Në historinë e shtetit shqiptar, ku shpesh politika është shoqëruar me improvizim dhe diplomacia me retorikë të varfër, figura e Rauf Ficos ngrihet si një përjashtim domethënës, si shembull i rrallë i një shtetari që e ndërtoi veprimtarinë e tij mbi dije të thellë, kulturë të gjerë dhe ndjenjë të lartë përgjegjësie kombëtare. Ai përfaqëson tipologjinë e diplomatit të formuar në shkollën e mendimit shtetëror evropian, i cili e kuptoi përfaqësimin e Shqipërisë jo si privilegj personal, por si detyrë morale ndaj një kombi të vogël, por me aspirata të mëdha historike.

Rauf Fico lindi më 13 mars 1881 në Sana’a të Jemenit, në kohën kur kjo trevë ishte pjesë e Perandorisë Osmane. Ai ishte biri i Tahmaz (Remzi) Fico, një funksionar i administratës osmane me prejardhje nga Gjirokastra, dhe i Hava Buzos, që vinte po ashtu nga një familje shqiptare me tradita qytetare. Rrethanat e lindjes së tij jashtë atdheut lidhen drejtpërdrejt me realitetin historik të shqiptarëve të asaj kohe, por edukata familjare dhe vetëdija e fortë kombëtare do ta formësonin që në fëmijëri lidhjen e tij të pandashme me Shqipërinë.

Vitet e para të jetës dhe shkollimin fillor Rauf Fico i kreu në mjedise urbane të Perandorisë Osmane, ku arsimi dhe disiplina intelektuale vlerësoheshin lart. Arsimin e mesëm e ndoqi në institucione të njohura të kohës, përfshirë gjimnazin e Janinës, një qendër e rëndësishme arsimore për shqiptarët e fundit të shekullit XIX. Që në këto vite ai u dallua për seriozitet, prirje të forta intelektuale dhe interes të hershëm për çështjet e shoqërisë dhe të shtetit.

Studimet e larta i përfundoi në Stamboll, në Mekteb-i Mülkiye, një nga institucionet më elitare të formimit administrativ dhe diplomatik të kohës. Ky universitet ishte vatër e përgatitjes së elitave shtetërore të Perandorisë Osmane dhe më gjerë, dhe Rauf Fico doli prej andej i pajisur me dije juridike, administrative dhe politike, si dhe me një botëkuptim shtetëror të bazuar në ligj, racionalitet dhe përgjegjësi publike. Pikërisht në këtë fazë u kristalizua profili i tij si administrator dhe diplomat me vizion afatgjatë.

Një nga tiparet më të spikatura të personalitetit të tij ishte kultura e jashtëzakonshme gjuhësore. Rauf Fico zotëronte disa gjuhë të huaja, ndër të cilat turqishten, frëngjishten, gjermanishten, italishten, greqishten, arabishten dhe persishten. Kjo aftësi e rrallë e bënte të pavarur në komunikim diplomatik dhe i jepte mundësinë të përfaqësonte Shqipërinë drejtpërdrejt, pa ndërmjetës, në tryezat politike të Evropës.

Pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë më 1912, Rauf Fico iu përkushtua shërbimit ndaj shtetit të ri shqiptar, në një kohë kur ekzistenca e tij ishte ende e brishtë dhe e rrezikuar. Ai kontribuoi në ndërtimin e administratës shtetërore dhe në konsolidimin e institucioneve, duke u shquar për korrektësi, ndershmëri dhe përkushtim profesional. Më vonë, ai mbajti poste të rëndësishme qeveritare, përfshirë detyrën e Ministrit të Punëve të Brendshme dhe atë të Ministrit të Punëve të Jashtme të Shqipërisë.

Në diplomaci, Rauf Fico përfaqësoi Shqipërinë në disa prej vendeve më të rëndësishme të rajonit dhe të Evropës, si Turqia, Bullgaria, Jugosllavia, Greqia dhe Gjermania. Në këto misione ai u dallua për qasje të matur, për mbrojtje të palëkundur të interesave kombëtare dhe për aftësi të veçantë në ndërtimin e marrëdhënieve të qëndrueshme ndërkombëtare. Diplomacia e tij ishte e heshtur, por efektive, larg spektaklit dhe afër arsyes.

Një nga faqet më të ndritura të veprimtarisë së tij mbetet angazhimi humanitar gjatë shërbimit diplomatik në Gjermani, në vitet e para të regjimit nazist. Në një kohë të errët për Evropën, Rauf Fico përdori mjetet diplomatike për të ndihmuar hebrenjtë e përndjekur, duke u siguruar atyre dokumente dhe rrugë shpëtimi. Ky veprim e vendos atë në radhën e personaliteteve që e panë diplomacinë si akt ndërgjegjeje njerëzore dhe jo thjesht si funksion formal shtetëror.

Përveç veprimtarisë shtetërore, Rauf Fico ishte i angazhuar edhe në jetën shoqërore dhe kulturore shqiptare. Ai mbështeti arsimin, mori pjesë në shoqata kulturore dhe bamirëse dhe ishte ndër nismëtarët e institucioneve sociale që synonin ndihmën për shtresat më të pambrojtura të shoqërisë. Për të, shteti modern nuk mund të ndërtohej pa ndjeshmëri sociale dhe pa edukim qytetar.

Figura e tij është vlerësuar edhe nga shkrimtari i madh Ismail Kadare, i cili e ka cilësuar Rauf Ficon si një nga figurat më të ndritura të diplomacisë shqiptare, duke theksuar kulturën e tij evropiane, zgjuarsinë politike dhe dinjitetin me të cilin ai përfaqësonte Shqipërinë në arenën ndërkombëtare. Ky vlerësim e vendos Rauf Ficon jo vetëm në historiografinë politike, por edhe në kujtesën kulturore të kombit.

Pas pushtimit fashist të Shqipërisë, për shkak të qëndrimeve të tij parimore dhe refuzimit për të bashkëpunuar me pushtuesit, Rauf Fico u arrestua dhe u internua. Ai u kthye në atdhe në vitet e fundit të jetës dhe ndërroi jetë më 23 janar 1944 në Tiranë, duke e mbyllur jetën e tij në heshtje, ashtu siç kishte shërbyer gjithmonë, me dinjitet dhe besnikëri ndaj parimeve.

Trashëgimia e Rauf Ficos mbetet sot një model i rrallë i shtetarit shqiptar të formuar, të ndershëm dhe largpamës. Ai dëshmon se diplomacia është mbi të gjitha kulturë, se shteti kërkon mendje të kthjellët dhe se atdhedashuria e vërtetë shprehet përmes shërbimit të heshtur, të përgjegjshëm dhe të ndershëm ndaj kombit.

Gjon F. Ivezaj

Last night, our wonderful young activists at AACI created a magical event to celebrate the unique 2025 official proclamation by Illinois Governor JB Pritzker, honoring freedom and our Visar Zhiti. It’s January 2026 in the USA, and we just had some of the darkest days in the history of this country and nation. We are experiencing a rupture in the fabric of the model of freedom, and last night, many of us needed to hear someone like Visar Zhiti talk about freedom. He has a unique life journey that gives him visibility from the darkest corners of humanity into the brightest moments of humanity. America should learn from Visar Zhiti and my hope was there will be more Americans last night who needed to hear Visar. It’s one of the reasons I decided to write about it in English and share my thoughts with those young Albanian-Americans who need to hear Visar talk about freedom. I will try to braindump my notes for you.

In his opening statement ,Visar with endless empathy, acknowledged that while he will share with us some of the struggles in his life journey, he knows about the struggles and difficult life journeys of all Albanians surrounding Albania. Coming back to the struggles of Albanians in communist Albania, he referred to themselves as “luftëtarë pa luftra” (warriors without wars) compared to our warriors in actual wars. The conversation was masterfully led by young AACI board member, Ada Hoti, and in preparing for the event Visar and Ada had decided, in the spectrum from darkest to brightest, this evening to focus on the side of good to cherish some moments of hope about freedom.

The first Visar’s poem that was shared was “Mirënjohja” (Gratefulness). Visar has found the strength to forgive all those involved who interrupted his youth and freedom. He spoke briefly about this moment and considered being grateful and forgiving as a way to give yourself back freedom. “Ndonjëherë e ke burgun në mendime” (Sometimes you have jail in your thoughts) was a very powerful statement. If there’s something in your life that keeps your thoughts jailed, you should find the strength to liberate your thoughts by forgiving and being grateful.

We then took a dive in “Në detin e Homerit” (In Homer’s Sea). This is a massive realm to explore, and Visar shared some of his thoughts looking back at the time he wrote that poem and how he wrote so much around the shoe metaphors. His novel “Këpuca e aktorit” (The Actor’s Shoe) dances around the object of the shoe. “Këpuca të mbron, po edhe te ndan nga ndjenja e tokës” (Shoe both protects you, but it also separates you from feeling the ground).

Going back to our dark and cold January 2026 realities, I feel we have lost the ability to feel grounded. As some of you may have noticed, I consider algorithms the enemy. Our eyeballs and thoughts have these “shoes” of violence, and we can’t seem to get out of this vicious cycle. I will try to further explore that realm of thoughts as I go through my notes from the event. Visar shared more thoughts on why he loves using shoe metaphors, as they are also a symbol of motion, travel, and exploration.

“Udhëtari udhëton dhe kthehet. Unë shpresoj që gjithë udhëtojmë të kthehemi” (The traveler travels and then returns. I hope we are all traveling to return). This was another thought-provoking moment to step back and think if we are all on a road to somewhere, is that destination always the start of our journey? We are born there, live here, and we get buried back where we were born? Visar then shared another moment for those free-spirited Albanians who lived locked in communist Albania. “Ne mund të ishim më të ikur duke ndenjur në vendin tonë” (Maybe we would have been gone more by staying in our country). This is a powerful feeling of not belonging where you live. You are not where you feel you are supposed to be, and so you pack and go where you feel free. The ultimate pursuit of happiness is also a journey, and while some feel they will be free in America, others feel they will be free in Albania, in Kosovë, in Kërçovë… We should all pursue our happiness.

Visar then spent some more time around his topics in his latest novel, “Këpuca e aktorit” (The Actor’s Shoe). “Njeriu e mendon të keqen më të fortë nga e mira (sipas Frojdit), mirëpo unë besoj që e mira është më e forta” (We think evil is stronger than good (Freud), but I believe that good is the strongest). Visar has seen and experienced the worst in humans. When I had the privilege to have a longer conversation with him, I mentioned to him many eye-opener moments during my days as a student in Albania, when I would hear horrific stories of what was happening amongst Albanians behind the iron curtain of communist Albania. Although these moments are painful and revisiting them causes pain, I think we need to share these stories with future generations to ensure we have our own “never again”. I think these stories also need to be shared with our fellow Americans who need to hear how bad things can become if we continue on this path of self-destruction.

Visar then shared his formative moment when he got a bit of taste of freedom through Whitman’s poetry. In a very brief period of light shining through the darkness of communist Albania, some Western literature was translated into Albanian. Skender Luarasi translated “Leaves of Grass” (Fije bari), and due to the glorious ignorance of whoever was removing Western books from libraries, this one survived as an agricultural book. So, thanks to agriculture, Visar got to experience some of Whitman’s poetry, which not only inspired him but also shaped him as a person. There were many metaphors he shared from this formative moment and how his life journey changed as you start thinking “liria është si ajri” (freedom is like air). We can’t live without air, and we can’t live without freedom.

The next chapter of the event on freedom featured one of our freedom heroes, Musine Kokalari. Visar shared many inspiring moments of Musine’s life journey. She studies in a prestigious university in Italy, and for her graduating thesis, she bravely chose to study one of her own – Naim Frashëri. Her work shines a light on Albanian studies as a foundation for so much more that needs to be done. She has a huge influence on many more Albanians who bravely followed her, including Ismail Kadare. Yesterday was going to be Kadare’s 90th birthday, so it was a wonderful moment to connect his inspirations with his incredible life’s work. Visar shared some details about how much the communist regime feared Musine. She gets arrested with her brothers, in a shameful moment for Albanians, she is accused and sent to serve prison in the harshest conditions. After serving her sentence, she is placed in a Rrëshen suburb. Visar described how this place looked: if Albania at the time was in dark corners of the world, Rrëshen was in the dark corners of Albania, and this Rrëshen suburb was the dark corners of Rrëshen. That’s where Musine was placed to live the rest of her life by the regime, afraid of her power of freedom. Even when she died, the inhumane regime had wrapped her body with barbed wire and tossed her in an unmarked spot. After the fall of the regime, Albanians found her remains in the barbed wire. She now has a memorial in Rrëshen and will live forever in our memories of freedom and resistance.

Visar then shared some of his highlights about the most famous Albanian, Saint Mother Theresa. She is a joint pride of all Albanians, as she was born in Shkup, her parents from Kosovë, and her mother lives in Albania – we are all parts of what formed Saint Mother Theresa. Visar and his wife, Eda, have explored her activities in Chicago to learn more about her, and he shared with us some of their findings. “Lutjet e saja janë poezi” (Her prayers are poetry) and “Nënë Tereza është liria e dritës” (Mother Theresa is the freedom of light) are some of the expressions he used to describe her. He shared how she knew how to deal with the worst of the dictators of her time. Goes to Cuba and meets Castro. Asks him to allow her to open a house for the poor. Castro responds that nobody is poor in Cuba, as we are all equal. She responds not to worry about it, as she will find them. Tiny lady but mighty fighter. Visar’s wife, Eda, had also collected another intimate moment that was shared by one of the ambassadors’ wives who participated in the sainthood ceremony in the Vatican. After Mother Theresa is finally allowed to come visit Albania by the communist regime after many years of begging them to visit her mother, Mother Theresa meets with Ramiz Alia. Similar to her demands to Castro, she asks to open a house for the poor in Albania. She gets no response, just a fake smile from him. She then also meets with Nexhmije Hoxha, who was suddenly going to lecture Mother Theresa about the rules of capitalism and that the house will be sold to the highest bidder. Mother Theresa responds: “doja të të jap rastin të jesh një herë e mirë” (I wanted to give you an opportunity to be kind once).

The next topic was the poem “Nënë” (Mother). Visar shared the darkest moments of his trial when he “wrote” this poem in his head. In those darkest hours, when he was experiencing the worst that fellow humans can do to another, his thoughts went to his mother. To cope with these dark hours, he mentally blocked out reality and thought about this poem. After he is placed in his jail cell, he talks with his jailmate, who asks him to share this poem in his thoughts. Visar shares it with him and hears back “poezitë duhen shpëtuar!” (poems must be saved!). In the darkest hours, these two cellmates were now on a mission to save poetry and thus save humanity. They shared them with other cellmates who were reciting them in their heads to make sure they wouldn’t be forgotten in case all the paper was destroyed. This moment of two fellow humans coming up with this mission to save humanity by saving poetry should be our call to action in these dark hours of January 2026. We need to band together to save our souls, to save our children from the doomscrolling jail, we need to stand up to fascism taking over the US before there are more fellow humans killed by the ICE Gestapo-like officers. “O fëmi, na edukoni!” (Oh children, educate us!) was how jailed Visar and his fellow jailmates were looking for hope. They were hoping there would be another generation to stop the madness of placing in jail those who think and write about freedom. We are at a tipping point of the rupture. This land and its people may be in the first days of lynching, like the Musine Kokalari lynching, we may be in the dark days of government placing in jail other Visars because they don’t have papers, because they are brown-skinned, because ICE didn’t like them.

Writing these notes and thoughts in the early morning after the event, as the sun serves up a brand new day, I am hopeful we will learn from Visar. He shares his lessons through his literature, and these talks, like the one last night. Similar to that moment of “poezitë duhen shpëtuar” (poems must be saved), I decided this talk needed to be captured and shared. Hope you managed to arrive here, reading all this, and now “save it too”. Many thanks to all the wonderful Albanians at AACI who worked to organize this event, and forever grateful to Visar for everything. “Dalshim gjallë”*

ILIR ZENKU

Chicago, January 29th, 2026.

(Written first hours at dawn of the day after AACI event with Visar Zhiti held on January 28th, 2026, celebrating “Day of Freedom” as proclaimed by Illinois Governor JB Pritzker)

* ”Dalshit gjallë” (May you come out alive) was the salute amongst jailmates in Spaç mine as they were changing shifts. Those who were coming out of the mine would wish for the ones going into the dark mine just to come out alive. My slight modification to this salute is that I hope we all come out of this dark period alive and well.

Av. Hasan Metuku/

Për të gjithë ju që keni procese në vazhdim apo do aplikoni për bashkim familjar për familjarët tuaj, qoftë nëpërmjet procesit konsullor (ne ambasadat amerikane) apo pershtatjen e statusit duke qenë brenda Shteteve të Bashkuara të Amerikës eshte me rendesi te dini se:

Më 22 janar 2026, Departamenti i Sigurisë Kombëtare (DHS) publikoi njoftimin në lidhje me rivendosjen e Garancis Publike, (formulari I-945).

Ky formular do të përdoret për emigrantët që do konsiderohen të papranueshëm pasi mund të bëhen barrë publike (per buxhetin e shtetit), por të cilëve mund t’u lejohet hyrja pas depozitimit të një garancie, e cila vepron si një garanci financiare për qeverinë e SHBA-së.

* Qëllimi: Të sigurohet që një jo-qytetar amerikan nuk do të varet kryesisht nga qeveria për jetesë.

* Ndryshimet e propozuara: Formulari i përditësuar I-945 përfshin një tarifë regjistrimi, përfshin Departamentin e Shtetit (DOS) në përcaktimin e kushteve dhe lejon paraqitjen e numrave të ndryshëm të çështjeve (I-485, DOS Konsullore ose Vizë Diversiteti).

* Anulimi: Garancia zakonisht anulohet pas pesë vitesh, me kusht që aplikanti të mos ketë marrë ndihmë publike në para ose institucionalizim afatgjatë.

* Kushtet e Anulimit: Një garanci mbetet në fuqi për një kohë të pacaktuar derisa të anulohet nga (Sherbimi i Emigracionit dhe Shtetesise)USCIS.

Anulimi mund të kërkohet nëse aplikanti:

* Ka qenë një (Reziden i Perhershem) LPR për të paktën 5 vjet pa e shkelur garancinë.

* Merr shtetësinë amerikane (natyralizim).

* Largohet përgjithmonë nga SHBA-ja dhe braktis statusin e LPR-së.

* Vdes.

Shkelja e Garancisë: Një garanci konsiderohet e shkelur nëse individi merr përfitime publike të caktuara për më shumë se 12 muaj në total brenda çdo periudhe 36-mujore. Nëse shkelet, shuma e garancisë i kalon qeverisë së SHBA-së si dëmshpërblim i likuiduar.

* Konteksti: Ky veprim synon të kthehet në një analizë më të gjerë, “të tërësisë së rrethanave”, nëse një aplikant ka të ngjarë të bëhet barrë publike, duke përmbysur rregullat më liberale të vitit 2022.

Si e vendos Sherbimi i Emigracionit dhe Shtetesise (USCIS) se kush mund të bëhet barrë për buxhetin e shtetit ?

Procesi i përcaktimit përfshin komponentët kryesorë të mëposhtëm:

1. Faktorët minimalë statutorë

Departamenti i Sigurisë Kombtare (DHS) merr në konsideratë të njëjtët pesë faktorë statutorë të përdorur për përcaktimin fillestar të papranueshmërisë për të vlerësuar shumën e duhur të garancisë:

Mosha: Nëse mosha e aplikantit ndikon në aftësinë e tij për të punuar (zakonisht duke u përqendruar tek ata nën 18 vjeç ose mbi moshën e pensionit të parakohshëm).

Shëndeti: Çdo gjendje mjekësore që mund të ndërhyjë në punë, shkollë ose kujdesin për veten.

Statusi familjar: Madhësia e familjes së aplikantit dhe numri i personave në varësi.

Pasuritë, Burimet dhe Statusi Financiar: Të ardhurat, pasuritë dhe detyrimet e familjes.

Arsimi dhe Aftësitë: Historia e punësimit, niveli i arsimit dhe aftësitë e punës.

Shuma e garancise financiare vendoset për të “mbajtur të padëmtuar” qeverinë e SHBA-së dhe agjencitë e përfitimit publik. Kjo do të thotë që shuma llogaritet bazuar në vlerën e parashikuar të përfitimeve publike që aplikanti konsiderohet se ka të ngjarë të marrë gjatë periudhës që garancia financiare është në fuqi.

Sa më e lartë të jetë mundësia që një aplikant të bëhet barrë publike, aq më e lartë do të jetë shuma e garancisë që USCIS do të kërkojë.

Shuma Minimale: Sipas ligjit, garancia duhet të jetë të paktën 1,000 dollarë, megjithëse shpesh është dukshëm më e lartë bazuar në faktorë t e rrezikut te permemdura me lart.

Nëse përcaktohet se një aplikant është i papranueshëm vlerësuar në bazën e barrës publike, por përndryshe është i pranueshëm për arësye të tjera, aplikanti mund të pranohet sipas vendimit të Sekretarit të Sigurisë Kombëtare pasi të ketë depozituar një garanci finaciare të përshtatshme dhe të duhur.

Si përfundim, përpara se një aplikant të mund të depozitojë një garanci financiare të barrës publike (në Formularin I-945), duhet qe Departamenti ti kërkojë që ta bëjë këtë.

Garancia e barrës publike depozitohet si siguri për kryerjen dhe përmbushjen e detyrimeve financiare të një të huaji të lidhur me qeverinë e SHBA-së.

Për çdo problem që mund të ndeshni gjatë procesit të bashkimit familjar, marrjes së vizës apo Green Card, jeni të mirëpritur për marrë këshillën e duhur.

Avokati Hasan Metuku

Metuku Law P.C.

39 Broadway, Fl 14, Suite 1450

New York, New York 10006

Tel/Fax: 212-480-4242

Email: Hhm@metukulaw.com

www.metukulaw.com

𝐃𝐫. 𝐁𝐥𝐞𝐝𝐚𝐫 𝐊𝐮𝐫𝐭𝐢/

25 janari shënon 61 vjetorin e vdekjes së Winston Churchill, një prej shtetarëve më të mëdhenj të shekullit të 20-të. I njohur si një drejtues i matur dhe vizionar, autor i fjalimeve frymëzuese dhe hero i popullit britanik gjatë Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore, ajo që dihet pak për të është se ai ishte edhe pioner i detantës midis perëndimit dhe lindjes gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë.

Nikita Khrushchev tha: “Në fakt, ishte idea e Winston Churchill për të hapur një linjë komunikimi midis fuqive perëndimore dhe Bashkimit Sovietik pas vdekjes së Stalinit….” Nuk ka asnjë dyshim që Churchill duhet kujtuar si babai i detantës, sikurse e meriton të quhet Luftëtari i Luftës së Ftohtë.

Si në shumë aspekte të jetës së tij, qëndrimi i Churchill ndaj Bashkimit Sovietik dhe Komunizmit vazhdon të gjenerojë shumë debate. I njëjti burrë shteti i cili nxiti luftë ndaj regjimit Bolshevik në vitin 1919, gjithashtu nxiti edhe bashkëpunim me Stalinin në vitet 30-të. Ai shpenzoi vitet e fundit të jetës së tij në detyrë duke bërë thirrje për një takim dhe samit për uljen e tensionit të Luftës së Ftohtë.

Ideja e Churchill për një samit u kundërshtua nga shumica e qeverive perëndimore. Por, pavarësisht kundërshtimeve të forta të Departamentit të Shtetit, Zyra e Punëve të Jashtme Britanike, dhe shumë ministra të jashtëm të qeverive perëndimore, u përpoqën të arrinin një modus vivendi me Moskën gjer në fund të karrierës së tij. Obsesioni i tij për të hyrë në histori si ‘paqebërësi më i madh’ vazhdon të mbetet i admirueshëm sot e kësaj dite, por ideja e tij për një samit kishte tendencën t’i ndante aleatët perëndimorë dhe për më shumë Kryeministrit Churchill i mungonte një politikë e qartë për ta arritur qëllimin e tij.

Për më tepër, ngjarjet e viteve 1951-55 e bënë të pamundur një detantë me Moskën. Duke marë parasysh ngjarjet e atyre viteve është e vështirë të pranosh se idetë e Winston Churchill për një samit me Bashkimin Sovietik do i kishte përmirësuar mardhëniet Lindje-Perëndim. Megjithatë, entuziazmi i këtij burri të madh shteti duhet admiruar, së bashku me dëshirën e tij për të zbutur tensionet e Luftës së Ftohtë, pavarësisht nga kundërshtimet që hasi dhe nga shëndeti jo i mirë që kishte.

Një nga nismat e para të Churchill për të thirrur negociata me Moskën erdhën gjatë fjalimit të tij të ‘Perdes së hekurt’ në Fulton, Missouri, SHBA, në Mars të vitit 1946:

𝑈𝑛𝑒̈ 𝑛𝑢𝑘 𝑏𝑒𝑠𝑜𝑗 𝑠𝑒 𝑅𝑢𝑠𝑖𝑎 𝑆𝑜𝑣𝑖𝑒𝑡𝑖𝑘𝑒 𝑑𝑒̈𝑠ℎ𝑖𝑟𝑜𝑛 𝑙𝑢𝑓𝑡𝑒̈. 𝐶̧𝑓𝑎𝑟𝑒̈ 𝑎𝑗𝑜 𝑑𝑒̈𝑠ℎ𝑖𝑟𝑜𝑛 𝑗𝑎𝑛𝑒̈ 𝑓𝑟𝑦𝑡𝑒𝑡 𝑒 𝑙𝑢𝑓𝑡𝑒̈𝑠 𝑑ℎ𝑒 𝑧𝑔𝑗𝑒𝑟𝑖𝑚𝑖 𝑝𝑎 𝑘𝑢𝑓𝑖 𝑖 𝑓𝑢𝑞𝑖𝑠𝑒̈ 𝑑ℎ𝑒 𝑑𝑜𝑘𝑡𝑟𝑖𝑛𝑒̈𝑠 𝑠𝑒̈ 𝑠𝑎𝑗… 𝐿𝑦𝑝𝑠𝑒𝑡 𝑛𝑗𝑒̈ 𝑚𝑎𝑟𝑟𝑒̈𝑣𝑒𝑠ℎ𝑗𝑒, 𝑑ℎ𝑒 𝑠𝑎 𝑚𝑒̈ 𝑠ℎ𝑢𝑚𝑒̈ 𝑠ℎ𝑡𝑦ℎ𝑒𝑡 𝑘𝑗𝑜 𝑚𝑎𝑟𝑟𝑒̈𝑣𝑒𝑠ℎ𝑗𝑒, 𝑚𝑒̈ 𝑒 𝑣𝑒̈𝑠ℎ𝑡𝑖𝑟𝑒̈ 𝑑𝑜 𝑡𝑒̈ 𝑗𝑒𝑡𝑒̈ 𝑑ℎ𝑒 𝑚𝑒̈ 𝑡𝑒̈ 𝑚𝑒̈𝑑ℎ𝑎𝑗𝑎 𝑑𝑜 𝑡𝑒̈ 𝑏𝑒̈ℎ𝑒ℎ𝑒𝑛 𝑟𝑟𝑒𝑧𝑖𝑞𝑒𝑡 𝑡𝑜𝑛𝑎.

Ky fjalim i Winston Churchill bënte thirrje për negociata me Bashkimin Sovietik dhe themelimin e një marrëveshje të gjatë e cila do zbuste tensionin Lindje-Perëndim në vitet e para të Luftës së Ftohtë, por gjithashtu tërhoqi një vëmendje shumë të madhe dhe rezultoi tejet bindës për opinionin e publikut amerikan mbi qëllimet armiqësore të Bashkimit Sovietik nën udhëheqjen e Stalinit:

𝑁𝑔𝑎 𝑆𝑡𝑒𝑡𝑡𝑖𝑛 𝑛𝑒̈ 𝐵𝑎𝑙𝑡𝑖𝑘 𝑔𝑗𝑒𝑟 𝑛𝑒̈ 𝑇𝑟𝑖𝑒𝑠𝑡𝑒 𝑛𝑒̈ 𝐴𝑑𝑟𝑖𝑎𝑡𝑖𝑘, 𝑛𝑗𝑒̈ 𝑝𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑒 ℎ𝑒𝑘𝑢𝑟𝑡 𝑘𝑎 𝑧𝑏𝑟𝑖𝑡𝑢𝑟 𝑚𝑏𝑖 𝑘𝑜𝑛𝑡𝑖𝑛𝑒𝑛𝑡.

Ky fjalim u perceptua si shumë anti-komunist dhe themeloi figurën e Churchill si Luftëtari i Luftës së Ftohtë par excellence në Lindje dhe Perëndim. Në fakt, fjalimi i ‘perdes së hekurt’ ishte përpjekja e parë madhore pas lufte e Churchill për të thirrur një samit negociues me Moskën.

Deklaratat e Churchill të vitit 1946 shpesh paraqiten kotradiktore. Ndërsa nga njëra anë ai tërhoqi vëmendjen për kërcënimin sovietik, duke bërë apel për forcë ushtarake dhe duke kundërshtuar politikat më shumë këshilluese sesa duhej ndaj Moskës, nga ana tjetër ai rekomandonte të kërkohej një marëveshje paqësore me Stalinin. Për Churchill ky ishte një drejtim logjik veprimi në mënyrë që të parandalonte përshkallëzimin e një konflikti apo një lufte të tretë botërore. Në lidhje me zhvillimin e bombës atomike amerikane, Churchill pati deklaruar në parlament që nga Gushti i vitit 1945, se “duhen të paktën tre, ose katër vjet, që të tejkalohet nga sovietkët progresi i arrirë në Amerikë.”

Churchill insistoi në besimin e tij se diskutimet e një niveli të lartë me Moskën do i zbuste tensionet Lindje-Perëndim. Më 14 shkurt ai mbajti një fjalim në Edinburgh, dhe për herë të parë përfshiu politikën e jashtme në fushatën e tij zgjedhore, gjer atëherë të dominuar plotësisht nga politikat e brendshme. Ai bëri thrirrje për diskutime me Moskën, duke ritheksuar pikëpamjet dhe qëndrimet e tij të viteve 1945-46, dhe për herë të parë ai përdori frazën ‘një konferencë për samitin’, si metoda e duhur për negociata.

𝑁𝑢𝑘 𝑚𝑒̈ 𝑑𝑒𝑙 𝑛𝑔𝑎 𝑚𝑒𝑛𝑑𝑗𝑎 𝑖𝑑𝑒𝑎 𝑒 𝑏𝑖𝑠𝑒𝑑𝑖𝑚𝑒𝑣𝑒 𝑚𝑒 𝑅𝑢𝑠𝑖𝑛𝑒̈ 𝑆𝑜𝑣𝑖𝑒𝑡𝑖𝑘𝑒 𝑛𝑒̈ 𝑛𝑖𝑣𝑒𝑙𝑒𝑡 𝑚𝑒̈ 𝑡𝑒̈ 𝑙𝑎𝑟𝑡𝑎. 𝐾𝑗𝑜 𝑖𝑑𝑒 𝑚𝑒̈ 𝑎𝑝𝑒𝑙𝑜𝑛 𝑠𝑖 𝑛𝑗𝑒̈ 𝑝𝑒̈𝑟𝑝𝑗𝑒𝑘𝑗𝑒 𝑠𝑢𝑝𝑟𝑒𝑚𝑒 𝑝𝑒̈𝑟 𝑡𝑒̈ 𝑘𝑟𝑖𝑗𝑢𝑎𝑟 𝑛𝑗𝑒̈ 𝑢𝑟𝑒̈ 𝑚𝑏𝑖 ℎ𝑒𝑛𝑑𝑒𝑘𝑢𝑛 𝑞𝑒̈ 𝑒𝑔𝑧𝑖𝑠𝑡𝑜𝑛 𝑚𝑖𝑑𝑖𝑠 𝑑𝑦 𝑏𝑜𝑡𝑒̈𝑣𝑒, 𝑛𝑒̈ 𝑚𝑒̈𝑛𝑦𝑟𝑒̈ 𝑞𝑒̈ 𝑠𝑒𝑐𝑖𝑙𝑎 𝑝𝑟𝑒𝑗 𝑛𝑒𝑠ℎ 𝑡𝑎 𝑗𝑒𝑡𝑜𝑗𝑒̈ 𝑗𝑒𝑡𝑒̈𝑛, 𝑛𝑒̈𝑠𝑒 𝑛𝑢𝑘 𝑒̈𝑠ℎ𝑡𝑒̈ 𝑒 𝑚𝑢𝑛𝑑𝑢𝑟 𝑚𝑒 𝑚𝑖𝑞𝑒̈𝑠𝑖, 𝑡𝑒̈ 𝑝𝑎𝑘𝑡𝑒̈𝑛 𝑝𝑎 𝑢𝑟𝑟𝑒𝑗𝑡𝑗𝑒𝑛 𝑒 𝐿𝑢𝑓𝑡𝑒̈𝑠 𝑠𝑒̈ 𝐹𝑡𝑜ℎ𝑡𝑒̈.

Progresi real i marrëdhënieve Lindje-Perëndim nuk dukej i mundshëm thjesht me anë të mënyrave të paqarta të një ‘procesi diplomatik’ siç kishte thënë ai në janar të vitit 1948. Ai tashmë ishte i bindur se suksesi mund të arrihej vetëm me anë të një takimi të krerëve të qeverive. Ai kishte ndër mend një samit si ai i ‘Tre të mëdhejve’ gjatë Luftës së Dytë Botërore. Mbështetja e opinionit publik ndaj idesë së Churchill për diplomaci nëpërmjet samitit të nivelit më të lartë ishte mënyra për të parandaluar një konflikt global. Sipas tij, Churchill përdori fjalimin e tij në Edinburgh për të luajtur kartën e tij patriotike për të siguruar të drejtën e Britanisë së Madhe për një vend në tavoliën e ‘Tre të Mëdhejve’.

Fjalimi i Churchill në Edinburgh kishte paraqitur qëllimet e tij politike nëse elektorati britanik do ia hapte përsëri derën e Numrit 10, Downing Street. Në zgjedhjet e 20 shkurt 1950, laburistët u rikthyen me një shumicë prej pesë karrigesh më shumë. Kjo fitore e ngushtë bënte të mundshme zgjedhje të parakohshme në një të ardhme të shkurtër ndaj Churchill mundi të qëndrojë si udhëheqësi i opozitës. Për më të shumtën e viteve 1950-51, as qeveria dhe as opozita nuk u përpoqën të mernin iniciativa madhore në politikat e brendshme apo të jashtme. I vetmi përjashtim ishte Churchill, i cili vazhdonte të këmbëngulte në planet e tij mbi samitin.

Është interesante që, ndonëse Churchill kishte bërë thirrje për një ‘marrëveshje’ me Moskën që nga fillimi i vitit 1946 dhe kishte promovuar një samit të ‘Tre të Mëdhejve’ që nga shkurti i vitit 1950, ai nuk shpjegoi kurrë se si këto negociata do çonin në relaksimin e tensionit dhe ndoshta në fundin e Luftës së Ftohtë. Ai mbetej i heshtur përsa i përket temave të cilat do shtroheshin në samit dhe se në çfarë sekuence do diskutoheshin!

Megjithatë, kontributi i Winston Churchill në marrëdhëniet ndërkombëtare gjatë kësaj periudhe ishte se, që nga muajt e parë të Luftës së Ftohtë ai kishte fillar të lajmëronte një katastrofë të mundshme dhe një holokaust nuklear. Ai kishte prezantuar çështjen e marrëdhënieve të detantës midis lindjes dhe perëndimit si një subjekt për diskutim që nga viti 1946, por ai dështoi të paraqiste një metodologji e cila do mund ta bënte teorinë e tij të përgjithshme më të prekshme në botën politike. Kjo mungesë detajesh kontribuoi në mënyrë decizive në mosbesimin që ekzistonte ndaj tij në qarqet politike në Britani dhe Shtetet e Bashkuara. Kësisoj, ishte vetë ai që e nënvlerësoi vizionin e tij.

Përgjatë ruajtjes së paqes në mbarë globin, tema e vazhdueshme e Churchill ishte fuqizimi i pozicionit të Britanisë në botë. Ai nuk ishte i interesuar vetëm për zbutjen e konfliktit Lindje-Perëndim per se. Ai ishte plotësisht i bindur në rolin themeltar Britanik në nisjen e një politike të tillë, madje, nëse do ishte e mundur, të arriej nën drejtimin e tij. Churchill besonte shumë tek roli i tij misionar për Britaninë e Madhe dhe Perandorinë e saj.

Për Churchill, marëveshja me Bashkimin Sovietik dhe një lidhje më e ngushtë midis vendeve europiane, duke përfshirë riarmatimin europian, i shërbenin vetëm synimiit të tij primar; i cili ishte mirëqënia, pushteti dhe reputacioni i Britanisë së Madhe. Ai planifikoi ta arrinte këtë duke vazhduar ‘një mardhënie vëllazërore’ më të ngushtë dhe më efektive me Shtetet e Bashkuara.

Churchill ishte plotësisht në dijeni të situatës së vështirë ekonomike britanike. Ai besonte se gjatë forcimit dhe zgjerimit të ushtrisë sovietike dhe amerikane, Britania duhet ti ndiqte nga pas. Si rrjedhojë, pozicioni ekonomik botëror i vendit të tij do zvogëlohej më shumë dhe Britania do niste të varej ekonomikisht dhe ushtarakisht nga Shtetet e Bashkuara. Vetëm në një periudhë të détente, e cila do i jepte Britanisë një hapësirë të rimëkëmbej ekonomikisht, sëbashku me një përqendrim të përshkallëzuar të kontrollit të resurseve imperiale, mund të parandalonte, madje mund ta ndryshonte këtë proces.

𝑴𝒖𝒂𝒋𝒕 𝒆 𝒑𝒂𝒓𝒆̈ 𝒏𝒆̈ 𝒅𝒆𝒕𝒚𝒓𝒆̈, 1950-1951.

Pavarësisht shpresave të Winston Churchill për paqe të propozuar gjatë fushatës elektorale, dhe pavarësisht shpresave nga Ministri i Jashtëm, Anthony Eden, që mund të realizohej vërtetë një relaksim i tensionit Lindje-Perëndim, viti i parë i qeverisë konservatore nuk pa asnjë zbutje të Luftës së Ftohtë. Në sipërfaqe dukej se fjalimet mbi détente të drejtuesit të konservatorëve nuk ishin gjë tjetër veçse ‘manovër elektorale’. Por, në fakt, kishte një numër të madh arsyesh përse Churchill nuk mundi ti përmirësonte marrëdhëniet me Moskën gjatë muajve të tij të parë në detyrën e kryeministrit.

Njëra nga arsyet ishte edhe kundërshtimi i Shteteve të Bashkuara. Bashkëpunimi me amerikanët ishte pa asnjë dyshim esenciale për Churchill dhe dukej se ai po e planifikonte ta ngrinte çështjen e detantës me Presidentin Truman gjatë takimit të tyre në Washington në fillim të vitit 1952.

Idetë e Kryeministrit për një marrëdhënie të re me Bashkimin Sovietik i kishte detyruar amerikanët të mendoheshin mirë për këtë çështje përpara ardhjes së tij dhe mbrëmja në Williamsburg theksoi mendimet e ndryshme që kishin Eden, Acheson dhe vetë ai, në lidhje me negociatat Lindje-Perëndim. Samiti me sovietikët, për habinë e të gjithëve, nuk u përmend pothuajse aspak gjatë bisedimeve në Washington, dhe fjala detantë nuk bënte pjesë në deklaratat publike të Churchill. Ai kishte mbështetur shpresat e tij tek krijimi i një marrëdhënie personale të fortë me Presidentin Truman, e cila mund të çonte më vonë drejtë detantës, bazuar mbi unitetin anglo-amerikan. Megjithatë, ajo marrëhënie dështoi të lulëzonte dhe detanta u bë një pengesë më shumë në aleancën e fortë anglo-amerikane.

𝑲𝒐𝒏𝒇𝒆𝒓𝒆𝒏𝒄𝒂 𝒆 𝒕𝒓𝒆 𝒇𝒖𝒒𝒊𝒗𝒆 𝒕𝒆̈ 𝒎𝒆̈𝒅𝒉𝒂 𝒏𝒆̈ 𝑩𝒆𝒓𝒎𝒖𝒅𝒆̈.

Pothuajse menjëherë pasi të merej vendimi për takimin e tre fuqive, planet e takimit të Bermudës hasën një seri problemesh. Më 21 maj, në të njëjtën ditë kur Kabineti Britanik dha miratimin për konferencën, qeveria e Mayer u rrëzua si rezultat i një votimi kundër për finacat në Asamblenë Kombëtare; dhe Franca u zhyt në një krizë politike me një kohëzgjatje të jashtëzakonshme. Churchill nuk pati aspak simpati për ngjarjet në Paris. Ai ishte i gatshëm të vazhdonte me aranxhimet e bëra për në Bermudë me një pjesmarje vetëm Anglo-Amerikane pa kryeministrit francez. Ai ishte shumë entuziast për Bermudën dhe krijoi një agjendë për takimin me idenë e bisedimeve me sovietikët si temë kryesore dhe i dërgoi një mesazh Molotov ku shprehte shpresën se Bermuda do çonte në kontakte miqësore midis Lindjes dhe Perëndimit.

Të tjerët vazhdonin ta shihnin konferencën si një mënyrë për ta kontrolluar Kryeministrin. Qeveria e Shteteve të Bashkuara ishte e vendosur të vendoste politika në Europë, kryesisht me NATO-n dhe bashkimin e Gjermanisë me perëndimin, dhe shprehën publikisht se Bermuda nuk të çonte domosdoshmërisht në bisedime me sovietikët, dhe e përshkruan konferencën si një mundësi për ‘të diskutuar midis miqsh disa nga vështirësitë e dukshme që po kalon bota e sotme’. Ata u inkurajuan të mbanin këtë qëndrim nga Kancelari i Gjermanisë Perëndimore, Konrad Adenauer. Kancelari gjerman e kishte bazuar të gjithë politikën e tij në Gjermani të bazuar mbi bashkëpunimin me perëndimin dhe tmerrohej nga rezultatet e mundshme të idesë së Churchill për bisedime me Rusinë, sidomos kur në atë vit zhvilloheshin zgjedhjet në Gjermani.

Adenauer kishte bërë presion ndaj të dyja qeverive, amerikane dhe britanike, që nga mesi i muajit Prill për sigurinë e politikave të tyre në Gjermani, dhe frika e tij përbënte një rëndësi të madhe në Ministrinë e Jashtme Britanike. Me datën 30 Maj, Ministria e Jashtme i dërgoi një memorandum të rëndësishëm Kryeministrit Churchill, e cila theksonte rreziqet e një Gjermanie të bashkuar ‘të neutralizuar’: kjo do të thoshte kthim mbrapa të politikës perëndimore në Gjermani, shkatërrimin e strategjive mbrojtëse të NATO, një Gjermani të dobët në sytë e Rusisë, një zhvlerësim të të gjitha shpresave për një paqe të përhershme midis Francës dhe Gjermanisë, të cilat do sillnin zemërim tek vetë gjrmano-perëndimorët, dhe ndoshta madje do shtynte amerikanët ta braktisnin Europën. Duke hasur argumenta bindëse si këto Kryeministri pranoi se nuk i kishte menduar thellë të gjitha problemet e politikës së tij, por u përpoq t’ia hidhte fajin për problemet në Europë francezëve të cilët dështuan të ratifikonin Komunitetin Europian të Mbrojtjes.

Më datën 16 qershor, një protestë u zhvillua në Republikën Demokratike Gjermane. Protesta u zgjerua nga Berlini Lindor në 300 qytete të tjera të Gjermanisë Lindore. Trupat sovietike arritën me shpejtësi dhe shpallën gjendjen e jashtëzakonshme. Protestat u shoqëruan me rrahje dhe dhunime, dhe të paktën 25 demonstrues u vranë dhe disa u egzekutuan, ndërsa ditët dhe javët në vijim u shoqëruan me arrestime të shumta. Churchill ishte i shqetësuar se kundërshtarët e tij për idenë e samitit do përdornin protestat në Gjermani për t’ia bërë këtë çështje edhe më të vështirë. Dhe në fakt kështu ndodhi. Për Eisenhower dhe Dulles, protestat në Republikën Demokratike Gjermane ishin një mundësi për ta shuar përgjithmonë idenë e Churchill. Si mund të negocioej me një qeveri e cila sapo kishte vrarë dhe plagosur demonstrues të paarmatosur?

Protesta në Gjermaninë Lindore kishte ndërlikime në politikat e jashtme të Moskës. Kremlini nuk ishte në humorin e duhur për të aplikuar diplomaci samitesh dhe konferencash. Atyre i dukej me shumë rrezik të hynin në negociata ndërkombëtare me perëndimin. Protestat në Gjermaninë Lindore ishin decisive në largimin e pasardhësve të Stalinit nga ideja e një samiti, pavarësisht se sa shumë Churchill ishte i vendosur të përpiqej.

Në mbrëmje të datës 23 korrik, një javë përpara se Churchill të niste lundrimin për në Bermuda, Kryeministri pësoi një trombozë. Konferenca e Bermudës vazhdonte të shtyhej.

Takimi i Bermudës u mbajt, më në fund, nga 4 deri më 7 dhjetor, dhe kjo për arsyen e një deklarate të bërë nga sovietikët me datën 3 nëntor. Tema më e rëndësishme gjatë bisedimeve ishte, pa asnjë dyshim, Bashkimi Sovietik, dhe shumë shpejt u bë e qartë se idetë e Churchill nuk kishin asnjë mundësi të pranoheshin. Churchill ngulmoi se duheshin hapur kontakte me Rusinë dhe tha se ‘le të sigurohemi që të mos e marim kaq lehtë dhe ta mospërfillim këtë mundësi (vdekjen e Stalinit)’, por Eisenhower e refuzoi këtë ide, duke e krahasuar ‘pamjen e re’ të sovietikëve si ‘një lavire me fustan të ri’. Çuditërisht Churchill nuk tentoi më shumë për një takim midis udhëheqësve perëndimorë dhe sovietikë, por vetëm për hapjen e kontakteve, dhe ai mbështeti parimin e ruajtjes së unitetit perëndimor si elementi themeltar i politikave ndaj Bashkimit Sovietik. Sëmundja, dhe forca e kundërshtarëve të tij, me sa duket patën ndikimin e tyre tek Kryeministri Britanik.

Në fakt, debati kryesor mbi Rusinë u bë në kohën e Konferencës së Berlinit. Churchill e kuptoi se ai kishte dështuar ta bindte Presidentin Eisenhower mbi çështjen e Rusisë prej Sekretarit të Shtetit Dulles: ‘Ky burrë predikon si një pastor kishe metodiste dhe për dreq ka të njëjtin tekst. Se asgjë tjetër veçse të këqija do dalin nga takimi me Malenkov… Ndonëse do jetë e vështirë unë nuk pranoj të mposhtem nga ky bastard. Jam poshtëruar prej vetë plakjes time.’

Por, për ironi, ajo çfarë u bë tema më e rëndësishme gjatë takimit, dhe që i habiti britanikët dhe francezët ishte Eisenhower, i cili bëri një propozim për një mënyrë ndryshe bashkëpunimi me Rusinë: një përpjekje për të shkatuar një kontroll ndërkombëtar mbi energjinë atonike. Eisenhower sugjeroi krijimin e një Autoriteti Ndërkombëtar të Energjisë Atomike të mbikëqyrte përdorimin paqësor të energjisë atomike për përfitimin e më shumë popujve sesa vetëm shteteve nukleare.

Churchill e dinte fare mirë se një fjalim me rëndësi nga Presidenti mbi energjinë atomike (më vonë u quajt ‘Atome për paqen’) do e shkëpusnin vëmendjen e botës nga rezultatet e arritura në Bermudë.

Në sipërfaqe, Bermuda dukej se ishte takimi më i fuqishëm ndëkombëtar që nga Potsdam, por në fakt ishte një dështim, dhe arsyeja e vërtetë për dështimin e saj duhet kërkuar tek idetë e njeriut me të cilin idenifikohej kjo konferencë, Winston Churchill. Idetë e tij për një vizitë në Moskë ose për organizimin e një samiti me Rusinë me një agjendë të hapur lindi nga konferencat e kaluara si Teheran, Yalta dhe Potsdam, por konferencat e kohës së luftës të cilat Churchill shpresonte ti rikrijonte ishin mbajtur gjatë një periudhe bashkëpunimi midis lindjes dhe perëndimit dhe madje edhe atëherë më shumë krijuan probleme sesa i zgjidhën ato.

Nëse do ishte realizuar një takim me udhëheqësin rus Malenkov në vitin 1953, sigurisht është e pamundur të thuhet se si do rezultonte: por dihet se kur samiti u mbajt më në fund në vitin 1955 nuk arriti gjë. Në retrospektivë, është mëse e qartë se një detantë afatgjatë mund të kishte sukses vetëm kur Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovietik të mësonin, për një periudhë të gjatë, se bisedimet do sillnin më shumë përfitime sesa Lufta e Ftohtë dhe secila prej tyre të kishte interesa të ndiqte politika dialogu.

Politika e Churchill kishte disa probleme. Ajo që binte më shumë në sy ishte besimi i Departamentit të Shtetit dhe Ministrisë së Jashtme Britanike se politikat e Rusisë nuk kishin ndryshuar pas vdekjes së Stalinit: njerëz si Dulles e konsideronin çdo shenjë ‘moderimi’ nga Moska si shenjë korrektësie të politikave perëndimore – nëse e meritonin të quheshin të ‘moderuara’. Ka gjasa, sipas argumentave të shumë studiuesve, që sovietikët po e konsideronin seriozisht braktisjen e zonës së tyre në Gjermani nëse kushtet do ishin të drejta, ndaj nuk kishin për qëllim vetëm pengimin e Komunitetit Europian të Mbrojtjes dhe ripërtëritjen e Gjermanisë Perëndimore.

Megjithatë, besimi i Churchill se dialogu dhe takimet kokë më kokë me lidershipin e ri rus do sillnin një detantë të sigurtë në marrëdhëniet Lindje-Perëndim dukej se ishte i ekzagjeruar. Udhëheqja kolektive sovietike ishte më shumë e interesuar në tensionin e brendshëm për pushtet sesa në zbutjen e tensionit të Luftës së Ftohtë. Qëllimet e udhëheqjes sovietike dhe ato të premierit britanik dallonin dukshëm.

Për Henry Kissimger, ky dallim konsistonte tek dallimi i doktrinave dhe prejardhjes politike. Për të, arsyeja kryesore e keqkuptimit midis udhëheqësve të demokracive dhe homologëve të tyre të BRSS, ishte këmbëngulja e të parëve për të zbatuar kriterin e përvojës së tyre të brendshme në nomenklaturën sovietike. Ky ishte një konceptim shumë i gabuar. Brezi i dytë i udhëheqësve sovietikë ishte formuar në një të kaluar që do ishte e paimagjinueshme në demokracitë. Si shërbëtorë të Stalinit ata kishin marë një formim të keq psikologjik. Vetëm balsami i ambicjes së pakufishme mund ta ketë toleruar ndjenjën e përhershme të terrorit nga dënimi me vdekje apo nga jeta në gulag për hapin më të vogël të gabuar – madje edhe për një ndryshim në politikë të bërë nga vetë diktatori.

Mosbesimi patologjik që ishte bërë një mënyrë jetese në nomenklaturën sovietike karakterizonte qëndrimin e tyre edhe në fazën filla pas Stalinit. Pasardhësit e Stalinit harxhuan gati pesë vjet në luftën e tyre për pushtet: në vitin 1953 u ekzekutua Beria; në vitin 1955 u hoq nga posti Malenkovi; në vitin 1957 Hrushovi fitoi mbi të ashtuquajturin grup anti-parti të Molotovit, Kaganovi@it, Shepillovit, dhe Malenkovit, dhe në vitin 1958 ai siguroi pushtet absolut me heqjen e Zhukovit. Edhe dënimi që Hrushovi i bëri Stalinit mund të kishte sinjalizuar një zbutje të komunizmit, por ai edhe atë e përdori hapur si një armë kundër ish kolegëve të Stalinit, të cilët përfaqësonin opozitën kryesore të tij dhe si një mjet për vendosjen e kontrollit mbi Partinë Komuniste.

Një arsye tjetër për dështimin e Churchill ishte rreziku që paraqiste politika e tij për unitetin perëndimor, sidomos për suksesin e KEM. Duke ngritur spekterin për një Traktat Paqeje për Gjermaninë, Churchill i dha një justifikim të shkëlqyer kundërshtarëve të ri-armatimit të Gjermanisë për shtesë kohe. Në dhjetor – me bisedimet amerikane për braktisjen e Gjermanisë – u bë e qartë se problemet e KEM-së kishin potencialin të shkaktonin një ndarje të thellë në botën perëndimore. Sekretari i fundit personal i Churchill ndan të njëjtin mendim në kujtimet e tij: ‘Gjatë asaj kohe unë mendova se Churchill kishte të drejtë që kërkonte me ngulm një takim me krerët e rinj sovietik, dhe se kundërshtimi i amerikanëve dhe i Ministrisë së Jashtme Britanike bazohej mbi arsyetime të gabuara, në mos mbi xhelozinë ndaj Kryeministrit. Tani, pas njohurive më të plota mbi këtë çështje, kam arritur konkluzionin se një aventurë e tillë do kishte qenë shumë e rrezikshme, sepse një sukses i mundshëm do ta kishte dobësuar Aleancën Perëndimore pa siguruar asnjë barazpeshë nga ana e sovietikëve për tu tërhequr nga qëllimet e tyre agresive.’

Ka disa eksperimente në diplomaci që nuk mund të provohen, sepse dështimi sjell risqe të pakthyeshme. Prandaj, udhëheqësit e SHBA-së dhe vendeve perëndimore nuk lejuan asnjë iniciativë të rëndësishme dhe gjatë procesit parandaluan një përpjekje serioze për të shfrytëzuar situatën pas vdekjes së Stalinit, duke ruajtur kohezionin e Aleancës së Atlantikut.

𝑺𝒉𝒕𝒆𝒕𝒂𝒓𝒊 𝒊 𝒎𝒂𝒅𝒉

Historia e Bermudës ishte shpresa e Churchill për një samit me Bashkimin Sovietik në vitin 1953. Presioni i tij për një Samit të tillë e caktoi Bermudën të mblidhej në maj, besimi i tij në takimet diplomatike kokë më kokë dhe me agjendë të hapur, rezultuan në një strukturë të keq-organizuar të konferencës, dhe çështja e bisedimeve me Rusinë u bë tema kryesore e takimit. Nuk është e vërtetë të thuhet se të gjithë të tjerët patën qëndrime negative rreth bisedimeve me Moskën: amerikanët, francezët dhe Minstria e Jashtme Britanike ishin të gjithë të gatshëm të mbanin bisedime me kusht me Rusinë. Por është e drejtë të thuhet se ata nuk prisnin ndonjë rezultat konstruktiv prej këtyre bisedimeve.

Besimi i Churchill tek bisedimet me rusët zgjati edhe përtej Bermudës, ndonëse nuk arriti ndonjë sukses. Pas prillit të vitit 1954, atij iu rizgjua besimi tek bisedimet me Moskën dhe në muajin qershor, në Shtetet e Bashkuara, ai u përpoq të bindte Presidentin Eisenhower dhe Sekretarin Dulles të vepronin edhe një herë. Përsëri, plani i tij e ndau aleancën perëndimore dhe Kabinetin Britanik – në korrik të 1954, Lord Salisbury kërcënoi të dorëhiqej mbi këtë çështje – dhe përsëri Churchill dështoi të organizonte bisedimet me drejtuesit sovietikë. Kur samiti i shumë-dëshiruar më në fund u arrit në Gjenevë, në korrik të vitit 1955, Winston Churchill nuk ishte më Kryeministër dhe ishte Eisenhower ai i cili ishte më optimisti për ‘frymën e Gjenevës’ dhe detantën – një optimizëm që nuk u mbështet nga ngjarjet që pasuan.

Mbledhja e Nivelit të Lartë e Gjenevës rezultoi të ishte shumë larg nga çfarë kishte propozuar Churchill. Në vend që të shqyrtonin shkaqet e tensionit, udhëheqësit pjesëmarës në mbledhje, vetëm sa përmendën cështjet që shpunë në Luftën e Ftohtë. Rendi i ditës luhatej midis përpjekjeve për të fituar pikë propagandistike dhe kërkesës për zgjidhjen e problemeve Lindje-Perëndim me një psokologji amatoreske.

Eisenhower dhe Dulles, me mjeshtëri dhe këmbëngulje, zhvlerësuan atë që kishte mbetur nga Shënimet e Stalinit për Paqen dhe thirrjet elokuente të Churchill për një mbledhje të nivelit të lartë, duke insistuar në zgjidhje specifike për probleme po ashtu specifike. Por, në fund ata arritën në konkluzionin se pritja që të ndodhte një ndryshim i brendshëm sovietik transmetonte një mesazh tepër të rreptë dhe se krijimi i pozitave alternative për bisedime mund të ishte tepër përçarës.

Në fakt, gjatë muajve të tij të fundit në detyrë, Kryeminstri dallonte fare pak në sipërfaqe me Eden dhe Eisenhower në lidhje me politikat e jashtme ndaj Bashkimit Sovietik. Madje, ishte vetë Churchill ai i cili nisi ti ofendonte më shumë krerët sovietikëgjatë kësaj periudhe. Në nëntor 1954, Churchill mbajti një fjalim në Woodford në të cilin ai deklaroi se ai kishte urdhëruar grumbullimin e armëve gjermane në fundin e luftës, me qëllimin për ti riarmatosur gjermanët për një luftë të re me Rusinë.

Si përfundim, shtrohet pyetja se mos ndoshta eksperienca e Churchill me propozimet për bisedime me Rusinë, arsye kryesore që e risolli në postin e kryeministrit në mesin e vitit 1953, ishte në vetvete indikatori më i qartë se ai duhet të kishte dhënë dorëheqjen si premieri britanik gjatë asaj kohe. Ai ishte i moshuar, i lodhur, duke u bërë më i sëmurë dita-ditës. Insistimi i tij për paqe me Rusinë e bëri të arrinte pikën e arrogancës, më shumë konfident sesa duhet mbi pushtetin dhe rëndësinë e tij, duke mos dëgjuar opinionet dhe këshillat e miqve dhe aleatëve të tij. Inistimi dhe arrogance e tij në ndjekje të qëllimit të tij e dobësuan argumentin e tij në Kabinetin Qeveritar, ku shumë anëtarë besonin se ai kishte shkelur disa konventa kushtetuese me veprimet e tij. Interesat e Churchill në detantë ishin të vërteta, por Kryeministri dukej sikur jetonte në të kaluarën, duke shpresuar të merrte pjesë në samite që vendosnin fatin e botës siç kishte bërë gjatë luftës, por tani ai nuk ishte në gjendje të përballej me problemet e shëndetit të tij të sëmurë me kundërshtimet e një shërbimi civil profesional, Kabinetin Qeveritar, dhe udhëheqësve të tjerë perëndimorë ndaj politikave të tij.

Por çfarë është më e rëndësishme në të gjitha ato përpjekjet e Winston Churchill, është se Kryeministri mbetej akoma një njeri i madh, duke ndjekur pa reshtur ide të mëdha kundër të gjitha gjasave, siç kishte bërë gjithmonë. Arroganca, vetëbesimi, dhe refuzimi për të ndjekur turmën nuk ishin gjëra të reja për të: ato ishin themelet e triumfeve të tij më madhështore. Në një farë mënyre, besimi i tij në diplomacinë mund të ketë marë shtytje nga dëshira për ti rijetuar ato triumfe, por nga ana tjetër, politikat e tij ishin një nisje dhe një frymë e re nga situata e pashpresë që ofronte Lufta e Ftohtë.

Madhështia mund të gjendet si në dështime ashtu edhe në arritje, dhe ndonëse diplomacia e Churchill me Bashkimin Sovietik gjatë periudhës 1951-1955 nuk e arriti qëllimin e saj, ajo nuk ia heq aspak vlerat e reputacionit të tij si një nga shtetarët më të mëdhenj në shekullin e 20-të.

Prezentimi i Projektligjit  të REZOLUTËS, e iniciuar nga Kongresmeni amerikan Keith SELF, Kryetar i Nënkomitetit për Evropë i cili  më 21 janar 2026, në  mbledhjen e Komitetit për Punë të Jashtme të Kongresit të SHBA-s, inicoi duke prezentuar  Rezolutën me numër H.R. 6411, ku përmesë dëshmive të bollshme paraqiti diskriminimin sistematik të komunitetit etnik  shqiptarë në Preshevë, Medvegjë, dhe Bujanoc.

Kështu Rezoluta, pasi të kalojë vlerësimin e komisionit, kjo do të raportohet nga Komiteti i Punëve të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve dhe do të dërgohet në të gjithë Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA-së për votim. Pasi të miratohet sipas propozimit të parashtruar, Rezoluta në fjalë,  i kalon Senatit të SHBA-së, pasi  Senati miraton, rezoluta si projektligj do t’i dërgohet Presidentit të SHBA-së, për nënshkrim.

Miratimi i Projektligjit  të Rezolutës, është një hap i rëndësishëm drejt llogaridhënies të mbrojtjes dhe avancimin e  të drejtave themelore të njeriut dhe të drejtave kolektive të shqiptarëve etnikë në Serbinë Jugore, njëkohësisht është edhe në mbrojtje të vlerave demokratike,  kurse për Krahinën ton ka veçori-dallohet  sepse jemi autokton, pastaj  kemi  shprehur vullnetin plebishitar, dhe kemi manifestuar sakrificën  edhe kemi mbrojtur pragun përmesë luftës së armatosur.

Ky është NJË ZHVILLIM ME TRETMAN dhe vlerë HISTORIKE që ndërkombëtarizimi ka arritur në nivelet më të larta të vendimmarrjes së politikës së jashtme të SHBA-së, dhe çështja e Krahinës son në instanca e mekanizma  më të lart të Senatit, Kongresit dhe Presidentit të SHBA-ës, Kjo fletë se në këtë  Krahinë ka një diskriminim sistematik dhe mbi të gjitha nuk e ka të zgjidhur statusin politik dhe juridik, pra është një kapitull i ri dhe një moment shumë domethënës për shqiptarët e kësaj Krahine, është një mbështetja thelbësore që tani e tutje nga Rezoluta me numër H.R. 6411, do të kemi  edhe nga  Admininstrata më e lartë Capitol Hill-Shtëpia e Bardhë.

Kjo shenon  se e kemi shprehur vullnetin plebishitar si Komunitet i organizuar  edhe kjo Krahinë i përket Evropës, dhe nuk e ka të zgjidhur statusin politik dhe juridik, dhe KËRKON ZGJIDHJE TË DREJTË, të pranueshme me ndërmjtësim dhe garanci të faktorit politik dhe ushtarak ndërkombëtarë.

Pas ne kemi mbajtur Referendumin e  1 e 2 Mars 1992,dhe sakrificës dhe kryengritjes së armatosur përmesë luftës së UÇPMB-ës, që mbrojti pragun, dinjitetin dhe identitetin e kësaj Krahine, por edhe  arritjes së Marrëveshjes së Konçulit.

Zbatimi i Rezolutës, së miratuar me numër H.R. 6411, është veprim konkret me efekte dhe ndikim ndërkombëtarë, dhe do të reflekton shumë pozitivisht edhe në ndërkombëtarizimin e mëtejm, të çështjesë së pazgjidhur të kësaj Krahine do të rritet, shtohet dhe presim intesifikim, dinamizim jo vetëm nga SHBA-ja por edhe nga instanca të BE-ës dhe OKB-ës, që vazhdimisht përmesë prononcimeve por edhe në tryeza, debate e konferenca shkencore jam përpjekur të arsyetoj formë të argumentuar, dhe tani po bëhen realitet.

Është për të përshëndetur pasi diskriminimi i kësaj Krahine  është  bërë pjesë e diskutimit zyrtar në nivelet më të larta të politikëbërjes amerikane dhe për ti shprehur mirënjohjen  e sinqertë jo vetëm Kongresmenit amerikan Keith SELF, por edhe Kongresmenëve tjerë si Demokratik dhe Republikan, por edhe komunitetit shqiptaro-amerikan në angazhimin dhe kontributin ku përmes avokimit, lobimit  të vazhdueshëm, takimeve dhe adresimeve me fakte, prova e dëshmi të bollshme u arrit të njihet e pranohet edhe zyrtarisht   diskriminimi sistematik që ushtron Republika e Serbisë ndaj etnikumit autokton shqiptarë në Preshevë, Medvegjë, dhe Bujanoc.

                                        Cila është rëndësia e Rezolutës-6411,nga SHBA-ja, dhe

                         çfarë do të thotë kjo për shqiptarët e Rajonit të Preshevës, Medvegjës, dhe Bujanocit

Prezentimi i Projektligjit  të Rezolutës me numër H.R. 6411, kjo do të thotë, se  etnikumi autokton shqiptarë në Rajonin e Preshevës, Medvegjës, dhe Bujanocit, NUK ËSHTË VETËM ÇËSHTJE E BRENDSHME E SERBISË, përkundër që kemi mbajtur Referendumin e  1 e 2 mars 1992, dhe kemi sakrifikuar dhe ka ndodhur kryengritja e armatosur përmesë luftës së UÇPMB-ës, por edhe  arritjes së Marrëveshjes së Konçulit, ka një diskriminim sistematik të Serbisë, e kjo tani e tutje është në garanci konkrete  nga SHBA-ja, në prezencën, monitorimin dhe garantimin për ruajtjen e dinjitetit, identetit në  barazi dhe  të drejtave themelore të njeriut dhe të drejtave kolektive të shqiptarëve Etnikë në Serbinë Jugore, sipas akteve dhe konventave më të lartë evropiane dhe ndërkombëtare.

Serbia, vazhdon shkelje të rënda, cenim të vazhdueshme, mohim sistematik shtetëror, diskriminimi klasik, pasi nuk ka zbatuar  të gjitha marrëveshjet e nënshkruara me përfaqësuesit politikë të shqiptarëve të këtij Rajoni  në vitet 2001, 2009, 2013 dhe 2022, kur kësaj i shtojm, si:

Mospërfaqësimi  me vende të rezervuara në Parlament të Serbisë, mosmundësia e shkollimit në nivel Universiteti, moszbatimi që Komandant të Policisë në këto komuna, të jetë nga përkatësia nacionale shqiptare, pra mosintegrimi proporcional i shqiptarëve në strukturat shtetërore të ndieshme të sigurisë, moskthimi i Lapidarit të dëshmorëve të UÇPMB-ës, në Preshevë, mosdemilitarizimi i plotë i kësaj Krahine, moskompenzimi i dëmeve të shkaktuara nga konfliktet e armatosura, mosinvestim nën tendenca të vazhdueshme për shpërngulje, asimilim e pastrim etnik, në Serbi jetojm në kushte pushtimi klasik, ndërprerja e menjëhershme e përdorimit të Gjuhës me urrejtje, racizëm dhe ksenofobi, stopimi i menjëhershmë i diskriminimit në kulturë, në informim, në investime, u jemi ekzpozuar frigës, militarizimit, nën tendenca të vazhdueshme për shpërngulje, asimilim e pastrim Etnik. 

Ndalja e diskriminimit ka rëndësi përfaqësimi proporcional i Gjykatësve, Prokurorëve, kthimin e Gjykatës në Preshevë, afrimi i shërbimeve shëndetësor duke hapur një Spitalë Regjional, me gjithë Klinkat përkatëse për pacientë të  Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, duke ngritur një Institut për trashigimi kulturoro-historike,kërkesë imediate është ndalja,  e të mbjellurit nxitur  frikë, militarizim,e psikozë.

Këto jan SFIDAT E SË ARDHMES, të kësaj  Krahine, dhe SHBA-ja përmesë jetësimit të  Rezolutës-6411, do të ndalë diskriminimin dhe do të zgjidhet drejt çështjen e Rajonit të Preshevës, Medvegjës, dhe Bujanocit. Rëndësia e Rezolutës-6411,nga SHBA-ja, është në ndaljen e pasivizimit dhe kthimin e të gjithë adresave të pasivizuara, ndër vite, krijimin e  një jete më të sigurt, dhe krijimin e lirisë së  plotë të  lëvizjes, kthimin e ushtrisë, armatimit dhe  arsenalit nëpër kazerma, pasi aktulisht jan 48 MINIBAZA në Zonën Tokësore të Sigurisë, sepse kemi militarizim më të lartë në Evopë, që ka përqendrim në Preshevë, Medvegjë e Bujanoc, armatime të ndryshme luftarake që jan në gatishmëri LUFTE.

Çfarë do të thotë nga SHBA-ja Rezoluta-6411,  kjo për shqiptarët e Rajonit të Preshevës, Medvegjës, dhe Bujanocit, është një përgjegjësi më shumë  të gjithë ne, të vazhdojm edhe më tej gjithnjë të harmonizuar  të vazhdojm të paraqitemi para gjithë opinionit, dhe palës ndërkombëtare, edhe në planin, dhe strategjin e platformën e unifikuar, një ndër kërkesat që duhet ti përmbahemi ne vetë shqiptarët, të mbrojm sakrificën dhe kontributin e luftës së armatosur si sfida të së ardhmes, ngritja, në nivelin më të lartë të ndërkombëtarizimit, që nënkupton ndërkombëtarizimit në instanca më të lartë të edhe të BE-s, e OKB-ës.

Rezoluta-6411,  do  të thotë, se   Rajoni i Preshevës, Medvegjës e Bujanocit,  është një hapësirë e ndjeshme gjeopolitike e Ballkanit, nuk i përketë vetëm Serbisë, por është Rajoni më i pazhvilluar dhe më i diskriminuar në gjithë Evropën, dhe mbi të  gjithë nuk e ka të zgjidhur statusin politik e juridik, dhe kërkon zgjidhje të drejtë, përmesë mjeteve politike e demokratike. Por të qëndrueshme, dhe me ndërmjetësimin e garantim të palës ndërkombëtare.

Rezoluta-6411,  për ne shqiptarët e kësaj krahine nënkupton se është në interes të kauzës së drejt për Liri, Barazi  të Krahinës son, është dhe mbetët se vërtet duhet të jemi një zë të vetëm,  kërkohet të jemi-tregohemi  të unifikuar, koordinuar,  harmonizuar duke vazhduar eshe më shumë të lobojm dhe Avokojm dhe të shfaqim kauzën si çështje ton të drejt tepër të artikuluar, para gjithë mekanizmave ndërkombëtarë, sikur që u treguam në Referendumin 1 e 2 mars 1992, në kryengritjen e armatosur të UÇPMB-ës, dhe arritjen e Marrëveshjes së Konçulit,  ende na duhet  vazhduar  të manifestojm rezistencë politike, me mjete paqësore  për realizimin e plotë të drejtave individuale e kolektive.

Rezoluta-6411,  për ne shqiptarët e kësaj krahine e ka kuptimin në radhë të parë të ruajm substancën në këtë Krahinë,  sepse vetëm kështu vazhdojm në mbrojtje, dinjitetit dhe identitetit, uroj që  ndërkombëtarizimit i çështjes të arrihet në nivelin më të lartë, pas kësaj Rezolute nga SHBA-ja, të vazhdohet edhe në nivelin më të lartë të BE-s, dhe  OKB-ës, që ta kushtëzojn dhe detyrojn Serbinë në realizimin  e  zbatimit të gjithë marrëveshjeve,  dhe kjo Krahinë përfundimisht të zgjidhë statusin Politik dhe Juridik të saj.

Vështrim nga Refik HASANI                                                                                                                          Datë, 23 janar  2026