Nga Rafael Floqi/

Pas më shumë se një viti lufte shkatërrimtare në Rripin e Gazës, Izraeli dhe Hamasi arritën një marrëveshje historike të quajtur “faza e parë e paqes”, e cila parashikon ndalimin e armiqësive, shkëmbimin e pengjeve dhe të burgosurve, dhe një plan të gjerë për rindërtimin e Gazës nën mbikëqyrjen ndërkombëtare. Kjo marrëveshje, e shpallur në Sharm el-Sheikh, është cilësuar si “një rreze drite në errësirën e Lindjes së Mesme”, por edhe si një provë e madhe për paqen e qëndrueshme.

Në qendër të këtij zhvillimi qëndron edhe roli i papritur i presidentit amerikan Donald Trump, i cili, pas rikthimit të tij në skenën ndërkombëtare si ndërmjetës i paqes, arriti të përdorë lidhjet e tij personale me liderë rajonalë dhe kredencialet e “njeriut që nënshkroi Abraham Accords” për të krijuar terrenin e marrëveshjes.

Një marrëveshje e diktuar nga realiteti dhe rraskapitja

Lufta mes Izraelit dhe Hamasit pas 7 tetorit kishte shkatërruar çdo formë normaliteti në Gaza. Mbi 35 mijë të vrarë, miliona të zhvendosur, infrastruktura e rrafshuar, dhe një krizë humanitare që kishte tronditur opinionin ndërkombëtar. Për Izraelin, lufta ishte kthyer në një spirale politike që kërcënonte të përmbyste qeverinë e Netanyahut; për Hamasin, mbijetesa politike ishte bërë e vetmja strategji.

Në këtë kontekst lodhjeje dhe presioni ndërkombëtar, marrëveshja e paqes nuk ishte produkt i një ideali, por i një domosdoshmërie politike dhe humane. Ajo u arrit përmes një kombinimi të pazakontë faktorësh: diplomacisë egjiptiane, ndërmjetësimit të Katarit, mbështetjes së OKB-së dhe – në fazën përfundimtare – ndërhyrjes së drejtpërdrejtë të presidentit Trump dhe ekipit të tij të afërt, që përfshinte ish-këshilltarin Jared Kushner dhe biznesmenin Steve Witkoff, tani emisar i posaçëm për Lindjen e Mesme.

Trump, nga “dealmaker” te ndërmjetës strategjik

Trump ka luajtur një rol që, ndonëse jo formal, ka qenë thelbësor në çarjen e bllokadës diplomatike. Ai përdori kanalet e tij private me udhëheqësit e Egjiptit, Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara për të garantuar se çdo marrëveshje do të përfshinte një plan të qartë ekonomik për Gazën – një element që e bënte paqen më të prekshme.

Sipas burimeve të “The Jerusalem Post” dhe “Al-Arabiya”, Trump këmbënguli që marrëveshja të mos shihej si fitore për asnjërën palë, por si “një ndalesë e domosdoshme për të shpëtuar jetë dhe për të rindërtuar shpresën”. Ai kërkoi që ndihma ekonomike të mos kalonte përmes strukturave të Hamasit, por përmes një autoriteti të përkohshëm ndërkombëtar të mbikëqyrur nga OKB-ja, Egjipti dhe SHBA.

Ky koncept u pranua pjesërisht në draftin final të marrëveshjes, duke krijuar një strukturë të re administrative për menaxhimin e Gazës – një ide që Trump e kishte propozuar që në vitin 2020 në planin e tij “Peace to Prosperity”.

“Stili Trump”: Diplomaci përmes presionit dhe pragmatizmit

Ndryshe nga diplomatët tradicionalë, Trump nuk e fshehu karakterin e tij transaksional. Ai i qas marrëveshjet si negociata biznesi, ku secila palë duhet të fitojë diçka të matshme. Në këtë rast, ai i dha Egjiptit garanci për ndihmë ekonomike amerikane; i siguroi Izraelit se do të mbetej aleat strategjik; dhe i ofroi Katarit mundësinë për të rritur imazhin ndërkombëtar si ndërmjetës i paqes. Kjo qasje – e ashpër, por efektive – rezultoi në një kombinim presioni dhe joshjeje që e detyroi Hamasin të pranonte marrëveshjen. Një diplomat egjiptian e përshkroi procesin kështu: “Trump nuk foli për moralin e luftës, por për koston e saj. Ai u tha të gjithëve: ose ndaloni tani, ose humbni gjithçka që keni fituar.”

Kjo lloj diplomacie, megjithëse e kritikuar nga disa si cinike, funksionoi në terrenin e Lindjes së Mesme, ku fuqia dhe interesi janë shpesh monedha më e vlefshme se idealet.

Reagimet ndërkombëtare: Mes entuziazmit dhe dyshimit

Marrëveshja u përshëndet gjerësisht nga OKB, Bashkimi Europian dhe shumica e vendeve arabe. Në Tel Aviv, familjet e pengjeve e pritën me lot dhe flamuj. Në Gaza, njerëzit dolën në rrugë për të parë për herë të parë kamionët me ushqime dhe ilaçe që hynin pas muajsh. Por entuziazmi nuk e fshehu skepticizmin. Organizatat e të drejtave të njeriut paralajmëruan se marrëveshja është e brishtë dhe se pa një plan politik të qëndrueshëm për shtetin palestinez, çdo paqe do të mbetet e përkohshme.

Kritikët e Trumpit në SHBA e akuzuan se po përdor marrëveshjen si platformë politike për të rikthyer veten në qendër të diplomacisë botërore, duke shfrytëzuar reputacionin e “njeriut të marrëveshjeve”. Por edhe kundërshtarët e tij e pranojnë se ai arriti të ringjallë një proces që ishte zhytur në gjak dhe ngërç. Rëndësia gjeopolitike: Një kthesë në ekuilibrat rajonalë

Kjo marrëveshje nuk është vetëm një armëpushim; është edhe një sinjal i ri për ekuilibrat e Lindjes së Mesme. Izraeli për herë të parë pranon një plan rindërtimi që nuk e kontrollon plotësisht. Palestinezët marrin një dritë jeshile për një strukturë të përkohshme vetëqeverisjeje që mund të evoluojë në një entitet politik më të qëndrueshëm. Shtetet e Bashkuara, përmes Trumpit, rikthehen si aktor dominues në rajon pas një periudhe boshllëku të administratës Biden. Arabia Saudite dhe Emiratet shohin një mundësi për të përdorur fondet e tyre të investimeve për të garantuar stabilitetin rajonal.

Në këtë kuptim, marrëveshja shkon përtej ndalimit të armëve — ajo hap një fazë të re të “paqes ekonomike”, ku rindërtimi, investimet dhe interesat e përbashkëta mund të zëvendësojnë përkohësisht narrativat ideologjike.

Trump si katalizator i një procesi më të gjerë

Trump e ka paraqitur veten si njeriun që “ndalon luftërat përmes marrëveshjeve”. Ai nuk i frikësohet të negociojë me liderë të diskutueshëm dhe e sheh suksesin përmes rezultateve praktike, jo parimeve morale. Në rastin e Izraelit dhe Hamasit, kjo filozofi e bëri të mundur një marrëveshje që shumë e konsideronin të pamundur. Në fjalimin e tij pas nënshkrimit të marrëveshjes, Trump deklaroi:

“Nuk ka fitues në një luftë që vret fëmijë. Fitorja e vetme është kur njerëzit kthehen në shtëpi dhe fillojnë të ndërtojnë.”

Kjo retorikë, e kombinuar me një qasje të qartë për ndihmën ekonomike dhe sigurinë, i dha marrëveshjes një element pragmatik, të cilin shumë diplomatë tradicionalë e kishin humbur.

Sfida të hapura dhe pyetje të mëdha

Megjithatë, marrëveshja mbetet e brishtë. Pyetjet kryesore që lindin janë: Kush do të garantojë zbatimin e saj? A do të pranojë Izraeli një tranzicion politik në Gaza që përfshin elementë të qeverisjes palestineze? A do të mbetet Trump i angazhuar në proces apo do ta përdorë këtë si trampolinë elektorale? Në terren, sfidat janë të mëdha. Gaza ka nevojë për rindërtim total: energji, ujë, spitale, shkolla, rrugë. Pa një plan afatgjatë për zhvillim dhe pa një ndjenjë drejtësie për viktimat, paqja mund të shndërrohet shpejt në një pauzë para një cikli të ri dhune.

Paqe e përkohshme apo fillimi i një epoke të re?

Marrëveshja Izrael–Hamas mbetet një kompromis i vështirë, por edhe një dëshmi se diplomacia, kur udhëhiqet nga interesa konkrete dhe jo vetëm nga retorika, mund të prodhojë rezultate. Në këtë kuptim, roli i Trumpit ishte më shumë se simbolik: ai riktheu bindjen se udhëheqja personale, energjia politike dhe pragmatizmi amerikan mund të luajnë ende rol në zgjidhjen e krizave globale.

Në fund, paqja nuk është një nënshkrim, por një proces. Dhe nëse kjo marrëveshje arrin të mbijetojë, ajo mund të shënojë jo vetëm fundin e një lufte, por fillimin e një formule të re për paqen në Lindjen e Mesme, ku stabiliteti vjen jo nga idealet, por nga llogaritja e përbashkët e interesit njerëzor dhe ekonomik.

Ballkani sot është si një urë mbi humnerë, që mbahet mbi tri shtylla: Dejtonin, rendin kushtetues të Kosovës dhe Marrëveshjen e Ohrit. Po të thyhet njëra, ura bie, dhe bashkë me të bie arkitektura e paqes. Ky është momenti i fundit për të zgjedhur mes indiferencës që sjell tragjedi dhe veprimit që mbron stabilitetin. Historia nuk fal ata që nuk mësojnë: hija e viteve ’90 po troket sërish në dyert tona.

Nga Prof. dr. Skënder ASANI

Ballkani po hyn përsëri në një stinë të rrezikshme, ku hija e së kaluarës po tenton të mbulojë të tashmen dhe të ardhmen e rajonit. Nëpërmjet strategjive të mirëkoordinuara, projektet hegjemoniste, që dikur e çuan në shpërbërje të përgjakshme në ish-Jugosllavinë, po ringjallen nën petkun e të ashtuquajturës “botë serbe”. Nga sulmi paramilitar në Banjskë të Kosovës, tek retorikat e përditshme secesioniste në Bosnje e Hercegovinë, e deri te përpjekjet e sofistikuara për ta relativizuar Marrëveshjen e Ohrit në Maqedoninë e Veriut, po shfaqet një linjë e qartë veprimi: hapja e krizave paralele për të minuar themelet e shteteve multietnike dhe për të shkatërruar arkitekturën e stabilitetit ballkanik.

Historia e viteve ’90 është një paralajmërim i gjallë. Atëherë, vonesat në reagim, indiferenca dhe mungesa e vendosmërisë ndërkombëtare u paguan me gjak, gjenocid dhe shpërngulje biblike popullsish. Luftërat nuk u ndalën nga apeli moral, por vetëm pasi pasojat kishin arritur dimensione të pariparueshme. Vetëm pas Dejtonit (1995), ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë (1999) dhe Marrëveshjes së Ohrit (2001), Ballkani u ngrit mbi tri shtylla të reja, të brishta, por të domosdoshme, mbi të cilat u vendos rendi i ri i paqes. Sot, këto tri shtylla janë nën goditje të sinkronizuara. Bosnja kërcënohet nga retorika që përgatit terrenin për ndarje, Kosova ballafaqohet me tentativa për destabilizim dhe delegjitimim të sovranitetit, ndërsa në Maqedoninë e Veriut, Marrëveshja e Ohrit po sfidohet në vetë thelbin e saj.

Retorika e fundit e Beogradit, e paraqitur si paralajmërim për “rrezikun e luftës”, fsheh një strategji të sofistikuar për të devijuar vëmendjen nga krizat e brendshme dhe për të manipuluar klimën politike rajonale. Pas dështimeve të dukshme në Bosnje dhe Banjskë, fokusi është zhvendosur drejt Maqedonisë së Veriut, ku instrumentalizimi i ndasive të brendshme dhe politikat antishqiptare janë bërë mjet për të eliminuar subjektin politik shqiptar që buron nga Marrëveshja e Ohrit. Ngadhnjimi ose dështimi i këtij projekti, sipas intensitetit të investimit të padronit të botës serbe dhe retorikës manipulatore të kryeministrit maqedonas, do të varet drejtpërdrejt nga rezultati i zgjedhjeve lokale të tetorit, të cilat për llogaritë e Beogradit janë shndërruar në një provë për konfigurimin e ardhshëm të balancave politike në rajon. Kjo strategji, e mbështetur mbi narrativën e frikës dhe tensioneve ndëretnike, synon të bartë krizën drejt Kosovës, Bosnjës dhe më gjerë, duke krijuar terren për destabilizim të kontrolluar që prodhon kaos dhe varësi politike.

Në këtë rrethana, Ballkani nuk duhet parë si një krizë periferike, e kufizuar në margjinat e kontinentit. Ai është pjesë integrale e një tabloje gjeopolitike globale. Agresioni rus në Ukrainë sfidon rendin ndërkombëtar dhe parimin e sovranitetit; konfliktet e ndezura në Lindjen e Mesme po konsumojnë vëmendjen e fuqive të mëdha. Pikërisht në këtë moment shpërqendrimi strategjik, projekti i “botës serbe” kërkon të avancojë. Nuk është rastësi që skenarët destabilizues në Kosovë, Bosnje dhe Maqedoni zhvillohen paralelisht, duke ndjekur të njëjtat modele: përdorimin e paramilitarëve, sulmin ndaj marrëveshjeve ndërkombëtare dhe nxitjen e narrativave nacionaliste të dhunshme.

Marrëveshja e Ohrit nuk është një dokument i zakonshëm politik, por një kontratë themelore mbi të cilën u rindërtua paqja, u garantua barazia ndëretnike dhe u rivendos rendi kushtetues i Maqedonisë së Veriut. Çdo tentim për ta relativizuar ose për ta zhbërë nuk është një çështje e brendshme, por një sulm ndaj arkitekturës së stabilitetit ballkanik. Nëse bie kjo marrëveshje, pasojat nuk do të kufizohen vetëm në Shkup: ato do të përhapen si efekt domino në gjithë rajonin, duke rrezikuar që kufijtë, identitetet dhe sovranitetet të kontestohen sërish me gjuhën e dhunës.

Ky paralajmërim është preventiv dhe strategjik: vetëm një unitet unifikues i subjekteve shqiptare, i qëndrueshëm, koherent dhe vizionar, mund të neutralizojë këto prirje dhe të parandalojë realizimin e projekteve të paralajmëruara. Vetëm përmes këtij uniteti mund të mbrohet stabiliteti, paqja dhe ekuilibri politik i rajonit, të garantohet sovraniteti dhe e drejta kolektive e komunitetit shqiptar, duke i kthyer në dështim të plotë çdo tentativë të jashtme për fragmentim e destabilizim. Ky është një sinjal preventiv ndaj atyre që besojnë se ndarjet dhe përçarjet mund të prodhojnë kontroll sepse historia ka dëshmuar se vetëm bashkimi strategjik shqiptar është ai që përcakton ekuilibrin e paqes dhe kufizon çdo projekt që rrezikon arkitekturën politike të rajonit.

E përbashkëta e këtyre tri pikave të tensionit është e qartë: në shënjestër është rendi kushtetues dhe marrëveshjet ndërkombëtare që ndërtuan paqen. Nëse shembet njëra prej këtyre shtyllave Dejtoni në Bosnje, sovraniteti i Kosovës apo Marrëveshja e Ohrit do të shembet e gjithë ura mbi të cilën qëndron paqja në Ballkan. Dhe një herë që ura bie, ajo nuk shembet vetëm për një vend, por për të gjithë rajonin.

Prandaj, ky nuk është thjesht një apel akademik, por një thirrje urgjente për veprim preventiv dhe të koordinuar.

Nuk duhet lejuar që Ballkani të shndërrohet sërish në një vatër krize që thith energjitë e diplomacisë ndërkombëtare dhe konsumon gjakun e popujve të tij. Mbrojtja e Marrëveshjes së Ohrit, ruajtja e rendit kushtetues të Kosovës dhe garantimi i integritetit të Bosnjes nuk janë çështje lokale, por interesa strategjike të rendit evropian dhe ndërkombëtar. Nëse këto themele shemben, Evropa nuk do të përballet vetëm me një krizë rajonale, por me një plagë të re të gjeopolitikës globale, ku forcat e destabilizimit do të kenë fituar terren mbi paqen.

Ballkani sot është si një urë mbi humnerë, që mbahet mbi tri shtylla: Dejtonin, rendin kushtetues të Kosovës dhe Marrëveshjen e Ohrit. Po të thyhet njëra, ura bie, dhe bashkë me të bie arkitektura e paqes. Ky është momenti i fundit për të zgjedhur mes indiferencës që sjell tragjedi dhe veprimit që mbron stabilitetin. Historia nuk fal ata që nuk mësojnë: hija e viteve ’90 po troket sërish në dyert tona. Dhe këtë herë, përgjigja nuk mund të jetë as e vonuar, as gjysmake. Faktori ndërkombëtar duhet të kuptojë se çdo tolerim ndaj retorikës destabilizuese është investim në krizë, ndërsa faktori shqiptar duhet ta lexojë këtë moment si detyrën historike të unitetit strategjik. Pa këtë unitet, çdo arkitekturë e paqes do të mbetet e brishtë; me këtë unitet, çdo projekt i jashtëm për destabilizim është i destinuar të dështojë.

Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Shkeljet brutale të sovranitetit ajror të Polonise dhe Estonisë nga dronët dhe avionët luftarak Rus “ndezën alarmin e kuq” në USA/NATO, UN, BE, në media dhe opinion publik: “pragu i një lufte botërore”, deri te nxjerrja tërësisht nga konteksti i shqetësimit strategjik të *Gjeneralit të mirënjohur britanik, Sir. Richard Shirreff, ish-Zv.Komandant i NATO-s: “Rusia mund ta gjunjëzojë për 100 orë, ose 5 ditë Europën”, etj.

Si në çdo zhvillim me impakte kombëtare, edhe këto 2 raste i kam ndjekur me vëmëndje të shtuar si dhe jam konsultuar me kolegë në Washington, Bruksel, Londër, Berlin, etj. Në pamundësi t’i përgjigjem interesimit të mediave brenda dhe jashtë vendit, në vijim po gjeni një përmbledhje me vlerësime dhe mesazhe strategjike, pse jo edhe optimiste: “pse Rusia- Putiniste, ose Ariu rraskapitur (në prag të ngordhjes) ka zero mundësi të përballet me fuqinë e pakonkurueshme luftarake të Aleancës Euroatlantike (USA/NATO)”:  

Çfarë ka ndodhur më konkretisht ? 

Në datën 10 shtator: “një dyzinë dronësh luftarak Rus”, shkelën brutalisht sovranitetin ajror të Polonisë. Pjesa më e madhe u shkatërruan nga forca ajrore e Polonisë dhe Aleancës (F-35 Finlanez), duke shënuar rastin e parë që Polonia/NATO hapin zjarr ndaj makinerisë ushtarake të Rusisë. 

19 Shtator 2025, tre avionë luftarakë të gjeneratës së fundit (Mig-31) depêrtuan për 12 minuta në hapësirën ajrore të Estonisë. Edhe në këtë rast, fuqia ajrore e NATO-s (F-35, Italianë, Finlandezë dhe Suedezë) reaguan mënyrë shëmbullore  duke e rivendosur në kohë rekord sovranitetin ajror të Estonisë. Me duhet të qartësoj se “në ngjashmëri edhe vendin tonë”, Estonia nuk zotëron kapacitete ajrore. Si e tillë misioni i Policimit (mbrojtjes së sovranitetit) Ajror ushtrohet nga fuqia ajrore e NATO-s e drejtuar nga Italia. 

Si dëshmitar në prezantimet e pêrjavshme të Komandës Supreme (2008-2013), përmend se ka pasur me qindra raste, që avionë Rus kanë shkelur hapësirat ajrore të vendeve të NATO-s por që, në asnjë rast nuk janë qëlluar. Në memorjen time, ka një rast, por që nuk ka asnjë lidhje me NATO-n (Nëndor 2015) kur Mbrojtja Ajrore e Turqisë në ushtrimin e përgjegjësisë sovrane, rrezoi një avjon luftarak Rus në hapësirën e Saj Ajrore/kufi me Sirinë. Ndërsa të dy rastet në fjalë janë në rrethana tërësisht të tjera, pasi “prej 43 muajsh Rusia-Putiniste është në luftë jo vetëm me Ukrainën, por edhe me rendin global, vlerat perëndimore, interesat dhe fuqinë ushtarake të Aleancës Euroatlantike (USA/NATO/BE)”.

Prandaj bazuar në Nenin 4 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, Polonia dhe Estonia, kërkuan konsultime emergjente me 32 anëtarët. Ndryshe nga neni 5, neni 4 nuk parashikon kundërpërgjigje të menjëhershme. Gjithësesi neni 4, është masa/paralajmërimi i fundit diplomatik, përpara se NATO të aplikojë nenin 5, ose kundërpërgjigje ushtarake shpaguese. 

Qëndrimet dhe reagimet në të dy rastet: 

Kremlini i mohoi shkeljet, duke u justifikuar se “avionët fluturuan mbi hapësirat neutrale”, ndërsa nën oshilacionet neo-Staliniste j’u kundërpërgjigj Presidentit Trump: “Rusia është Ari, jo tigër prej letre”!

Këshilli i Sigurimit i OKB, zhvilloi takim urgjent në përgjigje të shkeljes së sovranitetit ajror të NATO-s, ku Ambasadori, Mike Waltz, konfirmoi se: “USA dhe aleatët janë të vendosur të mbrojnë çdo centimetër të territorit të NATO-s”. Këtë, përsëriti edhe Sekretari i NATO-s Mark Rutte. 

Presidenti Trump edhe nga OKB, reagoi më ashpër: “mos të tolerohen raste të tilla, pasi artikulli 5 i jep legjitimitet NATO-s të asgjësojë shkelësit e sovranitetit”. Ndërsa Komandanti Suprem i NATO-s, Gjenerali Grynkewich, të 2 operacionet i cilësoi “shumë të suksesshëm”. Ministri i Mbrojtjes së UK, Healey, referuar 2 rasteve shtoi se: “Rusia po ekspozon një nivel të ri të armiqësisë”. Më tej, ashtu si Presidenti Trump, siguroi se “UK do të kontribuojnë për të forcuar mbrojtjen ajrore në Poloni si dhe 3 vendet baltike”.  

Po ashtu, për shkak të agresionit neo-nazist ndaj Ukrainës (shkurt 2022) Rusia-Putiniste gjendet sot më e izoluar se asnjëherë në historinë e saj. Pra për shkak të kësaj lufte rrezikon përjashtimin nga 5-shja vendimmarrëse e Këshillit të Sigurimit (fjalimi mënçur i Presidentit Finlandez Stubb në OKB); nga Gjykata Ndërkombëtare është lëshuar “urdhër arresti si kriminel lufte” ndaj Putinit dhe për listën e Gjeneralëve dhe oborrtarëve zullumqarë rreth tij. 

Vlerësime dhe mesazhe përmbledhëse:

Përtej ulërimave si të Ariut të rraskapitur: “Rusia – Putiniste e ka tërësisht të pamundur të  ndërmarrë një përleshje ushtarake me Aleancën Euroatlantike (qoftë edhe me Poloninë stoike më vete)! 

Për ta argumentuar këtë, sjellim ftohtësisht në vemendje faktin që: “mbas 43 muaj lufte të përgjakshme, Rusia ka pushtuar më pak se 20% të Ukrainës, ka humbur në fushëbetejë mbi 1 milion ushtarë, si dhe ka shpenzuar 12 trilion €”. Pra, pas 43 muaj luftimesh, makineria kriminale e Putinit nuk e ka pushtuar as me tanke, as me raketa, as dronë Ukrainën, por si terroristët e Hamasit po zvarritet në tunelet e Zaporizhias, Oblasteve, etj, duke humbur jo vetëm iniciativën strategjike të Luftës me Ukrainën por edhe betejën me rendin e sigurisë globale dhe fuqinë ushtarake të aleancës trans-atlantike (US/UK/NATO/BE)”.

Mëndjet e sëmura nga lavdia e ushtrisë së kuqe jo vetëm në Mosk, Beograd, etj mund të na kujtojnë që edhe “në grahamat e fundit të perandorisë post-staliniste/BRSS”, Kremlini dërgoi një detashment të motorrizuar në Aeroportin e Prishtinës, për t‘i dhënë një mesazh fitimtarëve të luftës, pra USA/NATO: “Ariu polar ende nuk ka ngordhur”. Po me të drejtë edhe mund të kujtojnë që në Qershor 1999, pra vetëm 2 muaj para se Putini të pushtonte si Car i Ri Kremlinin (Gusht 1999). Vendimarrësit politikë në Bruksel/NATO, përkundër Gjeneralëve të kohës, e cilësuan si një “gabim të arsyetuar që lejuan këtë demonstrim të Rusisë në Prishtinë” por në fakt rezultoi një “tolerim i padobishëm” për stabilitetin si dhe të ardhmen Euro-Atalantike të rajonit. Historia i’u dha të drejtë *Gjeneralëve, por ky është diskutim: “pas pilafit ….”!

E thënë shkurt, përfshirja në luftë me Aleancën më të fuqishme të historisë së njerëzimit (për më tepër me Presidentin Trump), do të ishte vetëm një aventurë vetëvrasëse për Rusinë – Putiniste. Ndërsa edhe reagimet në të 2 rastet e sipërpërmendura, demonstruan se çdo sulm ushtarak ndaj çdo nga 32 vendet e NATO-s do të ndëshkohet në mënyrë shembullore nga fuqia e pakonkurueshme ushtarake e USA/Aleancës.

Në përmbyllje, mbetem edhe më besimplotë se: “vetëm falë fuqisë ushtarake të pathyeshme, të pakonkurueshme dhe vdekjeprurëse të ShBA/NATO si dhe Leadershipit të fortë të Trump, as Bota as NATO, as Ballkani Perëndimor, etj nuk do të rrokulliset në fatalitetin e Luftës së 3-të Botërore”. Në të kundërt, jo Lufta por: “paqja, rendi global i sigurisë, vlerat e qytetërimit dhe demokracia do të triumfojnë mbi neo-stalinistët, neo-Millosheviçët, shtetet dhe organizatat terroriste”!

Ndërsa konsideuar sa sipërpërmendur, në kapacitetin e një *Eksperti (gjithësesi, besoj jo të pa-njohur), do ti këshilloja vllazërisht dhe përgjegjshmërisht faktorët e Tiranës dhe Prishtinës Zyrtare që në rrethanat e një Rendi të Ri Global që po lind/vjen: “mbrojtjen e kufijve të dy shteteve sovrane (por një komb i vetëm) si dhe zhvillimi i interesave gjeopolitike në Rajon dhe Mesdhe, Shqipëria dhe Kosova, do mundet t’i realizojmë vetëm duke skalitur mirënjohjen kombëtare si dhe forcuar më tej dialogun dhe bashkëpunimin strategjik me USA/NATO/BE”. 

Ndërsa kolapsin ekonomik dhe izolimin ndërkombëtar, që e pret Rusinë – Putiniste mbas humbjes turpëruese të luftës në Ukrainë, e çmoj jo vetëm si një rrethanë e favorshme gjeopolitike por edhe një mision dhe sfidë kombëtare për faktorizimin e RSh/Kosovës në tavolinat e vendimarrjeve të mëdha (SHBA/NATO/BE/UN). 

Autori: *Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për çështjet e Sigurisë Kombëtare,

Ballkanit si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.

Shënin shtesë: *Gjenerali britanik Sir Richard Shirreff, ish-Zëvëndës Komandant Suprem i NATO-s; Komandant i Kontingjentit I-rë të UK në Prishtinë (06/1999); admirues i Presidentit Rugova dhe historisë së Shqiptarëve, si dhe miku im, me/për të cilin kam (bashkë) punuar për Themelimin e Përfaqësisë së RSh në SHAPE/NATO (2009-2012)”!

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

1. Kosova si realitet i pakthyeshëm shtetëror dhe juridik

Kosova është shtet i lirë dhe sovran, me subjektivitet ndërkombëtar të patjetërsueshëm, i lindur nga një proces i gjatë historik dhe i konsoliduar përmes vendimeve të institucioneve vendore, gjykimeve ndërkombëtare dhe përkrahjes së fuqive më të mëdha demokratike të botës. Deklarata e Pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk ishte një akt i rastësishëm politik, por një manifestim i së drejtës natyrore dhe ndërkombëtare për vetëvendosje.

Në vitin 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, me opinionin e saj këshillues, konfirmoi se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk shkel të drejtën ndërkombëtare. Ky akt i lartë juridik ndërkombëtar e vendosi Kosovën përfundimisht në hartën e subjekteve me identitet dhe subjektivitet të pavarur, duke i mbyllur çdo mundësi kthimi në të kaluarën koloniale ose nënshtruese.

2. Kosova dhe Shqipëria – dy shtete, një komb

Kosova dhe Shqipëria nuk janë thjesht dy shtete fqinjë që bashkëpunojnë, por janë dy motra të të njëjtit komb, të lidhura nga gjaku, gjuha, historia dhe kultura. Kufijtë politikë janë pasojë e padrejtësive historike, por identiteti kombëtar është i patjetërsueshëm. Sot, të dyja shtetet ecin së bashku drejt integrimit në Bashkimin Evropian dhe drejt forcimit të aleancës strategjike me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Kjo binjakësi shtetërore dhe kombëtare është faktor i rëndësishëm i stabilitetit në Ballkan. Shqipëria tashmë është anëtare e NATO-s, ndërsa Kosova aspiron drejt këtij destinacioni të natyrshëm. Dy shtetet shqiptare së bashku përfaqësojnë një bosht të fortë politik, ekonomik dhe kulturor, i cili kontribuon drejtpërdrejt në arkitekturën e re të sigurisë në Evropë.

3. Kosova në Rendin e Ri Ballkanik dhe Evropian

Ballkani, dikur arenë e përplasjeve të dhunshme dhe nacionalizmave të egra, sot është pjesë e një projekti të ri evropian, i cili mbështetet mbi paqen, bashkëpunimin dhe integrimin. Në këtë projekt, Kosova nuk është një “çështje e pazgjidhur”, siç shpesh e paraqesin kundërshtarët e saj, por një realitet i ri politik, që ka fituar legjitimitetin e vet përmes gjakut të derdhur për liri dhe përmes njohjeve ndërkombëtare nga shumica e shteteve demokratike.

Për Evropën, Kosova është dëshmi se parimi i vetëvendosjes dhe i të drejtave të njeriut nuk janë vetëm nocione teorike, por baza mbi të cilat ndërtohet një rend i drejtë dhe i qëndrueshëm. Pranimi i Kosovës në BE dhe NATO do të jetë jo vetëm përmbyllje e një procesi politik, por edhe afirmim i parimeve mbi të cilat ngrihet vetë Unioni Evropian.

4. Kosova në Rendin e Ri Botëror

Sot bota po kalon transformime të thella: nga një rend bipolar e unipolar drejt një arkitekture më të ndërlikuar multipolare, ku fuqitë e mëdha ndërthuren me aktorë rajonalë dhe organizata ndërkombëtare. Në këtë kontekst, Kosova nuk është një element i vogël periferik, por pjesë e këtij rendi të ri.

Subjektiviteti i saj ndërkombëtar, përkrahja e fuqive më të mëdha demokratike, si dhe pozicioni i saj strategjik në qendër të Ballkanit, e bëjnë Kosovën një faktor që ndikon në sigurinë rajonale dhe globale. Anëtarësimi i saj i ardhshëm në Organizatën e Kombeve të Bashkuara do të jetë një hap vendimtar, jo vetëm për legjitimitetin e brendshëm të Kosovës, por edhe për vetë funksionalitetin e Rendit të Ri Botëror, i cili nuk mund të pretendojë universalizëm duke lënë jashtë një realitet të pakthyeshëm.

5. Mesazhi i Kosovës për botën

Kosova është simbol i një populli të vogël që, përkundër përpjekjeve shekullore të shfarosjes dhe shtypjes, arriti të fitojë lirinë, të ndërtojë shtetin e vet dhe të bëhet pjesë aktive e bashkësisë ndërkombëtare. Ky është mesazh frymëzues jo vetëm për shqiptarët, por edhe për të gjitha kombet që luftojnë për liri e barazi.

Në Rendin e Ri Botëror, Kosova është provë se drejtësia historike është e mundur, se paqja ndërtohet mbi respektimin e të drejtave të popujve, dhe se kombet e vogla kanë vend të barabartë përkrah kombeve të mëdha.

Kosova nuk është vetëm një shtet i lirë dhe sovran. Ajo është një realitet i pakthyeshëm i Ballkanit, një pjesë organike e Evropës dhe një faktor i rëndësishëm në Rendin e Ri Botëror. Për shqiptarët, është motra e Shqipërisë. Për rajonin, është garanci e paqes dhe stabilitetit. Për botën, është dëshmi e fuqisë së së drejtës mbi padrejtësinë dhe e lirisë mbi shtypjen.

Prandaj, e ardhmja e Kosovës është e lidhur ngushtë me të ardhmen e Ballkanit, të Evropës dhe të botës së lirë. Kosova është, dhe do të mbetet, pjesë e pandashme e rendit të ri global, ku kombet e lira ndërtojnë paqe, demokraci dhe bashkëpunim të qëndrueshëm ndërkombëtar.

Violeta Mirakaj/

Jam krenare për prejadhjen time dhe kurrë nuk i harroj njerëzit me të cilët u rritabisedë me autoren e librit “Histori e përgjakur” Hamite Çelaj- Mulosmani. Një ditë mbasdite e vonë marr një ftesë nga mikja ime Rita. Kënaqësia ishte dhe më e madhe kur takoj nënën e saj Hamite Çelaj- Mulosmani ardhur për disa javë nga Parisi për vizitë këtu në NY. Biseda nisi shtruar me prezantimin, ku mbiemri im Mirakaj I ngacmoi kujtimet e saj të rinisë, e bëri të futet në rrjedhën e viteve pas Luftës së Dytë Botërore. Në fytyrë i lexohej shpirti një letër e shkruar, pasqyronte memorjen me ngjarjet pezmatuese, plot plagë dhe dhimbje si dhe për shumë familje të mëdha si ajo e Mulosmani, Dine, Pervizi, Ndrejaj, Bami, Mirakaj, Spahiu etj, histori tragjike të disa familjeve të njohura, kryesisht të Veriut, por edhe të Shqipërisë së mesme e ata të Jugut. Plaga e lënduar herë pas here, nuk shërohet kollaj.

Prezantimi i saj ishte shumë mbresëlënës. Pamja fisnike pavarësisht nga vitet në supe tregonte për një fuqi magjike shpirtërore të saj, magji që plotësohej nga rrëfimi plot ngjyra dhimbjeje për veten, familjen dhe bashkëvuajtësit e tjerë. Ky rrëfim që ngjan me një kalendar historik, ngre përsëri zërin kundër harresës për këtë periudhë shumë vjeçare ku me dhjetëra familje me qindra njerëz të përjetojnë një kalvar vështirësie plot privime jetësore. Sadopak kërkon të rikthejë në qendër të vëmendjes, figurat e realizuara të dalë nga kjo histori si pjesë e kalendarit historik të Shqipërisë të shërbejë si një reflektim i thellë për moralin e shoqërisë sonë në trashëgimin që duhet ruajtur nga brezat e ardhshëm. Shqipëria e vogël e 23 burgjeve dhe të 48 kampeve përqëndrimi, është historia e hidhur e ish të përndjekurve politik në rrëfime dhe statistika.

Në grupin e madh mbi 30- mijë të internuar është dhe famija Mulosmani. Biseda e ngrohtë me Zonjën Hamite përfundoi duke më dhuruar librin e saj, krijimtari poetike “Histori e përgjakur” botuar disa vite me parë. Këtë libër autorja ia kushton si shprehet “Derës së Madhe të Binak Alisë së Malësisë së Gjakovës; babës tim martir majorit mbretnor, Zenun Ali Mulosmamit në Tropojë dhe vllaut tim të ndjerë Hamit Zenun Mulosmanit në Amerikë; bashkëshortit tim të ndjerë Haxhë Çelaj në Vuthaj të Plavë-Gucisë dhe familjes time bashkëudhëtare për gjysmë shekulli në persekutimet politike, vuajtjet, sakrificat e qëndresat në internime e kampe të përqëndrimit te diktaturës komuniste; në rrugëtimet tona në vitet e Demokracisë së sotme e në mërgime nëpër botë”.

Pavarësisht gjithçkaje që mund të themi apo të shkruajmë, në zemër mbeten plot gjëra të tjera që janë më të mëdha se aftësia jonë për t’i shprehur. Kujtimet e Zonjës të shprehura poetikisht nuk janë thjesht kujtime peronale, por një testament i gjallë i një brezi të tërë që u sakrifikua për të mos u nënshtruar. Ato janë britmat e njerëzve që u përballën me ferrin e diktaturës.Janë këto dëshmitë një thirrje për ndërgjegjen tonë kombëtare:- Të mos harrojmë kurrë dhe të mos lejojmë që e vërteta të mbulohet nga heshtja.

Libri “Histori e shkruar me gjak” duke iu referuar parathënies të shkruar nga studiusi, publicisti Dëfrim Cani “- sillet më së shumti në kujtimet, përjetimet, dhimbjet, pengjet, humbjet, përndjekjet dhe dramat e thella që Hamite Çelaj Mulosmani dhe familja e saj përjetuan në hapësirën e errët të Shqipërisë social komuniste. Këto 87 krijime të shkurtëra dhe të gjata, shkruar në një stil të thjesht tregues dhe rrëfyes, me një frymë të thellë emocionale, shkruar në vargje, që herë-herë ngjajnë me vargun tradicional të poezisë apo këngës popullore, në fund të fundit tregojnë ç’ka ndodhur në jetën e saj, të afërmëve të saj, tregime të cilat janë thellë, të sjellë në një formë vargore, si shprehje e emocionalitetit, dhimbjes, përjetimit, sentimentalizmit prej femre dhe nëne, motre dhe gruaje…”. Libri hapet me poezinë “Familjes së Binak Alisë” si një prelud i historisë së jetës së poetes.

Rrugë e gjatë nëpër terr,/jeta jon’ asht’ ba ferr,/ jeta jon’- një ferr i zi…/nji gjys shekulli n’tan Shqipni. /Lindt Dielli, për Ne s’nxehtë, /delte Hana e s’na shndriste, /frynte era e s’na flladiste. /Çilnin lulet në pranverë,/ s’jepnin shije, s’jepshin erë,/ zia i ra popullit t’mjerë… Kjo mënyrë të shprehuri duket si një refleks i brendshëm dhe tradicional i trevës nga vjen Znj. Hamite Çelaj Mulosmani, një trevë me një kujtesë historike të njohur, madje të lidhur shumë me hapësirën ku ende gjallon të kënduarit në formën më tradicionale të mundshme të këngës kreshnike, në të cilat shquajnë personazhet mitikë, më vonë historikë që sjellin në vëmendje pushtuesin osman, periudhat e vështira me një trashëgimi të madhe luftëtarësh, luftrash, burrash të shquar me karakteristika të njohura atdhetarësh, luftëtarësh, burrash konaku, ndër të cilët shquan dhe burri i mençur dhe i famshëm i gjithë Malësisë së Gjakovës, Binak Alia.

Fakte dhe ngjarje që të dhëmbin- “Pa varre” shprehet rrëfyesja “ Që i vranë e vdiqnë, na thanë/ Po kurrë varret nuk ua pamë./ Ca i vran, ca n’burg kan’ vdek’/ Po kurr’ varret s’ua kem gjet…! Libri është shkruar mbi një grumbull të madh ngjarjesh të familjes së saj dhe të kujtesës së saj si pjesëtare e kësaj familje. Raporti i familjes së Znj. Hamite, ndërkohë është dhe raporti i shqiptarëve po me kohën në të cilën është evindentuar ajo që shkruhet në këtë libër. Rrugëtimi familjar i poetes- “Që kur isha e vogël fmi,/ S’u thanë kurr’ kta lotët e mi,/ Do t’shënohet në histori./ Dyzet e nand’, ky “Vit i Zi”,/ M’ikën

prindt’n’ Jugosllavi,/ Bashkë me dy vllaznit e mi,/ na lan’ vetëm katër

fmi,/…….Se jeta e tyne ish n’rrezik/Ja u kishin vu emnin “armik”…..Apo…”N’internim, ne na kanë çue,/ kshtu as dreqi s’kish nij,/ me u internue gra e fmi, Ish kan’ shkrue, kështu me shkrue.? E

me fatin me u pajtue,/ N’kamp me u rrit, me u martue….” Jeta e saj është një kalvar i dhimbshëm dhe i dhunshëm, ku përveç viktimizimit të qindra familjeve nga gjithë Shqipëria, mekanizmi i shkatërrimit të tyrei planifikuar me qëllim shpërbërjen e strukturave të tyre familjare.

Ajo shkruan në rrëfimin e titulluar “Jeta ime” – .” Vuajtje pa mbarim kem kalue,/ Por s’am trishtue, as ligshtue/Jetën me gjoks e kam përballue/Kryet me e ul, kurr’s’kam pranue/ Vegël e t’ligut, s’jam shndrrue”. Shprehet se duhet të përballonin për të siguruar mbijetesën nga njëra anë, por për të ruajtur mbijetesën e një dere që kishte që herët në Tropojë dhe ne Shqipëri. Rrëfimi i saj për motrën e madhe të saj Feride,…. “Në kushte shumë të mjerueshme, më 31 dhjetor 1945, kur gjithë Berati festonte në ahenge Natën e Vitit të Ri, Ferideja, në moshën 15-vjeçare, në kushte të mjerueshme, e sëmurë nga të ftohtit, pa ngrohje, nën terrin e natës, në prehrin e nënës, nën kthetrat e tmerrshme të urisë, duke kërkuar bukë ndërroi jetë”…dhe mjerimet vazhdojnë… Historia e familjes së madhe Mulosmani rrëfehet si libri për historitë e mbijetesës, që ngjan me një rapsodi të gjatë, që ngjan si poezi, si ditar, si dhembje e shkruar, si krenari, si kujtesë, si tregim i shkruar nga Hamite Çelaj Mulosmani.