Prof.dr. PAL NIKOLLI/

I. Shqipëria përballë një tranzicioni të ri demografik

Shqipëria ndodhet përballë një prej ndryshimeve më të rëndësishme demografike të periudhës së tranzicionit. Për dekada me radhë, vendi ka qenë një hapësirë e fuqishme emigracioni: qindra mijëra shqiptarë janë larguar drejt vendeve të Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të tjera, duke ndikuar drejtpërdrejt në madhësinë, strukturën moshore, shpërndarjen hapësinore dhe potencialin ekonomik të popullsisë.

Por modeli tradicional mund të jetë duke ndryshuar.

Pyetja që shtrohet sot nuk është më vetëm sa shqiptarë do të largohen nga vendi, por edhe sa njerëz do të vijnë për të jetuar dhe punuar në Shqipëri dhe çfarë strukture demografike do të krijojë kjo lëvizje.

Kjo e bën të domosdoshme analizën e një hipoteze të re: a po kalon Shqipëria gradualisht nga një vend emigracioni në një vend imigracioni?

Përgjigjja nuk mund të jepet duke u mbështetur në një deklaratë të vetme, por vetëm përmes analizës së ndërveprimit ndërmjet lindshmërisë, vdekshmërisë, emigracionit, rikthimit të shqiptarëve dhe imigracionit të shtetasve të huaj.

II. Nga emigracioni masiv te mungesa e fuqisë punëtore

Paradoksi shqiptar është i dukshëm.

Për shumë vite, emigracioni ka qenë një nga mekanizmat kryesorë të ndryshimit demografik. Largimi i të rinjve ka reduktuar popullsinë në moshë pune, ka përshpejtuar plakjen dhe ka ndikuar në rënien e numrit të lindjeve.

Por pikërisht emigracioni po krijon kushtet për një fenomen të kundërt.

Kur një vend humbet një pjesë të konsiderueshme të fuqisë së tij punëtore, ndërkohë që ekonomia vazhdon të kërkojë punonjës, krijohet një boshllëk që në një moment mund të plotësohet përmes imigracionit.

Mekanizmi është relativisht i thjeshtë:

emigracioni i shqiptarëve → pakësimi i fuqisë punëtore → rritja e kërkesës për punonjës → nevoja për punëtorë të huaj → rritja e imigracionit.

Në këtë pikë, Shqipëria mund të fillojë të përjetojë një transformim të rëndësishëm: nga një vend që eksporton fuqi punëtore në një vend që fillon ta importojë atë.

Megjithatë, ky proces nuk duhet ngatërruar me një rritje të menjëhershme të popullsisë. Një vend mund të bëhet destinacion imigracioni edhe ndërkohë që popullsia e tij vazhdon të bjerë.

III. Tri forcat që do të përcaktojnë Shqipërinë e vitit 2050

Struktura demografike e Shqipërisë në dekadat e ardhshme do të përcaktohet kryesisht nga tri lëvizje.

E para është popullsia shqiptare rezidente. Nëse lindshmëria mbetet e ulët dhe emigracioni vazhdon, kjo pjesë e popullsisë do të jetë nën presion rënës.

E dyta është rikthimi i shqiptarëve nga emigracioni. Ky proces është real, por përmasat dhe qëndrueshmëria e tij varen nga kushtet ekonomike, sociale, familjare dhe institucionale në Shqipëri dhe në vendet pritëse.

E treta është imigracioni i të huajve. Nëse mungesa e fuqisë punëtore thellohet, Shqipëria mund të bëhet gjithnjë e më tërheqëse për punëtorë nga vende të tjera.

Këto tri komponentë duhet të analizohen veçmas. Vetëm atëherë mund të kuptohet nëse vendi po kalon realisht drejt një modeli të ri demografik.

IV. Tre skenarë për të ardhmen

Për periudhën deri në vitin 2050 mund të ndërtohen tre skenarë analitikë.

Në skenarin konservator, emigracioni vazhdon, lindshmëria mbetet e ulët, rikthimi i diasporës është i kufizuar dhe imigracioni i huaj rritet vetëm gradualisht. Në këtë rast, Shqipëria vazhdon të humbasë popullsi dhe imigracioni vetëm zbut pjesërisht këtë rënie.

Në skenarin e tranzicionit, emigracioni shqiptar ngadalësohet, rikthimi rritet dhe imigracioni bëhet pjesë e qëndrueshme e tregut të punës. Shqipëria fillon të kalojë nga një bilanc migrator negativ drejt një bilanci më të ekuilibruar dhe, më pas, potencialisht pozitiv.

Ky është skenari më interesant për t’u studiuar, sepse nuk kërkon një revolucion demografik. Mjafton që mekanizmat aktualë të ndryshojnë gradualisht.

Në skenarin e imigracionit të lartë, ekonomia shqiptare do të tërhiqte një numër shumë më të madh punëtorësh të huaj, ndërkohë që një pjesë e diasporës do të rikthehej. Në këtë rast, struktura demografike e vendit do të ndryshonte më shpejt dhe pesha e popullsisë me origjinë migratore do të bëhej gjithnjë e më e dukshme.

Këto nuk janë parashikime të sigurta. Janë skenarë që shërbejnë për të testuar se si ndryshojnë rezultatet në varësi të supozimeve.

V. Problemi nuk është vetëm sa banorë do të ketë Shqipëria

Një gabim i zakonshëm në analizat demografike është përqendrimi vetëm te madhësia numerike e popullsisë.

Por pyetja më e rëndësishme është:

Kush do të përbëjë popullsinë e Shqipërisë së ardhshme?

Një Shqipëri me popullsi të qëndrueshme nuk është domosdoshmërisht e njëjta Shqipëri demografike si sot.

Nëse numri i shqiptarëve rezidentë vazhdon të ulet, ndërkohë që rritet numri i imigrantëve dhe i familjeve me origjinë migratore, atëherë ndryshon përbërja e popullsisë edhe në rast se numri total i banorëve nuk ndryshon shumë.

Prandaj duhet të dallojmë:

popullsinë rezidente, shtetësinë, vendlindjen, origjinën familjare, gjuhën, identitetin dhe shkallën e integrimit.

Këto kategori nuk janë sinonime.

Një imigrant mund të marrë shtetësinë shqiptare. Fëmijët e tij mund të lindin në Shqipëri. Brezat pasardhës mund të jenë të integruar plotësisht në shoqërinë shqiptare. Për këtë arsye, analiza e së ardhmes nuk mund të ndërtohet mbi një ndarje mekanike midis “shqiptarëve” dhe “të huajve”.

VI. Një transformim që mund të jetë edhe hapësinor

Ndryshimi demografik nuk do të shpërndahet në mënyrë uniforme në territor.

Imigracioni ka shumë të ngjarë të përqendrohet në zonat ku ekzistojnë më shumë mundësi punësimi, infrastrukturë, shërbime, universitete, turizëm dhe aktivitet ekonomik.

Tirana dhe korridori Tiranë–Durrës do të mbeten një nga hapësirat kryesore të tërheqjes demografike. Qendrat e tjera urbane dhe zonat turistike mund të bëhen gjithashtu pika të rëndësishme të përqendrimit.

Në të njëjtën kohë, pjesë të konsiderueshme të zonave rurale dhe periferike mund të vazhdojnë të humbasin popullsi.

Kështu mund të shfaqet një paradoks i ri:

Shqipëria mund të tërheqë banorë nga jashtë dhe, njëkohësisht, të vazhdojë të zbrazë pjesë të territorit të saj nga brenda.

Kjo do ta bënte tranzicionin demografik edhe një çështje të politikës territoriale.

VII. Nga diaspora te një shoqëri migratore

Shqipëria ka qenë për një kohë të gjatë një shoqëri e formësuar nga emigracioni. Diaspora ka ndikuar në familje, ekonomi, tregun e punës, arsimin, konsumin, investimet dhe marrëdhëniet shoqërore.

Në të ardhmen mund të shfaqet një realitet më kompleks:

emigracion + rikthim + imigracion + riemigrim.

Kjo do të thotë se Shqipëria mund të mos jetë më thjesht një vend nga i cili njerëzit largohen. Ajo mund të bëhet një shoqëri migratore, ku lëvizjet e popullsisë në të dyja drejtimet bëhen pjesë normale e strukturës ekonomike dhe shoqërore.

Ky është ndryshim shumë më i rëndësishëm sesa një ndryshim i thjeshtë në numrin e banorëve.

VIII. Përfundim: Shqipëria përballë një kthesë demografike

Shqipëria ende nuk mund të konsiderohet një vend imigracioni në kuptimin e plotë të fjalës. Të dhënat aktuale tregojnë se emigracioni dhe rënia natyrore vazhdojnë të ushtrojnë presion të fortë mbi popullsinë.

Por kushtet që mund ta prodhojnë një tranzicion të tillë janë duke u krijuar.

Plakja e popullsisë, rënia e lindshmërisë, emigracioni i të rinjve dhe mungesa e fuqisë punëtore mund ta bëjnë imigracionin një nevojë strukturore të ekonomisë shqiptare.

Prandaj pyetja për të ardhmen nuk është thjesht:

“Sa banorë do të ketë Shqipëria?”

Pyetja më e rëndësishme është:

“Çfarë strukture demografike, migratore dhe territoriale do të ketë Shqipëria?”

Nëse tranzicioni nga emigracioni drejt imigracionit ndodh, ai nuk do të jetë thjesht një ndryshim statistikor. Do të jetë një transformim i marrëdhënies së Shqipërisë me popullsinë e saj, me diasporën, me tregun e punës dhe me botën.

Dhe pikërisht këtu qëndron sfida shkencore: të mos parashikojmë të ardhmen nga deklaratat, por ta modelojmë atë përmes skenarëve demografikë të matshëm, duke ndarë qartë shqiptarët rezidentë, shqiptarët e rikthyer dhe popullsinë imigrante.

Vetëm një analizë e tillë mund të tregojë nëse Shqipëria po përjeton thjesht një episod të përkohshëm migrator apo është duke hyrë vërtet në një epokë të re demografike.

Saimir Kadiu/

“Marko Boçari u lind shqiptar, luftoi si suliot dhe vdiq si grek.”

Janis Benekos – shkrimtar dhe historian grek

Historia e Ballkanit është shkruar shpesh mbi kufij që ndryshonin më shpejt se kujtesa e njerëzve. Në atë botë të trazuar, ku gjuha, feja, vendlindja, fisi dhe besnikëria politike ndërthureshin në mënyra që sot mund të na duken të pazakonta, jetoi një prej figurave më të njohura të fillimit të shekullit XIX: Marko Boçari.

Ai lindi rreth vitit 1790 në Sul, në një krahine malore të Epirit, të njohur për qëndresën e saj dhe për traditën luftarake. Familja Boçari ishte pjesë e botës suliote, një bashkësi që historia e mëvonshme do ta shihte shpesh përmes lenteve të identiteteve moderne, ndërsa vetë njerëzit e asaj kohe jetonin me përkatësi më të ndërlikuara: familja, fisi, vendi, besimi, gjuha dhe lidhjet politike ishin pjesë e së njëjtës botë.

Në këtë kuptim, fjalia e Janis Benekos — “Marko Boçari u lind shqiptar, luftoi si suliot dhe vdiq si grek” — është më shumë se një përkufizim. Ajo është një dritare drejt një epoke në të cilën identitetet kombëtare moderne ende nuk kishin marrë formën që do të merrnin më vonë.

Sulioti

Suli ishte një vend i ashpër, i ngritur mbi shkëmbinj dhe i mbrojtur nga terreni. Për banorët e tij, mali nuk ishte vetëm hapësirë gjeografike; ishte strehë, kujtesë dhe liri.

Suliotët u bënë të njohur për luftërat e tyre kundër Ali Pashë Tepelenës, sundimtari i fuqishëm i Janinës. Përballja midis tyre zgjati për vite dhe krijoi një traditë të fortë rezistence. Në këtë botë u formua edhe Marko Boçari.

Ai nuk ishte thjesht një luftëtar i lindur në një kohë lufte. Ai ishte produkt i një shoqërie ku nderi, besa, familja dhe armët ishin pjesë e jetës së përditshme.

Dhe pikërisht këtu qëndron një nga paradokset më interesante të figurës së tij: Marko Boçari është njëkohësisht figurë e historisë shqiptare të Epirit, e historisë suliote dhe e historisë së Revolucionit Grek.

Nga Suli në luftën greke

Pas përplasjeve me Ali Pashën dhe shpërnguljeve të suliotëve, familja Boçari u përfshi gjithnjë e më shumë në zhvillimet politike dhe ushtarake të Epirit.

Kur shpërtheu Revolucioni Grek më 1821, Marko Boçari u rreshtua në anën e kryengritësve grekë.

Këtu nis transformimi i figurës së tij historike.

Për shqiptarët, ai mund të shihet përmes origjinës së tij suliote dhe lidhjeve të tij me një botë shqiptare të Epirit. Për grekët, ai u bë një prej heronjve më të mëdhenj të luftës për pavarësi. Për historianin, ai është një figurë që nuk mund të kuptohet plotësisht nëse vendoset menjëherë brenda kategorive të sotme kombëtare.

Sepse njeriu i fillimit të shekullit XIX nuk e jetonte domosdoshmërisht identitetin në të njëjtën mënyrë si njeriu i shekullit XXI.

Heroi i Karpenisit

Më 9 gusht 1823, në betejën e Karpenisit, Marko Boçari u përball me forcat osmane.

Beteja ishte e ashpër. Në një sulm të befasishëm gjatë natës, suliotët dhe luftëtarët që ishin bashkuar me ta goditën kampin osman. Në përleshje, Marko Boçari u vra.

Ishte vetëm rreth tridhjetë e tre vjeç.

Vdekja e tij e shndërroi menjëherë nga një komandant luftarak në një simbol.

Në kujtesën greke, Marko Boçari u ngrit në panteonin e heronjve të Revolucionit. Emri i tij u lidh me trimërinë, sakrificën dhe luftën për liri. Figura e tij hyri në këngë, poezi dhe piktura. Për Greqinë e re që po lindte, ai nuk ishte më vetëm një suliot: ai u bë Markos Botsaris, një nga heronjtë e saj kombëtarë.

Por historia nuk është gjithmonë aq e thjeshtë sa monumentet.

“U lind shqiptar…”

Fjalia e Janis Benekos është veçanërisht interesante sepse pranon njëkohësisht disa shtresa të identitetit të Boçarit:

«“Marko Boçari u lind shqiptar, luftoi si suliot dhe vdiq si grek.”»

Në një lexim të drejtpërdrejtë, fjalia duket sikur përshkruan tri etapa të ndryshme të jetës së tij. Por në të vërtetë ajo ngre një pyetje shumë më të madhe:

A mund ta gjykojmë identitetin e një njeriu të vitit 1823 me kategoritë kombëtare të krijuara dhe të konsoliduara më vonë?

Kjo është dilema.

Suliotët flisnin dialekte të shqipes dhe jetonin në një hapësirë ku shqiptarët, grekët, vllehët dhe popullsi të tjera ndërthureshin. Feja ortodokse ishte një element i rëndësishëm i përkatësisë së tyre dhe më vonë u bë një nga shtyllat e identitetit kombëtar grek. Ndërkohë, lidhjet familjare, krahinore dhe luftarake shpesh kishin peshë më të drejtpërdrejtë se koncepti modern i kombësisë.

Prandaj, ta quash Boçarin vetëm “shqiptar” ose vetëm “grek” mund të jetë një thjeshtim i një realiteti shumë më kompleks.

Një figurë mes dy kujtesave

Marko Boçari është bërë pjesë e dy kujtesave historike.

Në kujtesën greke, ai është hero kombëtar. Emri i tij është i lidhur me Revolucionin e 1821-shit dhe me sakrificën për krijimin e shtetit grek.

Në kujtesën shqiptare, figura e tij lidhet me suliotët shqiptarofonë të Epirit dhe me historinë e një popullsie që për shekuj jetoi në një hapësirë ku identitetet nuk përputheshin gjithmonë me kufijtë politikë.

Këto dy kujtime nuk janë domosdoshmërisht të detyruara të përjashtojnë njëra-tjetrën.

Një njeri mund të ketë prejardhje, gjuhë, kulturë dhe përkatësi familjare të caktuara, ndërsa në një moment historik të jetës të zgjedhë një kauzë politike dhe të bëhet simbol i saj.

Kjo është ajo që e bën Marko Boçarin kaq interesant.

Ai nuk është vetëm një emër në një libër historie. Ai është një shembull i mënyrës se si kombet moderne ndërtojnë kujtesën e tyre mbi njerëz që kanë jetuar përpara se kufijtë dhe identitetet moderne të merrnin formën e tyre përfundimtare.

Vdekja që krijoi një legjendë

Marko Boçari vdiq më 9 gusht 1823, por në një farë kuptimi, pikërisht atë ditë filloi jeta e tij e dytë.

Jeta e parë ishte ajo e luftëtarit suliot: e mbushur me beteja, shpërngulje, aleanca dhe tragjedi.

Jeta e dytë ishte ajo e simbolit.

Grekët e kujtuan si heroin që dha jetën për lirinë e tyre. Shqiptarët e kujtojnë në kontekstin e historisë së suliotëve dhe të shqiptarëve të Epirit. Historiani e sheh në një hapësirë më të gjerë: atë të një Ballkani ku perandoritë po dobësoheshin, nacionalizmat po lindnin dhe identitetet e vjetra po merrnin kuptime të reja.

Ndoshta pikërisht këtu qëndron madhështia dhe tragjedia e Marko Boçarit.

Ai jetoi në një kohë kur historia po ndryshonte emrat e njerëzve, ndërsa njerëzit ende jetonin me identitete të trashëguara nga një botë tjetër.

Marko Boçari nuk mund të kuptohet vetëm duke pyetur: “I kujt ishte?”

Pyetja më e drejtë historikisht është:

“Në çfarë bote jetoi dhe si u formua identiteti i tij brenda asaj bote?”

Ai ishte biri i një familjeje suliote, luftëtar i një tradite të fuqishme rezistence dhe një prej komandantëve të Revolucionit Grek. Për grekët, ai u bë hero kombëtar. Për historinë shqiptare, ai mbetet pjesë e historisë së suliotëve shqiptarofonë dhe të Epirit.

Prandaj fjalia e Janis Benekos mund të lexohet edhe si një metaforë për vetë Ballkanin:

“U lind shqiptar, luftoi si suliot dhe vdiq si grek.”

Tre fjalë — shqiptar, suliot, grek — dhe brenda tyre fshihet një shekull i tërë historie.

Sepse në Ballkan, shpesh, kufijtë e hartës ndryshuan më shpejt se kujtesa e njerëzve.

Dhe Marko Boçari, i vrarë në Karpenis më 9 gusht 1823, mbeti përgjithmonë në atë hapësirë të ndërmjetme ku historia, identiteti dhe legjenda takohen.

Mirësevini në Shqipëri, Gjenerallejtënant Eric Wendt, për rolin tuaj të ri si Ambasadori i ardhshëm i Shteteve të Bashkuara në Shqipëri, në një nga vendet me popullin më proamerikan të botës.

Ky mesazh i shkurtër mirëseardhjeje nuk mund të jetë vetëm lule e qilim i kuq i shtruar, pasi nuk do të pasqyronte realitetin.

Ata shqiptarë që e duan Amerikën e Shqiperine e njëkohësisht i urojnë e dëshirojnë sukses në Shqipëri Ambasadorit Eric Wendt dhe do të kenë rastin apo mundësinë ta takojnë personalisht apo online, i duhet thënë e vërteta, nëse vërtet duan ta ndihmojnë Ambasadorin Eric Wendt dhe, natyrisht, Shqipërinë, pasi shpreh bindjen se suksesi i Ambasadorit Eric Wendt në Shqipëri përkthehet si afrim e konsolidim i Shqipërisë e shqiptarëve me Amerikën, mikun e partnerin e Madh që na e ka konfirmuar historia.

Duhet thënë e theksuar se është pikërisht proamerikanizmi i shqiptarëve e trashëgimia komuniste e elitës së tyre politike faktori kryesor që në Shqipërinë e vogël u eksperimentua e u zhvillua jo pa sukses platforma e globalistëve amerikanë , që filloi me përmbysjen e pushtetit demokratik, aq sa ishte, me armë në 1997, e kaloi të gjitha fazat deri tek faza e fundit e shpopullimit të vendit më të bukur e të pasur të botës për njësi të sipërfaqes.

Në pamje të parë duket si kontradiktor fakti që shqiptarët janë ndër popujt më proamerikanë të botës e kanë elitën sunduese politike trashëgimtare gjenetike, ideologjike e shpirtërore të komunizmit Stalinist antiamerikan.

Kjo kuptohet per ata qe e kane jetuar ferrin komunist ne Shqiperi pasi edhe atehere eshte admiruar e degjuar “ the voice of America “ edhe pse rrezikonin deri 15 vjet burg .

Fatkeqësisht, kjo është e vërtetë dhe për këtë bazë aspak normale ka kontribut domethënës fondacioni “Open Societies” e filantropit Soros, që në kuadër të strukturave të State Department e drejtpërdrejtë të Administratave Amerikane që nga Presidenti Clinton, si supportues i drejtpërdrejtë i asaj çfarë ka ndodhur me Shqipërinë në 1997 e në vazhdim, kanë bërë që vazhdimësia komuniste e projektit të Ramiz Alisë jo vetëm të mbijetojë, por edhe të zhvillohet me sukses ne Shqiperi pasi.

E thashë me lart per atë çfarë ka ndodhur në Shqipëri në 1997, pasi i takon Gjenerallejtënantit, Ambasador Eric Wendt, paraqese para Presidentit Trump e strukturave te pushtetit te tije pasi Shqipëria është pjesë e NATO-s dhe jo vetëm aq, por janë të njëjtat mekanizma që kanë realizuar 1997 në Shqipëri dhe, jo pa sukses edhe 2020 në Amerikë.

Ambasadorit Eric Wendt i duhet thënë që, si fillim, të verifikojë një për një stafin e Ambasadës në Tiranë, pasi, duke iu referuar mediave, atje është një aleancë e përhershme dhe e fuqishme komuniste-globaliste, ku nën drejtimin e tre-katër Ambasadorëve të fundit Amerikanë në Tiranë janë implementuar e zbatuar të gjitha agjendat globaliste që sot janë ndaluar nga Honorable President Donald J. Trump dhe Administrata e tij e madje disa prej tyre janē deklaruar irganizara kriminale e terroriste.

Ambasadorët globalistë Amerikanë në Tiranë janë kujdesur që me procese elektorale tërësisht të padrejta e të pandershme kanë bërë të mundur që trashëgimia komuniste, e ardhur në pushtet nëpërmjet revolucionit të mirëfilltë komunisto-globalist te 1997tes të vazhdojë t’u qëndrojë në zverk shqiptarëve edhe sot e kësaj dite, duke ndërtuar pushtetin e shtetin më të korruptuar të Europës e shpopulluar Shqipërinë në mënyrë të frikshme deri në shkombëtarizim.

Mendoj se kaq mjafton me rastin e mirëseardhjes së Ambasadorit Eric Wendt në Shqipëri, pasi shpreh bindjen se në kuadër të filozofisë së Presidentit Trump e si i zgjedhur prej tij, Ambasadori Eric Wendt do të kontaktojë e komunikojë me grassroots conservatives, mbështetës të hershëm e besnikë të Presidentit Trump me origjinë nga Shqipëria qe nuk jane te paktē e që e duan me shpirt konsolidimin e aleancës strategjike Amerikë-Shqipëri.

Unë i uroj sukses të plotë Ambasadorit Eric Wendt në implementimin e filozofisë së Presidentit Trump për konsolidimin e marrëdhënieve me miqtë e Amerikës e luftë të ashpër ndaj armiqve të Amerikës e modelit Amerikan të jetesës, duke zgjidhur përfundimisht kontradiktën ndërmjet popullit shqiptar proamerikan e elitës sunduese komuniste Staliniste e antiamerikane njëkohësisht.

Suksese, Ambasador Eric Wendt, e Zoti e Bekofte Aleancën Strategjike Amerikë-Shqipëri.

Me respekt të pakufishëm,

Ajet Delaj, New York

Regjimet bien dhe hartat rishkruhen, por shteti mbijeton vetëm përmes kujtesës historike. Në prag të 100-vjetorit të Konventës Konsullore ndërmjet shtetit shqiptar dhe Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, diplomacia shqiptare kthehet pas në kohë për të nderuar korifejtë e saj në Shkup e Manastir. Ky jubile i vitit 2026 shërben si një urë frymëzimi për t’i hapur rrugë një vizioni të ri diplomatik në shekullin XXI, të ndërtuar mbi dinjitetin dhe të vërtetën.

Nga Prof.dr Skender Asani

Ka përvjetorë që nuk maten me kalendar, por me peshën që kanë lënë në fatin e një kombi. Njëri prej tyre është viti 2026, kur shënohet njëqindvjetori i Konventës Konsullore ndërmjet shtetit shqiptar dhe Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve. Në historinë e diplomacisë shqiptare, kjo nuk është thjesht data e nënshkrimit të një marrëveshjeje ndërkombëtare. Është momenti kur Shqipëria, ende një shtet i ri, i përballur me sfida të mëdha politike dhe ekonomike, vendosi të mos i braktisë shqiptarët që kishin mbetur jashtë kufijve të saj. Ishte koha kur diplomacia shqiptare pushoi së qeni vetëm instrument i përfaqësimit shtetëror dhe u shndërrua në zërin e një kombi të ndarë padrejtësisht.

Për ta kuptuar historinë, duhet të rikthehemi te plagët e saj më të thella. Hapësira etnike shqiptare u copëtua nga Luftërat Ballkanike, ndërsa vendimet e Konferencës së Ambasadorëve në Londër dhe rendi politik i vendosur pas Luftës së Parë Botërore e legjitimuan këtë realitet. Më shumë se gjysma e kombit shqiptar mbeti nën sundimin e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, i ndarë nga shteti i vet, por kurrë nga vetëdija e tij kombëtare. Pikërisht mbi këtë padrejtësi historike u ngrit një prej misioneve më fisnike të diplomacisë shqiptare.

Në vitet që pasuan, shqiptarët në Kosovë, Maqedoni dhe në territoret e tjera nën administrimin jugosllav iu nënshtruan një politike të organizuar të transformimit demografik. Reforma agrare, kolonizimi i trojeve shqiptare, shpronësimet dhe përgatitjet për shpërnguljen e detyruar të shqiptarëve drejt Anadollit nuk ishin masa të izoluara administrative. Ato përbënin pjesë të një strategjie afatgjatë për ndryshimin e karakterit etnik të këtyre hapësirave dhe dobësimin e pranisë historike shqiptare.

Në këtë realitet të zymtë, shteti shqiptar nuk kishte një ushtri që të mbronte shqiptarët përtej kufijve të tij, por kishte një instrument po aq të rëndësishëm: diplomacinë. Konventa Konsullore e vitit 1926 ishte përgjigjja më e mençur dhe më e përshtatshme ndaj këtyre rrethanave. Përmes saj, Shqipëria ndërtoi një rrjet përfaqësish diplomatike e konsullore, të cilat kishin një mision shumë më të gjerë sesa zhvillimi i marrëdhënieve ndërshtetërore. Detyra e tyre kryesore ishte mbrojtja e interesave dhe mirëqenies së shqiptarëve që jetonin nën një administrim të huaj.

Nuk ishte rastësi që dy qendrat kryesore konsullore u vendosën në Shkup dhe Manastir. Shkupi ishte qendra politike e Vilajetit të Kosovës, ndërsa Manastiri ishte qyteti ku Kongresi i Alfabetit kishte vulosur unitetin kulturor të kombit shqiptar. Njëri përfaqësonte dimensionin politik të çështjes shqiptare, tjetri trashëgiminë e saj kulturore. Hapja e konsullatave në këto dy qytete nuk ishte një akt burokratik, por një deklaratë politike se shteti shqiptar nuk do të hiqte dorë nga përgjegjësia e tij morale dhe kombëtare ndaj këtyre qendrave historike.

Po aq domethënëse ishte edhe hapja e konsullatave shqiptare në Kroaci. Kjo nuk ishte vetëm një domosdoshmëri diplomatike e kohës, por edhe një riafirmim simbolik i marrëdhënieve shumë shekullore shqiptaro-kroate, që i kanë rrënjët në epokën e Gjergj Kastriotit Skënderbeut. Kroacia ka qenë për një kohë të gjatë një vend mik për shqiptarët dhe një urë lidhëse me Evropën. Kjo marrëdhënie, e institucionalizuar përmes diplomacisë një shekull më parë, sot përfaqëson një nga aleancat më të rëndësishme strategjike të shqiptarëve në rajon.

Veprimtaria e këtyre konsullatave tejkalonte funksionet klasike të diplomacisë. Për shumë shqiptarë, ato ishin vende shprese. Aty paraqiteshin kërkesat për ndihmë, denoncimet për padrejtësitë, mbrojtja e identitetit dhe dëshmia se shteti shqiptar nuk i kishte harruar bashkëkombësit e tij jashtë kufijve. Diplomacia e asaj kohe nuk lëshonte vetëm pasaporta; ajo ruante besimin e një populli se nuk ishte i vetëm.

Sot, arkivat e Shqipërisë, Italisë, Kroacisë dhe vendeve të tjera evropiane flasin me një qartësi të jashtëzakonshme. Ato dëshmojnë për punën e pandërprerë të diplomatëve shqiptarë në denoncimin e kolonizimit, mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve, kundërshtimin e projekteve të shpërnguljes së detyruar dhe ruajtjen e lidhjes institucionale ndërmjet shtetit shqiptar dhe popullsisë shqiptare që kishte mbetur jashtë kufijve të tij. Këto dokumente nuk janë vetëm burime historike; ato janë dëshmi e përhershme e ndërgjegjes kombëtare të shtetit shqiptar.

Kjo diplomaci arriti kulmin e saj moral gjatë Luftës së Dytë Botërore. Hamit Kokalari, në Shkup, mbrojti interesat shtetërore të Shqipërisë dhe të vërtetën historike të popullit shqiptar, duke iu kundërvënë propagandave të kohës me studime shkencore dhe harta etnografike. Ndërkohë, Xhafer Belegu, në Manastir, nuk u kujdes vetëm për popullsinë shqiptare, por u bë pjesë e një prej kapitujve më të ndritur të historisë shqiptare, duke kontribuar në shpëtimin e hebrenjve gjatë Holokaustit. Me këtë ai dëshmoi se diplomacia shqiptare mund të ishte njëkohësisht kombëtare në misionin e saj dhe universale në vlerat që përfaqësonte.

Pas vitit 1944, kjo traditë u ndërpre si pasojë e zhvillimeve politike në Jugosllavi. Konsullatat u mbyllën, por misioni i tyre nuk u shua. Ai mbeti i gdhendur në kujtesën historike dhe u ringjall me vendosjen e marrëdhënieve diplomatike ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Maqedonisë së Veriut.

Një shekull më vonë, diplomacia shqiptare përballet me sfida të tjera, por me të njëjtin detyrim historik: mbrojtjen e interesit kombëtar, forcimin e identitetit shqiptar dhe promovimin e stabilitetit në rajon. Në këtë vazhdimësi duhet parë edhe veprimtaria e Ambasadës së Republikës së Shqipërisë në Shkup, e drejtuar nga ambasadori Denion Meidani. Angazhimi i tij për mbrojtjen dhe promovimin e Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, për mbështetjen e arsimit në gjuhën shqipe përmes Abetares mbarëkombëtare, për promovimin e kulturës dhe trashëgimisë historike shqiptare, si dhe për mbështetjen e institucioneve akademike shqiptare, përfaqëson vazhdimësinë natyrore të misionit të nisur një shekull më parë.

Po kështu, veprimtaria e Ermina Lekajt në institucionet e Republikës së Kroacisë dëshmon se aleanca shqiptaro-kroate nuk është vetëm trashëgimi historike, por edhe një projekt strategjik për të ardhmen. Përmes angazhimit të saj në forcimin e bashkëpunimit ndërmjet Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës, ajo po kontribuon në ndërtimin e një boshti të rëndësishëm politik dhe euroatlantik në Ballkan. Po aq i rëndësishëm në këtë proces ka qenë edhe kontributi mbi dydekadësh i Basri Halitit, Konsull Nderi i Republikës së Shqipërisë në Osijek, i cili me angazhimin e tij të vazhdueshëm ka shërbyer si një urë e rëndësishme ndërmjet institucioneve, ekonomive, kulturave dhe komuniteteve të të dy vendeve.

Veprimtaria e tij dëshmon se diplomacia e nderit dhe angazhimi qytetar mund të lënë gjurmë të qëndrueshme në forcimin e marrëdhënieve shqiptaro-kroate dhe në avancimin e partneritetit të tyre euroatlantik. Në të njëjtën frymë, veprimtaria e Ambasadores së Republikës së Shqipërisë në Republikën e Kroacisë, Prof. Dr. Donika Hoxha, ka sjellë një dinamikë të re në marrëdhëniet dypalëshe, duke forcuar dialogun politik, bashkëpunimin institucional, diplomacinë kulturore dhe lidhjet akademike ndërmjet dy vendeve. Përmes një qasjeje aktive dhe vizioni bashkëkohor diplomatik, ajo ka kontribuar në thellimin e partneritetit strategjik shqiptaro-kroat, duke promovuar vlerat e përbashkëta euroatlantike dhe duke krijuar hapësira të reja bashkëpunimi në fusha me interes të ndërsjellë.

Njëqindvjetori i Konventës Konsullore nuk është vetëm një jubile historik. Ai është një thirrje për vetëdije kombëtare. Është një mundësi për të rikthyer në kujtesën publike diplomatët që e mbrojtën kombin me dokumente dhe ide, e jo me armë; për të studiuar arkivat ende të pazbuluara; për të botuar dokumentet që dëshmojnë sakrificat e një diplomacie të heshtur, por të vendosur; dhe për ta shndërruar këtë trashëgimi në frymëzim për diplomacinë shqiptare të shekullit XXI.

Prandaj, organizimi i një programi të gjerë shtetëror dhe shkencor kushtuar njëqindvjetorit të përfaqësimit diplomatik shqiptar në Shkup dhe Manastir nuk është vetëm një detyrim ndaj së kaluarës. Ai është një investim për të ardhmen. Konferencat shkencore, ekspozitat dokumentare, botimet arkivore dhe monografitë kushtuar kësaj historie do t’i rikthenin në vendin që meritojnë diplomatët që mbajtën gjallë shpresën e një kombi në periudhat e tij më të vështira.

Historia na mëson se kufijtë mund të ndryshojnë, regjimet mund të bien dhe hartat mund të rishkruhen. Por një shtet mund të mbijetojë vetëm nëse ruan kujtesën e tij historike dhe nëse diplomacia e tij mbetet e përkushtuar ndaj së vërtetës historike, dinjitetit kombëtar dhe paqes.

Ky është mesazhi më i madh i një shekulli të diplomacisë shqiptare: përfaqësimi diplomatik nuk ka qenë kurrë thjesht një institucion shtetëror; ai ka qenë një akt përgjegjësie ndaj kombit, një urë që ka bashkuar shqiptarët përtej kufijve politikë me atdheun e tyre. Prandaj, njëqindvjetori i vitit 2026 nuk duhet parë vetëm si një pikë referimi historike, por si një mundësi e re për të ndërtuar të ardhmen e diplomacisë shqiptare mbi shtyllat e përjetshme të kujtesës, përgjegjësisë dhe vizionit kombëtar.

(Shkup, 3 gusht 2026)

Klarita Selmani/

Dita e parë – Nga Tirana drejt Brezovicës

Me shumë entuziazëm nisëm udhëtimin nga Tirana drejt Brezovicës, ku zhvillohet Seminari XIX Mbarëkombëtar me mësuesit e gjuhës shqipe dhe kulturës shqiptare në diasporë e mërgatë.

Rruga kaloi mes këngëve, valleve dhe bisedave të ngrohta. Autobusi ynë u mbush me zërat e mësuesve që këndonin shqip, duke e kthyer udhëtimin në një festë të vogël të gjuhës dhe kulturës sonë.

Gjatë rrugës bëmë një ndalesë në qytetin historik të Prizrenit, ku drekuam dhe shijuam, qoftë edhe për pak çaste, atmosferën e një prej qyteteve më të bukura shqiptare. Ura e Gurit, lumi, xhamitë, kishat dhe arkitektura karakteristike e qytetit na kujtuan pasurinë e trashëgimisë sonë kulturore.

Pas mbërritjes në Brezovicë dhe akomodimit, në orën 17:00 nisën zyrtarisht punimet e Seminarit XIX Mbarëkombëtar, i cili këtë vit zhvillohet me temën:

“Motivimi i nxënësve në diasporë për mësimin e gjuhës shqipe dhe ruajtjen e identitetit kombëtar”.

Seminari organizohet nga Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit e Republikës së Kosovës dhe Ministria e Arsimit dhe Sportit e Republikës së Shqipërisë, me pjesëmarrjen e mbi 200 mësimdhënësve të gjuhës shqipe nga vende të ndryshme të botës.

Edhe këtë vit, Lidhja e Mësuesve Shqiptarë në Greqi merr pjesë aktive në këtë ngjarje të rëndësishme, duke përfaqësuar punën shumëvjeçare të mësuesve të saj dhe duke kontribuar në shkëmbimin e përvojave për mësimdhënien e gjuhës shqipe në diasporë.

Urime të gjithë mësuesve pjesëmarrës! Urojmë që ditët në vijim të jenë të mbushura me dije, bashkëpunim dhe ide të reja në shërbim të gjuhës sonë amtare.