s p – Page 71 – Dielli

PREJARDHJA ILIRE DHE AUTOKTONIA E SHQIPTARËVE

December 24, 2025 by s p

Nikë Gashaj/

Në shkencën shqiptare dhe nga shumë autorë të huaj prejardhja ilire dhe autoktonia e shqiptarëve është e vërtetuar. Për shkak të hapësis së kufizuar, po fokusohe vetëm në disa hulumtues të njohur shkencor.

Filozofi i njohur Gotfrid Vilhelm Lajbnic (1646-1717) u muar me lidhjen e shqipes me gjuhët e tjera. Në letrën e tij të 10 dhjetorit 1709, e cituar më 1897 në revistën rumune Albania, deklarohet se në bazë të studimeve të tij është bindur se ”shqipja është gjuha e ilirëve të lashtë”.

Historiani suedez, Hans Erik Tunman(1746-1778), profesor universitetit në Gjermani, ishte një nga shkencatarët e parë, që u muar me studimin mbi origjinën e gjuhës shqipe dhe të popullit shqiptar. Ai bëri kërkime në burimet greke, latine e bizantine dhe studioi fjalorin trigjuhësh të Teododhor Kavaljotit( greqisht, sllavisht e ship) të botuar më 1770. Në veprën e tij për historinë e popujve të Evropës Lindore (1774), arriti në konkludim se shqiptarët janë vazhdues autoktonë të popullsisë së lashtë ilire.

Johan Georg Fon Han(1811-1869), teoricieni austriak është marr me studimin e gjuhës shqipe së bashku me gjuhëtarin Konstadin Kristoforidhi. Më 1854 ai botoi veprën e tij, me tre vëllime, Studimet Shqiptare, mbi kulturën, gjuhën dhe historinë shqiptare. Ai ishte, ndoshta i pari që studioi fjalorin e ilirishtes së vjetër. Ai vërtetoi se shumë emra vendesh të viseve shqiptare ishin vazhdim i drejtpërdrejtë i emërtimeve të dikurshme ilire. Në bazë të studimeve të tij, arrinti në përfundimin se gjuha shqipe ishte vazhduese e ilirishtes.

Gjuhëtari i njohur, Franc Bop (1791-1867), profesor në Universitetin e Belinit, botoi veprën e tij më 1854, duke vërtetuar përfundimisht se shqipja bën pjesë në familjen e gjuhëve indoevropiane dhe nuk rrjedh nga ndonjë gjuhë tjetër në Evropë. Gustav Majer (1850-1900), profesor në Universitetin e Gracit dhe antar i Akademisë së Shkencave të Vjenës, botoi studimin e tij Mbi pozitën e gjuhës shqipe në rrethin e gjuhëve indoevropianen, më 1883. Ai njihet veçanarisht për hartimin e Fjalorit etimologjik të gjuhës shqipe, më 1891. Në sajë të studimeve të thella shkencore arriti në përfundimin se gjuha shqipe rridhte nga ilirishtja dhe përbënte një degë më vete në familjen e gjuhëve indoevropiane.

Maksimilian Lamberc (1882-1963), pas vizitës që bëri në Shqipëri si emisar i Akademisë së Shkencave të Vjenës, menjëherë u shqua si studiues i folklorit dhe mitologjisë shqiptare. Pastaj, në Laipcig vazhdoi studimet në fushën e albanologjisë, mbajti leksione rreth saj në universitet dhe në vitet 1954-59 hartoi dhe botoi Veprën mbi gjuhën shqipe, në tre vëllime. Në studimet e tij mbështeti tezën e prejardhjes së shqiptarëve nga ilirët dhe të gjuhës shqipe nga ilirishtja.

Shkencatari, Edwin Jacques, thekson: Nuk ka pikë dyshimi që shqiptarët e sotëm janë historikisht pasardhës të drejtpërdrejtë të ilirëve.

Shkencatari, Serge Metais, shkruan: Sipas të gjithë treguesve – pikësëpari, për shkak të vetë gjeografisë – ilirët kanë qenë praardhësit e shqiptarëve. Në prag të pushtimit romak, ata zinin të gjithë pjesën perëndimore të Ballkanit, nga Istra deri në Epir. Në brendësi të gadishullit, ata ishin vendosur, në veri, të paktën deri te rrjedha e lumit Sava dhe, në lindje, deri te Morava e Jugut dhe në rrjedhën e sipërme të Vardarit. Më tutje studiuesi Metais shton: Në shekullin II të erës sonë, ku ilirët ndodheshin nën zgjedhën romake, gjeografi Ptolemeu bënte fjalë për ekzistencën e një fisi të albanëve (Albanoi), kryeqyteti i të cilëve qenkësh Albanopolis.

Profesor Eqrem Çabej (1908-1980), pa dyshim, është figura më e shquar në fushën e albanologjisë. Për gati gjysmë shekulli ai bëri studime, botoi vepra të shumta nga gjuha dhe letërsia shqipe, ndonëse bëri hulumtime edhe në lëmin e etnografisë, folklorit dhe etimologjisë, leksikologjisë, të origjinës së gjuhës shqipe, marrëdhëniet e saj me gjuhë tjera indoevropiane dhe njësimin e normës letrare. Në bazë të studimeve subtile shkencore arriti në përfundim se shqiptarët janë pasardhësit e ilirëve dhe të banorëve të parë indoevropianë në Ballkan. Kumtesa e tij gjuhësore në Kolokuiumin e Parë mbi Studimet Ilire (15-20 shtator 1972) dhe shkrime të tjera të shumta”vërtetuan në mënyrë bindëse origjinën ilire të gjuhës shqipe dhe autoktoninë e popullit shqiptar”.

Profesor Kostallari, ish drejtor i Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë në Tiranë, arriti po të njëjtin përfundim si dhe kolegu i tij Çabej. Gjithashtu, Aleks Buda, ish-kryetari i Akademisë së Shkencave e Shqipërisë, në një konferencë që drejtoi, më 2-4 korrik 1982, theksoi”vazhdimësinë iliro-shqiptare dhe autoktoninë e shqiptarëve në trevat e tyre.” Mbi origjinën e gjuhës shqipe dhe të popullit shqiptarë janë marr dhe profesorët e njohur: Shaban Demiraj, Mahir Domi e të tjerë.

Në Enciklopedinë e Përgjithme të Entit Leksikografik të Jugosllavisë, Zagreb, 1977, fq.81 thuhet:”Shqiptarët, popull me prejardhje indoevropiane thrakase-ilire. Banorët më të vjetër në Shqipëri kanë qenë Ilirët; vetë emëri Shqiptar rrjedhë nga emëri Ilir- të fisit Albana”.

Historiani dhe akademiku i njohur serb, Radeta Mihalçiq, autor i librit të historisë të klasës së 6-të, të shkollës fillore në Beograd(2014.), ndër të tjerat ka shkrua: “Shqiptarët janë vendas-autokton të Gadishullit Ballkanik dhe se ata kanë ardhur në të shumë më heret se Sllavët. Për ta bërë më të qartë, flasim për ilirët, që banonin në trojet e Ballkanit Perëndimor, prej nga kanë dalur më vonë shqiptarët, të cilët u quajtën kështu nga popujt dhe shtetet e Evropës Perëndimore.

Prandaj, shqiptarët si popull i veçantë dhe autonkton janë me origjinë ilire dhe janë të vetmit që e kanë ruajtur gjuhën, zakonet dhe veçantitë e tjera kombëtare. Ai thotë se Stefan Nemanja dikur i ka pasur okupuar territoret e Shqipërisë së veriut. Më tutje nënvizon, se sllavët kanë ardhur në Kosovë dhe aty kanë gjetur ilirët që janë shqiptarët e sotëm dhe ua kanë marrë-plaçkitur shtëpitë dhe arat, andaj ata kanë qenë të detyruar të dalin në mal – bjeshkë dhe të kujdesen për bagtinë e tyre. Me këtë, autori dëshmon se serbët kanë qenë pushtues të tokave shqiptare.

Rreth këtij libri pati shumë polemika në opinionin publik dhe kritika. Në veçanti, kritikat më të mëdha ka pasur nga Kisha Ortodokse serbe, në krye me Patriarkun Irinej, i cili pohimin e e autorit Mihalçeviq, se shqiptarët janë popull autokton të Ballkanit me origjin ilire, e quajti të pavërtetë, një turp i paparë për popullin serb, i cili ka rrënjët e veta dhe historinë e vet.

Fakti që dikush po përpieqet të rishikoj historinë tonë me gënjeshtra, se serbët e paskan pasur okupuar Kosovën në të kaluarën historike të banuar nga shqiptartë, paraqet një skandal të madh, thotë Irinej

Në anën tjetër, ish profesori i fakultetit filozofik në Univeritetin e Beogradit, tani historian në pension, Rade Mihaleviq autori i tekstit të diskutueshëm, thekson se qëndron pas të gjitha konstatmeve dhe qendrimeve historike të përmbajtura në librin në fjalë, dhe se ato janë razultat i një hulumtimi të tij afatëgjatë. Ajo që mund të garantoj me emrin dhe mbiemrin tim personal është se nuk ka absolutisht asnjë gabim në libër. Së pari e kam lexuar tërësisht të gjithë literaturën mbi temën dhe gjithçka që kam shkruar bazohet në fakte historike.

Mirëpo, teksti shkollor u modifikua në bazë të vërejtjeve që Patriarku Irinej i dërgoi Ministrit të Arsimit të Serbisë, në mars 2014. Prandaj, nën presionin e Kishës Ortodokse serbe, Ministria e Arsimit dhe Enti për libra, nga libri në fjalë i hoqën faktet historike, se shqiptarët janë autokton në Ballkanin Perëndimor dhe se janë me origjinë ilire.

Sikurse në kohët e kaluara edhe sot në kontinuitet nga autorë të ndryshëm dhe qarqe antishqiptare ka orvajtje për mohimin e prejardhjes ilire të shqiptarëve për qëllime të caktuara hitorike dhe politike. Për shembull, ish-deputetja prof. dr. Jelisava Kaleziq në seancën e Kuvendit të Malit të Zi, më 2016, u shpreh: nuk është e vërtet teza se shqiptarët janë me prejardhje ilire. Në gazetën”Dan”, më 21. korrik 2016. Akademiku Zoran Llakiq, nga Akademia e Shkencave dhe Arteve të Malit të Zi, e botoi një artikull në të cilin mohon prejardhjen ilire të shqiptarëve dhe autoktoninë e tyre.

Ndër të tjerat, thotë: Shqiptarët janë të ardhur nga Rumunia në Mat, përmbi Tiranë në shekullin X të erës tonë. Ndërsa në vitin 548 të erës tonë në Durrës kanë ardhë serbo-malazezët. Më tutje Llakiqi thotë: Shqiptarët në tërë hapësirë ku jetojnë, jo vetëm që nuk janë popull autokton, por as pakicë kombëtare. Në të vërtetë ata janë diasporë. Më pas me 24 korrik 2016. në gazetën “Dan”e botova një shkresë ku prezantova disa njohje shkencore nga autorë të huaj dhe shqiptarë mbi prejardhjen ilire dhe autoktoninë shqiptare, meqënse, kjo gazetë mjaftë lexohet në Mal të Zi. Në atë mënyrë e demantova shkresën e Akademikut Zoran Llakiq.

Me sa di unë, janë të paktë autorët sllavë të cilët pranojnë faktet historike mbi origjinën ilire të shqiptarëve dhe autoktoninë e tyre në Ballkanim Perëndimor. Përkundrazi, ata bëjnë përpjekje për falsifikimin e tërë historisë dhe kulturës shqiptare. Mu për këtë arsye, ata trillojnë teza të ndryshme johistorike mbi prejardhjen shqiptare. Në Kohën e fundit, e shfaqën tezën e migrimit, sipas të cilës shqiptarët emigruan nga Sicilia, ku mbërritën nga Kaukazi në shekullin 10-të ose 11-të.

Më në fund, sa për njoftim, kam pas rastin të marr pjesë në një tubim të madh shkencor mbi etnonenezën e malazezëve, i cili u mbajt shumë kohë më parë, më 19 qershor 1981, në Titogradin e atëhershëm. Historianë, etnologë dhe politikanë të njohur të asaj kohe në kumtesat dhe diskutimet e tyre paraqitën teza të ndryshme historike mbi etnogjenezën e malazezëve.

Disa pjesëtarë mbrojtën tezën historike për origjinën malazeze nga serbët. Ndërsa, pjesmarrësit të tjerë mbrojtën tezën historike për etnosin autokton malazez.

Mirëpo, ajo që më tërhoqi vemendje të veçantë ishte diskutimi i dr. Mirko Bajraktareviqit, i cili si hulumtues shkencor theksoi: ”Shumica e popullsisë së Malit të Zi është me origjinë shqiptare.” Më pas ai kërkoi nga gazetarët, që nëse marrin pjesë në atë takim, të mos ua japin mediave tezën e tij historike mbi origjinën e malazezëve nga shqiptarët, për arsyer politike, meqenëse sipas tij, Shqipëria mund të ketë pretendime territoriale në Malin e Zi. Në diskutimin e tij nuk pati reagime nga pjesëmarrësit tjerë të tubimit shkencor. Mirëpo, në popull thuhet: “Heshtja paraqet pajtim“!

Fitoi “Gold Winner” në konkursin ndërkombëtar “New York Photography Awards”, Erion Halilaj: “Promovim i talentit shqiptar në një skenë ndërkombëtare”

December 24, 2025 by s p

Intervistoi: Sokol Paja/

1. I nderuar z. Halilaj përgëzime për çmimin në konkursin ndërkombëtar “New York Photography Awards”. Çfarë përfaqëson ky konkurs?

Konkursi ku u shpalla fitues është New York Photography Awards, një konkurs ndërkombëtar që vlerëson fotografë nga e gjithë bota. Për të njëjtën fashion editorial photo, unë fitova Gold Winner dhe gjithashtu Silver Winner në kategorinë Fashion Photography – Editorial. Këto çmime janë njohje ndërkombëtare për punën dhe vizionin tim artistik, dhe për mua përfaqësojnë motivim dhe afirmim të nivelit tim profesional.

2. Cila është historia e këtij konkursi dhe vlerat artistike që përfaqëson?

New York Photography Awards është një konkurs prestigjioz që promovon kreativitetin, origjinalitetin dhe storytelling-un vizual. Ai mbledh profesionistë nga e gjithë bota dhe vlerëson punime me identitet artistik të qartë dhe nivel të lartë profesional. Çmimet e tij janë shumë të respektuara në industrinë e fotografisë.

3. Cilat ishin të veçantat e punimeve tuaja artistike? Çfarë kombinojnë ato?

U paraqita me një fashion editorial photoshooting, të realizuar në Central Park, New York. Konkursi kishte shumë pjesëmarrës ndërkombëtarë, gjë që e bën fitimin e çmimeve edhe më të vlefshëm. Punimet e mia kombinonin modën me ambientin urban dhe natyrën, me fokus në storytelling vizual dhe detaje artistike.

4. Çfarë stilistike dhe kompozimi kanë punimet dhe cili është dimensioni i tyre?

Fotografitë dallohen për stilistikën editorial, kompozimin, përdorimin e ndriçimit natyror dhe mënyrën se si moda ndërthuret me ambientin e New York-ut. Projekti ka një dimension kulturor dhe emocional, sepse si dizajnerja ashtu edhe modelja ishin shqiptare, duke treguar talentin shqiptar në një skenë ndërkombëtare.

5. Ky konkurs a ishte një promovim i talentit dhe identitetit shqiptar në skenat ndërkombëtare?

Fotografitë që u vlerësuan u realizuan në Central Park, New York, dhe projekti përfaqëson kreativitetin dhe identitetin shqiptar në një nivel botëror. Juria ishte ndërkombëtare dhe shumë profesionale, me fotografë, redaktorë dhe kuratorë arti nga vende të ndryshme, duke përfshirë: Gigi Chung (SHBA), Alessandra Minotti (Itali), Robert Lie (Indonezi), Pieter Clicteur (Belgjikë) dhe të tjerë. Juria vlerësonte kryesisht kreativitetin, origjinalitetin dhe storytelling-un vizual. Çmimet Gold dhe Silver Winner përfaqësojnë jo vetëm suksesin tim personal, por edhe një afirmim të talentit shqiptar në arenën ndërkombëtare.

6. Cili është projekti juaj i radhës?

Aktualisht jam duke punuar në projekte të reja në fashion editorial photography dhe bashkëpunime ndërkombëtare. Fotografia është një media shumë e fuqishme, sepse transmeton emocione, ruan momente dhe ka aftësinë të ndikojë në perceptimin e kulturës, modës dhe identitetit.

Kur filozofia dhe psikologjia ndërveprojnë për të shpëtuar njerinë

December 24, 2025 by s p

Eneida Jaçaj/

Çdo përvojë, ndjenjë, dhimbje, guxim, sakrificë, ndryshon dhe ndërton karakterin e njeriut në kohë. Realiteti i gjithësecilit nga ne, është i ndryshëm, me një perceptim individual i të menduarit, ndjesisë, i ndikuar nga këndvështrimi konceptual, si pasojë e ngjarjeve të ndryshme jetësore, që formojnë përjetime të vogla përballë një botëkuptimi më të gjerë. Çfarë përfitonte njeriu nëse pranon realitetin e tij në rradhë të parë brenda vetes, dhe më pas ta bërtasë me zë të lartë atë që e shqetëson dhe i mban peng ekzistencën e tij? A do të ishte më i çliruar nga “demonët” brenda vetes, që e mbajnë si të lidhur me zinxhir? A do të ndihej më i lirë nëse do ta pranonte veten ashtu siç është, me ato ngjarje e ndodhi që i kanë ndryshuar rrjedhën e të menduarit dhe të përjetuarit? A do të përfitojë apo do të humbë nëse e pranon veten mes asaj që është dhe asaj që do të ëndërronte të ishte? A do të çlirohej nga ankthi duke dialoguar dhe komunikuar me veten e të tjerët, për atë që e shqetëson, duke pranuar se jeta është një shfaqje kalimtare dhe asgjë nuk është e përjetshme? Njeriu shpesh herë gjendet para një dileme; të bëhet ai që është, të jetë ai që ka dhe ajo që njeriu përfaqëson në sytë e të tjerëve. Cila nga këto do ta bënte të ndihej më i lumtur dhe i çliruar?

Janë pikëpyetje që dalin nga dy veprat e mëdha të shkrimtarit psikanalist, me origjinë amerikano-hebre, Irvin D. Yalom, Profesor i Psikiatrisë në Universitetin e Standfordit në SHBA, përkatësisht kryevepra “Kur qau Niçja” dhe vepra “Kura e Shopenhaurit”. Këto dy vepra kanë në qendër të tyre të përbashktën; psikoterapinë moderne që kanë në thelb dialogun-komunikimin, seancat dëgjimore në grup, ku autori i vendos personazhet e tij në situata të ndryshme bashkëbisedimi, të cilat të ndryshojnë mënyrën e të menduarit dhe filozofinë e jetës, por është edhe një çlirim i shpirtit nga brengat, etj. Këtë psiko-filozofi e kanë trashëguar më pas psikiatër të rinj, por të modifikuar, siç është Arthur Janov, i cili njihet për Primal Scream Therapy, në vitet 60’-‘70, një lloj psikoterapie që i ndihmon njerëzit të largojnë të gjitha traumat, dhimbjet, mllefet, duke bërtitur; është një formë çlirimi e shpirtit nga të gjitha vuajtjet e jetës, që të çon drejt lirindjes. Kjo metodë terapie mund ta ketë zanafillën shumë më herët, ku sipas një legjende, gratë mblidheshin pranë një pusi dhe bërtisnin me të madhe, zëri i tyre gjemonte si shkrepëtima në qiell të hapur, pasi “pusi” ishte i vetmi vend ku zëri i tyre dëgjohej; në familje dhe në shoqëri, gratë ishin kokëulura dhe skllave të një shoqërie maskiliste, të cilat nuk kishin asnjë lloj të drejte, por vetëm detyra.

Autori, në të dyja veprat në fjalë, në mënyrë të qëllimtë, sjell emra të mëdhenj të mendimit filozofik dhe psikologjik, në të dyja veprat; Arthur Shopenhahuer, filozof gjerman i njohur për filozofinë e tij pesimiste, por që brenda ka doza realizmi; Fridrih Niçe, një nga filozofët më të shquar gjermanë të shekullit të 19-të. Niçe ka përvetësuar vepra të Shopenhauerit, kanë të dy pothuajse një mendim filozofik pesimist, ndoshta edhe si pasojë e doktrinës se si janë rritur apo edhe sëmundjes që Niçe kishte, ku shpesh herë nën ndikimin e saj, qasja e tij për jetën ka arritur majat e absurditetit; ata njihen si filozofët më të vështirë për t’u kuptuar; si dhe psikanalisti i famshëm, Sigmund Frojd, i cili i ka ardhur shpeshherë në ndihmë shoqërisë.

Kryevepra “Kur qau Niçja” është një dramë dashurie, ku filozofi i madh europian, në kulmin e dëshpërimit të tij, kërkon të bëjë vetëvrasje, pasi ishte i paaftë të gjente një kurë të posaçme, që do ta shpëtonte nga dhimbja e refuzimit të dashurisë. Lu Salome, e cila e ndiente veten fajtore, kërkon Zhozef Brojerin, një nga themeluesit e psikoanalizës, që ta shpëtojë nga vetëvrasja. Brojer përdor kurën eksperimentale të dialogut, bashkëbisedimit, e vetmja mënyrë që e bëri të çlirohet nga ajo e keqe e madhe, që e mundonte prej kohësh. Nga ana tjetër, edhe Brojeri kishte të njëjtin shqetësim, nga i cili ishte mbyllur në vetvete dhe nuk pranonte ta fliste me askënd. Kështu, ata përfundojnë pacientë të njëri-tjetrit, dhe shpëtojnë veten e tyre nga e keqja e madhe. Në dialogjet e zhvilluara mes tyre, Niçja ofronte aspektin filozofik, ndërsa Brojeri atë psikanalitik. Pra, sipas kësaj filozofie, njeriu duhet të pranojë realitetin e tij, duhet të pranojë veten ashtu siç është, dhe të flasë me një mik apo mikeshë për atë që e shqetëson, duke e bërë të ndihet i çliruar, i lirë, në botën e tij.

Personazhi tjetër është Filip Sleiti, ish-pacient i Xhuliusit. Ky i fundit nuk arriti dot ta shëronte Filipin, i cili gjeti shpëtim te kura e Shopenhauerit. Të dy kanë nevojë për njëri-tjetrin. Filipit i duhet Xhuliusi për miratimin e hapave të tij si këshillues filozofik, ndërsa Xhuliusit mësimet e Shopenhauerit. Filipi i bashkohet terapisë në grup, por ai e di shumë mirë se anëtarët e grupit kanë nevojë për filozofinë e Shopenhauerit. Në një bashkëbisedim mes Filpit dhe Xhuliusit, Filipi përdor thëninen e Spinozës, “aspekti i përjetësisë”; ai sugjeronte që ngjarje të përditshme shqetësuese, bëhen më pak të tilla nëse shikohen nga aspekti i përjetësisë. Filipi, gjatë jetës së tij, ishte një “Kazanova”, i obsesionuar pas epshit, ndaj femrave të bukura, të cilat i nënshtronte për aq sa i duheshin dhe më pas i flakte tutje. Ai ishte shumë i varur ndaj këtij obsesioni, saqë kishte prishur miqësira.

Por cila ishte kura e Shopenhauer që e shëroi Filipin? Dëshirat kanë një vullnet të jashtëzakonshëm, kur ato bëhen të zjarrta dhe fiksuese, për ta çuar njeriun drejt veseve të këqija. Janë pikërisht këto dëshira me përmasa katastrofike, që e mbajnë të mbërthyer gjithë jetën e njeriut, mendjen, trupin, në humnerën e të pavetëdijshmes dhe alogjikës. Shopenhauer propozon se njeriu që të shpëtojë nga veset e këqija, duhet të heqë komplet dorë nga dëshirat. Pra, sipas filozofit gjerman, është vullneti që shkakton të gjitha vuajtjet në botë kur ne kërkojmë të kënaqim dëshirat tona. Ai u shty nga vullneti për të kërkuar fundin e vetmisë dhe dëshpërimit të tij përmes marrëdhënieve trupore. Kështu, ky formulim i Shopenhauerit pati efekt te Filipi, i cili u shërua plotësisht duke pranuar të izolohet nga shoqëria dhe pikërisht nga obsesioni seksual. Ndoshta nuk do të ishte rruga më e drejtë që njeriu të izolohej nga shoqëria siç bëri Filipi, pasi ne kemi nevojë për njëri-tjetrin, për të folur e komunikuar, por njeriu mund të përdorë një taktikë tjetër, duke e bindur arsyen se kjo dëshirë nuk do ta çojë në rrugën e duhur, por, përkundrazi, do hapë probleme duke bërë që jeta e njeriut të vërtitet rreth atij vesi të sëmurë, duke humbur kuptimin e saj.

Për mendimin tim, njeriu nuk duhet të heqë dorë nga dëshirat, por duhet t’i kontrollojë ato, nëse bëhen shkak për lindjen e veseve të këqija, që të mbajnë mbërthyer dhe të nxjerrin komplet nga rrjedha e duhur e jetës. Do të mbështesja më së shumti thënien e Sokratit, “Njih veten”, ku njeriu duhet të punojë fort për t’ia njohur vetes ato vese, ato dëshira që e ndrydhin, duke i kaluar në ekspertizën e gjykimit kritik dhe reflektiv, dhe duke i mbajtur nën kontroll. Secili nga ne ka pika të dobëta që bëhen shkak i sjelljes jo të mirë, duke na kufizuar objektivin personal dhe profesional. Pra, filozofia dhe psikologjia, kur ndërveprojnë së bashku, i sjellin shoqërisë zgjidhje afatgjata, të duhura, duke rregulluar sjelljen e njeriut. Edhe dy ekstremet, asnjëherë nuk janë të mira, pasi kthehen në vese. Duhet të gjendet mesi i artë, siç thotë Aristoteli. Një shembull i thjeshtë, nëse ushqehesh pa kufizime dhe pa orare, do të kthehet në një ves që dëmton shëndetin, si rrjedhojë, nuk do të jemi në formën e duhur për t’i shërbyer familjes dhe profesionit. Këto dy vepra gjithsesi janë një thesar për fushën e psikologjisë dhe filozofisë. Secili nga ne mund të nxjerrë mësime të vlefshme dhe të përjetojë dialogun brilant mes bashkëbiseduesve, që të mbërthen aq fort dhe të duket sikur edhe ti bëhesh njësh me ta në biseda.

BALFIN REAL ESTATE HAP ZYRËN E PARË NË SHBA, NJË MUNDËSI E RE INVESTIMI PËR DIASPORËN SHQIPTARE

December 24, 2025 by s p

Një zhvillim me rëndësi për komunitetin shqiptar në Amerikë vjen nga Balfin Real Estate, kompania lidere e pasurive të patundshme në Shqipëri, e cila ka hapur zyrën e saj të parë në Shtetet e Bashkuara, pikërisht në New York. Ky hap shënon një zgjerim domethënës të pranisë së kompanisë jashtë kufijve, duke i sjellë më afër shqiptarëve të diasporës mundësitë e shumta që ofron tregu i pasurive të patundshme në vendlindje.Kjo zyrëi bashkohet zyrave të hapura më heret në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Austri dhe Zvicrë.

Balfin Real Estate u themelua në vitin 2018 nga Grupi BALFIN, një prej grupeve më të mëdha dhe më të konsoliduara në rajon. Që nga fillimi, kompania ka ndjekur një vizion të qartë për të ngritur standardet e tregut shqiptar të real estate dhe për të sjellë një mënyrë të re të zhvillimit dhe menaxhimit të projekteve. Që në vitin e parë të operimit, Balfin Real Estate trefishoi të ardhurat, ndërsa portofoli i projekteve u zgjerua ndjeshëm.

Gjatë pesë viteve të fundit, kompania ka kaluar një transformim të thellë dhe të qëndrueshëm. Nga pesë projekte në vitet e para, ajo menaxhonte njëzet projekte në vitin 2023 dhe sot administron 25 projekte të rëndësishme turistike dhe rezidenciale në zonat më të kërkuara të Shqipërisë. Portofoli i pronave me projekte si Green Coast, Vlora Marina, Next to Vala Mar Premium, Rolling Hills, Belvedere Korça etj ka arritur vlerën e 1.3 miliard eurove, ndërsa kompania ka krijuar një ekip profesional prej rreth njëqind punonjësish. Ky zgjerim është shoqëruar edhe me rritjen e bashkëpunimeve ndërkombëtare, duke përfshirë 37 partneritete me agjenci pasurish të patundshme në Evropë, SHBA dhe Kanada.

Tregu shqiptar i pasurive të patundshme ka njohur një zhvillim të ndjeshëm, veçanërisht në zonat bregdetare, ku rritja e vlerës së pronave ka ndjekur ritme të shpejta dhe të vazhdueshme. Kjo e bën Shqipërinë një destinacion gjithnjë e më tërheqës për investitorët, sidomos për shqiptarët e diasporës të cilët kërkojnë të ruajnë lidhjen me vendlindjen përmes investimeve të qëndrueshme. Ndryshe nga tregjet e konsoliduara të Bashkimit Evropian, ku çmimet e pronave kanë mbetur të qëndrueshme për një kohë të gjatë, Shqipëria ofron potencial të lartë rritjeje dhe norma fitimi krahasuese me tregje globale, si Dubai.

Hapja e zyrës së Balfin Real Estate në New York vjen si një përgjigje ndaj kërkesës së shtuar të shqiptarëve që jetojnë në SHBA për t’u informuar dhe për të investuar në tregun shqiptar. Kjo zyrë synon të shërbejë si një urë e drejtpërdrejtë komunikimi, duke u ofruar klientëve konsulencë profesionale në gjuhën shqipe, prezantim të projekteve më të reja dhe asistencë në çdo hap të procesit të investimit. Në këtë mënyrë, shqiptarët në Amerikë do të kenë mundësinë të marrin vendime të sigurta, pavarësisht distancës nga Shqipëria.

Balfin Real Estate shpreh angazhimin e saj për të qenë pranë diasporës, duke i ofruar komunitetit shqiptar në SHBA mundësinë për të investuar në projekte më të mira turistike në Shqipëri të cilat po zhvillohen me ritme të përshpejtuara. Ky hap i ri përfaqëson jo vetëm zgjerimin ndërkombëtar të kompanisë, por edhe dëshirën për të ndërtuar ura të reja bashkëpunimi mes Shqipërisë dhe shqiptarëve kudo që ndodhen.

Me rritjen e vazhdueshme të tregut dhe me standardet e larta të punës që e karakterizojnë, Balfin Real Estate synon të mbetet një pikë referimi për të gjithë ata që kërkojnë të investojnë në pasuri të patundshme në Shqipëri. Hapja e zyrës në New York vjen si një dëshmi konkrete e këtij vizioni dhe një mundësi e re për diasporën shqiptare për të qenë pjesë e zhvillimit të tregut më premtues në rajon.

www.balfinrealestate.com

1151, Broadway, New York

+1 (347) 425-2033

Konferenca “Diaspora 2025” organizuar nga Federata Kombëtare Shqiptare në Itali ( FNAI)

December 24, 2025 by s p

Ornela Radovicka

Qëndra albanologjike për gjuhën dhe kulturën arbëreshe themeluar nga Atë Bellusci.

Frascineto\ Calabri\ Itali/

Në qytetin e Lugos, në krahinën e Ravenës, më, datë 21 Dhjetor 2025 u mblodh konferenca me temë; Kosova Lindore dje, sot, dhe sfidat për të ardhmen, organizuar nga Federata Kombëtare shqiptare në Itali drejtuar nga zoti Granit Muçaj. Merrnin pjesë grupe nga shoqata të ndryshme në Itali, si dhe të ftuar nga Shqipëria, Zvicera, Gjermania, Austria, si dhe nga Kosova lindore Lugina e Preshevës, Bujanoci e Medvegja. Konferencën e hapi zonja Elena Zanon, Kryetarja e Bashkisë së qytetit të Lugos, e cila i priti në Kështjellën Alfonso Este, (ku u zhvillua konferenca) dhe përshëndeti komunitetin shqiptar të këtij qyteti. Ajo theksoi rolin e madh të shqiptarëve në zhvillimin ekonomik e kultural të këtij qyteti. Nga Mitrovica Prof Gani Pllana kishte sjellë një vepër arti, hartën e Italisë, të punuarme kristale nga “Trepça” të cilës ia dhuroi Zonjës Elena Zanon. Një dhuratë tjetër një Kristal të nxjerrë nga nëntoka e Mitrovicës, profesor Pllana ia dhuroi kryetarit të Federatës Kombëtare e Shoqatave Shqiptare në Itali, z. Granit Muçës.

Fjala në vijim iu kaloi një numër studiuesish me vlera shkencore të fushave të ndryshme. Temat kryesor i mbajti zoti Enkel Rexhepi Kryetar i këshillave të komunave shqiptare në Serbi i cili foli për atë situatë të rëndë ku po shkeleshin të drejtat e njeriut dhe jo vetëm por po bëhej një pastrim etnik në këto zona si në luginën e Preshevës, Bujanosi, Medvegjia. Mbi situatën e arsimit, fjala iu dha Profesor Rexhep Abazi. Profesor Refik Hasani, nga Gjilani,përshkoi situatën e rëndë të një spastrimi etnik që bëhej në këto zona.

Moderatorja e kësaj konference ishte Majlinda Shqiri, gazetare por edhe kandidate e vetme shqiptare për Kosovën Lindore. Ajo prezantoi në mënyrë dinjitoze këtë konferencë.

Murat Ajvazi,hisorian, Zvicër, mbajti një fjalim, dhe u prononcua se do të publikonte punimet e kësaj Konference në shumë gjuhë të huaja. I ftuar ishte edhe kryetari i qytetit të Belshit zoti Arif Tafani, me të cilën u bë edhe një binjakëzim midis këtyre dy komunave; Lugo dhe Belsh.

Konferenca doli me një Rezolutë, të cilën e lexoi Ornela Radovicka, drejtuesja e Qëndra albanologjike për gjuhën dhe kulturën arbëreshe themeluar nga Atë Bellusci. Në fund Zonja Ninfa Pema, sekretarja e Federatës ndahu disa Mirënjoje i titulluar “ Zëri i Kombit”

Fjalën përshëndetëse për të pranishmit e bëri z. Dritan Ferhati kryetari i Shoqatës Vatra. Një falenderim i vecantë i kalon grupit organizues të FNAI zotit Petrit Aliaj, aktivistet si zonja Erida Cela, sekretari i saj Ervis Hoxha, antarë si zotit Belul Shehu , zonja Fitije Picari, tranieri i skudrës së futbollit me lojtarët të gjithë shqiptarë zoti Alfred Salliu, që na pritën denjësisht e bujarisht dhe organizuan më së miri këtë konferencë për të ftuarit. Mes tyre ishte edhe Pirro Qendra, aktivist i botës arbëreshe.

Pas konferencës, organizatorët shtruan drekë për të gjithë pjesëmarrësit, ku sipas programit kënduan himni italian dhe shqiptar, kënduan këngë popullore nga shumë treva shqiptare. Nuk munguan simbolet e kombit edhe tek torta; Shqipëria jonë, flamuri ynë kombëtarë.

Fermo, 21.12, 2025.

REZOLUTË

Nga Federata Kombëtare e Shoqatave Shqiptare në Itali (FNAI), mbi Çështjen e Minoritetit Shqiptar të Luginës së Preshevës në Republikën e Serbisë, pas zhvillimit të Konferencës “Kosova Lindore dje, sot dhe sfidat e së ardhmes”, në Lugo (Ravena) Italy, më 21.12.2025.

MOTIVET

Duke u mbështetur në parimet universale të të drejtave të njeriut dhe

standardet evropiane për mbrojtjen e pakicave kombëtare;

 meqenëse Neni 14 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut
(1953) garanton se “gëzimi i të drejtave dhe lirive të përcaktuara në
këtë Konventë sigurohet pa asnjë formë diskriminimi, përfshirë atë
mbi bazë të përkatësisë kombëtare, gjuhësore apo etnike”;
 meqenëse Neni 27 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe
Politike (1966) garanton “të drejtën e personave që u përkasin
pakicave etnike, fetare ose gjuhësore për të gëzuar kulturën e tyre,
për të përdorur gjuhën e tyre dhe për të ushtruar identitetin e tyre
kolektivisht”;
 duke pasur parasysh Aktin Final të Helsinkit (1975), i cili obligon
shtetet pjesëmarrëse të “respektojnë barazinë para ligjit të
personave që u përkasin pakicave kombëtare” dhe të “krijojnë
kushte për ushtrimin efektiv të të drejtave të tyre”;
 meqenëse Deklarata e OKB-së mbi të Drejtat e Personave që u
përkasin Pakicave Kombëtare ose Etnike, Fetare dhe Gjuhësore
(1992) garanton “ushtrimin e të drejtave pa diskriminim dhe pa
pasoja negative për individët apo komunitetet”;
 duke pasur parasysh Konventën Kornizë të Këshillit të Evropës për
Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare (1998), e cila “ndalon ndryshimet

artificiale të strukturës demografike dhe garanton të drejtën e
lidhjeve të lira ndërkufitare të pakicave kombëtare”;
 duke vërejtur me shqetësim të vazhdueshëm raportimet e
institucioneve ndërkombëtare, organizatave joqeveritare dhe
organeve shtetërore partnere mbi praktikat diskriminuese ndaj
pakicës kombëtare shqiptare në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë;
 meqenëse praktika e ashtuquajtur "pasivizim i adresave" është
zbatuar në mënyrë selektive dhe targetuese ndaj qytetarëve të
Republikës së Serbisë me përkatësi etnike shqiptare, duke prodhuar
pasoja serioze juridike, politike, sociale dhe ekonomike;
 duke marrë parasysh Rezolutën e Parlamentit Evropian të datës 6
korrik 2022, Raportin e Departamentit të Shtetit SHBA për të Drejtat
e Njeriut (2022), si dhe raportet e Komitetit të Helsinkit për të
Drejtat e Njeriut në Serbi;
 duke u mbështetur në kërkesën zyrtare të Kryetarit të Nënkomitetit
për Evropën në Kongresin Amerikan, z. Keith Self, të datës 2 dhjetor
2025, për përgatitjen e një raporti gjithëpërfshirës mbi
diskriminimin e shqiptarëve në Serbi;
 duke theksuar se Republika e Serbisë është vend kandidat për
anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe, si e tillë, ka detyrimin të
përmbushë standardet më të larta të sundimit të ligjit dhe mbrojtjes
së të drejtave të njeriut;
si organizim shoqëror kërkojmë:

1. Republika e Serbisë të respektojë plotësisht detyrimet që rrjedhin

nga e drejta ndërkombëtare dhe instrumentet ndërkombëtare për

mbrojtjen e pakicave kombëtare, përfshirë pakicën kombëtare

shqiptare.

2. Republika e Serbisë të zbatojë në mënyrë të plotë dhe të

qëndrueshme të gjitha marrëveshjet e nënshkruara me

përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në vitet 2001, 2009, 2013 dhe

2022.

3. Të rishqyrtohet dhe pezullohet zbatimi i Nenit 18 të Ligjit për

Rezidencën e Qytetarëve, për shkak të zbatimit të tij diskriminues

ndaj shqiptarëve në Serbinë jugore.

4. Të rivendoset statusi juridik dhe civil i të gjithë qytetarëve shqiptarë

që janë fshirë nga regjistrat civilë pa njoftim dhe pa procedurë të

rregullt ligjore.

5. ë garantohet ushtrimi i plotë i të drejtës së shtetësisë, votës,

pronës, sigurimit shëndetësor, pensioneve dhe përfitimeve sociale

për qytetarët shqiptarë të prekur nga praktika e pasivizimit.

6. Republika e Serbisë të ndërpresë menjëherë çdo praktikë

administrative që prodhon efekte të spastrimit etnik përmes

mjeteve burokratike.

7. Të sigurohet përfaqësim proporcional dhe i drejtë i shqiptarëve në

institucionet shtetërore, administratën publike, policinë, gjyqësorin

dhe organet e sigurisë.

8. Të garantohet përdorimi zyrtar i gjuhës shqipe dhe simboleve

kombëtare shqiptare në përputhje me ligjin dhe standardet

evropiane.

9. Të sigurohet arsim cilësor në gjuhën shqipe në të gjitha nivelet,

përfshirë njohjen e diplomave, tekstet shkollore dhe përfaqësimin e

historisë dhe kulturës shqiptare.

10. Të hartohen dhe zbatohen politika të veçanta zhvillimore për

Preshevën, Bujanocin dhe Medvegjën, me qëllim ndalimin e

emigrimit dhe sigurimin e zhvillimit ekonomik të qëndrueshëm.

11. Zyra e Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut

të dërgojë një mision monitorues në Luginë të Preshevës dhe të

raportojë mbi gjetjet e saj.

12. Bashkimi Evropian dhe institucionet e tij të kushtëzojnë

avancimin e procesit të anëtarësimit të Republikës së Serbisë me

përparim konkret dhe të verifikueshëm në respektimin e të drejtave

të shqiptarëve.

13. OSBE-ja, Këshilli i Evropës dhe partnerët transatlantikë të

intensifikojnë monitorimin dhe dialogun institucional lidhur me

pozitën e pakicës shqiptare në Republikën e Serbisë.

PS: Kjo rezolutë paraqitet nga këndvështrimi i përfaqësuesve politikë e

institucionalë të shqiptarëve, me qëllim nxitjen e dialogut, respektimit të

ligjit dhe harmonizimit të legjislacionit me standardet evropiane.

* Kjo Rezolutë do t’u dërgohet:

OKB dhe Komisionit për të Drejtat e Njeriut pranë OKB.;
Këshillit Europian dhe Komisionit për të Drejtat e Njeriut;
Parlamentit Europian;
Presidentit të Republikës së Shqipërisë, Parlamentit Shqiptar,
Kryeministrit të Republikës së Shqipërisë, Ministrisë së Jashtme të
Republikës së Shqipërisë;
Presidentit të Republikës së Kosovës, Parlamentit të Republikës së
Kosovës, Kryeministrit të Republikës së Kosovës; Parlamentit të
Republikës së Kosovës, Ministrisë së Jashtme të Kosovës;
Presidentit të Serbisë, Parlamentit të Serbisë, Kryeministrit të
Serbisë, Ministrisë së Jashtme të Serbisë.
Parlamentit të Malit të zi;
Parlamentit të Maqedonisë së Veriut;
Parlamentit italian.

Ornela Radovicka

Qëndra albanologjike për gjuhën dhe kulturën arbëreshe themeluar nga Atë Bellusci.

Frascineto\ Calabri\ Itali