DR.  EDUARD  A.  SKUFI – ATHINE/

Drita  e  kujtimeve  të  së  kaluarës  mes  prizmit  të  kristaltë   të meditimit  reflekton  perceptimin  dhe  vizionin  e  të  ardhmes. …Ato impresione  si  përjetim ‘pa  makiazh’, ishin  ngujuar  në  kujtesën time, me gamën e emocioneve nga dhimbja  në  humor. Me  dicka të  vecantë që e karakterizonte dhe  i jepte  atraksion, që  herë  ndizej herë zbehej, por kurrë nuk shuhej, forca  e  aktualitetit  i  jepte  mbijetesë. Ditët e  atyre viteve  nuk ngjanin me njëra tjetrën. Ishin të cuditëshme, surpriza i  konvertonte  nga  racionale  në  iracionale. Ankthi dhe pasiguria përcaktonin iluzionet dhe instiktet e primitivitetit, në një humanizëm  thuajse të munguar. Indoktrinimi  në  ferrin  tokësor nuk i linte vend as Dantes… Në darkë  vonë i lodhur  nga ngarkesat e ditës, jo aq  profesionale  se sa  ato të  rutinës  sociale, isha  ulur në  divan. Në  dorë  kisha  një  libër me vlera, të cilin e zbulova të  fshehur   dhe  të  heshtur , në   etazheret  e  bibliotekës  të  time  eti . Një libër  jo voluminoz,  por  me një diapazon të gjerë, ( mu  kujtuan  fjalët  e babait « gjërat e shtrenjta  vendosen në përmasa  të  vogla »). I  mbështjellë  nga  një fletë  e  revistës   “Ylli”,   për    ti  fshehur  identitetin. Ishte   libri   ‘best   seller ‘ i    S.Frojdit ,    “ Introduzione  alla  psicoanalisi ” ,  botuar  në  Romë , në  vitin 

1917 ,   me   një  kopertinë  gri  dhe  një  skicë  abtraksioni  mbi  të . Më  mbeti   i   fiksuar  nga  libri  ky  nënvizim   penetrues,                

 “ sano  buon  senso ”…  Dhe  kur  interpretimi   fillimisht   ka  vetëm  vlera    hipotetike ,  më  vonë,  ndodh   diçka  që  vërteton   se ,  ai  interpretim   ishte   i  justifikuar . Mes  leksionesh  që  ezauron  botën   psikoanalitike,   ku  insiston     në   ‘neurozat   e përkthimit’,  ‘paranojën  e  kombinuar’  dhe  në ‘reaksionet  zinxhir ‘, Frojdi  analizonte  kodin  e sentimenteve. Surpriza  më  e bukur  që  mund  të interpretonte , intrigën  e  asaj  ngjarje  të  ditës   që  më  kishte  pushtuar… Stivi , një djalë  i pashëm,  brun me sy ngjyrë  gri në kafe  dhe  sens modern , e  kishte  ndarë  rininë  midis   lirikës  të   violinës  dhe  epikës  të  një  fshati  të  largët   malor , në një skenografi  të  pa imagjinuar,  ku  e kishin  emëruar   mësues  të  historisë . Pranvera  aq  romantike  ishte vazhdimisht  sfidë   për  shëndetin  e  syve  të  tij . Ata sy  sensible  ndaj dritës së diellit dhe alergjisë  së  stinës, e  preokuponin,  me skuqje  të  kapakëve  të syve dhe  lotim. Kështu  okulisti  ishtë  bërë  personazh  i  domosdoshëm ‘stinor’ për të. I shqetësuar   u  paraqit  për  vizitë dhe kolegu i rekomandoi  vec të tjerash, sol.Brilliant Green, të  cilin e  vendoste mbi  kapakë . Gjë që  krijonte  pseudoimpresionin  e  syve  me  makiazh . Të nesërmen   vendosi  syzet  e diellit ,  për  të shmangur  komentet  dhe  u  nis  për  në  fshat , për  të  dhënë  mësim . Kur  u  fut  në klasë  hoqi  syzet  e diellit  dhe  i  spjegoi  nxënësve, problemin që  kishte  në  sy  dhe  efektin  estetik  të  solucionit  terapeutik. Disa  nxënëse fillimisht  qeshën , mandej  vazhdoi  normalisht  mësimi. Me  shpejtësi  kibernetike  filluan komentet  nga  disa  kolegë  dhe  në  pushimin  e madh e thirrën në  drejtori , drejtori   bashke  me sekretarin  e    partisë.  Ata      e  akuzuan  për mungesë  serioziteti , ndikime mikroborgjeze  dhe  për  faktin  që   hyri  në  mësim  me  “ sytë  të  grimuar “,  

duke  influencuar   negativisht  në  edukimin e  nxënësve. Flisnin  pa pushim , përmendën  citate dhe slogane  të  kohës, ndërsa  Stivi  që  ziente  përbrenda, buzëqeshte: “ Jeni keqkuptuar  dhe  keqinterpretoni  dicka  që  ka  lidhje me një problem të  syve dhe  mjekimin e  tyre. Ju  dizorientoi  pamja  e  syve  ,  spjegonte  i  fyer ,  nga  pesha  e  sinqeritetit   dhe   pafajësisë. Por  ata  nuk  pushonin , vazhdonin  intimidimin . E

gjykonin ata që make up-in  e hipokrizisë  e kishin bërë modë.

Në  përfundim  sekretari  me ashpërsi i tha : Lëre tani  mësimin,  largohu  dhe  na  sill   nga  konsulta   mjekësore, vërtetimin  ligjor, për diagnozën  dhe  mjekimi. Stivi u befasua nga rrjedhja

e  asaj  uverture  dramatike   dhe  mes   mendimesh  u   largua.  Ishte  një  shprehje   e  paranojës  ekzistenciale . Nuk ishte  paranojë  postmoderniste  që  pasqyron   ankthet   paranojake  të  kohës,  as paranoja  klasike e  Hamletit,  apo  e  Makbethit,  por  iluzione  paranojake  karakteriale,  produkt  i  rregjimit … Ata  si  besnikë  të  kauzës ( dhe  pinjollë  të  injorancës  ) treguan      “sensibilitet  të  lartë ”, duke  njoftuar  seksionin  e  shëndetësisë   dhe   atë  të  arësimit. Fjalët e  rënda,  që  si  plumba , së  gjalli atë e torturonin, vec  si  skenar   për   variete    parodish   apo  farsë  komedi ,  dëgjoheshin . Dhe  tek  mua  mendimi    rendi   në  referimin    filozofik  të  Platonit   në  “ Apologjinë  e  Sokratit “ : “ Vështirësia  nuk  qëndron  në  shmangjen   e   vdekjes  por   në   shmangjen    e  padrejtësisë ,  se   ajo   rend    më    shpejtë    se    vdekja “…

Mesa duket  e kishin  vënë  në  fokus , duke  improvizuar  shkakun. Por ajo që e bënte të pasuportushme ishte mentaliteti provincial i tyre, mbase dhe defekti konceptual në  një  natyrë  kontradiktore. Stivi,  ky  temperament  artistik , inteligjent  e  me  zemër  të madhe,  dinte  kur  duhej  të  alegorizonte  dhe  të  metaforizonte,  gjë që  mbase  ata  i shqetësonte. Ai  duhej  të  mposhte me insistim    një ‘ faj  imagjinar ‘,  një   sajesë   paranojake  të  injorancës,    me    pasoja   psikologjike ,   jo   të   lehta , i  mbetur   peng   në  kurthet  e  pasigurisë  dhe     të  iluzioneve . Ishte     një    skenë   tragjikomike,  një “ kompleks   mikst “ i  psikologjisë  personale  të  fosileve  fantazmë   dhe   mjedisit   politik ,  në  të    cilin  ata  operonin. Një incident  që  njeri  llogjik, do  ta  shihte  si  aksident, apo  koinçidencë,  ata  persona  improvizonin  gjithcka që të dukej e qëllimshme dhe  antiideologjike. Nuk hezitonin duke vënë në lëvizje  gjithë instrumentat e tyre , ti jepnin  ngjyra  reale  utopisë , dhe  sensit  paranojak.  Kështu  ajo  “ hipotezë  “ tingëllonte  aq  bindëse, sa  ndëshkimi   justifikohej  duke  u  bërë “ motiv i fitores ”.  Pra  shikoje “ paranojën  dhe  rrënojën  “  aq  pranë , në një  praktikë  stereotipike  të  shëmtuar   që justifikonte   qëllimin.  Për  ta  analizuar  atë  dhe  Frojdi  ishte i pamjaftueshëm , duhej  koleksionim  dhe interpretim   idesh  nga  Shopenhaueri, Kanti apo Nice… Dhe  mua  mu  kujtua thënia  e J.P.Sartre : “ çdo gjë do të  ishte  më  e  mirë  se  agonia   e  mendjes,   kjo   dhimbje   e  ashpër   që  të  gërryen “… Dhe  njerëzit    si   turmë   e   çoroditur    në     një   lëvizje  amorfe,  jo  rrallë  në  një  formale  atipike ,  kërkonin  të  gjenin  mënyra  për  të  mposhtur  dhe për të shmangur  llojet e sfidave dhe paranojën deri në  absurditet . Stivi ,  gjithë  rrugës  së   kthimit  ishte  si  i  mpirë , i  hutuar  si  mbas  një   finale  kakofonike , ku  sloganet  godisnin  si  drum. Sapo  mbriti në shtëpi, mori violinën dhe shpërtheu në një interpretim  reagues, duke i masakruar  kordat , mandej e  përplasi  atë   mbi divan dhe bërtiti : “ Çfarë  nuk kuptojnë , përse  duan  të më ndëshkojnë” ! …Diku kisha  lexuar  se  Dr.E.Kraepelin, psikiatri  i shquar gjerman,   i cili  identifikoi  paranojën  theksonte  se “ paranoja bashkëekzitonte  me narcisizmin ”. Përjetim që e vërtetonte   plotësisht  atë…Të  nesërmen  e  njoftuan   se  duhej    të  paraqitej   në   spital  për   konsultë  oftalmologjike.  E vizituam  unë , mjeku  kurues  dhe  mjeku ligjor . Mandej pamë njëri tjetrin  në  sy ,të  habitur  në  një  buzëqeshje  ironike. Diagnoza ishte  e saktë po aq  dhe mjekimi . Firmosëm të tre vertetimin  mjekësor , i vendosëm  vulën  e  spitalit   dhe e  mbyllëm  në zarf , si  cështje “ top  secret “! Kësaj ‘ tepër  intrigë  për  asgjë ’. Ja komunikuam   pacientit  dhe  i sugjeruam , të  vazhdoj  si  më parë  mjekimin e  rekomanduar. Stivi  na  falenderoi  me  respekt,   mandej  me  një  heshtje  të  lexueshme  që  fliste   mjaftë ,  u  largua  i  kënaqur . Mesa dukej  uvertura dramatike  do të  kishte  fundin  e  një ballade poetike. Në   shtëpi  ju  rikthye   violinës ,  duke   interpretuar  me   ndjenjë “ Valsin  e  dashurisë “,  të   kompozitorit   të  shquar    E.Doga , lirikë  që  e  inspironte  dhe   më    vonë  do  të    konvertohej   në  idil. Ajo  për  të  ishte   dhe   një   ekuivalente   efikase   psikoterapie ,  apo   një  rrugëdalje   nga    ai   rebus… Por stigmat e dhimbshme  të  asaj epoke  do të mbeteshin  të akumuluara  në  mend   dhe  në  shpirt  për  dekada ( mundet  dhe  si  modifikim  genetik ), duke  u   shfaqur    si   një   vegim. Dhe  mua  mu  kujtua   sentenca   alegorike  e  Kavafit : “ Si  nuk   e  pata  mendjen    kur   ata  ngritën   muret , që  pa  kuptuar  na  ndanë   nga  pjesa  tjetër  e  botës “!… Mbas disa ditësh, në  mbrëmje  në  televizion, ndoqëm  koncertin  e  ansamblit  “ Labëria “ në  një   turne  në  Prishtinë . Në  orkestër   si “ primo “ violin  ,  luante   Stivi   krenar , plot  pasion   dhe   virtuozitet . Alegoria  e  një  figuracioni   dinjitoz,  që   udhëtonte    përmes    të    drejtës   së   vet,  “ sui  juris “   dhe   reales,  duke   lënë   mbrapa   hijet …