Nga Frank Shkreli/
Anë e mbanë Shteteve të Bashkuara të Amerikës po organizohen aktivitete madhështore për të shënuar 250-vjetorin e pavarësisë së vendit, një jubile historik që po bashkon qytetarë, komunitete dhe institucione në frymën e patriotizmit dhe krenarisë kombëtare. Festimet përfshijnë parada, koncerte, ekspozita historike, aktivitete kulturore, programe edukative dhe ceremoni përkujtimore që nderojnë rrugëtimin 250-vjeçar të Amerikës, si simbol i lirisë dhe demokracisë në botë. Në qytete të mëdha si Uashingtoni, Nju Jorku, Filadelfia dhe në shumë shtete të tjera të Amerikës, institucionet federale dhe vendore kanë nisur një kalendar të gjerë aktivitetesh që do të kulmojnë me festimet zyrtare të vitit 4 Korrikut, 2026. Veçanërisht, Filadelphia — qyteti ku u shpall pavarësia amerikane më 1776 — mbetet në qendër të shumë ceremonive historike dhe kulturore.
Besoj se dhe komuniteti shqiptaro-amerikan do bëhet pjesë aktive e këtyre kremtimeve, duke organizuar aktivitete kulturore, artistike dhe patriotike që theksojnë kontributin e shqiptarëve në jetën amerikane dhe miqësinë e fortë ndërmjet dy kombeve tona. Për shumë shqiptarë në Amerikë, ky përvjetor është jo vetëm një festë kombëtare amerikane, por edhe një moment mirënjohjeje për — vendin tonë të adaptuar, Amerikën tonë të të dashur — që na ka dhënë mundësi, liri dhe të ardhme brezave të emigrantëve shqiptarë. 250-vjetori i Amerikës po shërben gjithashtu si një moment reflektimi mbi historinë, sakrificat dhe vlerat mbi të cilat u ndërtua shteti amerikan — liria, demokracia, barazia dhe mundësia për të gjithë. Në këtë përvjetor të madh – 250-vjetorin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës – mirënjohja, jo vetëm e komunitetit shqiptaro-amerikan, por edhe e shqiptarëve nga Shqipëria, Kosova dhe anë e mbanë trojeve shqiptare vjen e thellë, e sinqertë dhe shpresojmë, e përhershme. Në rrjedhën e historisë moderne shqiptare, roli i Shteteve të Bashkuara ka qenë vendimtar në momente kyçe për fatin, lirinë dhe pavarësinë kombëtare. Nga mbështetja për pavarësinë e Shqipërisë në fillimshekullin XX, te përkrahja e palëkundur në fund-shekullin XX, për të drejtat dhe liritë e shqiptarëve në Ballkan, Amerika ka qenë një zë i fuqishëm në mbrojtje të drejtësisë dhe dinjitetit njerëzor, në mbështetje të shqiptarëve.
Në prag të 250-vjetorit të pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës, komuniteti shqiptaro-amerikan ka një arsye të veçantë për të kremtuar këtë jubile historik. Për shqiptarët në Amerikë, ky nuk është vetëm një përvjetor kombëtar amerikan, por edhe një dëshmi e lidhjes së fortë ndërmjet idealeve amerikane të lirisë dhe rrugëtimit të shqiptarëve drejt dinjitetit, demokracisë dhe suksesit. Për më shumë se një shekull, shqiptarët kanë gjetur në Amerikë një vend mundësish, hapësirë lirie dhe mbrojtjeje. Secili prej nesh ka një histori dhe lidhje të veçant me Amerikën. Frank Shkreli: Thank you, America! Mbi gjysëm shekulli në Amerikë – një falenderim | Gazeta Telegraf Emigrantët e parë shqiptarë, që mbërritën në fillim të shekullit XX, sollën me vete dashurinë për atdheun dhe besimin tek vlerat demokratike amerikane. Në qytete si Boston, New York City dhe Detroit, ata ndërtuan komunitete, hapën shkolla, qendra fetare e biznese dhe krijuan organizata patriotike që luajtën rol të rëndësishëm edhe për çështjen kombëtare shqiptare.
Ndër figurat më të shquara të kësaj historie mbetet Fan S. Noli, i cili jo vetëm kontribuoi në jetën shpirtërore e politike të shqiptarëve, por mishëroi frymën amerikane të lirisë dhe përfaqësimit demokratik. Po ashtu, Faik Konica dhe me qindra patriotë të tjerë shqiptaro-amerikanë punuan për forcimin e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane dhe për njohjen e të drejtave të shqiptarëve në arenën ndërkombëtare. Në dekadat moderne, komuniteti shqiptaro-amerikan është bërë pjesë aktive e jetës amerikane — në biznes, arsim, kulturë, ushtri, politikë dhe media. Shqiptarët kanë shërbyer me krenari në forcat e armatosura amerikane, kanë ndërtuar kompani të suksesshme dhe kanë kontribuar në pasurimin e mozaikut kulturor amerikan. 250-vjetori i Amerikës është një moment reflektimi për vlerat që bashkojnë popullin amerikan dhe komunitetin shqiptaro-amerikan: liria, puna, besimi tek demokracia dhe respekti për dinjitetin njerëzor, pa dallim. Shqiptarët në Amerikë janë sot pjesë e historisë amerikane dhe krenarë që kontribuojnë në të ardhmen e këtij vendi. Por ky jubile i madh kombëtar amerikan është edhe një rast për të nderuar trashëgiminë e brezave të emigrantëve shqiptarë, të cilët me punë dhe përkushtim ndërtuan një urë të fuqishme miqësie ndërmjet Kombit shqiptar dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Por mbështetja historike e Amerikës për shqiptarët mbetet një nga kapitujt më të rëndësishëm të marrëdhënieve ndërmjet dy popujve. Nga roli i Woodrow Wilson në mbrojtjen e kufijve të Shqipërisë pas Luftës së Parë Botërore, deri te përkrahja e Kosovës gjatë dhe pas luftës së viteve 1998-1999, Amerika ka qenë dhe embetet një aleate vendimtare për shqiptarët. Historia e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane është e mbushur me kapituj mirënjohjeje. Që në fillim të shekullit XX, kur ekzistenca e Shqipëria rrezikohej nga copëtimi, ishte presidenti amerikan Woodrow Wilson ai që ngriti zërin fuqishëm në mbrojtje të shtetit shqiptar. Në Konferenca e Paqes në Paris, Wilson kundërshtoi planet për ndarjen e Shqipërisë ndërmjet fqinjëve dhe mbrojti parimin e vetëvendosjes së kombeve. Për shqiptarët, ky qëndrim mbetet një nga aktet më të mëdha diplomatike në historinë moderne të kombit. Më pas, gjatë dekadave të vështira të izolimit komunist në Shqipëri, Amerika mbeti simbol i lirisë dhe demokracisë për shqiptarët. Pas rënies së komunizmit, Shtetet e Bashkuara të Amerikës luajtën rol vendimtar në mbështetjen e tranzicionit demokratik, forcimin e institucioneve, zhvillimin ekonomik dhe integrimin euro-atlantik të Shqipërisë. Anëtarësimi i Shqipërisë në NATO në vitin 2009 ishte një moment historik, i mbështetur fuqishëm nga Amerika dhe partnerët perëndimorë.
Ndihma amerikane për shqiptarët u bë edhe më jetike gjatë luftës në Kosovë. Në fund të viteve 1990, bota pa spastrimin etnik, masakrat dhe dëbimin masiv të shqiptarëve nga regjimi terrorist serb i Slobodan Millosheviç. Në ato ditë të errëta, Amerika u bë zëri më i fuqishëm në mbrojtje të popullit shqiptar të Kosovës. Presidenti amerikan Bill Clinton, së bashku me administratën amerikane dhe aleatët e NATO, udhëhoqi ndërhyrjen ushtarake kundër forcave serbe në vitin 1999. Fushata ajrore e NATO-s ndali spastrimin etnik dhe hapi rrugën për çlirimin e Kosovës. Për shumë shqiptarë, ndërhyrja amerikane konsiderohet si shpëtim historik i një populli nga zhdukja dhe dëbimi. Pas luftës, Amerika vazhdoi mbështetjen për ndërtimin e institucioneve demokratike të Kosovës, për sigurinë, ekonominë dhe njohjen ndërkombëtare të shtetit më të ri në Evropë. Pavarësia e Kosovës në vitin 2008 u përkrah fuqishëm nga Administrata e Presidentit Xhorxh Bush (i ri), ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës, mbeten edhe sot mbështetësja kryesore e shtetit të Kosovës, në arenën ndërkombëtare. Por ndihma amerikane nuk ka qenë vetëm politike apo ushtarake, sado të rëndësishme që ishin e janë ato. Për dekada, Amerika ka investuar gjithashtu në arsim, shëndetësi, kulturë, zhvillim ekonomik dhe forcim të demokracisë në hapësirën shqiptare. Mijëra studentë shqiptarë kanë studiuar në universitete amerikane; organizata dhe fondacione amerikane kanë ndihmuar zhvillimin e shoqërisë civile dhe mediave të lira; ndërsa diaspora shqiptaro-amerikane ka shërbyer si urë lidhëse ndërmjet dy kombeve.
Ndërsa në Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Serbi, ku jetojnë shqiptarë autoktonë në trojet e tyre etnike, Amerika ka mbështetur vazhdimisht, respektimin e të drejtave të shqiptarëve, përfaqësimin e tyre politik, barazinë dhe stabilitetin rajonal. Politika amerikane në Ballkan ka synuar ruajtjen e paqës dhe garantimin e të drejtave demokratike për të gjithë popujt, përfshirë shqiptarët në trojet e tyre iliro-arbërore. Në këtë 250-vjetor të Amerikës, shqiptarët kujtojnë me respekt dhe mirënjohje të gjithë ata udhëheqës amerikanë, diplomatë, ushtarë dhe qytetarë që kontribuan për lirinë dhe mbrojtjen e kombit shqiptar. Nga Woodrow Wilson te Bill Clinton, Xhorxh Bush e nga ushtarët amerikanë të NATO-s te diaspora shqiptaro-amerikane, historia e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane mbetet një histori besimi, aleance dhe miqësie të pathyeshme. 250-vjetori i Amerikës është, për shqiptarët, jo vetëm festë e një kombi mik, por edhe një moment reflektimi për rrugën e përbashkët drejt lirisë, demokracisë. Shqiptarët në të gjitha trojet iliro-arbërore dhe në diasporë e konsiderojnë Amerikën një shtyllë të rëndësishme të mbështetjes së tyre historike dhe kombëtare.
Në këtë 250-vjetor të Amerikës, nga bashkëpunimi politik e ushtarak, te zhvillimi ekonomik dhe shkëmbimet kulturore, miqësia e ngusht mes dy popujve tanë — pas shembjes së komunizmit — është forcuar brez pas brezi. Prandaj, në këtë jubile historik, shqiptarët kudo që janë – në diaspiorë, në Shqipëri, Kosovë dhe anë e mbanë trojeve shqiptare në Ballkan – përkulen me respekt dhe mirënjohje të thellë ndaj popullit amerikan. Është një falënderim që nuk i përket vetëm së kaluarës, por edhe të tashmes dhe së ardhmes, si një dëshmi e lidhjes së qëndrueshme mes kombeve tona në dekadat që vijnë.
“𝐴ℎ 𝑚𝑜𝑗 𝑆ℎ𝑞𝑖𝑝𝑒̈𝑟𝑖, 𝑘𝑢𝑟 𝑑𝑜 𝑡𝑒̈ 𝑣𝑖𝑗𝑒̈ 𝑑𝑖𝑡𝑎 𝑞𝑒̈ 𝑑𝑜 𝑚𝑒̈ 𝑗𝑎𝑝𝑒̈𝑠ℎ 𝑙𝑒𝑗𝑒 𝑡𝑒̈ 𝑣𝑖𝑗𝑒̈ 𝑒 𝑡𝑒̈ 𝑠ℎ𝑜𝑓 𝑑ℎ𝑒 𝑡𝑒̈ 𝑠ℎ𝑜𝑓 𝑓𝑎𝑚𝑖𝑙𝑗𝑒𝑛 𝑡𝑒𝑚𝑒. 𝐽𝑢 𝑝𝑒̈𝑟𝑘𝑒̈𝑑ℎ𝑒𝑙 𝑛𝑒̈ 𝑧𝑒𝑚𝑒̈𝑟 𝑑ℎ𝑒 𝑚𝑒 𝑝𝑙𝑜𝑡 𝑠𝑒𝑛𝑡𝑖𝑚𝑒𝑛𝑡 𝑠𝑎 ℎ𝑒𝑟𝑒̈ 𝑞𝑒̈ 𝑚𝑒̈ 𝑣𝑖𝑛𝑖 𝑛𝑒̈ 𝑚𝑒𝑛𝑑𝑗𝑒. 𝑁𝑑𝑜𝑠ℎ𝑡𝑎 𝑛𝑗𝑒̈ 𝑑𝑖𝑡𝑒̈ 𝑑𝑜 𝑡’𝑚𝑒̈ 𝑗𝑎𝑝𝑖𝑛 𝑙𝑒𝑗𝑒𝑛 𝑡𝑒̈ 𝑣𝑖 𝑝𝑒̈𝑟 𝑛𝑗𝑒̈ 𝑣𝑖𝑧𝑖𝑡𝑒̈”!
Këto fjalë Nexhmie Zaimi shkroi në letrën dërguar vëllait të saj në Tiranë në vitin 29 Janar 1980. Një letër që nuk mbërriti kurrë në dorën e tij dhe që u zbulua për herë të parë në në dokumentin “Fondi Emigrantet Ekonomik, Dosje nr. 2183, “Nexhmije Zajmi”, pjesë e arkivës së Autoritetit për Informim me Dokumente të ish-Sigurimit të Shtetit.
