Bujar Leskaj/

Themeluesi, anëtari i kryesisë së PD, student demokrat aktiv që nga takimi me Ramiz Alinë e deri tek organizimi i PD në Shkodër, Arben Broci; të rinjtë veprimtarë të PD: Nazmi Kryeziu, Bujar Bishanaku dhe Besnik Ceka u vranë pabesisht, sepse guxuan t’ia thonë pa frikë diktaturës se koha e saj kishte përfunduar njëherë e mirë dhe shqiptarët kishin zgjedhur Lirinë dhe Demokracinë!

Në 2 prill 1991 u plagosën gjithashtu 87 qytetarë, të cilët protestonin kundër grabitjes së votës së lirë dhe dhunimit të zgjedhjeve të 31 marsit nga partia- shtet.

Heronjtë e 2 prillit nuk janë vetëm heronjtë e Shkodrës, djepit të qëndresës antikomuniste dhe demokracisë! Ata janë heronjtë e gjithë Shqipërisë!

Ëndrra, dëshira, guximi dhe përpjekja e Arben Brocit dhe e të gjithë atyre që sakrifikuan jetën dhe derdhën gjakun e tyre për ta bërë Shqipërinë një vend të lirë, qëndrojnë në themelet e ndërtimit të shtetit demokratik, të cilin kemi ende shumë punë për ta ndërtuar!

34 vite më pas, emrat e 4 martirëve të 2 prillit, thërrasin në ndërgjegjen tonë për të na thënë se e keqja ende nuk është mposhtur!

Përulem përpara veprës e kujtimit të përjetshëm të martirëve të 2 prillit!

See insights and ads

Boost post

All reactions:

2323

Prof. Dr. Fejzulla Berisha/

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “Vatra” është një nga organizatat më të vjetra dhe më me ndikim të diasporës shqiptare, e cila ka luajtur një rol kyç në mbrojtjen e të drejtave kombëtare shqiptare dhe në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës. Që nga themelimi i saj në vitin 1912, “Vatra” ka ndikuar në politikën e jashtme të SHBA-së në lidhje me shqiptarët, duke qenë një faktor vendimtar në disa momente historike kyçe. Ajo ka shërbyer si një urë lidhëse midis shqiptarëve dhe institucioneve amerikane, duke ndihmuar në krijimin e një perceptimi të favorshëm për çështjen shqiptare në qarqet politike dhe diplomatike në Uashington.

Në këtë analizë të detajuar, do të shqyrtojmë me gjerësi kontributin e “Vatrës” në çështjen shqiptare, duke përfshirë lobimin për njohjen e pavarësisë së Shqipërisë, përpjekjet për të mbrojtur shqiptarët e Kosovës në periudha të ndryshme historike, rolin e saj gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe pas saj, si dhe ndikimin që ka pasur në procesin e çlirimit dhe pavarësisë së Kosovës. Po ashtu, do të trajtojmë edhe angazhimin e “Vatrës” pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës dhe sfidat e saj në raport me qeveritë e Kosovës dhe politikën amerikane.

I. THEMELIMI I “VATRËS” DHE ROLI NË ÇËSHTJEN SHQIPTARE (1912-1945)

1. Lidhja me Pavarësinë e Shqipërisë (1912-1913)

Federata “Vatra” u krijua në Boston nga një grup patriotësh shqiptarë, të cilët e panë të domosdoshme organizimin e diasporës shqiptare në Amerikë për të ndikuar në zhvillimet politike në atdhe. Themeluesit kryesorë të “Vatrës” përfshinin figura të shquara si Fan Noli, Faik Konica, Kristo Dako dhe të tjerë, të cilët ndanë një vizion të përbashkët për krijimin e një organizate të fuqishme që do të vepronte si një institucion përfaqësues i shqiptarëve në SHBA.

Lobimi për njohjen e Shqipërisë – Në vitin 1913, përfaqësuesit e “Vatrës” ndërmorën një fushatë intensive për të lobuar pranë Departamentit të Shtetit të SHBA-së dhe fuqive të mëdha evropiane për njohjen e Shqipërisë si shtet i pavarur. Me anë të peticioneve, memorandumeve dhe takimeve me diplomatë të huaj, ata kërkuan të sigurojnë njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë dhe të shmangin copëtimin e mëtejshëm të territorit të saj.

Misioni i Fan Nolit në Evropë (1919) – Gjatë Konferencës së Paqes në Paris, Fan Noli, si përfaqësues i “Vatrës”, u përpoq të ndërgjegjësonte fuqitë e mëdha për rëndësinë e ruajtjes së pavarësisë së Shqipërisë dhe për të mbrojtur Kosovën nga rreziku i aneksimit nga Serbia. Ai loboi për mosndarjen e Shqipërisë dhe për garantimin e të drejtave të shqiptarëve jashtë kufijve shtetërorë.

2.Mbështetja për Shqiptarët e Kosovës nën Mbretërinë Serbo-Kroate-Sllovene (1918-1941)

Pas vendimeve të Konferencës së Londrës në vitin 1913, një pjesë e madhe e shqiptarëve mbetën jashtë kufijve të shtetit shqiptar, kryesisht nën sundimin serb. Kjo situatë krijoi një krizë të vazhdueshme për shqiptarët në Kosovë dhe viset e tjera shqiptare nën Jugosllavi.

Denoncimi i kolonizimit serb – Në vitet ’20 dhe ’30, “Vatra” përdori gazetën e saj “Dielli” për të denoncuar kolonizimin serb në Kosovë dhe dhunën sistematike ndaj popullsisë shqiptare. Përmes raportimeve të hollësishme dhe analizave politike, gazeta “Dielli” informonte komunitetin ndërkombëtar për represionin e ushtruar ndaj shqiptarëve nga autoritetet jugosllave.

Ndikimi në politikën amerikane – Në vitin 1928, “Vatra” i dërgoi një memorandum Departamentit të Shtetit të SHBA-së, ku përshkruhej gjendja e vështirë e shqiptarëve në Kosovë dhe bëhej thirrje për ndërhyrje diplomatike për të mbrojtur të drejtat e tyre.

II. “VATRA” DHE LUFTA E DYTË BOTËRORE – MBROJTJA E ÇËSHTJES SHQIPTARE (1941-1945)

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, “Vatra” vazhdoi të ndjekë me vëmendje zhvillimet politike që prekën Shqipërinë dhe shqiptarët e Kosovës. Përfaqësuesit e “Vatrës” mbajtën kontakte me qarqet politike amerikane për të siguruar që çështja shqiptare të mos anashkalohej në përfundimet e luftës.

Lobimi në SHBA kundër rikthimit të Kosovës nën Jugosllavi – Pas Konferencës së Jaltës (1945), përfaqësuesit e “Vatrës” kërkuan nga administrata amerikane që të mos lejonte aneksimin e Kosovës nga Tito.

Fan Noli dhe Çështja Shqiptare – Në vitet ’40, Fan Noli vazhdoi përpjekjet diplomatike për të mbështetur çështjen shqiptare dhe për të parandaluar izolimin e Shqipërisë nga Perëndimi.

III. “VATRA” DHE LUFTA E KOSOVËS (1980-1999)

Me shpërbërjen e Jugosllavisë dhe rritjen e dhunës ndaj shqiptarëve në Kosovë, “Vatra” intensifikoi përpjekjet për të ndërkombëtarizuar çështjen e Kosovës në qarqet politike amerikane.

Lobimi në Kongresin Amerikan (1991-1992) – Përfaqësuesit e “Vatrës” u takuan me senatorët amerikanë për të ndërkombëtarizuar çështjen e Kosovës dhe për të ndikuar në politikën amerikane ndaj Serbisë.

Mbështetja për UÇK-në (1998-1999) – Gjatë luftës së Kosovës, “Vatra” mbështeti ndërhyrjen e NATO-s dhe organizoi tubime në SHBA për të ndërgjegjësuar opinionin amerikan mbi masakrat serbe në Kosovë.

IV. “VATRA” PAS PAVARËSISË SË KOSOVËS (2008-2025)

Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008, “Vatra” ka vazhduar të mbështesë lobimin për njohjen ndërkombëtare të Kosovës.

Mbështetja për integrimin e Kosovës në NATO dhe OKB.

V.“VATRA”, NJË ALEAT I PËRHERSHËM I KOSOVËS

Nëse Kosova dhe diaspora shqiptare arrijnë të bashkëpunojnë më ngushtë me “Vatrën”, ndikimi i shqiptarëve në politikën amerikane do të jetë edhe më i fuqishëm.

Nga Keze Kozeta Zylo/

Sot në një ditë të bukur pranverore marsi u takuam pas mësimit shqip me kompozitorin e shquar shqiptar z. Limoz Dizdari. Ashtu thjesht dhe plot mirësi zbriti nga makina dhe u ndal për të na takuar pas mësimit si mësues dhe si staf të Shkollës Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit në Staten Island në fidanishten e parë të gjitha shkollave cep më cep të Nju Jorkut gjer në Albany kryeqytet.

Ndërsa ecte drejt nesh me hapin e ngadalshëm dhe të qetë si në ekran, më vinin një seri filmash me muzikë nga Limoz Dizdari, një seri këngësh të kompozuara nga ai, por jehona e këngës “Gjuha Jonë” më dukej sikur dëgjohej, intepretohej prej nxënësve tanë, ndërsa ne vazhdonim të bisedonim me plot përzemërsi dhe kërshëri me artistin e shquar.

Kompozitori i famshëm Limoz Dizdari na falënderoi për mësimin e Gjuhës Shqipe në këtë Mision Kombëtar dhe natyrisht biseda e tij e ngrohtë rridhte si nje valë kaltëroshe e Detit Jon, ishte frymëzuese për të gjitha ne. Ai tha se ju ndjek vazhdimisht në ekranin e TV “Alba Life” dhe emocionohem kur shoh fëmijët e lindur dhe rritur në Diasporë të mësojnë Gjuhën Shqipe.

Une i shpreha mirënjohjen tonë të pakufishme për cfarë i ka dhënë artit dhe Kombit me kompozimet e tij aq të dashura për publikun. Ai me thjeshtësinë që e karakterizonte tha se pa bashkëpunimin me ju poetët nuk do te kishja kompozime të bukura. Dhe natyrshëm në mendje më vinin kompozimet si për këngët: Udhët e Atdheut, Fjalët e qiririt etj…

Takimi ishte shumë frymëzues, brezi im është rritur me këngët dhe muzikën e Limoz Dizdarit. Vepra e tij do të ngelet ndër breza sepse është siç thotë kompozitori botëror Bethoven si: “Ju uroj që muzika t’ju ndihmojë në pengesat e jetës dhe t’ju frymezojë t’ju sillni dhe të tjerëve nga lumturia juaj.”

Ishte një takim mbresëlënës me mësueset si Elona Shkreta, Aida Hajri asistente dhe stafin e shkollës si Denisa Loka dhe Rudina Martini me z. Limoz Dizdari, kompozitorin e shquar si për vepra simfonike ashtu edhe për përpunimin dhe kompozimin e këngëve të muzikës së lehtë mbështetur në traditën popullore shqiptare.

Dizdari është kompozitor i muzikës së shumë filmave.

Ai është pjesëmarrës në disa festivale të këngës dhe fitues i mjaft çmimeve të para dhe të dyta ku mund të përmendim këngët “Këputa një gjethe dafine”, “Udhët e atdheut më thërrasin” të vlerësuara me çmime të para.

Ka kompozuar muzikë të shumë filmave si “Beni ecën vetë”, “Malet me blerim mbuluar”, “Rrugë të bardha”, “Koncert në vitin 1936”, “Njeriu me top”, Qortimet e vjeshtës” etj. Ka kompozuar mjaft këngë për fëmijë, këngë të përpunuara, romanca, korale, sonatë për piano, pjesë instrumentale etj.

Për meritat e tij artistike Limoz Dizdari është vlerësuar me titullin “Artist i Merituar”.

22 Mars, 2025

Staten Island, New York

Dr. Bledar Kurti/

Në këtë ditë, më 12 mars 1933, nisi ajo që mund të njihet sot si podcast-i parë, titulluar “Biseda Pranë Zjarrit,” një seri komunikimesh radiofonike nga presidenti amerikan Franklin D. Roosevelt.

I ulur pranë vatrës së zjarrit, duke simbolizuar kuvendimin e drejtpërdrejtë me njerëzit e thjeshtë, presidenti komunikonte me popullin e vet përmes radios, që ishte edhe i vetmi mjet mediatik që dispononte çdo familje amerikane në atë kohë.

Ky komunikim i një shtetari me popullin përmes radios zgjati nga viti 1933 deri në 1944, e çimentoi rëndësinë e komunikimit me publikun edhe në fushën politike, e cila sot, fatkeqësisht bazohet pothuajse e gjitha te imazhi dhe komunikimi.

“Biseda Rreth Zjarrit” nisi gjatë Depresionit të Madh, ku populli kërkonte siguri nga shteti mbi situatën e rëndë ekonomike e financiare që po kalonte vendi, si edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore kur njerëzit e thjeshtë kërkonin siguri nga lufta.

“Biseda Pranë Zjarrit” përveçse komunikim i drejtpërdrejtë u bë një burim shprese dhe sigurie për të gjithë amerikanët. Bisedat e thjeshta të Presidentit e ndryshuar tërësisht mendësinë dhe botëkuptimin amerikan, duke e ngritur moralin dhe sentimentin popullor nga ai i dëshpërimit në atë të shpresës.

Thënie të tilla të Presidentit Roosevelt, si: “E vetmja gjë nga e cila duhet të kemi frikë është vetëm frika – Kur të arrish në fund të litarit, lidh një nyjë dhe mbahu fort aty – Ne nuk mund të ndërtojmë gjithmonë të ardhmen për të rinjtë tanë, por ne mund të ndërtojmë rininë tonë për të ardhmen – Njerëzit nuk janë të burgosur të fatit, por vetëm të burgosur të mendjes së tyre,” e shumë thënie të tjera shpresëdhënëse, i dhanë kurajë popullit amerikan të përballonte me forcë e sukses sfidat e mëdha e të tmerrshme me të cilat po përballeshin.

Kjo quhet shtetari.

Ky është shembulli që duhet ndjekur edhe sot.

T’i japësh zemër popullit tënd tregon se vërtetë të rreh zemra për popullin tënd.

Prof.Muhamed Mufaku/

Me rastin e 100-vjetorit të Lidhjes së Prizrenit, shtëpia botuese “Rilindja”, në vitin 1978 mori me guxim iniciativën për botimin e kompletit të parë të veprave të Sami Frashërit që përfshiu vepra të panjohura deri në atë kohë për publikun shqiptar, gjë që vazhdoi deri në vëllimin 7 me veprën “Kamus al–Alam: Pjesë të zgjedhura” në vitin 1984. Në krahasim me Tiranën ku Sami Frashëri u përqendrua si “ideolog i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare”, në Prishtinë u prezantua në një kontekst shumë më të gjerë (kombëtar e kulturor) me kompletin që e botoi “Rilindja”. Më vonë, Akademia e Shkencave e Shqipërisë nxori më 1988, dy vëllime me disa vepra të Sami Frashërit, duke përfshirë dramën “Besa” me përkthim të orientalistit të shquar Vexhi Buharaja (1920-1987). Më pas, kjo iniciativë e madhe kaloi në Shkup, duke vazhduar me shtëpinë botuese “Logos-A”, e cila botoi gjatë viteve 1994-2003 disa vepra të reja të Sami Frashërit të përkthyera nga turqishtja e arabishtja (“Personalitete shqiptare në Kamus al-Alam”, “Qytetërimi islam”, “Përpjekja e heronjve në përhapjen e Islamit” e të tjera), kurse me rastin e 100-vjetorit të vdekjes më 2004 e nxori kompletin me 20 vëllime duke përfshirë këto që u botuan në Prishtinë, Tiranë e Shkup.

Nacionalist, reformist, panislamist…

Kjo qasje, për njohje më të gjerë të Sami Frashërit në sajë të veprave të tij të botuara në gjuhë të ndryshme (shqip, turqisht e arabisht) në tri qendrat tona kombëtare kulturore, nxiti më shumë interesim për veprimtarinë e Sami Frashërit dhe pikëpamjet e tij të ndryshme, qoftë në këto tri qendra(Tiranë, Prishtinë e Shkup) ose më gjerë. Mu në atë kohë, historiani turk, Bulnet Bilmaz filloi të merrej me veprat e Sami Frashërit prej aspektit kombëtar turk, pasi që shumica e veprave të tij janë shkruar e botuar në turqisht, duke e konsideruar atë si një prej baballarëve të nacionalizmit turk. Mu në atë vit (2004) B. Bilmaz e paraqiti kumtesën e tij “Disa çështje në historinë e librit më të diskutueshëm të Shemseddin Samiut: ‘Shqipëria, ç’ka qenë , ç’është e ç’do të bëhet?”,mu në Prishtinë në kuadër të Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën,Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare.

Këto çështje të shtruara për librin e Sami Frashërit, u bënë më vonë objekt i studimit të filologut Zekerija Ibrahimi në librin e tij “Interlinearis: studime mbi gjuhën shqipe” (Shkup 2014). Kështu, autori në saje të analizës linguistike-stilistike të librit “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet?” arrin në përfundim se ka më shumë se një dorë në këtë libër, gjë që më vonë do ta theksonte më ndryshe albanologia franceze, Nathalie Clair.

Në këtë hov të interesimit të shtuar për Sami Frashërin u botua në Prishtinë më 2022 libri i studiueses kosovare, Zeqije Xhafa “Defterët e Sami Frashërit” që përmban tri dorëshkrime në turqisht të pabotuara deri më tani. Vërtet, këto tri shkrime u përgatitën të botohen në “Bibliotekën e xhepit” në Stamboll, në të cilën S. Frashëri botoi shumë vepra që u përkthyen vonë në shqip. Dy prej këtyre dorëshkrimeve (“Bashkimi islamik” dhe “E kaluara dhe e ardhmja e popujve islam”) u kryen më 1881, pra midis dy veprave karakteristike të Sami Frashërit në këtë fushë: “Qytetërimi islam” më 1878 dhe “Përpjekja e heronjve në përhapjen e Islamit” më 1884, pra kur Sami Frashëri paraqitet me pikëpamje panislamiste.

Këtë mendim do ta shprehte albanologia e njohur franceze, Nathalie Clair, në një referim të gjatë në Seminarin Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare më 22 gusht 2024. Ajo kishte shprehur edhe me herët se Sami Frashëri në disa vepra paraqitet si panislamist, por kësaj here u përqendrua në librin “Shqipëria: ç’ka qenë , ç’është e ç’do të bëhet?”. Ndonëse nuk e përmendi librin e Z. Ibrahimit që zbërthen se në këtë libër ka më shumë se një dorë, N. Claire u përqendrua gjatë në tezën e saj të re se kjo vepër që u botua më 1899 pa emër të autorit, kurse më vonë doli në turqisht me emër të Sami Frashërit pas vdekjes së tij më 1904 në përkthim të Shihin Kolonjes, është një “projekt familjar”, pra që përfshinte Samiun dhe dhëndrin Sh. Kolonja (burri i Nerveze Naim Frashërit), i cili ishte figurë aktive e Rilindjes kombëtare shqiptare. Ligjërata e N. Clairit zgjoi interesim, por për shkak të tejkalimit të kohës iu lejua vetëm një pyetje që i takoi akademik Rexhep Ismajlit, i cili pyeti me vend: si mund të jetë Sami Frashëri censor (pasi punonte në drejtorinë për censurë) dhe reformist?

Përkthimi i ri si pasurim

Ky interesim i vazhdueshëm për Sami Frashërin u kurorëzua në vjeshtë 2024 me rastin e 120-vjetorit të vdekjes me botimin e dy kompleteve të Sami Frashërit. Në Shkup, “Logos-A” e nxori tani një komplet me 7 vëllime që përfshijnë 30 vepra, disa prej të cilave botohen për herë të parë. Po ashtu, shtëpia botues “Dija” në Prishtinë lansoi një komplet të ri me pesë vëllime që përfshijnë dy romane (“Ndërgjegjja” dhe “Dashuria e Talatit dhe Fitnetës”) e tri drama (“Besa”, “Sejdi Jahja” dhe “Farkëtari Gjiva”) që do të vazhdojë me 10 vëllime tjera gjatë këtij viti: “Qytetërimi islam”, “Gratë”, “Fjalë të urta”, “Metologjia”, “Njeriu”, “Përsëri”, “Njeriu”, “Gjuha”, “Qielli” dhe “Toka” në përkthim të orientalistit Irfan Morina. Këtu kemi përjashtim dramën “Besa” që doli në Sofje më 1901 në përkthim të Abdyl Ypiit, kurse tani del në përkthim të orientalistit të njohur Vexhi Buharaja (1920-1987) me një parathënie të I. Morinës që zbërthen recepsionin e saj te historianët e kritikët turq.

Kuptohet, çdo përkthimi i ri nga origjinali është pasurim për opusin e një figurë shumëdimensionale si Sami Frashëri, kurse fjalën e tyre do të kenë kritikët dhe studiuesit që merren me këtë fushë. Kjo nuk është ndonjë risi pasi që “Iliada” e Homerit u përkthye tri herë në Tiranë gjatë 55 vjetëve (1965-2020) e vepra e Sami Frashërit “Përpjekja e heronjve në përhapjen e Islamit” u përkthye së pari nga Myftar Ajdini dhe doli në tri botime (1986, 1989 dhe 1994), kurse më 2003 u botua përkthimi i ri i Ismail Ahmetit që u përfshi në kompletin e parë më 2004. Sa i përket kompletit të ri në Prishtinë, përveç këtyre veprave letrare-kulturologjike që u përmenden, do të përfshihen edhe vepra tjera nga Sami Frashëri dhe për Sami Frashërin, kështu që ky komplet do të vazhdojë sivjet me risi që ndriçojnë më shumë figurën e Sami Frashërit dhe kontributin e tij për kombin e vet dhe për kombet e tjera.