhe shqetësimet e komunitetit. Ndër shprehjet më të përhapura në jetën tregtare ishte: “Pa pare, pa pullë”, një metaforë e thjeshtë, por domethënëse, që ironizonte realitetin ekonomik dhe nënvizonte faktin se asgjë nuk kryhej pa pagesë, ashtu si letra nuk nisej pa pullë. Në marrëdhënie shoqërore më informale, shprehja “Mos më rri si pullë poste”, përdorej për të relativizuar sjelljet e tepërta dhe për të krijuar një atmosferë humori.

Këto shprehje dëshmojnë se posta nuk ishte thjesht një institucion komunikimi, por një realitet i brendësuar thellë në kulturën urbane të Shkodrës. Ato pasqyrojnë, njëkohësisht, edhe dimensione politike dhe shoqërore, veçanërisht gjatë periudhave të ndryshme historike. 

Dëshmitë për këtë fenomen gjenden si në burime të shkruara, ashtu edhe në traditën gojore. Gazeta “Ora e Maleve” (Shkodër, vitet ’30) shkruante: “Deputeti i ri i asht ngjitë partisë si pullë poste”, duke përdorur metaforën popullore për të ironizuar karrierizmin politik. Në tregjet e qytetit qarkullonte thënia: “Mos më rri si pullë poste, se s’të marr dot me vete”, ndërsa shprehja “Pa pare, pa pullë” ishte pjesë e përditshme e diskursit tregtar. Prozat satirike të Migjenit, në mënyrë të tërthortë, pasqyrojnë të njëjtën logjikë shoqërore, kur ironizohet varësia e të varfrit ndaj të pasurit, e formuluar nga populli si: “I duhet me u kap si pullë poste pas derës së beut”. Edhe kujtimet familjare dhe korrespondenca private shkodrane të shekujve XIX–XX dëshmojnë përdorimin figurativ të termave postare, si në shprehjet: “Fjala jote me erdhi si telegram urgjent, mbërrin para se të mendohem”, etj.

Në kushtet e sistemit socialist (1945–1990), kur shoqëria shqiptare ishte nën një kontroll të imët ideologjik dhe administrativ, prania e shërbimeve postare dhe roli i tyre në qarkullimin e informacionit ndikuan drejtpërdrejt në gjuhën e përditshme dhe në ndërtimin e shprehjeve figurative në të folmen shkodrane. Termat postare në ndërgjegjen kolektive, u ngarkuan me kuptime të reja simbolike, shpeshherë të lidhura me mbikëqyrjen, disiplinën, frikën apo ironinë sociale. Në këtë periudhë, shprehja “I ngjitet si pullë poste” nuk përdorej më vetëm për të përshkruar afërsinë e padëshiruar apo oportunizmin, por fitoi edhe një domethënie më të mprehtë politike dhe shoqërore, duke nënkuptuar ndjekjen, përgjuarjen apo kontrollin e vazhdueshëm nga individë të lidhur me aparatin e pushtetit. Në mënyrë të ngjashme, shprehja “E kane vu si pullë poste” përdorej për raste kur dikush detyrohej të qëndronte pranë një personi, pa vullnetin e tij. Ndërkohë, “Shkon si pullë poste” ruajti edhe në këtë periudhë një kuptim pozitiv, duke u përdorur në diskursin zyrtar dhe propagandistik për të lavdëruar korrektësinë, bindjen dhe realizimin e detyrave sipas normave të sistemit, si shprehje e asaj që etiketohej si “moral socialist”. Krahas këtyre, në ligjërimin e përditshëm u përdorën edhe shprehje të tjera me bazë postare, si “i paska humbur adresa këtij”, për individë të hutuar ose të shkëputur nga realiteti, apo “nuk ia vuri n’pullë fare”, për raste kur dikush nuk merrej seriozisht apo anashkalohej qëllimisht. Një dimension veçanërisht domethënës merr kjo frazeologji në kujtesën e brezit të ri të viteve ’70–’80. Mes të rinjve qarkullonte paralajmërimi ironik, “kujdes, të asht ngjitë njëri si pullë poste”, për të sinjalizuar praninë e një individi që përgjonte apo raportonte, duke e shndërruar terminologjinë postare në një mjet të koduar komunikimi dhe vetëmbrojtjeje gjuhësore. Edhe diskursi publik përdorte metafora të ngjashme, si në rastet kur për persona të kthyer me forcë nga arratisja thuhej se “i kanë sjellë të paketuar koliposte”, një shprehje që ndërthurte ironinë me realitetin represiv të kohës. Këto përdorime dëshmojnë se, gjatë periudhës socialiste, shprehjet postare në të folmen shkodrane nuk ishin vetëm mjete gjuhësore, por edhe forma të tërthorta reagimi ndaj një realiteti politik të mbyllur. 

Pas vitit 1990, në kushtet e demokracisë së tranzicionit, këto shprehje morën kuptime të reja, të lidhura me shoqërinë e hapur, liberalizmin ndonjehere te pakontrolluar apo dhe kaosin social. “Ia dha si telegram” u bë metaforë e komunikimit të drejtpërdrejtë dhe pa filtra, tipik për diskursin publik të periudhës. “E mban veten si zarf bosh” ironizonte figura politike apo ekonomike pa përmbajtje reale, ndërsa “Mos më rri si pullë poste” u përdor më lirshëm në marrëdhënie shoqërore, duke reflektuar një qëndrim ironik ndaj mediokritetit.

Filatelia, si hobi i mbledhjes dhe studimit të pullave, zarfave dhe dokumenteve postare, ka një lidhje të natyrshme me këtë trashëgimi gjuhësore. Leksiku bazë filatelik, pulla, zarfi, posta, telegrami,qe është i njohur gjerësisht si në Shqipëri, ashtu edhe në kontekst ndërkombëtar, do shfaqet jo vetëm në katalogë dhe koleksione, por edhe në gjuhën e përditshme si bartës kuptimesh simbolike. Ashtu si koleksionisti ruan një pullë ose një zarf si objekt me vlerë historike, edhe gjuha popullore ruan metaforat postare si forma të kujtesës kolektive. Në përfundim pohojme, qe shprehjet postare në të folmen shkodrane janë dëshmi e ndërthurjes së ngushtë midis gjuhës dhe institucioneve të kohës. Ato tregojnë se posta nuk ishte vetëm një institucion komunikimi, por një realitet që formësoi mendësinë urbane dhe mënyrën e të shprehurit. Afërsia e tyre me hobin e filatelisë është e dukshme dhe organike, filatelia dhe folklori gjuhësor shkodran bashkohen në një narrativë të përbashkët, ku shërbimi postar shfaqet si urë midis materialitetit dhe figurativitetit, midis historisë së dokumentuar dhe kulturës së gjallë.

Filed Under: Kulture

Evropa mes forcimit të aftësive mbrojtëse dhe ruajtjes së ekuilibrit ndërmjet sigurisë dhe racionalitetit strategjik

January 2, 2026 by s p

Prof.dr.Muhamet Racaj/

Prej disa kohësh po përballemi me një pyetje që po qarkullon gjithnjë e më shpesh në media, analiza dhe rrjete sociale: a po shkon Evropa drejt një përplasjeje të drejtpërdrejtë me Rusinë në vitin 2027? Titujt janë dramatikë, videot alarmiste dhe gjuha e përdorur shpesh krijon ndjenjën se lufta është vetëm çështje kohe. Por a është kjo realisht ajo që po ndodh, apo jemi dëshmitarë të një politike të frikës së menaxhuar? Si dikush që e ndjek prej vitesh fushën e sigurisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare, e shoh me shqetësim se si analiza serioze shpesh zëvendësohet nga parashikime të thjeshtuara dhe data të “magjishme”. Viti 2027 po shndërrohet në simbol, jo sepse ekziston një plan konkret lufte, por sepse frika shitet lehtë dhe mobilizon shpejt.

Pa dyshim, marrëdhëniet mes Rusisë dhe Evropës janë në nivelin më të ulët që nga fundi i Luftës së Ftohtë. Lufta në Ukrainë ka shembur iluzionin se rendi evropian i sigurisë ishte i përhershëm. NATO është rikthyer në qendër të vëmendjes, buxhetet e mbrojtjes janë rritur dhe gjuha politike është bërë më e ashpër. Por përgatitja për mbrojtje nuk është e barabartë me dëshirën për luftë.
Problemi real qëndron te keqkalkulimi. Kur secila palë e interpreton veprimin mbrojtës të tjetrës si kërcënim ofensiv, hapet rruga për gabime strategjike. Historia na ka mësuar se luftërat shpesh nuk nisin sepse dikush i planifikon me saktësi, por sepse palët e humbin aftësinë për të lexuar saktë qëllimet e njëra-tjetrës.

Ndërkohë, ajo që po ndodh tashmë është një luftë tjetër — më pak e dukshme, por shumë reale. Sulmet kibernetike, dezinformimi, presioni energjetik dhe manipulimi i krizave sociale janë bërë pjesë e përditshmërisë evropiane. Kjo është luftë hibride, dhe ajo nuk ka nevojë për shpallje zyrtare apo data kalendarike. Në këtë kuptim, pyetja nuk është kur do të nisë lufta, por si po zhvillohet ajo tashmë.

Evropa, fatkeqësisht, nuk është gjithmonë e bashkuar në këtë lexim. Disa shtete e shohin Rusinë si kërcënim të drejtpërdrejtë, të tjera vazhdojnë të lëkunden mes interesave ekonomike dhe frikës politike. Ky fragmentim i brendshëm është ndoshta dobësia më e madhe evropiane, më shumë sesa çdo kërcënim i jashtëm.
Në Ballkan, këto narrativa shpesh reflektohen me intensitet edhe më të madh. Rajoni ynë historikisht ka qenë i ndjeshëm ndaj tensioneve të fuqive të mëdha. Megjithatë, sot rreziku kryesor nuk vjen nga një luftë e drejtpërdrejtë Rusi–Evropë, por nga paaftësia jonë për të ndërtuar institucione të qëndrueshme dhe politika të pjekura. Frika e importuar shpesh përdoret për të mbuluar dështimet e brendshme.

Prandaj, kur dëgjoj parashikime kategorike për vitin 2027, më shumë se frikë ndiej nevojën për qartësi. Lufta nuk është e pashmangshme. Ajo bëhet e mundshme vetëm kur frika zë vendin e racionalitetit dhe kur diplomacia shihet si dobësi, jo si mjet force.
Evropa ka nevojë për vigjilencë strategjike përballë zhvillimeve të sigurisë, por kjo nuk mund dhe nuk duhet të shndërrohet në një gjendje të përhershme alarmi. Krahas gatishmërisë mbrojtëse, kërkohen maturi institucionale, mendim kritik dhe guxim politik për të shmangur robërimin e diskursit publik dhe vendimmarrjes nga narrativa alarmiste. Përvoja historike dëshmon se përshkallëzimi i konflikteve nuk ndodh domosdoshmërisht në momentin kur kapacitetet ushtarake janë të konsoliduara, por atëherë kur frika kolektive fillon të dominojë arsyetimin racional dhe proceset politike.

Në këtë kuptim, sfida kryesore për Evropën nuk qëndron vetëm në forcimin e aftësive mbrojtëse, por edhe në ruajtjen e ekuilibrit ndërmjet sigurisë dhe racionalitetit strategjik, duke parandaluar që perceptimet e kërcënimit të shndërrohen në profeci vetëpërmbushëse.

Foto: reporter.al

Filed Under: Ekonomi

Austria mbështetëse e shqiptarëve shekujve   

January 2, 2026 by s p

Hazir Mehmeti, Vjenë/

Fan Stilian Noli dy vjet para vendosjes së tij përfundimtare në  Amerikë e vlerëson objektivisht politikën e  suksesshme të Austro-Hungarisë ndaj shqiptarëve e mbështetur tek shqiptarët patriot:
“ I vetmi shtet që ka mbajtur një politikë të mençur në Shqipëri ka qenë Austria merhume e Habsburgëve. Austria e bazonte politikën e saj mi shqiptarët nacionalistë. Ja arsyeja e parë dhe ja arësyeja e dytë: Austria ngarkonte me punët e Shqipërisë ata njerëz që e dinin shqipen më mirë se çdo arnaut.” (Fan Stilian Noli) 

Pas këtyre luftërave Porta e Lartë dobësohet edhe në territoret shqiptare. Disa familje feudale shqiptare u fuqizuan dhe krijuan pashallëqet e mëdha, e të cilat kishin ndikim të fuqishëm në zonat e vendit. Pashallëku i Bushatllinjve  në Shkodër dhe më vonë ai i Janinës.  Ndikimi austriak duke qenë i fuqishëm tani në Evropë, pas reformave të marra nga Maria Theresa dhe Josefi II, shtriu ndikim të fuqishëm edhe në viset  shqiptare.  Tregtia e fuqishme shkodrane duke shfrytëzuar flotën e fuqishme ulqinake , depërton thellë në territoret e zotëruara nga austriakët deri në Trieste. Kështu trevat shqiptar tregtinë e tyre, në vend të parë e kryenin me Austrinë, kurse në vend të dytë me Italinë.  Kjo solli një erë të re në lëvizje dhe ndikimet e kulturave. Austria e fitoi të drejtën e mbrojtjes së popullsisë katolike, e shoqëruar kjo me kthimin e Urdhrit Jezuit, i cili ishte prezent më 1842. Kjo mundësoi edhe lejimin e seminarit jezuit, të kolegjit Saverian.
intelektualët e shquar shqiptarë

Edhe pas shpalljes së pavarësisë roli i intelektualëve që u shkolluan në Austri ishte domethënës. Librat mësimore si, abetare, matematika, libra mbi dituritë natyrore kryesisht ishin të hartuara nga autorë të shkolluar në Austri. I njohur në historinë e hartimit të teksteve shkollore të kohës në fillimet e shtetit shqiptar është Ndue Paluca me Abetaren e tij ndër të parat e vendit dhe të disa teksteve tjera mësimore dhe mësimi në klasat e larta të shkollës fillore. Mësimi në një pjesë të madhe,  zhvillohej sipas konspekteve dhe metodave didaktike austriake të dhëna nga vet mësuesit.. Qeveria e Ismail Qemalit qe në hapat e parë i kushtoi rëndësi shkollimit. Ajo trashëgoi një gjendje katastrofe në arsim. 

Luigj Gurakuqi kishte arritur mirëkuptimin me austriakët që të shtohet numri i bursistëve shqiptarë që do studiojnë në Austri. Nga Elbasani dërgohet kontingjenti i parë i studentëve në vitet 1917/18, i cili do pasohet edhe në disa vite më vonë. Kontribut në dërgimin e studentë në Austri dhanë Sali Butka dhe Hajdar Kolonja. Këta student pas shkollimit u kthyen në atdhe dhe u dalluan si mësues të devotshëm të Shqipërisë. Deri në Kongresin e Lushnjës sistemi arsimor në Shqipëri është mbështetur tërësisht në sistemin arsimor austro-hungarez. 

Menjëherë pas hyrjes së trupave  Austor-Hungareze në Shqipëri në vitin 1916, duke e parë gjendjen katastrofike në fushën e shkollimit dhe në kulturë, në bashkëpunim me figura të njohura  kombëtare organizuan hapjen e shkollave për të luftuar analfabetizmin dhe ngritur kulturën e arsimin. Në ndërkohë, me urdhër të Krye komandës austriake Nr. 1106 me 16 prill të vitit 2017 themelohet Biblioteka e Komisisë Letrare me kuptimin Biblioteka e Shqipërisë, e njohur si Biblioteka Popullore Shqipe të Lirë. Si bibliotekist zgjidhet Hilë Mosi. Bibilioteka e Komisisë dhe shoqërisë “Vëllaznija” ishin bërthamat e Bibliotekës Kombëtare e  themeluar në vitin 1920 drejtor i së cilës emërohet  Karl Gurakuqi.  

 Ministër i Arsimit ishte Sotir Peci i pasuar nga Hilë Mosi i cili për shkak të rrethanave nuk e mori këtë detyrë. Më 7 dhjetor 1921 caktohet Kristo Dako i cili  kishte kryer veprimtari patriotike e kulturore në Vjenë në vitet 1906 – 1910. Me ndërrimet e shpeshta të qeverisë ndërrohen edhe ministrat. Kështu Kristo Dako pas një jave zëvendësohet nga Aleksandër Xhuvani i cili pa u mbushur dy javë zëvendësohet nga Rexhep Mitrovica i cili gjatë Luftës së Parë Botërore qëndroi në Vjenë dhe kishte ndihmuar materialisht studentët shqiptarë.  

 Bursa nga qeveria shqiptare 

Qeveria Shqiptare ndau bursa studentëve shqiptar pas vitit 1920 dhe caktonte përgjegjës  rreth rrjedhës së studimeve nga bursistët. Këtë funksion e kreu Dr. Gjergj Pekmezi deri më 1924 pastaj Dr.Nush Bushati, Çatin Saraçi, Ndue Paluca, Kolë N.Rrota, dhe në vitet e Luftës së Dytë Botërore ishte Filip Llupi.  Me këto bursa studiuan  në Austri këto personalitete: Nush Bushati, Fuad Asllani, Remzi Baçe, Sokrat Dodbiba, Xhevat Korça, Jakov Deliana, Irakli Buda, Rrok Gera, Ndoc Saraçi, Gjevalin Gjadri, Jani Basho, Karl Gurakuqi, Hifzi Korça, Kristo Kristidhi etj. Arsimtarët e rrethit të Shkodrës të shkolluar në Austri, me veprimtarinë e tye kishin vlera përcaktuese në funksionimin metodik, pedagogjik e organizativ të arsimit shqip.  

Këtu mund të përmendim disa nga figurat më meritore të kohës: Hilë Mosi, Ndue Paluçe, Lec Çurçia, Kolë Kodheli, Gasper Beltoja, Gasper Mikeli, Kolë Rrota, Karl Gurakuqi por edhe mësues e figura të tjera patriotike me rëndësi kombëtare. Nga diskutimet në Parlamentin Shqiptar del se në vitin 1924 në Austri studionin 69 student shqiptarë. Kjo flet për përparësitë që i kishte dhënë shkollimit të kuadrove nga të gjitha profilet aq të nevojshme për Shqipërinë.  

Studentë nga disa qytete shqiptare në Vjenë. Nga e majta: Mendu Vrioni (Berat), Ahmet Duhanxhiu (Elbasan), Vasil (Elbasan). Ulur nga e majta: Sulejman Herri (Elbasan), Petër Ndria (Elbasan), Xhevat Daiu (Shkodër).

Më 23 mars të vitit 1917 austriakët duke e parë nevojën e madhe për mësues, vendosin hapjen e Shkollës Normale në Shkodër, ku për drejtor emrohet Gasper Baltoja, i cili kishte mbaruar studimet në Shkollën për Mësues në Klagenfurt të Austrisë. 

Austria pati një rol pozitiv në fillimet e mësimit shqip në trevat shqiptare i mohuar shekujve nga pushtimi turk. Tradita e përkrahjes vazhdon akoma deri në ditët tona, kur dihet gjendja e rëndë e arsimit në Shqipëri, Kosovë e Maqedoni.  Austro Hungaria mbështeti interesat kombëtare të shqiptarëve para se gjithash në fushën politike.

Që në hapat e parë të jetës së Shqipërisë si shtet i pavarur u dërguan të rinj për studime në universitet austriake: Vjenë, Klagenfurt, Graz, Linz, Villah. 

Një ndihmë të madhe për kombin shqiptarë dhanë shumë figura të njohura austriake dhe hapësirat gjermanofolëse. Shkencëtari i njohur Miklosich (Miklosiç) në veprën “Albanische Forschungen” (Kërkime shqiptare), botuar në Vjenë, më 1870, në faqen 10, shënon një fakt interesant, që tregon vendosjen e shqiptarëve intelektuale, në Austri, 

qysh ne fillim të shekullit XIX. Ai shkruan se “dijetari slloven Kopitar ,me 1829, boton një studim mbi marrëdhëniet midis shqipes, rumanishtes e bullgarishtes, brenda të cilit gjendet përkthimi në shqip i Shen Llukas,  “Djali plëngprishës”, hartuar nga te dy veI1ezerit gjirokastrite, Anastas dhe Spiridhon Çelo.

Në ekzistencën e popullit shqiptar i përballur me gjenocidin e ushtruar kundër tij nga serbet  pas rënies së Perandorisë Osmane, me shkrimet e tij faktike rreth kësaj u dallua politikani dhe shkrimtare i njohur i kohës Leo Freundlich. Ai shkroi librin e tij domethënës “Albanische Golgota” (Golgota Shqiptare) duke argumentuar një pjesë të krimit serb, gjenocidin i pa paparë përnga barbari mbi popullsinë shqiptare. Ai mblodhi lajme gazetash nga Shqipëria dhe shtypi i huaj rreth Shsqipërisë dhe i shpërndau në adresa të caktuar, para se gjithash në qarqet qeveritare. Ishte kjo koha më tragjike e kombit shqiptar.

 Në vitin 1931 ai i shkroi nga Vjena  sekretarit të përgjithshëm te Shoqatës së Kombeve, Enrik Drunandit në Romë, ku pika e parë i kushtohet shkollave shqipe: ”Afër një milion shqiptarë të banuar në Kosovë dhe Maqedoni nuk kanë asnjë shkollë në gjuhën amtare. Ju është ndaluar të themelojnë shkolla me mjete private. “Hasan Prishtina, çështjen e arsimit të popullit e shtronte  më parësoret të shtetit. Nga ana tjetër Hasan Prishtina prej rilindësit e kohës siç ishte Josif Bageri,  konsiderohej shpëtimtari i çështjes shqiptare, kurse Hil Mosi, i cili ishte përfaqësues i  qendrës kulturore shqiptare “Dija” në  Vjenë, i fton bashkatdhetarët të merrnin: për shembull ndershmërinë e deputet të Prishtinës,  i cili pasurinë e tij e përdor për lulëzimin e kombit, e kështu pasi që do vdesim një herë, emri i juaj do të rrojë i pa vdekur, gjersa të rroj Shqipëria”.

Vargu i intelektualëve shqiptarë që ndihmuan çështjen shqiptare ishte i madh. Edhe sot e kësaj dite mbi dy mijë studiues në studimet e larta nga të gjitha trevat etnike shqiptare studiojnë në universitet austriake.  

Burime:
Akademia e Shkencave të Shqipërisë, Fjalori Enciklopedik Shqiptar-2, f.1055/56. 

Franz Miklosich, Albanische Forschunge, Kërkime shqiptare, Vjenë, 1870, f. 10.

Uran Asllani, Studentët shqiptarë të Austrisë dhe veprimtaria e tyre , Tiranë. 2000, f.8,9, 64,65.

H. Mehmeti, Studiues austriakë e shqiptarë në Austri, Prishtinë.2021, f 26,27,29, 89. 

Filed Under: Opinion

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 58
  • 59
  • 60
  • 61
  • 62
  • …
  • 2855
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Kosova dhe qytetarët e saj kërkojnë drejtësi. Lufta e UÇK-së ishte e drejtë dhe e pastër
  • Vatra Long Island dhe shkolla shqipe “Gjergj Fishta” ju ftojnë në festën e Pavarësisë së Kosovës më 15 shkurt 2026
  • Azem Shkreli, më i zëshmi zë i këndimit të kushtrimshëm të fjalës së shpirtshme
  • LIN DELIJA, ART, BESIM DHE IDENTITET NË MËRGIM
  • LIRIA KISHTE EMËR? PO HAGA E DREJTËSISË PSE S’ËSHTË ME DREJTËSINË?
  • Udhëtimi i një gabimi: Një rrëfim ndryshe
  • VATRA KËRKON DREJTËSI NË HAGË
  • Ornela Radovicka dhe kujtesa e Arbërisë – një udhëtim mes historisë, identitetit dhe qëndresës kulturore
  • 6000 SHQIPTARË TË ZHDUKUR NGA DIKTATURA, PRESIN DREJTËSI
  • GAZETA FRANCEZE (1954) / HISTORIA E DHIMITËR ZIKOS, SHQIPTARIT QË PIKTUROJ PORTRETIN E WINSTON CHURCHILL-IT ME KOSTUM BASK
  • Festimet e 18 vjetorit të Pavarësisë së Kosovës në Boston
  • EUROINTEGRIMI I PENGUAR DHE DEFAKTORIZIMI I SHQIPTARËVE NË MAQEDONINË E VERIUT
  • ZBARKIMI I POLITIKANËVE TË KOSOVËS DHE SHQIPËRISË NË WASHINGTON
  • Gjuha shqipe në Maqedoninë e Veriut: E drejtë e pafundme e shqiptarëve – përdorimi i gjuhës shqipe si shtyllë kushtetuese dhe standard ndërkombëtar
  • Reçak a story of pain, sorrow and the triumph over death

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT