Prof. Dr. Muhamet Racaj

Gjeneral-Major në pension

Profesor universitar

Ekspert i sigurisë dhe gjeopolitikës/

Në kontekstin e transformimeve të thella gjeopolitike që po përshkruam — largimi i SHBA-së nga Evropa, kriza ekzistenciale e BE-së, rritja e konflikteve hibride, asimetrike dhe potencialisht klasike — vendi i popullit dhe i trojeve shqiptare është shumëdimensionale dhe e ndikuar nga disa faktorë kyç:

1 Siguria kombëtare dhe mbrojtja

Trojet shqiptare — Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut (me popullsi shqiptare), Mali i Zi (me komunitet të madh shqiptar) dhe lugina e Preshevës — janë pjesë e një rajoni strategjikisht të ndjeshëm. Kriza e besueshmërisë së aleancave tradicionale, si NATO, ka një ndikim direkt në stabilitetin e tyre. Mungesa e një mbrojtjeje të besueshme ndërkombëtare rrit rrezikun nga kërcënimet hibride, sulmet kibernetike, destabilizimi politik i brendshëm dhe presioni ekonomik nga aktorë rajonalë dhe globalë.

2 Përplasjet e interesave ndërkombëtare

Rajoni i Ballkanit Perëndimor, ku gjenden trojet shqiptare, është një nyje e rëndësishme tranziti (Korridori 8) dhe ndikimi strategjik. SHBA, Rusia, Kina, dhe në një masë edhe Turqia dhe BE, shikojnë Ballkanin si zonë ndikimi, ku çdo dobësi institucionale ose shpërqendrim politik mund të shfrytëzohet. Në këtë situatë, populli shqiptar shpesh përballet me pasiguri mbi mbrojtjen, investimet dhe perspektivën ekonomike.

Roli i integrimit euro-atlantik

Për popullin dhe trojet shqiptare, integrimi në NATO dhe BE dhe partneriteti me aletin tonë strategjik SHBA-të mbetet ende mburojë kryesore e sigurisë dhe zhvillimit. Megjithatë, ngadalësia e procesit dhe sfidat që lidhen me vetë BE-në në krizë rrezikojnë të zvogëlojnë efektivitetin e këtij integrimi. Kjo krijon një presion të brendshëm për forcimin e kapaciteteve kombëtare të mbrojtjes dhe autonomisë strategjike.

3 Kërcënimet hibride dhe asimetrike

Populli shqiptar është i ekspozuar ndaj luftës hibride dhe asimetrike që zhvillohet në nivel rajonal:

Dezinformimi dhe propaganda për të ndikuar në perceptimin e pushtetit dhe të opozitës;

4 Sulme kibernetike në infrastrukturën shtetërore dhe financiare;

Presione ekonomike dhe energjetike që destabilizojnë vendet e vogla dhe rajonet me minoritete.

Në këtë kontekst, siguria e popullit nuk është vetëm çështje politike, por edhe çështje rezistence kombëtare dhe resiliencë sociale.

Trojet shqiptare si faktor gjeostrategjik

Pozicioni gjeografik i trojeve shqiptare midis Adriatikut dhe Detit Jon, pranë rrugëve kryesore energjetike dhe komunikacionit Ballkan–Evropë i jep rajonit një vlerë strategjike të lartë për aktorët globalë. Çdo dobësi në stabilitetin lokal mund të shfrytëzohet për të rritur presionin mbi BE dhe për të krijuar hapësira ndikimi nga aktorët joevropianë.

5 Konkluzion shkencor

Në këtë gjeopolitikë të re:

Populli shqiptar dhe trojet e tyre janë të ekspozuar, por edhe strategjikisht të rëndësishme.

Siguria e tyre është e ndërlidhur ngushtë me stabilitetin e BE-së dhe besueshmërinë e aleancës transatlantike.

Përballë krizës së sigurisë tradicionale dhe kërcënimeve hibride, autonomia strategjike, kapacitetet kombëtare dhe bashkëpunimi rajonal janë elemente kyç për mbrojtjen e popullit dhe integritetit të trojeve shqiptare.

Pa një politikë aktive dhe të koordinuar euro-atlantike, trojet shqiptare mund të shndërrohen nga faktor stabiliteti në zonë vulnerabiliteti.

Skema Strategjike – Trojet Shqiptare në Gjeopolitikën e Re Euro-Atlantike

ELEMENTI GJEOPOLITIK	PËRSHKRIMI	RREZIKU/NDIKIMI MBI TROJET SHQIPTARE
Kriza e BE-së	Dobësimi i unitetit dhe efektivitetit të Bashkimit Evropian	Ulet besueshmëria e mbrojtjes kolektive; shtete të ndara në Ballkan më të ekspozuara. Konflikti për integrimin euro-atlantik; vendime të ngadalta për mbështetje ushtarake.
Distancimi i SHBA-së	Fokus i Amerikës tek interesat dhe fuqia, jo rendi ndërkombëtar	Rrezik për braktisje strategjike; varësia e Evropës nga SHBA-ja bëhet problem. Politika amerikane për Arktikun/Grenlandën; mosndihma direkte ndaj BE-së në krizë.
Kërcënimet hibride	Dezinformim, sulme kibernetike, ndikim në politikën e brendshme	Dobëson stabilitetin politik dhe perceptimin publik; rrit tensionet etnike. Fushata dezinformimi kundër qeverive lokale; manipulimi i zgjedhjeve lokale.
Kërcënimet asimetrike	Presion ekonomik, energjetik dhe diplomatik	Kufizimi i veprimit të shteteve të vogla; varësia nga burimet strategjike. Presion mbi Shqipërinë/Kosovën për politika të caktuara; manipulim tregtar ose energjetik.
Rreziku i përplasjes klasike SHBA–BE	Konflikt i drejtpërdrejtë mbi interesat strategjike (p.sh. Grenlanda)	Trojet shqiptare mund të bëhen zona influencash ose tranziti; destabilizim rajonal. Scenario ushtarak / bllokada në Arktik, presion mbi Danimarkën si aktor rajonal.

“Skema e Rreziqeve Gjeopolitike mbi Trojet Shqiptare”

ELEMENTI GJEOPOLITIK	PËRSHKRIMI	RREZIKU / NDIKIMI MBI TROJET SHQIPTARE
Kriza e BE-së	Dobësimi i unitetit dhe efektivitetit të Bashkimit Evropian	Ulet besueshmëria e mbrojtjes kolektive; shtete të ndara në Ballkan më të ekspozuara. Konflikti për integrimin euro-atlantik; vendime të ngadalta për mbështetje ushtarake.
Distancimi i SHBA-së	Fokus i Amerikës tek interesat dhe fuqia, jo rendi ndërkombëtar	Rrezik për braktisje strategjike; varësia e Evropës nga SHBA-ja bëhet problem. Politika amerikane për Arktikun/Grenlandën; mosndihma direkte ndaj BE-së në krizë.
Kërcënimet hibride	Dezinformim, sulme kibernetike, ndikim në politikën e brendshme	Dobëson stabilitetin politik dhe perceptimin publik; rrit tensionet etnike. Fushata dezinformimi kundër qeverive lokale; manipulimi i zgjedhjeve lokale.
Kërcënimet asimetrike	Presion ekonomik, energjetik dhe diplomatik	Kufizimi i veprimit të shteteve të vogla; varësia nga burimet strategjike. Presion mbi Shqipërinë/Kosovën për politika të caktuara; manipulim tregtar ose energjetik.
Rreziku i përplasjes klasike SHBA–BE	Konflikt i drejtpërdrejtë mbi interesa strategjike dhe politike	Rrit pasigurinë rajonale; mund të ndikojë në vendimmarrjen e shteteve të Ballkanit Perëndimor dhe të pengojë integrimin euro-atlantik të trojeve shqiptare.

Përfundim

Populli dhe trojet shqiptare ndodhen sot përballë një momenti vendimtar historik, ku gjeopolitika e re euro-atlantike nuk lejon më neutralitet të paqartë, as pritje pasive. Në një Evropë të tronditur nga krizat e sigurisë, rikthimi i rivaliteteve të mëdha dhe erozioni i rendit liberal, çështja shqiptare nuk është më thjesht temë identitare, por pjesë e drejtpërdrejtë e arkitekturës së sigurisë rajonale dhe euro-atlantike. Trojet shqiptare, të shpërndara në disa shtete por të lidhura nga interesa jetike të përbashkëta, mbeten një faktor stabiliteti vetëm nëse janë të ankoruara fort në strukturat euro-atlantike.

Thënia e Ismail Qemalit se “fati i popujve të vegjël del nga dyert e tragjedive të mëdha” tingëllon sot më aktuale se kurrë. Historia evropiane shpesh ka prodhuar tragjedi për shqiptarët – nga copëtimet territoriale, te përjashtimi nga vendimmarrjet strategjike dhe tolerimi i padrejtësive historike. Megjithatë, gjeopolitika aktuale ofron një dritare reale për të mos qenë më objekt i zhvillimeve, por subjekt aktiv i tyre.

Partneriteti strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbetet boshti kryesor i orientimit të duhur historik të shqiptarëve. Ky orientim nuk është vetëm zgjedhje politike, por domosdoshmëri ekzistenciale për sigurinë, sovranitetin dhe perspektivën e qëndrueshme të trojeve shqiptare. Përfshirja në NATO, forcimi i kapaciteteve shtetërore të sigurisë dhe harmonizimi i politikave me botën euro-atlantike janë garancia e vetme që tragjeditë e së kaluarës të mos përsëriten në forma të reja.

Në këtë kontekst, e ardhmja e popullit shqiptar në gjeopolitikën e re euro-atlantike varet nga qartësia strategjike, uniteti politik dhe vetëdija se historia nuk fal hezitimin. Shqiptarët janë sot në drejtimin e duhur, por sfida mbetet që kjo rrugë të përkthehet në ndikim real, siguri afatgjatë dhe konsolidim të plotë në kampin

Nga Rafael Floqi

SHBA-ja po përballet me një nga shpërthimet më të rrezikshme të dimrit, teksa Vorteksi Polar – një masë gjigante ajri arktik – është zhvendosur nga Poli i Veriut drejt jugut, duke bllokuar vendin në temperatura ekstreme, erëra shkatërruese dhe stuhi dëbore që po paralizojnë jetën e përditshme.

Vorteksi Polar është një rreth i madh ajri jashtëzakonisht të ftohtë që zakonisht rrotullohet mbi Arktik. Kur ky sistem dobësohet ose zhvendoset, ajri polar “shkëputet” dhe zbret drejt jugut, duke sjellë temperatura nën zero, erëra të forta dhe kushte ekstreme dimërore në SHBA, Evropë dhe Kanada. Meteorologët e përshkruajnë këtë fenomen si një burg akulli që hap dyert dhe lëshon të ftohtin ekstrem mbi qytetet.

Whiteout dhe përplasje masive në Michigan

Pasojë direkte e këtij ftohti ekstrem ishin kushtet whiteout, ku bora dhe era zhdukën plotësisht pamjen. Në Michigan, mbi 100 automjete u përplasën zinxhir në autostradën Interstate 196, në Zeeland Township, duke krijuar një skenë kaotike që autoritetet e quajtën “jashtëzakonisht të rrezikshme”.

Aksidenti ndodhi në Interstate 196, në Zeeland Township, Michigan, rreth orës 10:19 paradite me orën EST. Rruga është mbyllur për të gjithë qarkullimin. Zyra e Sherifit të Qarkut Ottawa dhe Menaxhimi i Emergjencave të Qarkut Ottawa njoftuan se autobusë po transportojnë njerëzit e bllokuar në rrugë larg vendit të aksidentit. Drejtuesit e mjeteve këshillohen të qëndrojnë në automjetet e tyre derisa të kenë mundësi të hipin në autobus.

Shkollat Publike të Hudsonville dhe shërbimet e transportit publik të Holland, Michigan, po ofrojnë transport drejt Shkollës së Mesme Hudsonville.

Policia e Shtetit të Michiganit vlerëson se 30 deri në 40 kamionë të mëdhenj (semi-trucks) ishin të përfshirë në përplasje. Shumë persona janë lënduar, por nuk janë raportuar viktima.

Kushtet whiteout kanë shkaktuar disa aksidente të hënën, me disa prej tyre që përfshinin 15 automjete ose më shumë. Një pjesë e rrugës U.S. Route 131 është mbyllur në Kalamazoo, Michigan, për shkak të aksidenteve të shumta.

Kamionë të mëdhenj kanë qenë të përfshirë edhe në aksidentet në zonën e Kalamazoo-s, me disa kamionë që janë kthyer anash (jackknifing) në rrugë.

Policia e Shtetit të Michiganit konfirmoi se 30–40 kamionë të mëdhenj ishin të përfshirë në aksident, disa prej të cilëve u kthyen anash si lodra nga era e fortë. Dhjetëra persona u lënduan, por për mrekulli nuk pati viktima. Autostrada u mbyll plotësisht, ndërsa autobusë emergjence u dërguan për të shpëtuar shoferët e bllokuar mes stuhisë së borës.

Amerika nën akull

Më shumë se 230 milionë amerikanë u zgjuan me temperatura nën zero. Në Mesperëndimin e Sipërm, ndjesia e ftohtit nga era arriti deri në -40 gradë, duke krijuar kushte ku ngrirja e lëkurës mund të ndodhë brenda 10 minutash. Qytete të mëdha si Chicago, Milwaukee dhe Minneapolis u shndërruan në zona rreziku ekstrem.

Shërbimi Kombëtar i Motit lëshoi paralajmërime për stuhi dimërore, erëra të dhunshme dhe dëborë nga efekti i liqeneve, ndërsa autoritetet u bëjnë thirrje qytetarëve të shmangin udhëtimet e panevojshme.

Më e keqja ende nuk ka ardhur

Meteorologët paralajmërojnë se një valë e dytë arktike po vjen, edhe më e fortë, duke mos i lënë rajonit kohë për t’u rimëkëmbur. Ky “pushtim i akullit” mund të sjellë stuhi të reja dimërore edhe në Jug dhe në Bregun Lindor — zona që rrallë përballen me dëborë të tillë.

Vorteksi Polar është zgjuar dhe Amerika është futur në një betejë të ashpër me dimrin.

Instituti “Lumo Skendo”/

Isa Boletini, luftëtar e udhëheqës ushtarak popullor, organizator e drejtues i lëvizjes për çlirimin kombëtar, Hero i Popullit. Isa Boletini lindi në Boletin të Mitrovicës. Në moshën 17 vjeçare mori pjesë si luftëtar i Lidhjes Shqiptare të Prizërenit në betejën e Slivovës kundër forcave osmane. Ndihmoi në themelimin e Lidhjes Shqiptare të Pejës dhe në qëndresën e saj kundër sunduesve osmanë dhe synimeve grabitqare të Serbisë dhe Malit të Zi. Më 1901-1902 u vu në krye të qëndresës popullore në Kosovë kundër ndërhyrjeve të Serbisë, Malit të Zi dhe Austro-Hungarisë. Në vitin 1908 përkrahu revolucionin xhonturk, por iu kundërvu politikës antishqiptare të Xhonturqve. U dallua si udhëheqës e organizator i kryengritjeve të mëdha popullore kundërosmane të viteve 1908-1912. Udhëhoqi disa kryengritje kundërosmane në Drenicë-Mitrovicë, Shtime-Carralevë, Podujevë-Prishtinë etj. Në ditët e shpalljes së Pavarësisë u vu në krye të përfaqësuesve të Kosovës, si dhe u ndodh në krah të Ismail Qemalit në Vlorë më 28 Nëntor 1912. Në vitin 1913 si anëtar i delegacionit shqiptar së bashku me Ismail Qemalin shkoi në Londër, ku kundërshtoi me forcë vendimet e Fuqive të Mëdha për copëtimin e Shqipërisë. Më vonë kaloi sërish në Kosovë, ku organizoi qëndresën popullore kundër pushtuesve të rinj serbo-malazezë. Duke kaluar jetën në luftë e përpjekje dhe me urtësinë e tij, fitoi autoritet si udhëheqës popullor. Më 23 janar 1916 u vra pabesisht nga shovinistët malazezë në Podgoricë.

Isuf B.Bajrami/

Analizë e zgjeruar e formave të dhunës në kuadër të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe penale.

1. Konteksti juridik i konfliktit të armatosur 

Ngjarjet e ndodhura në Kosovë gjatë viteve 1998–1999 zhvillohen në kuadër të një konflikti të armatosur jo-ndërkombëtar, i cili, për shkak të shkallës së kontrollit efektiv dhe përfshirjes direkte të Republikës Federale të Jugosllavisë (Serbisë), përmban elemente të konfliktit të armatosur ndërkombëtar, sipas standardeve të përcaktuara nga jurisprudenca e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY)¹. Ky kualifikim juridik aktivizon zbatimin e Konventave të Gjenevës të vitit 1949, Protokollit Shtesë II dhe normave të së drejtës zakonore ndërkombëtare. 

2. Arkitektura e dhunës shtetërore: karakteri sistematik dhe i organizuar 

Dhuna e ushtruar në Kosovë nuk përbënte një seri incidentesh të izoluara, por një politikë shtetërore të mirëorganizuar, të zbatuar nga forcat ushtarake, policore dhe paramilitare, me mbështetje logjistike dhe hierarkike. Sipas jurisprudencës ndërkombëtare, një dhunë e tillë përmbush kriteret e një “sulmi të gjerë dhe sistematik” kundër popullsisë civile, element thelbësor për kualifikimin e krimeve kundër njerëzimit². 

3. Format e dhunës dhe kualifikimi i tyre juridik 

3.1. Vrasjet e qëllimshme dhe ekzekutimet jashtëgjyqësore 

Vrasjet masive të civilëve shqiptarë, përfshirë ekzekutimet pa gjyq, përbëjnë shkelje të rënda të nenit 3 të përbashkët të Konventave të Gjenevës dhe krime lufte sipas së drejtës zakonore ndërkombëtare. Në kontekstin e një sulmi të gjerë dhe sistematik, këto vrasje përbëjnë gjithashtu krime kundër njerëzimit në kuptim të nenit 7(1)(a) të Statutit të Romës³. 

Masakra e Reçakut përbën një shembull emblematic të kësaj forme dhune, ku viktimat ishin civilë të paarmatosur dhe të mbrojtur nga DIH.

 3.2. Dëbimi, deportimi dhe spastrimi etnik 

Dëbimi masiv i popullsisë shqiptare nga vendbanimet e tyre përbën deportim ose transferim të detyruar të popullsisë, i ndaluar shprehimisht nga e drejta ndërkombëtare humanitare. Këto veprime përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(d) të Statutit të Romës dhe shkelje të nenit 49 të Konventës së Katërt të Gjenevës⁴. 

Jurisprudenca e ICTY-së ka konstatuar se dëbimi i popullsisë shqiptare ishte pjesë e një strategjie për ndryshimin e përbërjes etnike të Kosovës. 

3.3. Zhdukjet me forcë 

Zhdukjet me forcë përbëjnë një shkelje të shumëfishtë të së drejtës ndërkombëtare, duke përfshirë: 

• shkeljen e së drejtës për jetë; 

• shkeljen e ndalimit të torturës; 

• shkeljen e së drejtës për njohjen si person para ligjit⁵. 

Në kontekst penal ndërkombëtar, zhdukjet me forcë përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(i) të Statutit të Romës, kur kryhen si pjesë e një sulmi të gjerë dhe sistematik. 

3.4. Tortura dhe trajtimi çnjerëzor 

Tortura, keqtrajtimi dhe trajtimi poshtërues i civilëve dhe të ndaluarve përbëjnë shkelje të rënda të Konventave të Gjenevës dhe të Konventës kundër Torturës (CAT). Këto veprime janë të ndaluara absolutisht dhe nuk justifikohen në asnjë rrethanë, përfshirë konfliktin e armatosur⁶. 

Në kuptim penal, tortura përbën krim lufte dhe krim kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(f) të Statutit të Romës. 

3.5. Dhuna seksuale dhe dhuna me bazë gjinore 

Dhuna seksuale, përfshirë përdhunimin, skllavërinë seksuale dhe forma të tjera të abuzimit seksual, përbën një nga format më të rënda të dhunës ndërkombëtare. Jurisprudenca e ICTY-së dhe ICC-së e ka njohur dhunën seksuale si: 

• krim lufte; 

• krim kundër njerëzimit; 

• akt potencial gjenocidal, nëse kryhet me dolus specialis⁷. 

Dhuna seksuale në Kosovë u përdor si mjet terrori, poshtërimi dhe shkatërrimi i strukturës shoqërore të komunitetit shqiptar. 

3.6. Shkatërrimi i pronës civile dhe objekteve kulturore 

Shkatërrimi i qëllimshëm i shtëpive, objekteve fetare dhe trashëgimisë kulturore përbën shkelje të nenit 53 të Protokollit Shtesë I dhe krim lufte sipas nenit 8(2)(a)(iv) të Statutit të Romës⁸. Ky shkatërrim kishte për qëllim eliminimin e pranisë fizike dhe kulturore të shqiptarëve në Kosovë. 

3.7. Dhuna psikologjike dhe terrorizimi i popullsisë civile 

Frikësimi, kërcënimet, rrethimet dhe terrorizimi sistematik i popullsisë civile përbëjnë shkelje të parimit të mbrojtjes së civilëve. Jurisprudenca ndërkombëtare e ka njohur dhunën psikologjike si element përbërës të persekutimit dhe trajtimit çnjerëzor⁹. 

4. Gjenocidi: analiza e elementeve materiale dhe subjektive 

Në kuptim të Konventës për Gjenocidin (1948), format e mësipërme të dhunës përmbushin elementet materiale të nenit II (a), (b) dhe (c). Çështja juridike qendrore mbetet prova e qëllimit specifik për shkatërrim, i cili analizohet në bazë të modelit të sjelljes, shkallës së dhunës dhe kontekstit shtetëror¹⁰. 

5. Detyrimet ndërkombëtare për drejtësi, kujtesë dhe mos-përsëritje 

Sipas së drejtës ndërkombëtare, shtetet kanë detyrime pozitive për: 

• hetimin efektiv të krimeve ndërkombëtare; 

• ndjekjen penale të autorëve; 

• sigurimin e reparacioneve për viktimat; 

• ruajtjen e kujtesës historike si garanci e mos-përsëritjes¹¹. 

Fusnota 

1. ICTY, Prosecutor v. Tadić, 1995. 

2. Statuti i Romës, neni 7. 

3. Po aty, neni 7(1)(a). 

4. Konventa IV e Gjenevës, neni 49. 

5. ICCPR; Konventa për Zhdukjet me Forcë. 

6. Konventa kundër Torturës (CAT). 

7. ICTY, Furundžija; ICC, Ntaganda. 

8. Statuti i Romës, neni 8.

9. ICTY, Kordić and Čerkez. 

10. ICJ, Bosnia v. Serbia, 2007. 

11. UN Basic Principles on the Right to a Remedy and Reparation, 2005. 

Vendi i Lekës;15.01.2026

Frano Kulli/

Gjithësa po ndodh me qeverisjen tonë, me një dyzinë ministrash e ministreshash nën akuza hajnjie, e kur të parit të këtyre minstrave e ministreshave nuk i bjen syni në qerpik as me kërkue ndjesë e le më me i shkue nëpërmend me dhënë dorëheqje, kishte me qenë shkak më se i mjaftueshëm që populli të dalë në rrugë për kërkuar hesap për hajninë që i bëhet. Për akuza që nuk vijnë prej “fjalëve të hallkut” që si “birat e gardhit” nuk mbyllen kurrë, por vijnë prej vetë organeve akuzatore të shtetit shqiptar. 

Populli është në një gjumë letargjik dimror e s’ka kurrfarë gjaset se do t’i dalë as në pranverë. Për popullin e mbetur këtu, deshta me thanë, po pse jo edhe për shqiptarë, që këto zapitat tonë të shtetit e të politikës i kanë degdisë nga sytë këmbët, nëpër kontinente. Bash atë pjesën vitale të popullit, brezin e punëve e të prosperitetit si të cilitdo vend. Krahun e punës e të lëvizjes, brezin e mesëm që lind e rrit fëmijë, që përbën të sotmen e projekton të ardhmen. As më pak as më shumë se ç’farë kanë bërë pushtuesit me të parët e tyre, në kohët para se vendi të rrethohej me telat me gjemba prej prijësve të socializmës . Kurse mendtarët, ata që japin ide e ndërtojnë platforma prosperiteti, heshtin. Ata pak që kanë mbetë këtu e të tjerë më të rinj e më të zot, që kanë ikë andej, gjithashtu.

E dhimshme deri në palcë, kjo që po ndodh. Heshtja e mendimtarëve këtu po rekrutohet në shumicë. Në të dy mënyrat; duke jua blerë atë, heshtjen ose duke jua dënuar fjalën… me shpërfillje. Ose , edhe për më keq, ditunarë , që rikthehen e ia shesin shpirtin Krajlit (pushtetit), më parë se t’ia ofrojnë përvojen e mendësinë e përparuar të botës, vendit e shoqërisë. Kjo ka sjellë për pasojë konformizmin modern. Kriza e besimit se Shqipëria mund të bëhet i ka pllakosë njësoj edhe ata, bartësit e mendimit të përimtë, mendimtarët. Njësoj si popullin që veçse zien përbrenda.I mpitë e i pafuqishëm.  Zëri i tyre është zbehë e nuk rezonon thuajse askund. Është njëjtësuar me zërin e atyre turmave të mpita, që do të duhej me qenë zbatuesit e platformave e projekteve prosperuese që lindin prej mendimtarëve. 

Prijësia shqiptare, politika e politikanët këtu i kanë bërë një dredhi të madhe lirisë së mendimit e të fjalës; e kanë lejuar atë, i kanë hequr rrethimin me tela e burgimin, por ndërkohë kanë investuar zhvleftësimin e fjalës e të mendimit e të mendimtarëve. Çka ka sjellë shkurajimin si mendësi e sjellje dhe e ka vënë shoqërinë e këtushme në një pakujdesje të plotë për fatet e veta. Edhe kur ata vidhen edhe kur ata plaçkiten; edhe kur ata fyhen e përbuzen. Me format modernitare të “investimeve strategjike “ dhe “investitorëve të huaj” të ardhur prej …s’dihet se ka, ka thyer shpresën se ky vend  është i vendasve. E po e orienton popullatën shqiptare drejt një rruge tjetër më pa krye e të rrezikshme; drejt ikjes, zvetënimit të kombit. Numri i personave që ikin, në dekadën e fundit është rritë…me progresion gjeometrik. Vendi po shpopullohet. E kjo është drama më e madhe që po i ndodh Shqipërisë. 

2

 Zëri i opinionbërësve,  i konceptuar dikur si zëri kritik i ndërgjegjes së kombit, duket se është bërë llogari nën presionin e konformizmit modern. Më shumë sesa mbrojtës të së vërtetës ajo sot funksionon si shërbestare e pushtetit.  Ngjan se jetojmë në një shoqëri ku heshtja shpërblehet dhe fjala dënohet. Më së paku me shpërfillje. Zëri i elitës shqiptare tingëllimin e vet të fortë  e ka pasë në vitet 20-’40 të shekullit që shkoi. Albanologu i njohur bashkëkohës Robert Elsie, këtë periudhë historike dhe kulturore do ta përkufizonte si: “koha e artë” dhe “rruga e modernitetit” në historinë shqiptare. Gazetat dhe revistat e asaj kohe, do të qe mirë të ishin model për ta emancipuar medien tek ne, te principet bazë mbi të cilat ekziston e zhvillohet media. Në radhë të parë si përfaqësuese e opinionit publik. 

Më vjen ta përsëris shpesh një ndodhi të Gjergj Fishtës.Përposë katër dekoratave shumë të larta që Fishta ka nga të huajt: “Mearif, kl.II, 1912”, akorduar prej Qeverisë Osmane, “Ritterkreuz, 1912” prej Austro-Hungarisë, prej Papa Piut XI “Medaglia di Benemerenza, 1925” dhe prej mbretit të Greqisë “Phoenix”, 1931 , të cilat figurojnë në jakën e zhgunit të fratit, në një foto të vitit 1932, është edhe një tjetër që pak është e njohur dhe rrallë përmendet…Ka qenë një dhuratë e shtrenjtë prej Krajl Nikollës së Malit të Zi: një komplet (lugë, pirun, thikë) prej ari, që Fishta e mbante në një vend të dukshëm të dhomës së tij në Kuvendin e Gjuhadolit dhe kishte dëshirë t’ua tregonte miqve, duke shtuar, jo pa ironi, se “këto janë punë krajlash”….

Ironia që Fishta përdor edhe për një dhuratë të çmuar është , posë të tjerash edhe një ekstrat i asaj mardhënie që ka ekzistuar në atë periudhë të historisë me Malin e Zi, fqinjin tonë lakmitar verior, mardhënie, shpesh e mbrujtur me pabesi e mosbesim…Po qe një elitë shqiptare atëhere, atdhedashës të mëdhenj, të cilët  çmoheshin shumë edhe nga të huajt, anipse këta të fundit, herë armiq në potencë e herë pushtues të vërtetë, nuk i donin as ata e as vendin e tyre, domethënë Shqipërinë tonë.Megjithatë, ndër konflikte sipërore ka patur edhe çaste paqeje. Paqja dhe prosperiteti i Shqipërisë, në radhë të parë; ky ka qenë edhe vokacioni  shpirtëror i njerëzve tonë të ndritur dhe atë e kanë shërbyer në plotpërputhje me normat e sjelljes së  qytetrimit europian. Kurse sot…

Si mund ta shërbejë interesin publik një medie , gazetarët e së cilës lëvizjen në kërkim të lajmit e kanë sa perimetri i zyrave në qendër të Tiranës ?! Ç’lidhje kanë me interesin publik ata medie (vizive) që, ditë për ditë kohën prime time ja vënë në dispozicion gjithmonë dhe vetëm politikës dhe personazheve të saj edhe atëhere kur ata s’kanë se ç’të thonë, ndërsa  me veprimet e tyre janë kryekëput kundër interesit të publikut ? Ose pronarë mediesh që ndërtojnë kulla të larta në Tiranë dhe posedojnë pasuri marramendëse. A mund të përftohen ato pa shitblerë interesa? A mund të jenë këta pronarë e gazetarë përfaqësues të interesit kombëtar, ani pse ca syresh emërtohen televizione kombëtare ? Është një neveri e madhe. Gazetari i famshëm italian, Indro Montanelli thoshte: Një gazetar i pasur është një gazetar që qelb erë, sepse ka shfrytëzuar zanatin për të arritur qëllime të tjera.