Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Skënderbeu “grek”, ose si të bëhesh grek pa e ditur

by

Një pamflet kundër fantazive historike të gazetës greke “Protothema”

Nga Rafael Floqi

Ka një lloj shkrimi që nuk lind nga kurioziteti shkencor, por nga ankthi identitar. Artikulli i gazetës greke Protothema me titullin hipokrit “Sa ‘shqiptar’ ishte Gjergj Kastrioti?” i përket pikërisht këtij zhanri: jo histori, por industria e mohimit. Ai nuk kërkon të kuptojë Skënderbeun; kërkon ta zhbëjë. Dhe për ta bërë këtë, përdor një arsenal të vjetër ballkanik: fenë si etni, gjeografinë si komb, dhe anakronizmin si argument.

Që në rreshtat e parë, artikulli bën atë që çdo tekst ideologjik bën kur nuk ka guxim të mohojë drejtpërdrejt: shtiret se pyet. Pyetja “Sa shqiptar ishte Skënderbeu?” nuk është pyetje, por një akuzë e kamufluar. Ajo sugjeron se shqiptaria e tij është e pjesshme, e dyshimtë, e negociueshme. Dhe kjo nuk është rastësi. Skënderbeu është problem për nacionalizmin grek sepse ai e shkatërron një dogmë qendrore: se ortodoksia është pronë etnike greke dhe se Ballkani i krishterë lind vetëm nga Athina.

Le ta themi qartë: kjo nuk është hera e parë që bëhet kjo përpjekje. Është vazhdimësi. Që nga shekulli XIX, historiografia nacionaliste greke ka ndërtuar një model të qëndrueshëm përvetësimi: çdo figurë ballkanike që është e krishterë, ortodokse, e famshme dhe europiane, duhet të kalojë patjetër nga filtri “grek”. Nëse nuk flet greqisht, do të ketë folur. Nëse nuk ishte grek, do të ketë qenë epirot. Nëse nuk ishte epirot, do të ketë qenë bizantin. Dhe nëse nuk ishte asgjë nga këto, do të shpallet “i paqartë”.

Një nga shtrembërimet më të rënda të Protothema është barazimi i Epirit me Greqinë. Ky është një mashtrim terminologjik i qëllimshëm. Epiri në Mesjetë nuk ishte shtet grek, as komb grek, as projekt grek. Ishte një hapësirë gjeografike e përzier, pa identitet kombëtar modern, ku shqiptarët ishin faktor politik dhe ushtarak dominues¹. Ta quash Epirin “grek” dhe të nxjerrësh nga kjo përfundimin se Skënderbeu ishte grek, është si të quash Perandorinë Romake “italiane” dhe Cezarin “italian”.

Ironia është se vetë burimet që citojnë autorët grekë i rrëzojnë. Marin Barleti, burimi themelor për Skënderbeun, e quan atë Princeps Epirotarum, por po ai, në çdo faqe, flet për shqiptarët si subjekt historik më vete². Ky dyzim nuk është kontradiktë; është dallim midis gjeografisë dhe etnisë. Vetëm propaganda i ngatërron qëllimisht. Por Protothema nuk ndalet këtu. Ajo ringjall një tezë që do të duhej të ishte varrosur bashkë me nacionalizmat e shekullit XIX: “Skënderbeu ishte grek sepse ishte ortodoks”. Kjo tezë nuk është thjesht e gabuar; është ideologjikisht agresive. Ajo mohon ekzistencën historike të shqiptarëve ortodoksë, bullgarëve ortodoksë, rumunëve ortodoksë, vllehëve ortodoksë. Me një fjali, ajo i shpall të gjithë këta “grekë të pavetëdijshëm”.

Por historia nuk funksionon si katekizëm kombëtar. Ortodoksia është fe, jo komb. Në Mesjetë, identiteti fetar ishte shpesh më i rëndësishëm se ai etnik, por kurrë nuk ishte i barabartë me të³. Të pretendosh sot se çdo ortodoks mesjetar ishte grek, është njësoj si të pretendosh se çdo katolik ishte italian. Edhe gjuha përdoret si armë manipulimi. Greqishtja, thonë autorët, ishte gjuha e Skënderbeut. Sigurisht që ishte një nga gjuhët e kulturës dhe liturgjisë. Po ashtu si latinishtja për mbretërit francezë. A i bën kjo francezët romakë? Apo anglezët latinë? Vetëm një mendësi kolonizuese mund ta përdorë gjuhën e kishës si provë etnie.

Kur kalojnë te familja Kastrioti, autorët grekë e shndërrojnë konfuzionin në strategji. Herë janë “maqedonas”, herë “serbë”, herë “bizantinë”. Kjo lëvizje e vazhdueshme nuk është pasuri interpretimi; është mungesë prove. Në të kundërt, dokumentet janë kokëforta: Gjon Kastrioti sundonte Krujën; aleancat e tij ishin shqiptare; territori i tij ishte shqiptar. Edhe Papa Piu II, i cituar shpesh jashtë kontekstit, e quan Skënderbeun “princ i Shqipërisë”⁴.

Pastaj vjen Mali Athos – karta e fundit e mistifikimit. Po, Reposhi u bë murg. Po, Gjon Kastrioti bleu një kullë. Dhe po, ajo quhej “Kulla e Shqiptarit”. Ky është fakt. Ajo që nuk është fakt është përfundimi se kjo e bën Skënderbeun grek. Mali Athos ishte qendër pan-ortodokse, ku kishin prona serbë, bullgarë, rumunë dhe shqiptarë. Nëse Athosi prodhon grekë, atëherë Hilandari qenka grek dhe Stefan Nemanja helen. Një absurditet që flet vetë⁵.

Edhe kultura popullore shtrembërohet. Pretendohet se nuk ka këngë shqipe për Skënderbeun. Ky pohim është thjesht i pavërtetë. Tradita arbëreshe është një arkiv i gjallë i kujtesës shqiptare dhe i kultit të Skënderbeut⁶. Që këto këngë u ruajtën jashtë Shqipërisë osmane nuk është provë mungese, por provë represioni. Kur përmenden suliotët, himariotët, arvanitasit, bëhet i njëjti mashtrim: identiteti i shekullit XIX projektohet mbi shekullin XV. Këta ishin komunitete shqipfolëse ortodokse që u helenizuan më vonë. Historia nuk lejohet të shkruhet me prapaveprim. Ironikisht, dokumenti më shkatërrues për tezën greke citohet nga vetë Protothema. Në letrën drejtuar Mehmetit II më 1461, Skënderbeu firmos si “sundimtar i Epirit dhe i Shqiptarëve”⁷. Kjo fjali e vetme e rrëzon gjithë ndërtimin ideologjik. Shqiptarët janë subjekt më vete. Epiri është hapësirë. Pikë.

Feja e Skënderbeut përdoret si karikaturë logjike. Artikulli pranon se ai lindi ortodoks, u rrit mysliman dhe vdiq katolik. Ky fakt i vetëm duhet të mjaftonte për të mbyllur debatin. Por Protothema nuk e mbyll, sepse nuk kërkon logjikë. Nëse feja përcakton kombësinë, Skënderbeu ishte njëherësh grek, turk dhe italian. Historia serioze nuk e duron këtë grotesk.

Pse atëherë ky shkrim? Sepse Skënderbeu është i papërshtatshëm. Ai është ortodoks që nuk u bë grek. Shqiptar që u bë simbol europian. Hero që nuk i bindet mitologjisë helenocentrike. Dhe për këtë arsye duhet relativizuar, zbehur, copëtuar. Por historia nuk ka nevojë për leje. Gjergj Kastrioti ishte shqiptar në origjinë, europian në vizion dhe universal në simbolikë. Çdo përpjekje për ta mohuar këtë nuk është debat, por frikë e grekëve nga e nga e vërteta e historisë së tyre.

Bibliografi

Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, London, 1998.

Marin Barleti, Historia de vita et gestis Scanderbegi, Romë, 1508.

Paschalis Kitromilides, Enlightenment and Revolution, Harvard University Press, 2013.

Pius II, Commentarii, shek. XV.

Paschalis Androudis, “Historical and Archaeological Evidence for the ‘Albanian Tower’ on Mount Athos”, Byzantium, 2002.

Giuseppe Schirò, Canti popolari albanesi d’Italia, Palermo, 1923.

Fan S. Noli, Historia e Skënderbeut, Boston, 1947.

A historic moment of pride for the New Jersey Albanian-American community

by

AALEA/

The American Albanian Law Enforcement Association proudly congratulates Police Officer Bari Arben Drishti on his appointment to the Fairview Police Department, becoming the first Albanian police officer to serve in the department’s history. A member of the first AALEA soccer team, Officer Drishti has long been part of the AALEA family. Following in the footsteps of his father, he continues a proud legacy rooted in service, honor, and dedication. We wish him a safe, successful, and distinguished career serving the residents of Fairview and the State of New Jersey.

#AALEAus#HistoricMoment#FairviewPolice#NewJerseyPolice#ServiceAndHonor#AlbanianAmericanCommunity

U zhvillua veprimtaria përkujtimore shkencore për studiuesin shqiptaro-amerikan Peter Prifti

by

#AShSh

#SSHSHA/

Veprimtaria u zhvillua më 17 dhjetor 2025 nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Seksioni i Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike, Komisioni i përhershëm i gjuhësisë dhe i letërsisë dhe Komisioni i përhershëm i historisë.

Prof. dr. Anila Omari, Kryetare e Komisionit të përhershëm të gjuhësisë dhe të letërsisë, në fjalën e hapjes theksoi se Peter Prifti ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në njohjen e Shqipërisë së viteve ‘70-‘80 në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në botën perëndimore, por në atdheun e tij nuk është dhe aq i njohur. Kjo konferencë do të ndriçojë jetën, veprën dhe kontributin e tij.

Prof. dr. Paskal Milo, Kryetar i komisionit të përhershëm të historisë, e vlerësoi Peter Priftin si një nga figurat më të shquara të historisë së diasporës shqiptare dhe nga më pak të njohurat në Shqipëri. Kjo dilemë historike rreth personalitetit të Peter Priftit ka ardhur për arsye specifike, për shkak të situatës në marrëdhëniet shqiptaro – amerikane të kohës dhe për shkak të mbylljes që ka patur Shqipëria, përfshirë këtu edhe shkencën shqiptare. Ai vlerësoi veçanërisht veprimtarinë e Peter Priftit si aktivist kombëtar, intelektual dhe krijues, një personalitet që është përpjekur të jetë i baraslarguar nga politika duke ruajtur një identitet vetjak.

Julika, mbesa e Peterit dhe vajza e shkrimtarit Naum Prifti, lexoi përshëndetjen e kryetarit të Federatës Vatra, dr. Elmi Berisha. Ai e vlerësoi Peter Priftin si shpirt rilindës dhe atdhedashës, një bashkëpunëtor i besuar i Fan Nolit dhe ithtar i idealeve të larta kombëtare. Vlera e veprës së tij qëndron në ndërtimin e themeleve të studimeve shqipe në Amerikë e më gjerë, duke i dhënë historisë së shqiptarëve hapësirë të dëgjohej dhe respektohej në mbarë botën. Në fund të fjalës, shpreheshin falënderime për Akademinë e Shkencave të Shqipërisë që po e respekton studiuesin e gjuhës shqipe dhe të albanologjisë.

Akad. Hamit Kaba në kumtesën “Politika shqiptare e pasluftës në studimet e Peter Priftit” e vlerësoi personalitetin e studiuesit të shquar shqiptaro-amerikan dhe veprimtarinë komplekse në disa fusha të shkencës dhe filologjisë. Ai bëri një pasqyrë të plotë të krijimtarisë shkencore të Peter Priftit, të arkivave të pasura dhe studimeve të tij mbi historinë e Shqipërisë, që nga antikiteti e deri në ditët e sotme. Akad. Kaba prezantoi punën kërkimore dhe frytet e saj në qendrën e studimeve ndërkombëtare pranë Institutit të Teknologjisë në Kembrixh, në Maçasusets, të cilin Peteri e vazhdoi deri në vitin 1976.

Akad. Kristina Jorgaqi, në kumtesën me titull “Interesat gjuhësore të poliedrikut Peter Prifti” vuri në dukje morinë e interesave kërkimore të Peter Priftit për Shqipërinë e shqiptarët dhe veçoi kontributin e tij për ruajtjen dhe njohjen e gjuhës shqipe në SHBA, për përhapjen e njohurive mbi historinë e saj, si dhe për mbështetjen e përkrahjen koherente të shqipes standarde. P. Prifti ishte pjesë e një ekipi, që merrte përsipër hartimin e teksteve për mësimdhënien e shqipes për anglishtfolësit. Produkti i një projekti trevjeçar ishte trilogjia për mësimin e shqipes, që përbëhet nga 3 tekste: Spoken Albanian , Standard Albanian, Reference Grammar for Students, si dhe një antologji me tekste leximi në gjuhën shqipe, Readings in Albanian. Paralelisht ai u angazhua edhe në mësimdhënien e shqipes dhe ka redaktuar të gjithë lëndën në librat “Shqipja e folur” dhe “Lexime në shqip”, duke ruajtur kriteret e gjuhës së njësuar letrare. Akad. Jorgaqi foli më tej për hartimin e metodave, fjalorët dygjuhësh dhe gramatikave për mësimin e shqipes nga P. Prifti etj.

Prof. dr. Arben Cici në kumtesën “Fan Noli dhe Peter Prifti- nga fryma e rilindjes tek mendimi modern shqiptaro amerikan” e vlerësoi Peter Priftin si një nga personalitetet më përfaqësuese të kulturës shqiparo-amerikane të shekullit të 20-të. Ai punoi për t’i sjellë çështjet shqiptare në qendër të vëmendjes akademike dhe politike në SHBA. Peter Prifti ishte vazhdim i drejtpërdrejtë i traditës së Fan Nolit, mendimtarit, përkthyesit dhe dijetarit, që besonte në fuqinë e arsimimit dhe të kulturës për të ndriçuar kombin.

Prof. dr. Rami Memushaj mbajti kumtesën “Polemika Prifti – Pipa për problemin e gjuhës letrare të njësuar”. Duke vlerësuar jehonën e Kongresit të Drejtshkrimit (1972) në botën shqiptare, ku vendimet e tij u zbatuan me vullnet të lirë në të gjitha trevat shqipfolëse dhe në mërgatat, prof. dr. Memushaj nga debati mes intelektualëve ka veçuar përgjigjet e Peter Priftit për gjashtë argumentet e Arshi Pipës kundër gjuhës së njësuar letrare. Ndër to, për argumentin se gjuha letrare u krijua për të nënshtruar gegët, Petri shpjegon se nevoja për një gjuhë letrare për tërë kombin qe artikuluar nga tri emra të mëdhenj të Rilindjes Kombëtare: Konstandin Kristoforidhi, Sami Frashëri dhe Faik Konica, dhe se Komisia Letrare e Shkodrës shënon përpjekjen e parë në këtë drejtim. Punën e papërfunduar të Komisisë e përfundoi Kongresi i Drejtshkrimit, arritjet e të cilit, shkruan Petri, “përbejnë një gur nishan në historinë e gjuhës shqipe”.

Biografja e Peter Priftit, znj. Eleni Karamitri, në kumtesën “Kujtesë bibliografike për portretin enciklopedik të Peter Priftit” renditi një sërë kontributesh: si anëtar i Akademisë Shqiptaro-Amerikane; në fushën e gazetarisë; në arte e letërsi e më gjerë. Peter Prifti publikoi artikuj në enciklopedi serioze si: Encyclopedia Britannica, Compton’s Encyclopedia, Encyclopedia Americana, Collier’s Encyclopedia, World Book Encyclopedia, etj. Është kontribuuesi i parë shqiptar në prestigjiozen Encyclopedia Britannica, pasi artikujt e tij janë me shumë vlerë për historinë e Shqipërisë dhe letërsinë shqipe. Emri i tij gjendet në serinë e librave “Shkrimtarë ndërkombëtarë”, ku në vëllimin “Shkrimtarë nga Europa Lindore” (Londër 1991) shënohet: “Peter Prifti është një konsulent për shqipen në Departamentin e Linguistikës në Universitetin e Kalifornisë, në San Diego. Ai shkruan rregullisht për tema të ndryshme lidhur me Shqipërinë, kryesisht mbi historinë, literaturën dhe çështjet aktuale.”.

Dr. Ermira Alija në kumtesën me titull “Një shikim komplementar në Shqipërinë komuniste nëpërmjet krahasimit të Priftit dhe Ypit” paraqiti nëpërmjet një analizë shteruese filozofike personalitetin e Peter Priftit, duke e vendosur në mesin e personaliteteve më me ndikim në zhvillimin kulturor të komunitetit dhe vendit të tij.

Konferenca u mbyll me diskutime dhe konkluzione për figurën shumëdimensionale të Peter Priftit me kontribute në krijimtari, në historinë bashkëkohore, në gjuhësinë dhe gjuhën shqipe, në fushën e publicistikës, por edhe si aktivist kombëtar e më gjerë.

www.akad.gov.al

Dashuria që e kemi dhe s’e kemi

by

Dr. Dorian Koçi/

Ilirian Zhupa është një nga ata poetë që nuk i lexon thjesht vargjet e tij , por i mbart gjithmonë me vete si memorje kulturore. Poezia e tij vjen gjithmonë si një surprizë e ndjeshme, si një përshkëndritje e butë që të zgjon emocionin pa paralajmërim. Ka diçka thellësisht intime në vargjet e tij, një mënyrë të rrëfyeri që nuk kërkon spektator, por edhe bashkëudhëtar. Prandaj edhe ribotimi i librit “Mos më pyetni ku kam qenë” (2016) ishte më shumë se një akt editorial: ishte një rikthim në një kohë leximi, në një moshë ndjeshmërie, ku brezi im i gjeti këto poezi herët dhe tani ka nevojë t’i rilexojë me një peshë tjetër përvoje.

Kur i kthehesh leximit të poezisë së Ilirian Zhupës pas vitesh, e kupton se poezia e tij nuk na ka moshuar. Përkundrazi, ajo ka fituar një shtresë të re kuptimi, sepse mungesa, pritja, dashuria e pambërritur dhe vetmia urbane që ai përshkruan, sot duken edhe më të njohura. Poezia e tij nuk është kurrë deklamative; ajo ecën përmes gjesteve të vogla, përmes lëvizjeve të përditshme që mbajnë brenda një dramë të heshtur.

Këtë e ndien qartë në poezinë “Është vonë të më mungosh”, e cila mund të lexohet si një rrëfim i brendshëm i njeriut modern, i humbur mes turmës, bibliotekave, kafeneve dhe rrugëve që gjithmonë të kthejnë aty ku ke nisur. Mungesa nuk është vetëm e sé dashurës; ajo shndërrohet në mungesë orientimi, mungesë fjale, mungesë vendi ku të mbështesësh kokën. Pyetjet e përsëritura – “Unë ku të shkoj? Unë kë të ndjek? Unë kujt t’i flas?” – janë më shumë se ankth dashurie: janë pyetje ekzistenciale.

Ilirian Zhupa e vendos subjektin e tij poetik mes njerëzve, por thellësisht vetëm. Pleqtë me fytyra të njëjta, shokët që largohen drejt dashurive të tyre, librat që “kërrusin nga dashuria” – të gjitha këto krijojnë një botë ku gjithçka duket e pranishme, por asgjë nuk e mbush boshllëkun kryesor. Edhe zjarri që ngroh të tjerët, nuk ngroh atë që mungon. Kjo është një poezi e mungesës që nuk shërohet me zëvendësime.

Megjithatë, në fund, poezia shpëton vetveten. Akti i të shkruarit, i këndimit të një dashurie që “e kam dhe s’e kam”, e kthen mungesën në krijim. Poeti bëhet njëkohësisht demiurg dhe pre e dashurisë, zot i një bote që e ndërton me vargje, por edhe i dorëzuar ndaj brishtësisë së ndjenjës. Në këtë çast Ilirian Zhupa është më i sinqertë se kurrë: poezia nuk e shëron plotësisht dhimbjen, por i jep asaj formë, dritë dhe kuptim.

Ribotimi i këtij libri është, në këtë kuptim, një ftesë për ta rilexuar veten. Brezi që e lexoi herët, sot e gjen veten në vargje me një qetësi tjetër, ndoshta më të dhimbshme, por edhe më të ndërgjegjshme. Dhe kjo është forca e vërtetë e poezisë së Ilirian Zhupës: ajo rritet bashkë me lexuesin, pa e humbur kurrë emocionin e parë.

ËSHTË VONË TË MË MUNGOSH

=============================

Më mungojnë shumë gjëra, po ti më mungon e para.

Rruga më shtyn me bërryla, sikur do të më nxjerrë në skaj.

Atje, nëpër stola, rrinë ulur ca pleq me fytyra të bardha

Dhe të gjitha fytyrat ngjajnë.

Unë ku të shkoj? Unë kë të ndjek? Unë kujt t’i flas?

Shkoj në biblioteka dhe librat më kërrusin nga dashuria,

Ndjek fluturimin e shtërgjve dhe në qiej më pikturohet një vajzë,

Flas me një që s’e njoh dhe s’di se ç’thonë fjalët e mia.

O, po i kam të gjitha e prapë më mungojnë, më braktisin,

Zjarri brufullon brenda gjoksit, ngrohen shumë në të, po jo ti.

Udhët ku shkoj përfundojnë pikërisht atje ku nisin,

Sytë më erren nga pritja sa s’i quaj dot sy.

Pi një kafe me shokët. Ndahemi. Ata vrapojnë te të dashurat e tyre,

Mbështesin kokat mbi supe, pëshpërisin, pastrojnë shpirtin nga bryma.

Po unë çfarë të bëj? Vij te vetvetja. Mbështes kokën në horizontet e grivëra,

Pëshpëris gjer në thirrje dhe më merret fryma.

Pas të gjitha këtyre shkruaj e ç’shkruaj vargje.

Qielli më bëhet i kaltër, mosha më ndihet e bukur, nata më mbushet me yje.

Këndoj dashurinë që e kam dhe s’e kam, po e gjej të brishtë e të madhe

E ndihem demiurg dhe pre i dashurive.

Është vonë të më mungosh, e dashura ime!

“Jo ndërhyrje në punët e brendshme”, dorëheqja e Ismail Qemalit, gjest atdhetarie dhe fletë lavdie

by

Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj/

Jo ndërhyrje në punët e brendshme

Ismail Qemali e kishte pranuar ndihmën e Fuqive të Mëdha për zgjidhjen e problemit shqiptar, por nuk kishte pranuar ndërhyrje në punët e brendshme të shtetit të ri. Ishte koha kur Ismail Qemali pati biseduar me Beqir Grebenenë për daljen në gjyq të tij, ku nuk tha asgjë, çuan në rënien e prestigjit të tij te disa patriotë shqiptarë. Kundërshtarë ishin Syrja Vlora, Myfid Libohova dhe Esad Pasha. Komisioni i Kontrollit e gjeti rastin për ta kthyer shtetin dhe qeverinë Kombëtare të Vlorës, në një provincë dhe qeveri lokale me kushte. Esad Pasha po luante rolin për ardhjen e princ Vidit dhe pjesëmarrës në qeverinë e tij. Kështu Fuqitë e Mëdha dhe princ Vidi e larguan nga skena politike qeverinë e Ismail Qemalit.

Ismail Qemali para popullit të Vlorës për vendimin e Fuqive të Mëdha për të sjellë Komisionin

Ndërkombëtar të Kontrollit në Shqipëri ka thënë se qëllimi i Evropës nuk mund të ketë shkak vetëm të mirën tonë, por një kontroll sa i zbutur e i zbukuruar që quhet, duke qenë që vjen prej mendimit që kanë bota për mos mundjen e shqiptarëve të qeverisen vetë, na jep ndjenjat të cilat s’janë fort të kënaqshme për shqiptarin që do lumturinë morale të Shqipërisë. Kështu ka thënë një e vërtetë të pamohueshme, duke theksuar se ardhja e princ Vidit në Shqipëri dhe Komisioni i Kontrollit nuk do t’i sillnin asgjë Shqipërisë. Ardhja e Vidit në Shqipëri nuk u konsideruar konsideruar si një akt pozitiv, pasi sa kohë që ishte Vidi në fuqi, në Shqipëri vepronte Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit.Ismail Qemali kishte meritën se e kishte kuptuar këtë më mirë nga të tjerët në periudhën ku vepronte.

Thuaj pakënaqësitë një nga një

Ismail Qemali nuk kishte shkuar mirë me konsullin italian në Vlorë, ndaj ky i kërkonte që të mbajë qëndrim krejtësisht të sjellshëm dhe korrekt ndaj Italisë. Ismail Qemali i kërkoi ti thoshte pakënaqësitë një nga një. Konsulli De Fagendis iu ankua për tarifat doganore për mallrat e importuara, merreshin në natyrë. Ismail Qemali ju përgjigj se ndodhte në Durrës, ku nuk kishte pushtet. De Fagendis ishte ankuar se mitropoliti ortodoks i Durrësit dhe disa ortodoksë të tjerë nuk trajtoheshin mirë nga Qeveria e Vlorës, sidomos në Elbasan dhe në Shpat. Ismail Qemali i kishte thënë se ushtronte një tolerancë të madhe, mbasi metropoliti në fjalë e ka harruar se është nëpunës kishtar shqiptar dhe jo agjent politik i një vendi të huaj. Ismail Qemali kishte plotësisht të drejtë. Ky mitropol në një letër dërguar Fuqive të Mëdha u bënte thirrje të siguroheshin privliegjet e vjetra të patrikanës në Shqipëri.

Ismail Qemali i kërkonte konsullit italian, ta këshillonte kolegun në Durrës, që të mos ndihmonte mitropolitin e Durrësit, por të gjithë ortodoksët për tu bashkuar me qeverinë e Vlorës”. De Fagendisi kërkonte të vendosej prej Qeverisë Kombëtare të Ismail Qemalit, ligjërisht, një kajmekam i lidhur ngushtë me Esad Pashën. Ismail Qemali nuk bëri asnjë lëshim. Ismail Qemali i ishte përgjigjur se në Shqipëri do tyë kishte një anarki të plotë sepse bejlerë të tjerë nuk do të vononin që të imitonin shëmbullin e tij. Ky ju ankua kryetarit të qeverisë se çështjen e studimit të një vije hekurudhore ja kishte ngarkuar disa kapitalistëve austriake dhe jo atyre italianë. Ismail Qemali i kishte thënë se oferta austriake ishte më e leverdisshme për Shqipërinë. Ismail Qemali i kishte thënë Lejhanecit se zëmërimi i qeverisë italiane kundër tij, nuk mund ta pengonte atë që ta ndalonte një ndërhyrje dhe sundim të politikës italiane në Shqipërinë e Jugut. Kjo do të kishte pasoja katastrofale për vendin e vet. Në këto kushte qeveria italiane mblodhi kundërshtarët kundër Ismail Qemalit, si Myfid Libohovën me shokë.

Ishte një front i gjerë lufte

Myfid Libohova ishte një nga kundërshtarët më të rrezikshëm të Ismail Qemalit dhe në këtë qëndrim, ai nxitej nga Italia. Ai thoshte se Qeveria Kombëtare e Ismail Qemalit, së shpejti do t’i vinte fundi, por edhe sikur kjo të mos ndodhte, Myfid bej Libohova, Esad Pasha dhe feudalët e tjerë do të kërkonin rrugë të tjera për t’i dhënë fund sundimit të Ismail Qemal Beut. Këta feudalë ia kishin arritur qëllimit, të ndihmuar nga Fuqitë e Mëdha. Ky ishte një front i gjerë luftë për Ismail Qemalin, të cilin nuk mundi ta përballonte, pavarësisht se nga lufta më vonë, në kushte dhe rrethana të reja, ai nuk do të hiqte dorë.

Me Ismail Qemalin në krye të Qeverisë Shqiptare, Fuqitë e Mëdha dhe Komisioni i tyre i Kontrollit e panë se nuk mund të luanin në kurriz të popullit shqiptar, nuk mund ta skllavëronin Shqipërinë. Vjena njoftonte se solidariteti i Austro-Hungarisë dhe i Italisë shtrihej në mënyrë të barabartë mbi Shqipërinë. Ishte një solidaritet grabitqar që nuk mund të pajtohej me rilindjen e një vendi të vogël as me karakterin e Ismail Qemalit.

Përgjegjësia e Fuqive të Mëdha të atëhershme ndaj historisë së popullit shqiptar ka qenë e rëndë. Zhurma që bënë në këtë çështje Fuqitë e Mëdha, kishte qëllim likuidimin e Qeverisë së Vlorës dhe zëvëndësimin e saj me qeverinë e princ Vidit. Feudalët e mëdhenj që i përkrahnin nuk guxuan ta bënin Esad Pashën, kryetar të qeverisë shqiptare, por bënë një feudal tjetër të madh Ymer Pashë Vrionin.

Qeveri për të gjithë Shqipërinë

Më 22 janar 1914 Ismail Qemali dha dorëheqjen. Në vendimin e dorëheqjes Ismail Qemalin ishte i bindur se i vetmi mjet për t’i dhënë fund përçarjes dhe anarkisë në vend, të formohej një qeveri e vetme për të gjithë Shqipërinë. Ky qëllim, sipas tij, mund të arrihej vetëm po t’ia dorëzonte pushtetin Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit. Ai përsëriti kërkesën që i kishte paraqitur më parë, në prani të ministrave të tij, atij Komisioni, që të merrte përsipër këtë detyrë dhe pushtetin në dorëzim.

Aqif pashë Elbasani, prefek i Elbasanit në telegramin dërguar Ismail Qemalit i thoshte gjesti atdhetar i Shkëlqesisë Suaj i shton një fletë lavdie shërbimeve të larta atdhetare të bëra nga ju. Meritoni nderime dhe me këtë rast adhuroj Shkëlqesinë tuaj. Ismail Qemali në telegramin e lamtumirës si kryetar i Qeverisë Kombëtare të Vlorës i drejtonte Aqif pashë Elbasanit, se kishte ushtruar për 14 muaj rresht pushtetin shtetëror të dhënë nga Asambleja Kombëtare. Në këtë periudhe ishte përpjekur me të gjitha mundësitë, “me gjithë të metat e mia”, të punonte në favor të bashkimit kombëtar dhe të tërësisë tokësore. Dhe shkaku i dorëheqjes ishte se disa ngjarje të hidhura të nxitura nga interesi vetjak janë shfaqur, kanë turbulluar harmoninë qeveritare për të cilën atdheu yne ka gjithnjë nevojë, dhe kësisoj çështja kombëtare u rrezikua shumë.

Ismail Qemali kishte ndërhyrë pranë Fuqive të Mëdha dhe u kishte propozuar që deri në ardhjen e princ Vidit, Qeverimi i gjithë Shqipërisë të merret në dorë prej Komisionit të Kontrollit. Ai u bënte thirrje bashkëkombësave të vet që t’i bindeshin autoritetit të Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit. Përfaqësuesit e popullit të Elbasanit në telegramin e që i dërgonin kryetarit të Qeverisë së Përkohshme, thuhej se me gjithë shpirt iu lutemi ti pranoni urimet tona të nxehta për burrërinë e atdhedashurinë që treguat. Kjo therori me të vërtetë i ngjanë asaj burrërie që ngritët flamurin për të parën herë në Vlorë. Këto dy punë nuk ka për t’i harruar Shqipëria kurrë. Rrofsh edhe shumë kohë! Gjesti i Shkelqësisë S’uaj, thuhej në telegramin e përfaqësuesve të popullit të Lushnjës më 23 janar 1914, që synon bashkimin e kësaj copëze Shqipërie, ka bërë të dështojnë qëllimet djallëzore të disa keqdashësve të kombit, të cilët në të kaluarën e në të tashmen nuk i kanë kursyer tradhëtitë për ta bërë Shqipërinë viktimë të interesave të tyre personale të poshtra, është glorifikuar dhe ndëruar prej të gjithëve. Më tej theksonte se është e plotë shpresa për ta parë në një kohë shumë të afërt Shkëlqesinë Tuaj përsëri në atë post të shenjtë dhe me shumë nderime ju puthim duart tuaja të ndershme. Veprimtaria e Ismail Qemalit dhe e qeverisë së tij kishte lënë mbresa në popullin që kishte qeverisur, ndërsa të këqija për feudalët e mëdhenj dhe Fuqitë e Mëdha.

Nga viti 1914 e derisa vdiq Ismail Qemali qëndroi jashtë vendit dhe nuk u kthye në Shqipëri. Dhe nuk mund të ishte ndryshe. Një njeri i ditur si ai nuk mund të punonte midis feudalëve injorantë dhe lakmitarë, një ndershëm si ai nuk mund të jetonte midis të pandershmëve që kishin tundur çdo flamur, një besnik si ai ndaj atdheut dhe popullit nuk mund të qëndronte midis tradhëtarëve feudale që të vrisnin natën dhe të qanin ditën. Kjo për vendin e vet s’do të kishte asnjë kuptim në ato kushte të rënda të krijuara.